Luận văn thạc sĩ Luật học: Pháp luật về xử lý tài chính trong mua, bán, sáp nhập doanh nghiệp và thực tiễn hoạt động tư vấn của Công ty cổ phần Chứng khoán DSC

Theo đó, Luật Doanh nghiệp 2020 Luật Doanh nghiệp định nghĩa sáp nhập công ty là “Một hoặc một số cong ty sau đây gọi là công ty bị sáp nháp có thể sáp nhậpvào một công ty khác sau đây g

BO GIÁO DUC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP

TRUONG ĐẠI HỌC LUAT HÀ NOI

DƯ BÁ PHƯỚC

PHÁP LUẬT VE XU LÝ TÀI CHÍNH TRONG

MUA, BAN, SAP NHAP DOANH NGHIỆP

VA THUC TIEN HOAT DONG TU VAN CUA CONG TY CO PHAN CHUNG KHOAN DSC

DE AN THAC SĨ LUẬT HỌC

(Định hướng ứng dung)

HÀ NỘI - 2024

DƯ BÁ PHƯỚC

PHÁP LUẬT VE XU LÝ TÀI CHÍNH TRONG

MUA, BÁN, SÁP NHẬP DOANH NGHIỆP

VÀ THUC TIEN HOAT DONG TU VAN CUA CONG TY CO PHAN CHUNG KHOAN DSC

DE ÁN TOT NGHIỆP THAC SĨ LUẬT HỌC

Ngành: Luật Kinh tế

Mã số: 8380107

Người hướng dẫn khoa học: TS Trần Vũ Hải

HÀ NỘI - 2024

LỜI CAM ĐOANTôi xin cam đoan Đề án này là công trình nghiên cứu của riêng tôi.

Các kết quả nêu trong dé án chưa được công bố trong bat kỳ công trìnhnghiên cứu nào khác Các số liệu, vi dụ và trích dan trong Dé án dam bảo tính

chính xác, tin cậy và trung thực.

Tôi xin chân thành cảm ơn!

NGƯỜI CAM ĐOAN

DƯ BÁ PHƯỚC

NHNN Ngân hàng Nha nước

Doanh nghiệp mục tiêu | Là doanh nghiệp mà trong đó có cô phân/phân vôn

góp/tài sản là đối tượng của giao dich M&A

Bảng 2.5

DANH MỤC BANG, BIEU

Nội dung So trang

Tóm tắt các mức thuê suât 4p dụng trong giao dịch M&A

Tỷ lệ sở hữu vôn đâu tư của nhà đâu tư nước ngoài trong doanh nghiệp Việt Nam

Phạm vi công việc tư van giao dịch M&A Danh sách hô sơ cung câp đê phục vụ việc định

giá doanh nghiệp

Biên độ giao dịch chứng khoán hiện hành

9: Tỉnh Dinh NS ALE CỮU soccccciccoonirsiirttetieboesgt6bisxsgi kia SE46496319165962⁄055363S64+600833355<8ksx ets 2 2.1, Các nghiên cứu trong nưỚC sss 6c vn SSR ánh uy Sasa 3

5 Mục địch:và nhiệm: vụ nghiền:CỮU:.¿s-:.- 222212: c2 ssh che 0c e4 0s 0csbccexekssei.

G0029 ISM VMS IST CUR SE "7 6

A: Đôi Highg vá phạm vĩ NGHIÊN sie cicacocevssnsosastecsaseawisceudiescncwisbeattevvansiensatignsanecens 6

4.1 Đối tượng nghiên CỨu ¿5-2 5< Sa s2 St EtSxv SA x2 check rkrerkerererrerreree 6

4.2::PHamvĩ 0PhIÊH CỨU::scccccccá ng 0281512 s16 54165643040 c:481aagbS8834140535.A106613x85.060485308.6ã2x6.G5 6 5: (PALOEG PUA MOUTON OU css scssusanssessenssnnssscssengeas g6236598188358056330483364656849488938689306582689823 7

6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của Dé An c.cssescsscsssssesscssssescescsenesssnsssecenssseesestece a

EU, Ti 08 TH? ncn erourunmenmnnnanennE EEO 7G3: Talia thực tien essscsiccccssnucncscanenaamawaemnaenuinaimatoncmnanneeies 7

l1 T11 | 1 i ee: 8CHUONG 1 NHỮNG VAN DE LY LUẬN VE XỬ LY TÀI CHÍNH TRONG

MUA, BAN, SAP NHAP DOANH NGHIỆP VÀ PHAP LUAT VE XỬ LY TÀICHÍNH TRONG MUA, BAN, SAP NHAP DOANH NGHIỆP - 91.1 Những van dé lý luận về xử lý tài chính trong mua, bán, sáp nhập doanh nghiệp9

11.1 Khái niệm và vai trò của hoạt động mua, bán, sáp nhập doanh nghiệp 9

1.1.2 Khái niệm và vai trò của hoạt động xử lý tài chính trong mua, bán, sắp nhập

1.2 Những van dé lý luận về pháp luật về xử ly tài chính trong mua, bán, sáp nhập

doanhi nghiỆ 024000110 011400 0410 A00000000010 100100040007 0220110 182010611141 06 ae 211.2.1 Khái niệm pháp luật về xử lý tài chính trong mua, bán, sáp nhập doanh

AQP SE SERRE SES NIE ESS SE a STE SO TY C2 Có C19 Bee, 21

1.2.2 Nội dung của pháp luật về xử lý tài chính trong mua, bán, sáp nhập doanh

HGhIỆ:0510G1080u810G10ã2400Á154ã4066G818655ã0ã85086435160ã4L3433814981644i12d0i8G1838ã 221.2.3 Vai trò của pháp luật về xử lý tài chính trong mua, bán, sáp nhập doanh

QVC RES GEE EE EB is TEE EEE IIE 28TIÊMKẾT:CHƯCƠNG 4 cscscosensssvsasscsosussinssctnsansisacenvesesnersisnsoypspsssenenssesnessimsesesstavens 31

CHUONG 2 THỰC TRẠNG PHAP LUAT VE XỬ LÝ TÀI CHÍNH TRONG

MUA, BAN, SAP NHAP DOANH NGHIEP VA THUC TIEN HOAT DONG

TƯ VAN CUA CÔNG TY CO PHAN CHUNG KHOAN DSC 332.1 Thực trạng pháp luật về xử lý tài chính trong mua, bán sáp nhập doanh nghiệp33

2.1.1 Thực trạng nhóm các quy định về định giá doanh nghiệp và định giá tài sản332.1.2 Thực trạng nhóm các quy định về phương thức thực hiện mua, bán và sáp

;21/1517011p17101/14 (3d (21 LEC PERCR PR COLE REPOS ETERS RYE PETE PETE DEED OES REA Pro n0 TS TT ETN 372.1.3 Thue trang nhom cac quy dinh về trach nhiệm của các bên trong hoạt động

XLTC khi tham gia giao dịch mua, bán và sắp nhập doanh nghiỆp « 432.1.4 Thực trạng nhóm các quy định về thẩm quyền của Nhà nước trong giao dịch

RUA DANNVA SAP ANBP DI HỒ GÌ: cosiscccss L020565638855646853636535685558885395588996355558356E65538 3E 30

2.2 Thực trạng áp dụng pháp luật về xứ lý tài chính trong mua, bán, sáp nhập doanhnghiệp từ thực tiễn hoạt động tư vấn của Công ty Cổ phần Chứng khoán DSC 552.2.1 Giới thiệu về Công ty Cô phần Chứng khoán DSC -<c- 552.2.2 Thực tiên hoạt động tir ván về xử lý tài chính trong mua, bán, sáp nhập doanhnghiệp về Công ty Cô phan Chứng khoán DSC -o-5 c5 cc5ccccccrccservcecrs 56

2.2.3 Một số khó khăn, vướng mắc chung trong hoạt động tư van về xử lý tài chính

trong mua, bán và sáp nhập doanh nghiệp của Công ty Cô phan Chứng khoán DSC64TIỂU KẾT CHƯNG 2 o -5-5<so es 92999 9 399599 99095956 5909059090996 67

CHƯƠNG 3 MOT SO GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHAP LUẬT VÀ NANGCAO HIỆU QUÁ ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VẺ XỬ LÝ TÀI CHÍNH TRONG

MUA, BAN, SAP NHAP DOANH NGHIỆP <-.5 5e<c55ossseesesse 68

3.1 Một số giải pháp hoàn thiện pháp luật về xử lý tài chính trong mua, bán, sáp

nhAp:doanh:n shin sscrvscseisscscses es aaa Ba A 68

về xử lý tài chính trong mua bán sáp nhập doanh nghiệp nhìn từ kinh nghiệm tạiCGS Cổ phần CHINE BRON DISS iasecsscspesecivinsisanossesaoessransaresessnsinesenssosoemnenvennnveas 753.2.1 Dau tie, xây dung công cu hồ trợ tra cứu thông tin, pháp luật về hoạt động xử

lý tài chính trong mua, bán và sáp nhập doanh nghiỆp -««-«<«<<<ce<«eeees 75

3.2.2 Nang cao nhận thức pháp luật va kinh nghiệm của đội ngũ can bộ thực hiện các công việc nghiệp vụ liên quan dén hoạt động xứ lý tài chính trong mua, bán va

sap nhap:doanh NQ pie -EPESSEPEC-TDTCPEOTHOETOTESTPĐPP-rY aE ea 76 3.2.3 Nâng cao nhận thức pháp luật va kinh nghiệm của đội ngũ nhân sự thực hiệncác công việc tư vấn xử lý tài chính trong mua, bán và sáp nhập doanh nghiệp 77

DANH MỤC TÀI LIEU THAM KHẢO e-.<-5<o5s<oscsensessesessesessee 81

PHAN MỞ DAU

1 Tinh cấp thiết của đề tai nghiên cứu

Hoạt động mua, bán, sáp nhập doanh nghiệp (M&A) là các hành vi, giaodịch pháp lý gắn liền với nhau va gắn liền với sự phát trién của nền kinh tế thế giớinói chung và Việt Nam nói riêng Hoạt động M&A diễn ra chủ yếu dé phục vu mụcdich kêu gọi các nguồn lực đầu tư, phát triển thị trường nhằm mục dich mở rộng

quy m6 hoạt động của doanh nghiệp.

