Sáng kiến kinh nghiệm tổ chức một số hoạt Động ngoại khóa môn vật lí cho học sinh phổ thông

Tuy nhiên, vi nhiễu nguyên nhân khác nhau ngoại khóa văn học, hóa học, vật l mà hiện nay HĐNK vẫn củn là riểm mơ ưúc xa với của nhiều trường, bao gồm một số các trưởng chuyên trong

SỞ GIÁO DỤC VÀ DẢO TẠO DÔNG NAI

Trường THPT chuyên Lương Thế Vinh

slice

Ma sé:

Sáng kiến kinh nghiệm

TO CHUC MOT SO HOAT DONG NGOAI KHOA

MON VAT Li CHO HOC SINH PHO THONG

-LÄN1-

Người thực hiện: NGUY ÊN THỊ MỸ HƯƠNG Lĩnh vực nghiên cứu:

Phương pháp dạy học bộ man: Fatli U

Cá định kèm:

Năm học 2011 - 2012

SƠ LƯỢC LÍ LỊCH KHOA HỌC

I THONG TIN CA NHAN

1- Họ tên KGUYỄN THỊ MỸ HƯƠNG

2- Ngày sinh: 28/70/7983

3- Chức vụ: Giáo viên

4 Đơn vị công tác: Trường THPT chuyên Lương Thế Pùd:

IL TRINH BO CHUYEN MON

Thạc sĩ giáo dục học chuyên ngành phuwong phép day hoc Vat Li - Đại học Sư Phạm 1P.HCM

II KINH NGIHIỆM KHOA HỌC

1 Thời gian giảng dạy: 6 năm

2 Sáng kiến kinh nghiệm tử năm 2006 — 2012:

— Logic phan đoán trong dạy học vật H (2008 — 2009)

— Các bài toán động lực học về lực không đổi và lực biến đổi (2009 — 2010)

— Thiết kế một số bài giảng ứng dụng phần mềrn Crocodilc physics (2010 — 2011)

SỐ GD&ĐT ĐÔNG NAT CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

“Trường THPT chuyên Lương Thế Vinh Dộc lập ‘Tudo liạnh phúc

Bién Hoa, ngay 10 tháng 05 năm 2012

PHIẾU NHẬN XÉT, ĐÁNH GIÁ SANG KIEN KINH NGHIEM

Năm học: 2011 — 2012

ae

Tên sáng kiến kinh nghiệm: |

TẾ chức một số hoạt động ngoại khóa môn vật lí cho học sinh ph thông — Lẫn 1

Họ và tên tác giả: Nguyễn Thị Mỹ Hương Tô: Vật lí

Linh vuc

Phuong phap gido due O Lĩnh vực khác: — LH

1 Tỉnh mới

- _ Có giải pháp hoàn toàn mới L]

-_ Có giải pháp cải tiếu, đổi mới từ giải pháp đã có O

2 Hiéu qua

- Hoan toan mới và đã triển khai áp dụng trong toàn ngành có hiệu quả cao LÌ

- C6 tinh gải tiến hoặc đổi mới từ những giải pháp đã có và đã triển khai áp dụng

trong Loàn ngành có liệu chả cao LÍ

-_ Hoàn toàn mới và đã triển khai áp dụng tại dơn vị có hiệu qua cao 0

-_ Có tính cải tiến hoặc đổi mới từ những giải pháp đã có và đã triển khai áp dụng tại

đơn vị có hiện quả LÍ

3 Kha ning dp dung

-_ Cung cấp được cáo luận cứ khoa học cho việc hoạch định đường lối, chỉnh sách:

- Duara cae giải pháp khuyến nghị có khá năng ứng dựng thực tiên, dễ thực hiện và

dé di vào cuộc sông: — Tốt LI Khá >I Đạt LI

~ Đố được áp dụng ong thực tế đại hiệu quả hoặc có khả năng áp đụng đạt hiệu quả

XÁC NHẬN CỦA TÔ CHUYÊN MÔN THU TRUGNG DON VỊ

(Kt tên và ghủ rõ họ tên) (Ki tên, ghỉ rõ họ tên và đồng dầu)

