Sáng kiến kinh nghiệm hướng dẫn học sinh lập bản Đồ tư duy nhằm nâng cao hiệu quả học tập môn lịch sử

Bộ môn Lịch sử cũng góp phần vào việc thực hiển nhiệm vụ phát triển theo phương hướng đó, trên cơ sở quán triệt quan diễểm giáo dục cổa chủ nghĩa Mác-IÊ nin và tư tưởng Hồ Chí Minh, chư

Hướng dẫn học sinh lập Bản đồ tư duy nhằm nâng cao hiệu quả học tập môn Lịch sử

SỞ GIÁO DỤC VÀ DAO TAG DONG NAI

Trường 1HPT Nguyên Hữu Cảnh

Mã số:

SÁNG KIÊN KINH NGHIỆM

Dé tai

HƯỚNG DẪN HỌC SINH LẬP BẢN DÒ TƯ DUY

NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUÁ HỌC TẬP

MÔN LỊCH SỬ

Người thực hiện: HỢANG AN TẠM

Lĩnh vực nghiên cứu:

Quản lý giáo dục

Phương pháp đạy hoc b6 mén LICH SU"

Phuong phap gido duc:

lĩnh vực khác

Có đính hàm: 4 `

Mô hình M Phan mém ima Hiện vật khác

Giáo viên: Hoàng Văn Tâm

SƠ LƯỢC LÝ LỊCH KHOA HỌC

1 THÔNG TIN CHUNG VỀ CÁ NHẪN

1, Họ và tên: HOANG VĂN TÂM

2 Ngày tháng năm sinh: 20- 0+ -1973

3 Nam, nữ: Nam

4 Địa chỉ: 18/4 Q1.15 khu phố 1 — Phường 'Tam Hòa — Thành phố Biên Hỏa —

‘Tinh Déng Nai

5 Điện thoại: 0613834289 (CQ) 0613811264 (NR), PTDD: 0989008720

7 Chức vụ: TẾ trưởng chuyên môn

8 Đơn vị công tác: Trường THPT Nguyễn Hữu Cảnh

1IL TRÌNH ĐỘ ĐÀO TẠO

~_ Họo vị sáo nhất: Cứ nhân

-_ Năm nhận bằng: 1995

-_ Chuyên ngành đảo tạo: Lịch sử

1H KINH NGHIEM KHOA HOC

-_ Lĩnh vực chuyên môn có kinh nghiêm: giảng dạy môn Lịch sử:

-_ Sổ năm có kinh nghiém: 14 nim

Các sáng kiến kinh nghiệm đã có trong 5 năm gần dây

7 DỤNG KÊNH HÌNH VÀ VĂN THƠ NHẰM PHÁT HUY TÍNH TÍCH CUC, HUNG THU CUA HỌC SINH TRONG GIỎ HỌC TỊCH SỬ” năm học

“MỘT VÀI KINIT NGIIỆM VÀ BIỆN PIIÁP BỒI DƯỠNG IIỌC SINIT

~ MOY VẢI KINH NGHIÊM VỀ DÔI MỚI NỘI DUNG VÀ HÌNH THỨC

KIÊM TRA MIENG NHẰM NÂNG CAO CHAT LUOKG DAY HOC MON LỊCH SỬ Ở TRUGNG THPT” nam học 2008-2009

- “MOT SO BIEN PHAP NANG CAO CHAT LUGNG THI TOT NGHIỆP THPT MOK LICH SU” nam hoc 2009-2010

“MỘT SO KINII NGIIIEM VE VIEC SUDUNG ĐỎ DUNG TRUC QUAN TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM LỚP 12” năm học 2010-2011

Sáng kiến kinh nghiệm năm học 201 1-2012 Giáo viên: Hoàng Văn Tâm

Hướng dẫn học sinh lập Bản đồ tư duy nhằm nâng cao hiệu quả học tập môn Lịch sử

HƯỚNG DÁN HỌC SINH LẬP BẢN ĐỎ TƯ DUY

1 NÀNG CAO HIỆU QUÁ HỌC TẬP MÓN LỊCH S

N

1 Li DO CHON DE TAL -

gây nay, trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá dất nước, giáo

dục có vai trỏ quan trong trong việc "đản fạo can người Việt Nam phát triển

toàn diện, có dạo đức, ti thức, sức khoẻ, thậm mỹ và nghề nghiệp, trung thành

với ý tưởng độc lập dân lộc và chủ nghĩa xã hội, hình thành và bội dưỡng nhân

cách, phẩm chất và năng lực của công dân đập ứng yêu câu xây dựng và bảo vệ

16 quéc” Để thực hiện được mục tiểu giáo dục nêu trên thì vấn đề đổi mới

phương pháp đạy học nói chung và bộ môn Lịch sử nói riêng theo hướng phát

huy tính tích cực, chủ động trong học tập của học sinh nhằm nâng cao chất

lượng giáo dục đang được đặt ra một cách sập thiết hiện nay Vị vậy, lí luận dạy học đã khẳng định, mục tiêu quan trong nhất trong dạy học Lịch sử là phát triển nhận thức, nhằm hình thảnh cho các em năng lực tư duy và hành động Diéu nay

cũng được Đảng và Nhả nước đặc biệt quan tâm “học phải di đôi với hành”,

phát huy tính tích cực, phát triển trí thông minh, sáng tạo của học sinh Luật

giáo dục cống qui định, mục tiêu của giáo dục phổ thông lả giúp học sinh phát

triển toàn điện dễ hình thành cho các em nhân cách của con người xã hội chủ

nghĩa, xây đựng tư oách vá trách nhiệm công dân, chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên, đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Để “học đi đôi với hành” có hiệu quả, thì giáo viên phải phát huy được vai trỏ chủ thể của học sinh trong việc nhận thức, khắc phục việc đạy học giáo