Năm 2021 là năm khởi sắc nhất của hoạt động M&A tại Việt Nam khi ghi

nhận số lượng giao dịch và giá trị của giao dich đạt mốc 386 giao dịch với tông giá

trị lên tới 11,8 tỷ đô la Mỹ Tuy nhiên, do ảnh hưởng bởi một số yếu tố khách quanmang tính chất toàn cầu như sự suy thoái kinh tế, tác động tiêu cực của đại dịchCovid-19 nên số lượng và giá trị giao dịch M&A tại Việt Nam ghi nhận sự thụtgiảm mạnh mẽ với số liệu lần lượt là 332 giao dịch — 7,5 tỷ đô la mỹ trong năm

2022 và đỉnh điểm khi hoạt động M&A tại Việt Nam sụt giảm lần lượt là 33,0% và

33,4% về tổng giá trị thương vụ và số lượng giao dịch: 220 giao dịch — 5 tỷ đô la

my trong năm 2023' Dù vậy, trong 3 quý dau năm 2024 thị trường M&A dang có

dấu hiệu hồi sinh khi hàng loạt các thương vụ M&A với giá trị lớn được công bố, cóthé ké đến “thwong vụ Tập đoàn KIDO dang liên tục tăng cổ phan sở hữu tai Tập

đoàn Hùng Vương nâng ty lệ sở hữu lên 75,39%, Masan Group công bố kế hoạch

đâu tw 200 triệu USD để mua lại 7,1% cổ phần cua WinCommerce từ SK

s2

Group

Như vậy, có the thay rang, mặc dù chịu sự tác động tiêu cực chung của nên

kinh tế thé giới, thị trường M&A Việt Nam đã từng bước phục hồi va là điểm đến

đầy hấp dẫn đối với các nhà đầu tư nước ngoài với những chính sách ưu đãi về thuế

cũng như các hiệp định thương mại tự do mà Việt Nam đã tham gia.

Dé thúc đây hoạt động động M&A phát triển mạnh mẽ, đòi hỏi hành lang

! FiinGroup (2024), Sailing through challenges — Unlock Success in Viet Nam's M&A 2024, (tuy cập:

https://fiingroup.vn/)

“ Anh Hoang (2024), Dấu hiệu hồi sinh thị trường mua bán - sáp nhập tại Việt Nam, (truy cập:

https://baodautu.vn/)

M&A nói chung và XLTC trong lĩnh vực M&A nói riêng chưa quy định cụ thé,nằm rai rác ở nhiều văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh các lĩnh vực khác nhau,gây nhiều khó khăn trong việc tra cứu và áp dụng trên thực tiễn.

Thêm nữa, các nghiên cứu đã được thực hiện về lĩnh vực này mới chỉ đề cập

đến thực trạng quy định của pháp luật mà chưa đi sâu vào phân tích thực trạng ápdụng pháp luật tại một tô chức, đoanh nghiệp thông qua các vụ việc cụ thê trên thực

tế Do đó cần phải có một công trình nghiên cứu với nội dung bao gồm phân tích vềcác quy định pháp luật trong lĩnh vực này và thực tiễn áp dụng các quy định nàytrên tại một tô chức, doanh nghiệp tư van XLTC trong giao dich M&A

Vì những lý do trên, tác giả lựa chọn đề tài “Pháp luật về xử lý tài chínhtrong mua, bán, sáp nhập doanh nghiệp và thực tiên hoạt động tư van của Công ty

Cổ phan Chứng khoán DSC” đề làm đề tài của đề án tốt nghiệp thạc sĩ của mình Lý

do lựa chọn Công ty Cô phần Chứng khoán DSC dé nghiên cứu vì đây là một công

ty chứng khoán niêm yết được đánh giá cao trên thị trường tài chính Việt Nam vớivai trò là đơn vị tư vấn, thu xếp và XLTC trong giao dịch M&A với những kháchhàng lớn như Công ty Cổ phần Tập đoàn Thành Công (Huyndai Thành Công)

Ngân hàng thương mại cỗ phần Thịnh Vượng va Phát triển (PGBank), Ngân hàng

thương mại cô phần ngoại thương Việt Nam (Vietcombank) v.v

2 Tình hình nghiên cứu

Pháp luật về M&A nói chung và XLTC trong giao dịch M&A nói riêng là

một trong những đối tượng được nghiên cứu không chỉ bởi các nhà nghiên cứu tại

Việt Nam mà còn nhận được sự quan tâm của các nhà nghiên cứu ở nhiều quốc giakhác Theo đó, có rất nhiều các công trình nghiên cứu về chủ đề này Có thê kê đến

một sô công trình sau:

2.1 Các nghiên cứu trong nước

Luận án tiến sĩ của Nguyễn Thị Hương (2021) *Pháp luật về XLTC khi tái

cau trúc các ngân hàng thương mại ở Việt Nam” đã phân tích những van đề lý luận

và đánh giá thực tiễn về XLTC khi tái cấu trúc ngân hàng thương mại ở Việt Nam,đồng thời đề cập tới định hướng, giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về XLTC khitái cầu trúc ngân hàng thương mại ở Việt Nam

Tác giả Pham Minh Sơn (2016) trong luận án “Pháp luật về mua lại và sápnhập ngân hàng thương mại ở Việt Nam hiện nay” đã phân tích cụ thể một số vấn

đề lý luận cơ bản về M&A ngân hàng thương mại và pháp luật về M&A ngân hàng

thương mại Đồng thời, đánh giá thực trạng pháp luật về hoạt động này thông quanghiên cứu một số trường hợp M&A ngân hàng thương mại đã thực hiện trong giaiđoạn từ năm 2010 đến 2015

Đề án của Nguyễn Phúc Linh (2017) “Pháp luật về mua, bán, sáp nhập

doanh nghiệp ở Việt Nam” đã đồng thời phân tích và so sánh hoạt động M&A thế

giới với hoạt động M&A tại Việt Nam trong khoảng thời gian từ năm 2015-2017.

Dồng thời khái quát hóa được một số định nghĩa liên quan đến hoạt động M&A

dưới góc độ các quy định của pháp luật Việt Nam Bên cạnh đó, đề án này còn chỉ

ra một số bat cập, vướng mắc hiện hành từ hệ thống pháp luật Từ đó, đề xuất một

số giải pháp dé hoàn thiện khung pháp lý điều chỉnh hoạt động M&A tại Việt Nam

Trên cơ sở phân tích các khái niệm, đặc điểm và phân biệt các điểm tươngđồng và khác biệt giữa mua, bán và sáp nhập doanh nghiệp và thực trạng pháp luật

về lĩnh vực này tại Việt Nam, tác giả Trần Minh Anh (2023) trong Đề án thạc sỹ

của mình về “Pháp luật về mua bán và sáp nhập doanh nghiệp ở Việt Nam” đã làm

nồi bật các điểm dat được cũng như các hạn chế, bất cập trong quy định của pháp

luật và thực tiền thi hành pháp luật về hoạt động M&A trên thực tế Đồng thời, đềxuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật phù hợp với thực tiễn ở Việt Nam và trênthế giới

“Pháp luật áp dung trong lĩnh vực giá và thẩm định giá” (2017) cua tác giảTrần Vũ Hải và Phòng Chính sách giá và thâm định giá - Cục Quản lý giá phân tích

nghiệp, pháp luật về một số loại thuế cơ bản.

Đề tài khoa học “Pháp luật về xác định giá trị doanh nghiệp, cạnh tranh và

quản lý nhân sự trong quá trình mua bán, sáp nhập các ngân hàng thương mại ở

Việt Nam” của trường Đại học Luật Hà Nội do Tiến sĩ Trần Thị Bao Ánh (2018)làm chủ nhiệm đề tài đã làm rõ những van dé lý luận và pháp luật về xác định giá trị

doanh nghiệp, cạnh tranh, giải quyết việc sử dụng lao động trong quá trình M&A

các ngân hàng thương mại ở Việt Nam dé hướng đến xây dựng hoàn thiện pháp luật

về M&A các ngân hàng thương mại ở Việt Nam

Tác giả Trương Hữu Ngữ (2021) trong cuốn sách “Phdp hi M&A căn bản”

đã phân tích các van dé co bản về hoạt động M&A thông qua các quy định của pháp

luật Việt Nam như: các khái niệm, mục đích, kết cấu giao dịch, soát xét pháp ly,

trong một thương vụ M&A Đồng thời, đúc rút từ quá trình hành nghề tư van vềlĩnh vực nay, tác giải Trương Hữu Ngữ cũng nêu ra các khó khăn về mặt pháp lý

khi thực hiện hoạt động M&A tại Việt Nam Trong sách tham khảo “Mua bán — sápnhập doanh nghiệp”, tác gia Phạm Tiên Đạt (2016) đã nghiên cứu tổng hợp, hệ

thống, cập nhật các chính sách chế độ, các luận cứ khoa học mới và thực tiễn về

hoạt động mua bán sáp nhập doanh nghiệp ở Việt Nam và trên thế giới

Một số tác giá khác như: Phúc Anh (2024), Tạp chí điện tử pháp lý, ngày

16/08/2024, “Một số hạn chế trong quy định pháp luật và những lưu ý đối với

doanh nghiệp khi thực hién giao dịch mua bán & sáp nhập”: Phạm Ngoc Anh

(2024) Tap chí Công thương, ngày 10/05/2024, “Thực trạng áp dụng pháp luật về

M&A ở một số quốc gia trén thé giới và bai học kinh nghiệm cho Việt Nam”:

Trương Hữu Ngữ (2020), “Quy định về M&A trong bộ tứ luật mới” đã phân tích

những khía cạnh khác nhau về hoạt động M&A cũng như quy định của pháp luật về

hoạt động này.

2.2 Các nghiên cứu nước ngoài

Tác giả John C Coates IV — Trường Luật — Dai hoc Harvard với tác phẩm:

“Sdp nháp, mua lại và tái cơ cầu: Các loại, quy định và mô hình thực hành”

(Mergers, Acquisitions and Restructuring: Types, Regulation, and Patterns ofPractice) (2014), bài việt đã đưa ra định nghĩa về mua bán, sáp nhập và tái cau trúcdoanh nghiệp, đồng thời tong hợp các nghiên cứu thực tiễn về các loại hình giaodịch, các van đề pháp lý về quy trình, thủ tục thực hiện giao dịch, các van dé tài

chính trong giao dịch, dựa trên cơ sở luật doanh nghiệp luật chứng khoán và các

ví dụ thực tiễn từ hai thị trường M&A lớn nhất thế giới (Hoa kỳ và Anh) và một

quốc gia đang phát trién (An D6)

Có thé thấy, mặc dù đã có nhiều nghiên cứu đối với pháp luật về hoạt động

mua, bán và sáp nhập doanh nghiệp cả ở trong nước và nước ngoài Tuy nhiên,trong các nghiên cứu này, một số nghiên cứu không còn phù hợp với thực tế hiện

nay, bởi: (1) Được thực hiện trong khoảng thời gian đã lâu, không còn phù hợp với

thực tiễn (2) Không tồn tại công trình nghiên cứu nào phân tích cụ thê pháp luật về

XLTC trong mua, bán, sáp nhập doanh nghiệp (3) Không tôn tại nghiên cứu nàođược gắn với thực tiễn tư vấn về mua, ban, sáp nhập doanh nghiệp tại công tychứng khoán hoặc một tô chức tư vấn pháp luật ở Việt Nam

Vì vậy, việc nghiên cứu pháp luật về XLTC trong M&A vẫn cần được

nghiên cứu, phân tích và làm rõ.