MO DAU

1 Li do chon dé tai

Theo Ủy ban quốc lế và giáo duc thé ki XXT ctia UNESCO [29], thé ki XXT ma ta dang sống lá thể kí cửa tài năng và nhân cach da dang, vi thé day học là phái dạy cá trí thức, kĩ năng

và thái độ để khi ra đời người học có thẻ học tập suốt đời, có thể thích nghỉ và tham gia một cách chủ động, sắng tạo, vào thể giới phong phú, luôn biến dối và phụ thuộc lấn nhau

Hiện nay, đã cỏ nhiều dự ản nghiên cửu, đầu tư cho việc nâng cao chất lượng và hiệu quả trong giáo dục Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng có một số hoạt động giáo duc trong nha

trưởng chưa mang lại hiệu qua that sy tron ven cho qua trình đảo tạo - và tự dào tạo trong nhà

trường Dé lä hoạt động ngoại khỏa (TTDNK) trong nhà trường phê thông

Thực trạng giáo dục Việt Nam trong những năm qua cho thấy: không thiếu các trường

đã đầu tư đúng mức, kịp thời cho các HĐNK, nhất là các hoạt động thé dục thẻ thao, các buổi

Tuy nhiên, vi nhiễu nguyên nhân khác nhau

ngoại khóa văn học, hóa học, vật l(

mà hiện nay HĐNK vẫn củn là riểm mơ ưúc xa với của nhiều trường, bao gồm một số các

trưởng chuyên trong oả nước

Để tải đã nghiên cửu xây đựng những mô hình cụ thế cho HĐNK môn vật lí ở trường

THPT chuyên Lương Thể Vĩnh (Đông Nai), giúp cho GV có nhận thức đúng đẫn về vị trí, vai

trỏ của hoạt động giáo đục ngoại khóa môn vật li đổi với HS và ngay cả bản thân GV: hỗ trợ

thông tin cần tuết nhằm gidp ho cé thém tiềm tin vị

cơ sở để vận dụng nó vào

thực tiến dạy học ở ph thông

2 DÃi trợng và phạm vi nghiên cứu

- Đi tượng nghiên cứu:

+ Chương trình, nội đụng vật li phổ thông,

¡ Các kiến thứo vật lí (hiện tượng, trò chơi, .) quanh ta, có liên quan đến nội dung kiến thức má HS đã dược học trên lớp

+ Lí hiận giáo đục trong việc nâng cao chất lượng các IIDNK nói chung và IDNK môn vật lí nói riêng

- Phạm vĩ nghiên cứu: Tổ chức HĐNK cho môn vật li trong phạm v¡ khối 10 của trường THPT

chuyên LTV ~ Đêng Nai

3 Phương pháp thực nghiệm

- Gap Ban giám hiệu nhà trường và tổ trưởng tỏ Vật lí trao đổi về xnục dích thục nghiệm

và xin phép cho triển khai kế hoạch thực nghiệm

~ Tranh thủ sự đồng tình của cáo GV trong tổ Vật lí để tổ chức các HĐNK, cùng trao đổi vạch ra dường hướng hoạt dộng chỉ tiết cho mỗi lần sinh hoạt ngoại khóa

TO CHUC HOAT DONG NGOAI KHOA CHO MON VAT Li PHO THONG

Lani

1 Mục tiêu

~ Tổ chức một buổi giới thiệu một sổ trò choi, thi nghiệm vật lí vui nhằm đo lường mức độ

hứng thủ của HS với các HĐNK môn vật li 10

- Do thời gian tổ chức buổi sinh hoạt ngoại khỏa này tring với thời khỏa biểu học hưởng nghiệp, học chuyên hay học thêm của nhiều HS nên người viết dự doan số HS tham dự buổi

sinh hoạt đầu tiên khoảng từ 90 đền 100 em

TH, Chuẩn bị

~ Một số văn bản cần thiết như: Kế hoạch tổ chức gửi lên Ban giám hiệu; Thư mời tham dự

buổi sinh hoạt ngoại khóa đến các lớp

~ Cơ sở vật chất: hội trường, máy tỉnh, máy chiều, micro

~ Chuẩn bị một số trỏ chơi, thí nghiệm vật lí vui

1 Đồ chơi cân bằng

a Kiến thức: Điêu kiện cân bằng của vật rắn

b Mô tả: Sản phẩm có dạng chú hẻ hay chim, bướm xinh xắn được thiết kế bởi giấy bìa

cứng vả đồng tiên xu, chúng có thẻ nhún nhảy trên một đầu nhọn mà không rơi Đàu nhọn