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu:

Mục đích nghiên cứu của đề án bao gồm:

Thứ nhất, làm rõ các vấn đề lý luận về XLTC trong hoạt động M&A và

pháp luật về hoạt động này;

Thi hai, đánh giá, phan tích thực trạng quy định của pháp luật hiện hành vềXLTC trong giao dịch M&A và thực tiễn hoạt động tư vấn tại DSC thông qua các ví

dụ minh họa cụ thê

Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài bao gồm:

Thứ nhất, hệ thông hóa các khái niệm liên quan đến hoạt động M&A và dưa

ra khái niệm cu thê về “XLTC trong hoạt động M&A” Đồng thời, làm rõ các van

đề lý luận liên quan đến hoạt động này

Thứ hai, phân tích thực tiễn các quy định của pháp luật hiện hành ở Việt

Nam về XLTC trong hoạt động M&A và đánh giá việc áp dụng pháp luật về van dé

này từ thực tiễn hoạt động tư vấn của Công ty Cổ phần Chứng khoán DSC (DSC).Theo đó, phải làm nồi bật được các ưu điềm, hạn chế, vướng mắc về pháp luật vàthực tiền thực hiện pháp luật

Thứ ba, đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật quy định về XLTC tronghoạt động M&A và giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về lĩnh vực này

trong hoạt động tư vấn của DSC

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu là hệ thống quy định pháp luật về xử lý tài chính trong

mua, bán, sáp nhập doanh nghiệp.

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Về nội dung: Dé phù hợp phạm vi của Đề án, tác giả chỉ tiếp cận và lựachọn tập trung nghiên cứu lý luận và thực trạng pháp luật về XLTC trong giao dịchM&A thông qua 04 nhóm vấn đề chính, bao gồm: (1) Định giá tài sản và định giá

doanh nghiệp: (2) Phương thức M&A; (3) Trách nhiệm của các bên tham gia giao

dich M&A liên quan đến XLTC; (4) Tham quyền của Nhà nước trong việc giám

sát, quản lý các giao dịch M&A.

- Về không gian: Nghiên cứu trong phạm vi thực tiễn hoạt động tư vấn của

Công ty Cô phan Chứng khoán DSC;

- Về thời gian: Nghiên cứu thực trạng trong khoảng thời gian 04 năm từ năm

2020 đến năm 2024 dé xuất các giải pháp cho giai đoạn 2024 — 2028

5 Phương pháp nghiên cứu

Đề án sử dụng một số phương pháp nghiên cứu cơ bản sau đây:

(1) Phương pháp phân tích - tổng hợp thông qua việc bóc tách từng nội dung

về XLTC trong giao dịch M&A cũng như pháp luật về lĩnh vực này dé nêu bật được

nội hàm của từng nội dung, sau đó ghép lại thành một chỉnh thê hoàn chỉnh

(2) Phương pháp so sánh: Đối chiếu các quan điểm lý luận đã được đưa ra về

XLTC trong giao dịch M&A và pháp luật về XLTC trong giao dich M&A dé làm rõ

được thực trạng của lĩnh vực này trên thực tế

(3) Phương pháp thống kê, mô tả: Phương pháp này dùng dé thống kê, mô tả

các văn bản pháp luật hiện hành điều chỉnh về XLTC trong giao dịch M&A cũng

như các sô liệu, tình huống cụ thê trên thực tế dé làm nồi bật thực trạng pháp luật và

áp dụng pháp luật về lĩnh vực này trên thực tế

6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của Dé án

6.1 Ý nghĩa khoa học:

Dé án góp phan làm rõ các van dé lý luận đối với pháp luật về XLTC trong

hoạt động M&A trên cơ sở quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành.

6.2 Ý nghĩa thực tiễn:

Đề án hệ thống hóa các nội dung chính của quy định pháp luật điều chỉnh

hoạt động XLTC trong giao dịch M&A, giúp dem lại cái nhìn tong quan, đồng bộ

về hoạt động áp dụng pháp luật trong lĩnh vực này Ngoài ra, đề án còn đưa ra các

kết luận về các hạn chế, thiếu sót về thực trạng pháp luật về XLTC trong trong giao

dịch M&A cũng như thực tiễn áp dụng pháp luật về hoạt động này từ hoạt động tư

van của một định chế tài chính là công ty chứng khoán

Đồng thời, kiến nghị các giải pháp cụ thé dé hoàn thiện pháp luật và nâng

cao hiệu quả áp dụng pháp luật đôi với hoạt động XLTC trong giao dịch M&A

Chương 1: Những van đề lý luận về xử lý tài chính trong mua, bán, sáp nhậpdoanh nghiệp và pháp luật về xử lý tài chính trong mua, bán, sáp nhập doanh nghiệp

Chương 2: Thực trạng pháp luật về xử lý tài chính trong mua, bán, sáp nhậpdoanh nghiệp và thực tiễn hoạt động tư vấn của Công ty Cỏ phần Chứng khoán

DSC

Chương 3: Một số giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu qua áp

dụng pháp luật vẻ xử lý tài chính trong mua, bán, sáp nhập doanh nghiệp

CHUONG 1NHUNG VAN DE LY LUAN VE XU LY TAI CHINH TRONG MUA, BAN,

SAP NHAP DOANH NGHIEP VA PHAP LUAT VE XU LY TAI CHINH

TRONG MUA, BAN, SAP NHAP DOANH NGHIEP

1.1 Những vấn dé lý luận về xử ly tài chính trong mua, bán, sáp nhập doanh

nghiệp

1.I.I Khái niệm và vai trò của hoạt động mua, bán, sáp nhập doanh nghiệp

1.1.1.1 Khái niệm

Mua, ban, sáp nhập doanh nghiệp là một thuật ngữ quen thuộc thường xuyên

được sử dụng trong lĩnh vực kinh tế Theo đó, M&A là cụm từ viết tắt tiếng anh của

hai từ “Mergers” va “Acquisitions”, dich ra tiếng Việt là “sáp nhập và mua lai”.Xuất phát tử nhiều góc nhìn va cách tiếp cận khác nhau về M&A, có nhiều định

nghĩa khác nhau về M&A đã được đưa ra Có thê ké đến một số định nghĩa sau:

Tác giả John C Coates IV nhận định rằng khái niệm M&A và tái cơ caudoanh nghiệp là khái niệm thường đi liền với nhau và không được coi là một thuậtngữ pháp lý mà là thuật ngữ kinh doanh Theo đó, M&A được hiểu là sự chuyềngiao có chủ đích quyền kiểm soát và quyền sở hữu đối với một hoặc nhiều doanh

nghiệp Đặc trưng của các giao dich M&A là có sự tham gia của bên mua và bênbán, mục tiêu của giao dich M&A hướng đến việc chuyển giao một phần hoặc toàn

bộ các mục tiêu bao gồm: Nhân sự, tài sản, các mối quan hệ (đối tác, khách hàng)

hoặc các mục tiêu khác thuộc quyên sở hữu của doanh nghiệp là mục tiêu của giao

dich M&A Tuy nhiên, trong một số thương vụ M&A, sẽ không tồn tại người mua

và người bán, đó là trường hợp hai doanh nghiệp kết hợp tài sản, quyền và nghĩa vụ

của họ vào thành một doanh nghiệp những thương vụ này được gọi là “sáp nhậpbình đăng” - “merger of equals”

Theo quan diém của Kison Patel, M&A là thuật ngữ thường được su dung dé

` https://dictionary cambridge.org/vi/dictionary/english/mergers-and-acquisitions

* John C Coates IV (2014), “Mergers, Acquisitions and Restructuring: Types,Regulation, and Patterns of

Practice”, tr 2-3 (truy cap tat:http:/vww.law harvard.edu/programs/olin_center/papers/pdf/Coates_781.pdf)

mô tả quá trình sáp nhập các công ty thông qua nhiều loại giao dịch khác nhau Phô

biến nhất là mua lại, trong đó một công ty mua một công ty khác và chuyền quyền

sở hữu, có thé thực hiện thông qua hai hình thức mua lại là (1) mua/bán cỗ phiếu

hoặc (2) mua/bán tài sản”

Trong cuốn sách “Pháp ly M&A căn bản” Luật sư Trương Hữu Ngữ địnhnghĩa M&A một cách ngắn gọn là “cwm từ để chỉ hoạt động do một cá nhân hay 16chức tiến hành mua lại sản nghiệp sẵn có của một cá nhân hay tổ chức khác Sannghiệp đó có thể dưới hình thức một công ty hoặc là tổng hợp tài sản, nhân lực,

phương thức, mô hình để tiến hành một hoạt động kinh doanh nào đó is

Pháp luật Việt Nam cũng đưa ra các định nghĩa cu thê về hoạt động M&A

Theo đó, Luật Doanh nghiệp 2020 (Luật Doanh nghiệp) định nghĩa sáp nhập công

ty là “Một hoặc một số cong ty (sau đây gọi là công ty bị sáp nháp) có thể sáp nhậpvào một công ty khác (sau đây gọi là công ty nhận sáp nhập) bằng cách chuyểntoàn bộ tài sản, quyên, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp sang công ty nhận sáp nhập,

đồng thời cham đứt sự ton tại của công ty bị sáp nhập ”“ Luật Cạnh tranh 2018 quy

định mua lại và sáp nhập doanh nghiệp là một trong các hình thức tập trung kinh tế.Theo đó, sáp nhập doanh nghiệp dược định nghĩa “la việc một hoặc mét số doanhnghiệp chuyên toàn bộ tài sản, quyên, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp của mình sangmột doanh nghiệp khác, đông thời cham ditt hoạt động kinh doanh hoặc sự tôn tạicủa doanh nghiệp bị sáp nhập "Ẻ và Mua lại doanh nghiệp được định nghĩa “/à việcmột doanh nghiệp trực tiếp hoặc gián tiếp mua toàn bộ hoặc một phan vốn góp, tài

sản của doanh nghiệp khác đủ để kiểm soát, chỉ phối doanh nghiệp hoặc một

ngành, nghề của doanh nghiệp bị mua lại ””

Đối với những khái niệm về giao dịch M&A được liệt kê ở trên, Tác giả nhận

định cách tiếp cận khái niệm mà tác giả John C Coates IV và tác giả Trương Hữu

Š Kison Patel (2022), “What is Merger and Acquisition: M&A Meaning, Definition, Examples” (truy cập tai: hitps:/Awwwlinkedin.com/pulse/what-merger-acquisition-ma-meaning-definition-examples-kison-patel/)

® Trương Hữu Ngữ (2021), “Pháp lý M&A căn bản”, nxb Công Thương, tr.20.

7 Quốc hội (2020), Luật doanh nghiệp, Ð201

8 Quốc hội (2018), Luật cạnh tranh, Ð29

# Quốc hội (2018) Luật cạnh tranh Ð29

Ngữ dua ra là phù hợp nhất khi đặt trong bối cảnh thực hiện trên thực tế Cụ thê:

- Chủ thể của hoạt động M&A không chỉ được thực hiện bởi các “tô chức”,

“doanh nghiệp” mà còn được thực hiện bởi chủ thể là các nhà đầu tư cá nhân

- Khi tiếp cận theo cách hiểu gắn liên với quy định của pháp luật: Giao dịch

M&A có thê được chia thành 03 dang: (1) Mua, ban dé sáp nhập (sáp nhập thông

qua hoạt động mua, bán) (2) Mua, bán nhưng không sáp nhập (3) Sáp nhập nhưng không mua, bán (sáp nhập thỏa thuận) và không phải trong trường hợp nào thì M&A cũng bao ham cả hoạt động mua, bán và sáp nhập Sap nhập trong trường hợpnày được hiểu là “việc một hoặc một số doanh nghiệp chuyển toàn bộ tài sản,quyên, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp của mình sang một doanh nghiệp khác, dongthời chấm dứt hoạt động kinh doanh hoặc sự ton tại của doanh nghiệp bị sáp

^„sử0

nhập"

- Khi tiếp cận theo thực tế thực hiện giao dịch: Hoạt động “sáp nhập” thườngđược hiểu theo nghĩa rộng hơn Theo đó, ngoài việc hiểu “sáp nhập doanh nghiệp”

như quy định của Luật Doanh nghiệp thì còn một hình thức khác trên thực tế cũng

được coi là “sáp nhập”, đó là hình thức sáp nhập vào “hệ sinh thái” Theo đó, khôngnhất thiết phải có sự “sáp nhập” về mặt thủ tục theo dạng doanh nghiệp mục tiêu sẽ

bi cham dứt sự tồn tại sau sáp nhập mà vẫn sẽ tôn tại và hoạt động dưới dạng mộtdoanh nghiệp độc lập chịu sự chi phối, kiểm soát của một chủ thé, có thê là một

nhóm cá nhân, tập đoàn hoặc một công ty dưới dang “holdings” — Hoạt động theo

mô hình Công ty mẹ - Công ty con.

Từ những khái niệm và phân tích nêu trên, trên cơ sở tiếp cận khái niệm M&Atheo thực tế thực hiện giao dịch, tác giả đưa ra định nghĩa về hoạt động này như

sau: Mua, bán, sáp nhập doanh nghiệp là hoạt động của các cá nhân, tổ chức thông

qua việc mua, bán tài sản hoặc cổ phan, phần vốn góp của một doanh nghiệp nhamchuyển giao quyên kiểm soát, chỉ phối doanh nghiệp đó hoặc một lĩnh vực, ngành

nghệ kinh doanh của doanh nghiệp đó một cách hợp pháp

© Quốc hội (2018), Luật cạnh tranh, D29

Dựa vào định nghĩa về M&A nêu trên, có thê chỉ ra đặc điểm cơ bản của hoạt

động này bao gồm:

Thứ nhất, cha thê thực hiện giao dịch M&AChủ thé trực tiếp thực hiện hoạt động M&A bao gồm bên bán và bên mua (cóthể là cá nhân hoặc tô chức) Theo đó, bên bán và bên mua ngoài phải có các điềukiện tiên quyết là (1) Sở hữu hợp pháp cỗ phan/tai sản tại doanh nghiệp mục tiêu (2)

Có tiềm lực tài chính dé thực hiện việc mua doanh nghiệp thì cần phải đáp ứng các

yêu cầu về mặt chủ thé theo quy định của pháp luật Việt Nam

Thứ hai, mục tiêu và phương thức thực hiện giao dịch M&A

* Muc tiêu: Mục tiêu chung trong giao dich của bên mua và bên bán đều làhiệu quả về kinh tế, là lợi nhuận Theo đó, bên bán mong muốn bán được với giácao, bên mua mong muốn mua được với giá rẻ hoặc hai bên mong muốn kết hợp để

mở rộng quy mô và nâng cao lợi nhuận của hoạt động kinh doanh.

Mục tiêu riêng của bên mua trong giao dịch có thé là (1) Nhằm kiêm soát một

phần hoặc toàn bộ hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp mục tiêu và/hoặc (2)Nhằm sở hữu tai sản của doanh nghiệp đó để chi phối một ngành nghề nhất định

hoặc bao gồm cả hai mục đích này

* Phương thức thực hiện: Phương thực thực hiện giao dịch M&A sẽ phụ thuộcvào mục tiêu giao dịch, cụ thé: (1) Đối với mục tiêu nhằm kiểm soát toàn bộ hoạt

động kinh doanh của doanh nghiệp mục tiêu: Các bên sẽ lựa chọn phương thứcmua cô phan, phan vốn góp (cô phan), bao gồm: cỗ phan đang lưu hành hoặc cô

phan chào bán thêm nhăm nâng tỷ lệ sở hữu của bên mua đến mức có thé chi phối

kiêm soát hoặc sở hữu 100% doanh nghiệp mục tiêu (2) Đối với mục tiêu chỉ phối

một ngành nghề kinh doanh nhất định cúa doanh nghiệp mục tiêu: Các bên sẽ

lựa chọn phương thức mua tài sản, bao gồm tài sản hữu hình (dự án, quyền sử dụng

đất, toàn bộ dây truyền sản xuất, ) và/hoặc tài sản vô hình (danh tiếng, đội ngũ

nhân sự, nguồn hàng, mạng lưới phân phối, giấy phép hoạt động, văn bằng bảo

hộ, ) Tài sản là mục tiêu của giao dich M&A không phải là các tài sản mang tinhriêng lẻ hoặc là các loại hàng hóa được kinh doanh thông thường mà nó là tổng hợp

các tài sản để phục vụ chung cho một hoạt động kinh doanh cụ thê như hệ thông

dây truyền sản xuất hay tổng hợp dự án kinh doanh bat động sản

Đề làm rõ, cô phan, phần vốn góp cũng được coi là một loại tài sản nếu xéttheo định nghĩa về tài sản được quy định trong Bộ luật Dan sự 2015: “Tai sản làvật, tiền, giấy tờ có giá và quyên tài sản Tài sản bao gồm động sản và bat độngsản Bắt động sản có thể là tài sản hiện có hoặc tài sản hình thành trong tuonglai’ Tuy nhiên, khái niệm tài sản được đề cập trong dé án này là tổng hợp cácloại tài sản của doanh nghiệp phục vụ chung cho một hoạt động kinh doanh cụ thê

Thứ ba, hoạt động M&A phải tuần thủ quy định của pháp luật

Tương tự như các lĩnh vực đầu tư, kinh doanh khác, để một giao dịch M&Ađược coi là hoàn thành và hợp pháp thì điều kiện cần và đủ và phải tuân thủ đúng vàđầy đủ các quy định của pháp luật Việt Nam điều chỉnh về lĩnh vực này

1.1.1.2 Vai trò

Dé phân tích rõ vai trò của M&A, tác giả sẽ di vào phân tích sự tác động củahoạt động này tới sự phát triển của nền kinh tế và sự phát triển chung của doanhnghiệp tại Việt Nam, cụ thê như sau:

Thứ nhất, vai trò của M&A với sự phát triển của doanh nghiệp

- Mở rộng và tiếp cận thị trường: Một trong những động lực chính thúc day

các doanh nghiệp và chủ sở hữu doanh nghiệp tham gia vào hoạt động M&A là

mong muốn mở rộng mở rộng phạm vi thị trường Bằng việc mua cô phần hoặc sápnhập với một công ty khác, một doanh nghiệp có thể nhanh chóng thâm nhập vàocác thị trường mới và tiếp cận được mạng lưới phân khách hàng đã được xây dựngtrước đó Điều này đặc biệt có lợi đối với các ngành có tốc độ tăng trưởng chậm

hoặc có rào cản gia nhập cao.

- Nâng tâm quy mô doanh nghiệp và nâng cao khả năng cạnh tranh: Theo đó,khi hai doanh nghiệp sáp nhập, các tài sản, bao gồm cả tài sản hữu hình và tài sản

vô hình sẽ được kết hợp thành một chỉnh thể tạo ra một doanh nghiệp mới tăng

!' Quốc hội (2015), Bộ tưật Dân sự 2015, Đ107

trưởng không chỉ về vốn điều lệ, tài sản mà mà còn cả về đội ngũ lao động trình độ

cao, đặc biệt là các vị trí quản lý cấp cao Ngoài ra, sự kết hợp của hai doanh nghiệp

sẽ lớn hơn tông giá trị của các doanh nghiệp đơn lẻ, điều này đem lại sự đóng góprất quan trọng trong việc thúc day su loi thé canh tranh trén thi trường Vi du, việcsáp nhập hai doanh nghiệp kinh doanh trong lĩnh vực được phẩm có thé kết hợp dâytruyền sản xuất, năng lực nghiên cứu của đội ngũ nhân sự giúp tối ưu hóa quá trình

nghiên cứu, tiết kiệm được thời gian dé phát triển được phẩm Từ đó đem lại hiệu

quả hoạt động tốt hơn, tăng sức cạnh tranh so với các doanh nghiệp đối thủ trên thị

trường.

Thứ hai, vai trò của M&A với sự phát triển của nền kinh tế

- Tác động đến thị trường lao động, việc lam: Hoạt động M&A có thể có tácđộng đáng kể đến thị trường lao động và việc làm Theo đó, một số trường hop sau

khi doanh nghiệp mục tiêu “đổi cha” hoặc được sáp nhập vào một doanh nghiệp

khác có thê dẫn đến việc người lao động mat viéc do qua trinh tai cấu trúc ví dụ như

trường hợp tỷ phú người Mỹ Elon Musk đã sa thải tới 80% nhân sự của mạng xã

hội Twitter với lý do tái cau trúc công ty và tiết kiệm chi phí hoạt động sau khi hoàntất việc mua lại mạng xã hội này!Ẻ Một số trường hợp khác khác có thé dẫn đếnviệc tạo nhiều việc làm bang cách thúc day mở rộng và đồi mới kinh doanh Vi dụ

khi một tập đoàn đa quốc gia mua lại một công ty địa phương họ thường đầu tư vào

việc nâng cấp co Sở Vật chất, mở rộng hoạt động và tuyển thêm nhân viên, đặc biệt

là tại các khu công nghiệp Hơn nữa, việc duy trì việc làm trong các công ty đang

gặp khó khăn thông qua các vụ mua lại có thé ôn định nền kinh tế địa phương va

duy trì việc làm cho lượng lớn người lao động

- Thu hit vốn dau tr nước ngoài: Việc nhận được nguồn vốn đầu tư nước

ngoài không chỉ đơn thuần là bồ sung nguồn vốn dé phục vụ hoạt động kinh doanh

mà kèm theo đỏ là các kinh nghiệm, kiến thức và chuyên môn vào một quốc gia,

thúc day tăng trưởng và phát triển kinh tế Khi các tô chức nước ngoài thực hiện

!? Truy cập:

https://dantri.com.vn/suc-manh-so/elon-musk-dang-phai-tra-gia-vi-sa-thai-hang-loat-nhan-vien-

M&A các doanh nghiệp địa phương, họ thường giới thiệu các công nghệ, phương

pháp quản lý và tiếp cận thị trường mới, có thể nâng cao năng suất và khả năng

cạnh tranh của các ngành công nghiệp trong nước Dòng vốn nước ngoài này cũng

có thê kích thích các lĩnh vực khác của nền kinh tế, dan đến hiệu ứng nhân lên đối với

tăng trưởng kinh tế nói chung

1.1.2 Khái niệm va vai trò của hoạt động xử lý tài chính trong mua, bán, sáp

nhập doanh nghiệp 1.1.2.1 Khái niệm

Theo từ điên tiếng Việt, “xử lý” được hiểu theo 02 nghĩa: “(l) Lam cho chịunhững tác động vật lí, hóa học nhất định để biến đổi hợp mục đích (2) Áp dung vào

cái gì đó những thao tác nhất định để nghiên cứu, sử dung” Từ điền tiếng Anh

cũng có 02 cách hiểu đối với từ “xử lý” (Process), đó là (1) Một loạt hành động

được thực hiện dé đạt được một kết quả (a series of actions that you take in order to

achieve a result) (2) Thực hiện một loạt các hoạt động co học hoặc hóa hoc lên (thứ

gì đó) dé thay đổi hoặc bảo quản nó (perform a series of mechanical or chemicaloperations on (something) in order to change or preserve it)'* Theo đó, có thé hiểu

xử ly là việc tác động va một sự vật, hiện tượng nhất định dé nó biến đổi phù hợptheo mục đích của chủ thé tác động và thường là đề tối ưu hóa hoặc làm tốt lên sự

vật, hiện tượng đó.