được thiết kế trùng với mũi chủ hề hay mỏ của chim Mặc dù kiến thức vẻ cân bằng của vật ran vẫn còn xa lạ với HS lớp 10 nhưng vẫn được giới thiệu đầu tiên vi trước hết đây là một sản

phâm rất sảng tạo và đề thực hiện, thứ hai là trong buổi sinh hoạt có cả HS lớp 11 tham gia và

họ hoàn toàn có thẻ giải thích được kiến thức này cho các HS lớp 10, tạo động lực kích thích tìm hiểu trước kiến thức vật lí

2 Thí nghiệm viên bỉ rơi vào ly

a Kiến thức: Chuyên động quay và rơi tự do

b Mô tả: Dụng cụ gồm hai thanh gỗ dài, phẳng,

được nối với nhau bằng một bản lẻ, Gắn một

tigon nhỏ lên phía đầu của thanh gõ (1) và cũng,

trên thanh này gắn chặt một chiếc ly nhựa trong

Khi nâng thanh gõ (1) lên tạo với thanh gỗ (2)

một góc nghiêng ø, dùng một nan gỗ có định hai Hình 3.1 Thí nghiệm viên bi rot vào ly

thanh ở vị trí nảy, đặt trên tigon một viên bỉ, đủng tay gạt nan gỗ ra, thanh gô (1) quay quanh

ban le va đỏ ập xuống thanh gõ (2), viên bi bị rơi ra vả lọt vào chiếc ly @vem hình 3.1) Thi nghiệm nay liên quan đến những kiến thức như quán tính, chuyên động rơi tự do của viên bi

và chuyên động quay của chiếc ly vì thể đề viên bị lọt đúng vào chiếc ly cân tính toán đề độ cao từ viên bi đến thanh gô (2) bằng đúng cung trỏn chuyên động của chiếc ly

3 Ảo thuật với vòng lọt vào dây

a Kiến thức: Lực ma sắt tạo nên moment quay

b M6 ta: Chuan bị một chiếc vòng và một sợi dây chuyên bằng kim loại, mắc sợi dây vào giữa

hai ngón tay của củng một bàn tay Tay cỏn lại giữ chiếc vòng lồng ở ngoải sợi đây Thả tay

giữ chiếc vòng ra nhưng chiếc vòng không rơi xuống dat ma bi mac vảo sơi dây Trỏ chơi nay thoạt nhìn thì tưởng là một trỏ ảo thuật đơn thuần nhưng thực ra nó là sự kết hợp giữa kiến

thức vật lí và động tác nhanh, nhuần nhuyễn của người biểu diễn

4 Đèn kéo quân (Hình 3.2)

a Kiến thức: Hiện tượng đôi lưu

b, Aô tá: Đây là một trỏ chơi khả quen thuộc với

người Việt Nam, nguyên lí hoạt động của đèn kéo

quân hầu hết HS đều biết, tuy nhiên được tận mắt

nhìn thấy sản phẩm nay thi không phải HS nao cing

có cơ hội Để làm được một chiếc đèn kéo quân

trước hết cần phải có một khung đèn bằng gỗ hoặc

bằng nan tre chắc chắn vả cân bằng, kể den 1a mot

cai chong chong lảm bằng bìa cửng, khi đốt nến oo

h , „ Hinh 3.2 Đèn kẻo quân

lên, đỏng không khí nóng xung quanh nên sẽ bốc lên

phía trên, đây không khí lạnh xuống (đổi lưu), đồng

thời sinh công làm quay chong chỏng kéo các hình

trang trí quay theo

5, Máy bay dây thun (Hình 3.3)

a Kiến thức: Bien dang xoắn (đàn hồi)

b Mô tả: Được làm từ những tấm phim chụp Ä-

quang, máy bay cỏ vẻ ngoài kha an tượng, Tuy Kế

nhiên, cũng chính vì điều này mà máy bay không Tình 3.3 Máy bay đây thun

thể bay vi quả nặng, chỉ có thể chạy một đoạn ngắn trên đường nhờ vào biển dang xoắn của

dây thun khú quay chong chóng,

6 Bắn bi xiên góc

a Kiến thức: Tục đền hội của lò xo, chuyển động niêm xiễn của viên bì và chuyển động rơi theo phương thẳng dứng của lon sữa

b Mö tả: Dây là một hệ thông mạch điện được thiết kế như sau (xem hình 3.4)