“Tài chính là những quan hệ kinh tế có những đặc trưng cơ bản: Chỉ nhữngmối quan hệ phân phối phán ảnh các quan hệ về lợi ích giữa người với người trongquá trình phân phối của cải xã hội do họ sáng tạo ra Tài chính bao gồm các quan

hệ: quan hệ nhà nước với doanh nghiệp, nhà nước với công dân, doanh nghiệp với

doanh nghiép, ”"° Theo định nghĩa này, có thể hiéu tài chính được chia thành 03

loại: (1) Tài chính cá nhân (2) Tài chính doanh nghiệp (3) Tài chính công Trong

phạm vi của đề án, khái niệm tài chính tác giả muôn dé cập tới là “tài chính doanh

'? Hoàng Phê (2003), Từ điền tiếng Việt, nxb Da Nẵng, tr 1162

'* Truy cập tại: https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/process

'S Lưu Thị Hương, Vũ Duy Hao (2011), Tài chính doanh nghiệp, Trường đại học Kinh Tế Quốc Dân, Nxb

Dai học Kinh tế Quốc dân, tr.8

nghiệp” Theo đó, “tai chính doanh nghiệp được hiéu là những quan hệ giá trị giữa

doanh nghiệp với các chủ thê trong nên kinh tê, bao gốm: Quan hệ giữa doanh nghiệp với Nhà nước; Quan hệ giữa doanh nghiệp với thị trường tài chính; Quan

hệ trong nội bộ doanh nghiép”"®

Thuật ngữ “'xử lý tài chính” hiện không được pháp điển hóa trong các văn banquy phạm pháp luật của Việt Nam Tuy nhiên thuật ngữ này được đề cập tại Thông

tư số 56/2022/TT-BTC ngày 16/09/2022 của Bộ Tài chính về việc hướng dẫn một

số nội dung về cơ ché tự chủ tài chính của đơn vị sự nghiệp công lập: xử lý tài sản,tài chính khi tổ chức lại, giải thể đơn vị sự nghiệp công lập (Thông tư số

56/2022/TT-BTC) dưới dạng liệt kê các đầu mục công việc Theo đó, tại thông tư

này, hoạt động “xử lý tài chính” và “xử lý tài sản” được quy định riêng biệt, cụ thê:

(1) Xử lý vé tai sản, bao gồm các công việc: Kiém kê, phân loại đối với tài sản

thuộc quyền quản lý, sử dụng của đơn vị: chịu trách nhiệm xử lý tài sản phát hiệnthừa/thiếu qua kiêm kê theo quy định của pháp luật; Lập phương án xử lý, báo cáo

cơ quan quản lý cap trên tông hợp, dé xuất phương án xử lý, gửi cơ quan thực hiện

nhiệm vụ quản lý tài sản công cùng cấp dé có ý kiến về phương án xử lý tài

sản, '”; (2) Xử lý về tài chính, bao gồm: Lập báo cáo tài chính, báo cáo quyết toán

theo quy định của chế độ kế toán đơn vị sự nghiệp công: Báo cáo cơ quan quản lý

cấp trên (các bộ, cơ quan trung ương đối với đơn vị thuộc trung ương quản lý), cơ

quan chủ quản cấp trên (đối với các đơn vị thuộc địa phương quan lý) dé báo cáo cơ

quan tài chính cùng cấp thực hiện quyết toán hoặc kiêm tra, xác định các khoảnkinh phí được cấp: Xử lý các khoản nợ phải tras

Trong cuốn sách của mình, tác giả Phạm Tiến Đạt sử dụng thuật ngữ “quản trị

tài chính” thay cho cụm từ “xử lý tài chính” Theo đó, “quan trị tài chính doanh

nghiệp là việc lựa chọn và đưa ra các quyết định tài chính, tổ chức thực hiện cácquyết định đó nhằm đạt được mục tiêu hoạt động tài chính của doanh nghiệp, đó là

!° Lưu Thị Hương, Vũ Duy Hao (2011), Tai chính doanh nghiệp, Trường đại học Kinh Tế Quốc Dan, Nxb

Dai học Kinh tế Quốc dan, tr.9

!* Bộ Tài chính (2022), 7hông tư só 56/2022/TT-BTC ngày 16/09/2022, DIS

tôi đa hóa giá trị cho chủ doanh nghiệp hay là tối đa hóa lợi nhuận, không ngừng

làm tăng giá trị doanh nghiệp và khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp trên thị

trường ””*, quản trị tài chính bao gồm các hoạt động liên quan đến đầu tư, tài trợ và

quản trị tài sản theo mục tiêu chung của công ty Theo đó, quản trị tài chính doanhnghiệp trong mua bán sáp nhập doanh nghiệp bao gồm các hoạt động quản trị tàichính tiền sáp nhập đi vào các vấn dé liên quan đến huy động vốn tài trợ cho thương

vụ (hoạt động huy động vốn của bên mua phục vụ cho mục đích mua lại, sáp nhập.Quản trị tài chính hậu sáp nhập là việc cân nhắc các kế hoạch hài hòa các vấn đề tài

chính của hai bên ngay sau sáp nhập và các chiến lược quản trị dai hạn nhằm tối đa

hóa giá trị sở hữu của cô đông trong công ty mới thành lập hậu sáp nhập

Về định nghĩa XLTC, tác giả Nguyễn Thị Hương trong công trình nghiên cứu

của mình cho rằng: “XLTC là thay đổi, sắp xếp lại các nguồn tài chính bao gồm vốn,các khoản nợ, tài sản đặt trong mối quan hệ với những thay đổi, sắp xép các yếu tốkhác nhằm làm cho tong thé hoat động hiệu qua hon we Dinh nghĩa này được tác giả

Nguyễn Thị Hương xây dựng trên cơ sở tiếp cận khái niệm “tài chính” theo nghĩa

hẹp.

Đối với định nghĩa XLTC của tác giả Nguyễn Thị Hương, tác giả nhận định

nó sẽ phù hợp nếu được đặt kèm theo hoạt động tái cấu trúc ngân hàng thương mại

(mục tiêu trong Luận án của tác giả Nguyễn Thị Hương) Tuy nhiên nếu áp dụngđịnh nghĩa này dé xây dựng định nghĩa XLTC trong hoạt động M&A thì chưa thực

sự phù hợp bởi lẽ, hoạt động tái cấu trúc ngân hàng thương mại có phạm vi hẹp

hơn so với hoạt động M&A.

Đối với định nghĩa được đề cập trong Thông tư số 56/2022/TT-BTC, do quyđịnh được xây dựng dé áp dụng riêng cho các đơn vị sự nghiệp công lập và liên

quan đến việc sử dụng tài sản công nên được xây dựng theo hướng tách bạch hoạt

động xử lý về tài sản và xử lý về tài chính Tuy nhiên, khi áp dụng đối với doanh

i Pham Tién Dat (2016) “Mua bán — sáp nhập doanh nghiệp ”, Nxb Bách Khoa Hà Nội tr.175

'® Nguyễn Thị Hương (2021) “Phap luật về XLTC khi tái câu trúc các ngân hàng thương mại ở Việt Nam”,

Luận án tiên sĩ, trường Đại học Luật Hà Nội.

nghiệp tư nhân, đặc biệt là đặt trong hoạt động M&A, tác giả cho rằng nội dung

XLTC sẽ bao gồm cả nội dung về xử lý tài sản

Đối với định nghĩa được tác giả Phạm Tiến Đạt đưa ra, tác giả cơ bản đồng ý

với cách tiếp cận này, có thé hiểu “quản trị tài chính” với “XLTC” là việc thực hiệnmột số công việc liên quan đến đánh giá và đưa ra các quyết định tài chính nhằmđạt được mục tiêu nhất định cụ thê là tối đa hóa giá trị doanh nghiệp hoặc tối đa

hóa lợi nhuận Và trên thực tế, việc XLTC cũng được phân thành hai giai đoạn là

XLTC tiền M&A và XLTC hậu M&A

Trong phạm vi nghiên cứu của đề án, tác giả sẽ chỉ đề cập và phân tích nộidung liên quan đến giai đoạn XLTC tiền M&A Theo đó, tác giả sẽ tiếp cận XLTC

trong giai đoạn tiền M&A theo nhóm các vấn đề bao gồm: (1) Định giá tài sản và

Định giá doanh nghiệp: (2) Xác định phương thức mua bán, sáp nhập; (3) Trách

nhiệm của các bên tham gia giao dịch M&A liên quan đến XLTC; (4) Xác định cácchấp thuận cần thiết đề thực hiện giao dịch M&A

Như vậy từ những phân tích nêu trên, tác giả xây dựng định nghĩa về XLTC

trong giao dịch M&A như sau: Xứ lý tài chính trong mua, bán, sáp nhập doanhnghiệp là việc cá nhân, tô chức thực hiện một số cong việc nhằm tác động vào các

quan hệ tài chính phát sinh trong quá trình mua, bán, sáp nhập một doanh nghiệpnhất định nhằm mục đích giúp cho giao dich này được diễn ra thuận lợi theo đúng

kế hoạch, tối ưu hóa chỉ phí, lợi nhuận cho các bên tham gia và bảo đảm tuân thủ

các quy định cua pháp luật liên quan.

Dựa vào định nghĩa về XLTC trong giao dịch M&A nêu trên, có thể thấy, hoạtđộng này bao gồm những đặc điểm như sau:

Thứ nhất, đối tượng của hoạt động XLTC trong giao dịch M&A là các vấn dé

tài chính phát sinh từ giao dịch M&A

Các mối quan hệ tài chính phát sinh trong giao dich M&A bao gồm: Quan hệ

giữa doanh nghiệp với Nhà nước; Quan hệ giữa doanh nghiệp với thị trường tài

chính: Quan hệ giữa doanh nghiệp với nhà cung cấp/khách hàng: Quan hệ trong nội

bộ doanh nghiệp.

Thứ hai, về nội dung các công việc thực hiện khi XLTC

Như đã đề cập ở phần đối tượng nghiên cứu của Đề án, nội dung liên quan đếnXLTC trong giao dich M&A bao gồm rất nhiều nội dung Do đó, dé án chi dé cập

và phân tích tới các nội dung chính bao gồm: (1) Định giá tài sản và định giá doanh

nghiệp: (2) Xác định phương thức mua bán, sáp nhập: (3) Trách nhiệm của các bên

tham gia giao dịch M&A liên quan đến XLTC: (4) Xác định các chấp thuận cần

thiết dé thực hiện giao dịch M&A

Thứ ba, về mục đích của hoạt động XLTC:

Mục đích của hoạt động XLTC trong giao dịch M&A là nhằm tác động tới các

quan hệ tài chính phát sinh từ giao dịch này với mục đích đảm bảo thực hiện đượcmục tiêu của giao dịch M&A cũng như tối ưu hóa chỉ phí và đảm bảo tính tuân thủ

pháp luật của giao dịch.

1.1.2.2 Vai trò

Hoạt động XLTC là hoạt động được thực hiện trong giai đoạn đầu của mọi

giao dịch M&A và là tiền dé quan trọng nhất dé giao dich M&A được thực hiện

Thương vụ M&A có được thực hiện hay không hoặc có thực hiện hiệu quả đạt

đúng mục đích của các bên hay không, phụ thuộc rất nhiều vào kết quả của hoạtđộng XLTC, vai trò của XLTC trong giao dịch M&A được thê hiện như sau:

Thứ nhất, xác định đúng giá trị doanh nghiệp tài sản là mục tiêu của hoạt

động M&A

Trong giao dịch M&A, hoạt động xác định giá trị doanh nghiệp, giá tri tài sảnđóng vai trò hết sức quan trọng giúp các bên đưa ra quyết định của mình Theo đó,thông qua hoạt động định giá tài sản và định giá doanh nghiệp, không chỉ góp phầnđưa ra giá trị cốt lõi mà doanh nghiệp sẽ sở hữu, việc định giá còn giúp bên muaphan nào ước tính được những rủi ro có thê gặp phải nếu bô vốn dé dau tư một

thương vụ M&A Với vai trò quan trọng như vậy, định giá là việc làm không thê

thiếu trong hoạt động XLTC ở bất kỳ thương vụ M&A nào

Theo đó, hoạt động định giá có vai trò cụ thé đôi với các bên như sau: (1) Đối

với bên mua: Định giá nhăm xác định xác trị doanh nghiệp mục tiêu đề có thé muavới giá hợp lý và ước tính mức sinh lời tiềm năng của doanh nghiệp mục tiêu (2)Đối với bên bán: Việc xác định giá trị thực của doanh nghiệp cũng sẽ giúp bên muabán có thông tin đề xác định được giá bán kỳ vọng phù hợp trong thương vụ

Thit hai, lựa chọn đúng phương thức thực hiện giao dịch M&A dé tối wu hóanhuận và thời gian thực hiện: M&A có thé được thực hiện theo nhiều phương thức,mỗi phương thức sẽ có những ưu điểm, nhược điểm riêng Theo dé, việc mua, bán

cô phan hay tài sản của doanh nghiệp sẽ khác nhau về nghĩa vụ thuế đối với bên bán

và bên mua tùy thuộc vào loại hình doanh nghiệp mục tiêu, phương thức thực hiện

và các giữa các đối tượng thực hiện cả về loại thuế lẫn thuế suất áp dụng Do đó,hoạt động XLTC sẽ dua ra những nhận định cụ thé và đưa ra các so sánh chỉ tiết về

nghĩa vụ thuế đối với từng phương thức thực hiện Từ đó, tùy thuộc vào mục đíchcủa mình, các bên tham gia giao dịch sẽ lựa chọn ra phương thức phù hợp nhất détiết kiệm thời gian, chỉ phí và thực hiện giao dịch một cách thuận lợi, thường thì các

bên sẽ lựa chọn phương thức mà mình phải đóng thuế, phí ít nhất

Thứ ba, xác định rõ trách nhiệm của các bên trong XLTC trong giao dich

M&A dé đạt được các thỏa thuận nhất định: Trong mọi giao dịch mua, bán, việc

xác định rõ trách nhiệm của các bên trong giao dịch là điều bắt buộc Ngoài các

trách nhiệm tài chính được pháp luật quy định, các bên hoàn toàn có thể thỏa thuậnvới nhau về các trách nhiệm của mình liên quan đến các nghĩa vụ tài chính Theo

đó, thông qua việc xác định giá trị của doanh nghiệp, tài sản, cũng như lựa chọn

phương thức thực hiện giao dịch phù hợp, các bên sẽ dé dang trong việc thoa thuận

về nghĩa vụ phải thực hiện của từng bên trong giao dịch M&A

Thứ tw, xác định nguồn vốn đâu tư phù hợp: Thông qua việc xác định cụ thécác chấp thuận cần thiết của cơ quan nhà nước có thâm quyền sẽ xác định được

nguồn vốn đầu tư nào là phù hợp, cấu trúc tài chính của giao dịch sẽ được xây dựng

theo hướng nào cũng như cơ cấu sở hữu sau khi hoàn tất giao dịch M&A

1.2 Những vấn đề lý luận về pháp luật về xử lý tài chính trong mua, bán, sáp

nhập doanh nghiệp

1.2.1 Khái niệm pháp luật về xử lý tài chính trong mua, ban, sáp nhập doanh

nghiệpĐối tượng điêu chỉnh của pháp luật là các quan hệ xã hội mà theo định hướng,mục đích của Nhà nước là cần phải kiềm soát và đưa vào một khuôn khô nhất định

để thực hiện thông qua hành lang pháp lý là các quy định được thể hiện trong các

văn bản quy phạm pháp luật Hoạt động M&A nói chung và XLTC trong M&A nói

riêng rất phức tạp và tiềm ân nhiều rủi ro vì nó liên quan không chỉ trực tiếp tớiquyền và nghĩa vu của các bên tham gia giao dịch mà còn có thé ảnh hướng đếnmột lĩnh vực hoặc thậm chí cả nền kinh tế tại Việt Nam Do đó, việc xây dựng và

ban hành các quy định điều chỉnh lĩnh vực này là một tất yêu khách quan nhằmkiêm soát việc thực hiện giao dich M&A nói chung và XLTC trong giao dịch M&Anói riêng nhằm bảo vệ tối đa lợi ích hợp pháp của các chủ thé và thực sự đem lạihiệu qua cho nền kinh tế

Như vậy, dựa vào các phân tích nêu trên về khái niệm pháp luật, kết hợp vớikhái niệm về XLTC trong giao dịch M&A đã được đưa ra ở mục 1.1.2 của Đề án,tác giả xây dựng khái niệm pháp luật về XLTC trong giao dịch M&A như sau:Pháp luật về xử lý tài chính trong mua, bán, sáp nhập doanh nghiệp là tông hợp các

quy phạm pháp luật được Nhà nước ban hành va dam bao thực hiện với nội dung

điều chỉnh những quan hệ xã hội phát sinh từ hoạt động xử lý tài chính trong lĩnhvực này với mục đích kiểm soát giao dịch và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của cácchủ thể tham gia cũng như bảo dam sự phát triển của nên kinh tế

Từ định nghĩa trên, ta có thê đưa ra một số đặc diém của pháp luật về XLTC

trong giao dịch M&A như sau:

Thứ nhất, Pháp luật về XLTC trong giao dich M&A là tổng hợp các quy

phạm pháp luật được Nhà nước ban hành và đảm bảo thực hiện.

Thứ hai, đôi tượng điều chỉnh của pháp luật về XLTC trong giao dịch M&A

bao gồm các nhóm đối tượng: (i) Định giá tài sản, định giá doanh nghiệp (ii)

Phương thức mua bán sáp nhập (iii) Trách nhiệm của các bên tham gia giao dich(iv) Thâm quyên cia Nhà nước trong việc giám sát, quản lý các giao dịch mua, bán

và sáp nhập doanh nghiệp.

Thứ ba, mục đích của pháp luật về XLTC trong giao dich M&A là dé kiểm

soát giao địch và bảo vệ quyên, lợi ích hợp pháp của các chủ thể tham gia cũng nhưbảo đảm sự phát triển của nên kinh tế

1.2.2 Nội dung của pháp luật về xử lý tài chính trong mua, bán, sáp nhập doanh

nghiệpNội dung pháp luật về XLTC trong giao dịch M&A có thê được tiếp cận theo

nhiều cách khác nhau tương tự như đặc điêm của định nghĩa về hoạt động XLTCtrong giao dich M&A đã được phân tích ở mục 1.1.2 Dé án này Có thê kế đến một

số hướng tiếp cận sau:

Thứ nhất tiép cận dưới góc độ XLTC trong các trường hợp M&A, bao gồm:(1) Quy định pháp luật về XLTC trong hoạt động mua, bán doanh nghiệp: (2) Quyđịnh pháp luật về XLTC trong hoạt động sáp nhập doanh nghiệp: (3) Quy định phápluật về XLTC trong hoạt động mua, bán dé sáp nhập doanh nghiệp;

Thứ hai, tiếp cận dưới góc độ mỗi quan hệ của các chủ thể tham gia vào hoạt

động XLTC trong các giao dịch M&A, các nội dung pháp luật sẽ bao gồm: (1) Quyđịnh pháp luật về quan hệ giữa doanh nghiệp với Nhà nước trong hoạt động XLTCtrong giao dich M&A; (2) Quy định pháp luật về quan hệ giữa doanh nghiệp với thị

trường tài chính trong hoạt động XLTC trong giao dịch M&A; (3) Quy định phápluật về quan hệ giữa doanh nghiệp với nhà cung cấp/khách hàng trong hoạt độngXLTC trong giao dịch M&A; (4) Quy định pháp luật về quan hệ giữa các chủ thể

trong nội bộ doanh nghiệp với với nhau trong hoạt động XLTC trong giao dịch

M&A;

Thứ ba, tiếp cận theo giai đoạn XLTC trong giao dich M&A, nội dung pháp

luật về hoạt động này sẽ bao gồm: (1) Quy định của pháp luật về XLTC trong giaiđoạn tiền M&A (2) Quy định của pháp luật về XLTC trong giai đoạn hậu M&A

Thứ tư tiếp cận theo nhóm vấn đề (công việc) thực hiện trong quá trình

XLTC (các hoạt động) trong giao dịch M&A, các nội dung pháp luật sẽ bao gồm:(1) Quy định của pháp luật về định giá tài sản và định giá doanh nghiệp: (2) Quy

định của pháp luật về phương thức thực hiện giao dịch M&A liên quan đến XLTC:(3) Quy định của pháp luật về trách nhiệm của các chủ thé khi tham gia XLTC

trong giao dịch M&A; (4) Quy định của pháp luật về thâm quyên của nhà nước

trong việc giám sát, quản lý và phê duyệt các giao dịch M&A.