* Cau tao; Gém hai phan

- Phản 1: Dùng gắn mục tiêu (lơn sữa)

Gém hai thanh trụ đất vuông góc nhau nhờ

khớp nổi da năng, thanh dứng dải một mét

được giữ bằng để ba chân, một đầu (đâu xa

khớp nổ) của thanh ngang gắn ram cham

diện

- Phản 2: Dùng bắn đạn (bi ve)

4 5 , Ấn rên để Hình 3.4 Sơ đồ cầu í h đệ:

Gém mot thanh tru đứng gắn trên để ba chân,

kẹp vạn năng được nối với thanh đứng nhờ khớp nối đa nắng, kẹp nảy dùng dé gitt dng ba ống bắn là éng nhya PVC 021, bén trong có lò xo đản hỏi Người chơi dùng, dây buộc ở đầu lỏ

xo (nơi để bị) để nén là xo, vừa đề tạo ra thể năng đàn hồi cho lò xo, vừa để cho lỏ xo tiếp xúc

với miếng kim loại nhỏ đặt đưới đáy ông PVC (có tác dụng đóng kín mạch)

* Hoạt động:

Cung cấp điện cho mạch, khi lò xe tiếp xúc với tâm kim loại thì có động điện chạy

trong mạch, dòng điện này sẽ là nguồn nuôi tam châm Đặt lòn sữa để nam châm hút, khi thả

tay giữ lò xo ra, lập tức lò xo bị bật trở về hình dang ban đầu, không còn tiếp xúc với tắm kim

loại, làm cho mạch điện bị ngắt, lon sữa rơi xudng tự đo không van téc đầu, viên bi chuyển động như vật bị nẻm xiên HS nào bắn sao cho bí chạm vào lon là thẳng cuộc

7 Tên lửa nước

a Kiến thức: Chuyển động bằng phản lực

b Mö tá:

* Câu tạo (xem hình 3.5): ' hân tên lửa làm bằng chai nhụa có gắn van xe đạp, nhiên liệu là nước, bệ phóng lam bằng hệ thông ông PVC, vỏ tên lửa làm bằng giấy cứng, hệ thêng khóa

mổ để giữ và phóng thá tên lửa (tủy vào sáng tạo của người làm)

* Hoạt động

Đỗ nước vào chai, từ 1⁄3 dến “Thân tên lãm Af

2/3 chai Gắn vào bệ phóng, ding bom \v

kite

lửa phóng đi Góc phóng có thể điểu

chinh

ae I Tink 3.5 Cau tao tén hia nude

TH Tiên hành

Trước khi trực tiếp biếu điễn các trỏ chơi nảy GV sẽ chiêu lại các đoạn phim tương ứng, sau đỏ trình diễn sẵn phẩm boặc thí nghiệm, mỏ tả chỉ tiết cáu tạo và cách thức hoạt động, TS quan sát và tiến hành lại các thí nghiệm khí có yêu cầu, sau đó cùng sưy nghĩ và giải

thích hiện tượng

IV Kết quả

Qua theo dõi và phân tích diễn biến buổi sinh hoạt, có thể nhận thấy:

- Sau 30 phút sinh hoạt số HS tham dụ buổi sinh hoạt là 93 cm, nằm trong vừng dự đoán ban đầu của chủng tôi Đến cuối buổi sinh hoạt không khí vẫn hảo hứng với 84 em do một số em xin phép về sớm để kịp giò học thêm hay giờ xe buýt về quê

- Tất cả nội dung đã chuẩn bị déu được thực hiện đúng như kế hoạch Hầu hết các thí nghiệm

mã GV tiến hành, 1S déu van dụng được kiến thức vật lí đề giải thích và sẵn sảng tham gia với GV để tiến hành lại các thí nghiệm nay Cu thé:

+ Đối với các sản phẩm cân bằng:

Mặc dù sản phẩm cân bằng này đã được bảy bản rát nhiều trên thị trường dưới dạng

chuẩn chuồn bằng tre nhưng vẫn đe lại sự thích thú cho HS khí trực tiếp quan sắt các sân phẩm thủ công bằng giấy ba cứng vả tiên xu được làm từ tay các thầy cô

+ Biểu điễn thí nghiệm viên bí roi vào ly:

Lan đầu tiên GV biểu điển thí nghiệm này, khi gaL cái nan gỗ ra thủ ngay lập tức đã thấy viên bị lọt vào ly nên 118 khả bắt ngờ, chưa kịp quan sat dé tim hiểu nguyên nhân GV phải tiến hành lại tới lần thứ ba HS mới hình đụng được chuyển động của các vật liên quan và suy

nghĩ giải thịch Một HS lớp 10 chuyên li dã giái thích khả trọn vẹn nhưng khi dược yếu câu

tiến hành lại thí nghiệm thì em thực hiện không thành cảng do tư thể gạt cây chua đứt khoát

Tiếp tục thèm vài ba HS nữa xung phong lên, rút kinh nghiệm từ những bạn trước nền các HS

sau này đều thực hiện thành công thí nghiệm Thí ngluệm viên bì rơi vào ly chỉ mới giải thích

về mặt định tỉnh kết quả, có thể phát triển thành một bài toản định lượng, nhưng phải dưa vào

các điều kiện H tưởng để bài toán đỡ phức tạp

+ Ảo thuật với vòng:

Đây là một trò chơi ở dạng thách đồ khá năng và để bị phát hiện, vị thể GV chỉ tiến hành nhiều nhất là ba lân trước sự quan sát của cùng một nhóm IIS Dến lúc này thị ITS tỏ ra

bị lôi cuốn thực sự, im lặng hoàn toàn và hết sire chim cho quan sat cdc dong tac cia GV GV

chuẩn bị ba bộ dung cụ áo thuật đưa cho 115 để họ tự mình khám phá và không nói gì thêm San 5 phút, vẫn chưa H85 nào thành công, tuy nhiên một số H§ đã khám phá bí mật sau trò ảo thuật này, chỉ cần cho họ thêm thời gian nhất dịnh họ sẽ làm dược

ảnh hoạt 15 phút, khi kiểm tra lại thì đến kéo quân không quay, de chong chóng chỉ dược giữ cân bằng bởi một trục nhỏ trong thời gian khá đải nên bị lệch, mẻo mó Sau khi được chỉnh sửa, đèn được cho khởi động quay ngay từ đầu của buổi sinh hoạt nhằm

tạo một ni riêng đặc trưng cho CLR vật lí, làm cho khong khi budi sinh hoạt sống dông ngay

từ giây phút đầu tiên Nhưng do không gian của hội trường quá nhiều ảnh sáng nên HS không, thé quan sáL được những trang trí bên trong được phân chiêu ra bên ngoài cửa đèn Để khắc phục diễu nảy, Ban tô chức dã chuẩn bị săn doan phim quay lại hoạt động của đèn khi trời tôi,

vi thé ITS hoàn toàn bị thuyết phục bởi về hấp dẫn, lung linh của đèn Nguyên lí hoạt động của đèn kéo quân được HS giải thích ngắn gọn, chính xác

+ Máy bay dây thưn:

Đây là một 46 chơi được chế tao kha phức tạp nhưng cách thức vận hành lại rất đơn

gién, HS bi hip din ngay & hình đáng bên ngoài của máy bay, nhưng môi

hai long khi máy bay không thé bay được Tuy nhiên, điều nảy không nằm ngoài đự đoán của chúng tôi, thông qua đó chứng tôi muốn cho HS hiểu rằng không phải hic nào cũng cần mạch điện và động cơ 1uới khởi động dược như một số đỗ chơi ở ngoài thị trường và việc cải tiến chiếc máy bay này để nó bay được theo đứng chủc năng của nó chính là nhiệm vụ của các

thành viên CILB vật li sau nay

+ Bắn bì xiên góc:

Ban bị xiên góc được tổ chức đưới đạng một cuộc thi ngăn giữa các lớp Vì đây chỉ là trỏ chơi nên Đan tổ chức không cung cấp các số liệu cụ thé dé HS thục hiện bài toán hài