Mỗi cách tiếp cận đều sẽ có những ưu điểm riêng khi nhìn nhận hoạt động

XLTC trong giao dịch M&A ở những góc nhìn khác nhau.

Trong Đề án này, tác giả lựa chọn tiếp cận nội dung pháp luật về XLTC trong

giao dich M&A theo cách tiếp cận thứ tư vì đây là cách tiếp cận phù hợp nhất déứng dụng vào phân tích thực tiễn tại Chương 2 của Đề án

1.2.2.1 Nhóm các quy định về định giá tài sản và định giá doanh nghiệp

Ngoài khái niệm được quy định trong Luật Giá số 16/2023/QH15 ngày19/06/2023 (Luật Giá 2023) , tồn tại một số khái niệm về định giá doanh nghiệp

như sau: (l) “Định giá doanh nghiệp trong giao dich M&A là việc ước tinh giá trị

doanh nghiệp mục tiêu CÓ thể thực hiện thương vụ M&A ss (2) Dinh giá doanh

nghiệp là hành động hoặc quá trình xác định giá trị của doanh nghiệp hoặc quyền

sở hữu trong đó”" (3) Định giá doanh nghiệp được hiểu là ước tính về giá trị củadoanh nghiệp trên thị trường bao gôm cả giá trị kỳ vọng hay thu nhập kỳ vọng mà

°° Phạm Tiến Đạt (2016) “Mua bán — sáp nhập doanh nghiệp ”, Nxb Bách Khoa Ha Nội tr '48

* Hội TDG Hoa Kỳ “Tiêu chuẩn định giá doanh nghiệp ", tr.5

doanh nghiệp đó có thẻ mạng lại cho bén mua trong tương la.

Theo đó, có thé thấy rằng ở Việt Nam, có nhiều tên gọi khác nhau về thầm

định giá (TDG) như: Định giá tài sản, đánh giá giá trị tài sản, xác định giá trị tàisản, TDG và thường trên thực tế được gọi tắt là “định giá” Tuy nhiên, xét về mặt lý

luận, “TDG” và “định giá” là hai hoạt động hoàn toàn khác nhau Dinh giá theo quy

định của Luật giá 2023 là hoạt động được thực hiện bởi cơ quan nhà nước có thầm

quyền hoặc tổ chức, cá nhân kinh doanh dịch vụ hàng hóa nhằm xác định giá trịcủa duy nhất đối tượng là “hàng hóa, dịch vụ” TĐG được hiểu là được hiệu là một

dịch vụ tư vẫn xác định giá trị của tài sản TDG tai một địa điểm, thời điểm được

thực hiện bởi doanh nghiệp có chức năng TDG hoặc hội đồng TDG theo chuẩn mực

TDG Việt Nam Theo đó, đối tượng của hoạt động TDG bao gồm cả tài sản, hàng

hóa và dịch vụ Do đó, việc xác định giá trị của doanh nghiệp mục tiêu hoặc tài sản

của doanh nghiệp mục tiêu trong hoạt động XLTC trong giao dịch M&A ở đây

được hiệu là hoạt động TDG doanh nghiệp va TDG tài sản

Ngoài ra, cần phải làm rõ điểm khác nhau giữa TDG doanh nghiệp và TDG tài

sản thê hiện ở chỗ TDG tài sản của doanh nghiệp chỉ được xác định tại một thờiđiểm nhất định và chỉ dựa trên giá trị của loại tài sản của doanh nghiệp Dé tránhhiểu lầm, như đã đề cập ở phần phân tích khái niệm giao dịch M&A, tài sản là đốitượng của hoạt động TDG được nhắc đến trong Đề án này là “tong hợp các tài sảnthuộc quyên sở hữu của doanh nghiệp dùng dé phục vụ chung cho một hoạt độngkinh doanh cụ thể”

Mặc dù nếu sử dụng thuật ngữ “định giá” như quy định trong Luật Giá 2023

thì trong giao dịch M&A sẽ không tồn tại hoạt động “định giá” vì đối tượng của

giao dịch M&A không phải là “hàng hóa, dịch vụ” mà doanh nghiệp mục tiêu kinh

doanh Tuy nhiên, trên thực tế không phải giao dịch M&A nào trên thực tế cũng

thực hiện hoạt động TDG mà còn tôn tại trường hợp các bên trong giao dịch “tự

mình” định giá và đưa ra các giá trị kỳ vọng khi thực hiện giao dịch.

* Trân Thị Bao Anh, Phạm Thị Huyền (2018), “Pháp tuật về xác định giá trị doanh nghiệp cạnh tranh và quản lý nhân sự trong quá trình mua, bán, sáp nhập các ngân hàng thương mại tại Việt Nam”, Đề tài nghiên

cứu khoa học cap trường trường Đại học Luật Hà Nội, tr.27.

Từ những phân tích trên, tác giả xây dựng được định nghĩa như sau về định

giá doanh nghiệp, định giá tài sản trong giao dịch M&A như sau: Định giá doanh

nghiệp, định giá tài sản doanh nghiệp trong giao dich M&A là quá trình 16 chức, cá

nhân tự thực hiện việc xác định giá trị của một doanh nghiệp, tài sản của doanh

nghiệp hoặc thuê doanh nghiệp TDG thực hiện theo quy định của pháp luật về giá

Theo đó, pháp luật vẻ định giá tài sản, định giá doanh nghiệp phải bao gồmmột số nội dung sau:

Thứ nhất nội dung quy định về hoạt động TDG nói chung, cụ thé như: Quản

lý nhà nước về TDG: Hoạt động TDG và các nguyên tắc hoạt động TDG; Điều kiệnhành nghé và cung cấp dịch vụ TDG

Thứ hai, nội dung quy định về TDG tài san, TDG doanh nghiệp trong giaodịch M&A nói riêng, bao gồm: (1) Nội dung quy định, hướng dẫn thực hiện hoạtđộng TDG tai sản nói chung bao gồm các cách tiếp cận cũng như các phương pháp

TDG phù hợp (2) Nội dung quy định cụ thẻ đối với trường hợp TDG doanh nghiệp1.2.2.2 Nhóm các quy định về phương thức thực hiện giao dịch mua, bán và sáp

nhập doanh nghiệp

Có thể hiểu phương thức thực hiện giao dịch M&A là các cách thức vàphương pháp tiến hành một giao dịch M&A Như đã dé cập tại phần định nghĩa về

M&A, giao dich M&A sẽ được thực hiện thông qua 02 nhóm phương thức chính là

(1) Mua, bán cô phần, tài sản hoặc (2) Sáp nhập không thông qua mua, bán cỗ phan,

tài san Theo đó, nội dung pháp luật về van dé này cụ thé bao gồm:

Thứ nhất, nội dung pháp luật quy định, hướng dẫn các điều kiện và trình tự,

thủ tục thực hiện các hoạt động mua, bán cô phan, phần vốn góp bao gồm cả trường

hợp mua, bán cô phan, phan vốn góp hiện đang lưu hành của Công ty mục tiêu hoặc

mua bán cổ phần chào bán thêm (đối với công ty cô phan), góp tiền, tài sản dé tăng

vốn điều lệ (đối với công ty trách nhiệm hữu hạn)

Thứ hai, nội dụng pháp luật quy định về trình tự, thủ tục, điều kiện mua, bán

tài sản doanh nghiệp đặc biệt là đối với các tài sản là dự án, bất động sản và các tài

sản phải đăng ký quyền sở hữu, xin cấp phép khác

Thứ ba, nội dung pháp luật quy định về trình tự, thủ tục sáp nhập doanh

nghiệp.

1.2.2.3 Nhóm các quy định về trách nhiệm của các bên trong hoạt động xử lý tài

chính khi tham gia giao dịch mua, bán và sáp nhập doanh nghiệp

Khái niệm trách nhiệm nếu xét đưới góc độ ngôn ngữ học, theo Đại từ tiếng

Việt thì trách nhiệm “/a điều phải làm, phải gách vác hoặc là phải nhận lấy về

minh’; Dưới phương diện đạo đức xã hội, trách nhiệm là sự ràng buộc cá nhân, tổ

chức phải thực hiện những nghĩa vụ nghiêng về bén phận mang tinh lý luận, đạođức; Dưới góc độ pháp lý, trách nhiệm của cá nhân, tổ chức phát sinh trên cơ sởpháp luật và được bảo đảm thực hiện băng pháp luật

Trong giao dịch M&A, có rất nhiều quy định về trách nhiệm của các bên phải

thực hiện Tuy nhiên, đối với quy định về trách nhiệm của các bên trong hoạt độngXLTC trong lĩnh vực này sẽ chủ yếu bao gồm các quy định về nghĩa vụ thuế vớinhà nước của từng bên và các nghĩa vụ về tài chính khác cần phải thực hiện dé tài

sản hoặc doanh nghiệp đủ điều kiện là đối tượng của giao dịch M&A:

Thứ nhất nội dung pháp luật quy định về thuế phát sinh trực tiếp từ hoạtđộng mua, bán, chuyên nhượng đối với từng phương thức thực hiện giao dịchM&A Theo đó, quy định về các loại thuế, đối tượng chịu thuế, chủ thé nộp thuế,căn cứ tính thuế và phương pháp tính thuế Ngoài ra, còn nội dung quy định về các

trường hợp giảm thuế (ưu đãi thuế) hoặc miễn thuế đối với từng trường hợp cụ thẻ

Thứ hai, nội dung pháp luật quy định về nghĩa vụ tài chính khác đối vớiphương thức mua, bán tài sản, ví dụ như dự án bat động sản, pháp luật còn có

những nội dung quy định cụ thé các điều kiện dé chuyển nhượng một phần hoặctoàn bộ dự án khi đáp ứng bên bán đã hoàn tat một số nghĩa vụ liên quan đến tài

?* Nguyễn Như Ý (1999) “Đại từ tiếng Việt" Nhà xuất bản Văn hóa, Thông tin Hà Nội.

chính như: Nghĩa vụ đóng tiền sử dụng đất, tiền thuê đất, các loại thuê, phí, lệ phí

liên quan, Thêm nữa, ngoài ra còn có những nội dung pháp luật điều chỉnh về các

quy định về tài chính của doanh nghiệp mục tiêu (hoặc bên bán) như quy định về tỷ

lệ dư nợ tín dụng, dư nợ trái phiếu doanh nghiệp trên chủ sở hữu hay các điều kiện

cụ thé về vốn chủ sở hitu,

1.2.2.4 Nhóm các quy định về thẩm quyền của Nhà nước trong giao dịch mua, bán

và sáp nhập doanh nghiệp

Có thể hiểu thâm quyền là tông thê các quyền và nghĩa vụ được trao cho các

chủ thê nhất định dé áp dụng giải quyết các van dé cụ thé trong phạm vi quản lý của

họ Hoặc có thé hiểu đơn gián thâm quyền là quyền được xem xét, quyết định hoặc

định đoạt một hoạt động, vấn dé cụ thé Theo đó, thâm quyền Nhà nước trong việc

giám sát, quan lý các giao dich M&A là tổng thé các quyền và nghĩa vụ được trao

cho các cơ quan nhà nước có thẩm quyền được xem xét, quyết định một số hoạt

động hoạt động trong giao dịch M&A trong phạm vi mình quản lý nhằm mục đích

thực hiện chức năng của Nhà nước trong giám sát và quản lý các giao dịch này.

Như đã đề cập trong phần phân tích về XLTC trong giao dịch M&A, hoạt

động này phát sinh rất nhiều quan hệ xã hội cần phải được quản lý, giám sát bởi cơquan Nhà nước có thầm quyền đặc biệt là dòng tiền, vốn dau tư quốc tế vào ViệtNam cũng như việc cá nhân, tô chức nước ngoài sở hữu tài san là bất động sản, dự

án bất động sản hoặc doanh nghiệp kinh doanh trong ngành nghề có điều kiện hoặc

một hoạt động rất quan trọng cần phải quan tâm đến đó là hoạt động rửa tiền thông

qua việc đầu tư vào Việt Nam Việc giám sát, quản lý này không chỉ có vai trò tạomôi trường lành mạnh, công bằng trên thị trường tài chính nhăm thu hút nhà đầu tư

dé phát triển kinh tế mà còn phải bảo dam an ninh quốc phòng

Pháp luật về thầm quyền của Nhà nước trong việc giám sát, quản lý các giao

dịch M&A bao gôm một sô nội dung chủ yêu sau:

Thứ nhất quy định, hướng dan cụ thé các trường hợp cần phải thực hiện thủ

tục xin chấp thuận, phê duyệt cơ của cơ quan nhà nước có thầm quyền trước khi

thực hiện giao địch M&A.

Thứ hai quy định các trường hợp phải báo cáo tới cơ quan nhà nước, công bốthông tin trước và sau khi thực hiện các giao dịch M&A đối với cả công ty đại

chúng, công ty niêm yết và công ty chưa niêm yết.

Thứ ba, quy định về tỷ lệ sở hữu tối đa của nha đầu tư trong nước và nướcngoài tại một số doanh nghiệp cụ thê

Thứ tư, quy định điều chỉnh các quan hệ cạnh tranh bao gồm: Điều tra, xử lý

vụ việc cạnh tranh, miễn trừ đối với thỏa thuận hạn chế cạnh tranh bị cắm và thôngbáo tập trung kinh tế

1.2.3 Vai trò của pháp luật về xử lý tài chính trong mua, bán, sáp nhập doanh

nghiệpĐối với giao dich M&A nói chung và hoạt động XLTC trong giao dịch M&Anói riêng, pháp luật thê hiện một số vai trò chính như sau:

Thứ nhất, kiêm soát, quản lý hoạt động XLTC trong giao dich M&A

Bên cạnh những tác động tích cực mà M&A đem lại cho nên kinh tế nước nhàthì hoạt động này cũng tiềm ân rất nhiều rủi ro Theo đó, các rủi ro dễ dàng nhậnthấy trong một giao dịch M&A có thê bao gồm:

- Một doanh nghiệp hoặc một số cá nhân thâu tóm các doanh nghiệp đối thủ

dé “độc quyền” kinh doanh một ngành nghề nhất định để “tiện” cho việc “thao túng

gia” đối với các mặt hang, địch vụ mà mình cung cap;

- Một doanh nghiệp hoặc một, một sô cá nhân thâu tóm một doanh nghiệp

kinh doanh ngành nghé có điều kiện hay cụ thé hơn là một định chế tài chính như

ngân hàng thương mại cỗ phần nhằm mục dich trở thành cô đông có “quyền lực” dé

chỉ dao, điều hành và thao dúng toàn bộ hoạt động của ngân hàng, phục vụ cho các

hoạt động bất chính của mình

- Trốn tránh nghĩa vụ thuế thông qua việc kê khống giá trị chuyên nhượng cỗ

phần, tài sản trên thực tế Theo đó, trường hợp này, các bên sẽ kê khai giá trị

chuyển nhượng thấp hơn thực tế rất nhiều nhằm giảm số tiền thuế phải đóng hoặc

được miễn đóng thuế gây thất thoát ngân sách cho Nhà nước; Một số tội phạm

quốc tế thông qua hình thức M&A đề chuyền tiền từ nước ngoài về Việt Nam nhằmmục đích rửa tiền hoặc vận chuyển tiền tệ trái phép qua biên giới;

Như vậy, pháp luật có vai trò kiểm soát, quản lý hoạt động XLTC trong giaodịch M&A giúp định hướng hoạt động này luôn nằm trong khuôn khổ, nhằm ngăn

chặn các tác động xau tới nên kinh tế, thị trường kinh doanh cũng như bảo đảm

quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, các bên tham gia giao dịch M&A thông

qua hoạt động chuyên môn của các cơ quan nhà nước có thẩm quyên trong lĩnh vực

này.

Thứ hai, giúp hoạt động định gia trong giao dịch M&A được diễn ra thuận

lợi, nhanh chóng

Như nội dung phân tích định nghĩa XLTC, định giá doanh nghiệp, tài sản là

một trong những công việc trọng nhất trong hoạt động XLTC đối với giao dịch

M&A.

Do đó, việc có những nội dung pháp luật quy định cụ thé, mang tinh bắt buộc

về điều kiện cũng như tiêu chuân thực hiện hoạt động TDG của Thâm định viên vềgiá và và doanh nghiệp TDG cũng như các hướng dẫn về quy trình, thủ tục thựchiện TDG giá sẽ giúp hoạt động này trên thực tế không chỉ tiết kiệm về mặt thờigian ma còn nâng cao chất lượng TDG dé đưa ra báo cáo với các số liệu đáng tincậy, là cơ sở dé thực hiện giao dịch M&A

Thứ ba, givip hạn chế xung đột lợi ích và bảo vệ tôi đa quyén và lợi ích hợp

pháp của các bên tham gia hoặc liên quan đến giao dịch M&A

Việc pháp điên hóa trách nhiệm của các bên liên quan đến XLTC trong hoạt

động M&A là nội dung rất quan trọng Có thê kê đến các trách nhiệm về công bốthông tin, phê duyệt nội bộ hoặc xin phê duyệt của các cơ quan nhà nước có thâmquyền trong XLTC nói riêng và thực hiện giao dịch M&A nói chung

Theo đó việc quy định các trách nhiệm này sẽ giúp cung cap day đủ, kịp thời,chính xác các thông tin quan trọng liên quan đến giao dịch M&A dự kiến thực hiện

Bởi lẽ, hệ quả của việc các cô đông lớn thoái vốn tại một doanh nghiệp hoặc một

doanh nghiệp chấm dứt hoạt động do được sáp nhập vào một doanh nghiệp khác có

thê ảnh hướng rất nhiều đến giá cỗ phiếu của một doanh nghiệp (trường hợp đãđược niêm yết trên san chứng khoán) và quyền lợi của các nhà đầu tư/cỗ đông hiện

hữu.

TIỂU KET CHƯƠNG 1

1 Thông qua việc phân tích, so sánh các quan điểm, các cách tiếp cận khác

nhau đối với định nghĩa hoạt động mua, bán và sáp nhập doanh nghiệp của các tác

giả trong nước và ngoài nước Lựa chọn tiếp cận theo thực tiễn thực hiện giao dịchmua, bán, sáp nhaajo doanh nghiệp tác giả xây dựng định nghĩa về hoạt động nàynhư sau: Mua, bán, sáp nhập doanh nghiệp là hoạt động của các cá nhân, tô chứcthông qua việc mua, bán tài sản hoặc cổ phan, phan vốn góp của một doanh nghiệpnhằm chuyển giao quyên kiểm soát, chỉ phối doanh nghiệp đó hoặc một lĩnh vực,ngành nghệ kinh doanh của doanh nghiệp đó một cách hợp pháp Đồng thời, tác giacũng đã nêu bật được đặc điêm cũng như vai trò của hoạt động này

2 Xử lý tài chính trong mua, bán, sắp nhập doanh nghiệp là việc cá nhân, tổchức thực hiện một số công Việc nhằm tác động vào các quan hệ tài chính phát sinh

trong quá trình mua, bán, sáp nhập một doanh nghiệp nhất định nhằm mục dich

giúp cho giao dich này được diễn ra thuận lợi theo đứng kế hoạch, tối ưu hóa chi

phi, lợi nhuận cho các bên tham gia và bao dam tuân thủ các quy định của pháp luật liên quan Theo đó, các hoạt động xử lý tài chính trong mua, bán, sáp nhậpdoanh nghiệp bao gồm: (1) Định giá tài sản và định giá doanh nghiệp: (2) Xác định

phương thức mua bán, sáp nhập: (3) Trách nhiệm của các bên tham gia giao dịch

mua bán và sáp nhập doanh nghiệp liên quan đến xử lý tài chính; (4) Xác định các

chấp thuận cần thiết dé thực hiện giao dịch mua, bán và sáp nhập doanh nghiệp

3 Pháp luật về xử lý tài chính trong mua, bán, sáp nhập doanh nghiệp là tông

hợp các quy phạm pháp luật được Nhà nước ban hành và đảm bảo thực hiện với nội

dung điều chỉnh những quan hệ xã hội phát sinh từ hoạt động xử lý tài chính tronglĩnh vực này với mục đích kiểm soát giao dịch và bảo vệ quyên, lợi ích hợp phápcủa các chủ thé tham gia cũng như bao đảm sự phát trién của nền kinh tế Theo đó,nội dung pháp luật về hoạt động này bao gồm (1) Nhóm các quy định vẻ định giá tài

sản và định giá doanh nghiệp: (2) Nhóm các quy định về phương thức mua, bán và

sáp nhập doanh nghiệp: (3) Nhóm các quy định về trách nhiệm của các chủ thé khi

tham gia xử lý tài chính trong mua, bán và sáp nhập doanh nghiệp: (4) Nhóm các

quy định về thâm quyền của nhà nước trong giao dịch mua, bán và sáp nhập doanh

nghiệp.

4 Pháp luật đóng vai trò rất quan trọng trong việc điều chỉnh các mối quan hệ

xã hội phát sinh từ hoạt động xử lý tài chính trong giao dịch mua, bán, sáp nhậpdoanh nghiệp Vai trò của pháp luật trong lĩnh vực này thê hiện thông qua: (1) Kiểm

soát, quản lý hoạt động xử lý tài chính trong giao dịch mua, bán và sáp nhập doanh nghiệp (2) Giúp hoạt động định giá trong giao dịch mua, ban và sáp nhập doanhnghiệp được diễn ra thuận lợi, nhanh chóng (3) Giúp hạn chế xung đột lợi ích và

bảo vệ tối đa quyền và lợi ích hợp pháp của các bên tham gia hoặc liên quan đến

giao dịch mua, bán, sáp nhập doanh nghiệp.