điều, nhồi sọ, không phát triển tư đuy và kĩ năng thực hành của học sinh

‘Trong tinh hình thể giới hiện nay, với sự phát triển mạnh mẽ của xu thé toản cầu hóa, giảo dục cần rẻn cho các em: học để biết, học để làm, học để

chung sống và học để khẳng định mình Bộ môn Lịch sử cũng góp phần vào

việc thực hiển nhiệm vụ phát triển theo phương hướng đó, trên cơ sở quán triệt

quan diễểm giáo dục cổa chủ nghĩa Mác-IÊ nin và tư tưởng Hồ Chí Minh, chương trình giáo dục phổ thông (ban hành tháng 5/2006) đã xác dịnh mục tiêu

giáo dục môn Lịch sử như sau “MÔn Lịch sử ở trường phố thông nhằm giúp cho học sinh có dược những kiến thức cơ bản, cần thiết về lịch sử dân tộc và lịch sử

thể giới, gúp phần hình thành ở học sinh thể giới quan khoa học, giáo dục lòng

yêu quê hương đất nước, tuyên thông dân tộc cách mạng, bồi dưỡng các năng

lực tư duy, hành động, thái độ ứng xử đúng đẳn trong đời sắng xã hội" Do đó,

trong quá trinh học tập, học sinh phải thỏa các yêu cầu sau:

- Nắm vững kiến thức lịch sử cơ bản và các kiến thức bể trợ cần thiết

- ‘Trinh bay n6i dung sự kiện lịch sử qua miêu tá, tường thuật

- Nắm được các khái niệm lịch sử, hiểu được những vân đề then chết để làm

sáng tỏ những sự kiên, vẫn dễ lịch sử

- Có được các kĩ năng như hệ thông hóa kiến thức, giải thích, đánh giá, vẽ bản

3

Sáng kiến kinh nghiệm năm học 201 1-2012 Giáo viên: Hoàng Văn Tâm

Ban đề tư đuy Vì vậy, trong để tải này, tôi mạnh dạn đưa ra những kinh nghiệm

về việc “Hướng din hoc sink lap Bắn đỗ tư duy nhằm nâng cao hiệu quả học

tap môn lịch sử” để cùng nhau chia sẻ, trao đỗi với đồng nghiệp

II TỔ CHỨC THỰC HIỆN ĐÈ TÀI

1 Cơsở thực tiễn

Hiện nay, các giáo viên đang áp dụng nhiễu phương pháp day học tích

cực để từng bước chuyến dẫn cách day học từ chỗ trang bị kiển thức cho học

sinh sang dạy cho học sinh cách tiếp cân và tìm tỏi kiến thức Từ đó, học sinh có

thể vận dựng kiến thức vào thực tế và biến đổi thành kỹ nãng cho riêng bản thân

mình, Việc áp dụng Bản để tư duy kết hợp với học nhóm, hiện dang là công

cụ phủ hợp và dạt hiểu quả mà ở một số trường dang dẫn thực hiện trong việc

nâng cao chất lượng dạy học

Trong phương pháp dạy học trước đây thì việc dạy học bằng Bản để tư

duy đã được nhiều giáo viên áp dụng như vẽ sơ đề hay biếu bảng nhưng ở mức

độ đơn giản và áp dụng không thường xuyên Còn đối với phương pháp dạy và học bằng Bản đề tư đuy hiện nay là một phương pháp được thực hiện với mức

độ cao và ưu điểm vượt trội nhằm phát huy tính chủ động sáng tạo của học sinh

trong việc tìm tỏi, đào sâu hay mở rộng một ý tưởng, bằng việc sử đụng đồng

thời hình ảnh, dường nét và chữ viết với sự tư duy tích cực Cùng một chủ đẻ

nhưng mỗi người có thể trình bảy dưới dạng Hân đồ tư duy theo một cách riêng, với cách dùng máu sắc, hình ảnh vả cụm từ diễn đạt khác nhau Chính tử dó mả việc lập Bản đồ tư duy luôn phát huy được khá năng sảng tạo của học sinh

Chương trình môn Lịch sứ ở trường THIẾT được chia thành các bái học cụ

thể song lại được kết cấu trong một hệ thông, cỏ mối liên hệ logie với nhau

Trong đó, các sự kiện lịch sử được sắp xếp theo tiến trình thời gian xảy ra Do

vậy, các sự kiện lịch sử thường chỉ được học một lần trong một bải nhất định,

những bài sau lại giới thiệu những sự kiện mới với thời gian mới, không gian mới, nhân vật mới Vi vậy, hưởng dẫn học sinh thiết lập Bản để tư duy trong học tập Lịch sử sẽ giúp các em nhớ và hiểu sâu sắc các sự kiện Việc làm đó được làm thường xuyên trong tùng bải học của chương trình vả trong các kiểu bài ôn tập, sơ kết, tổng kết Sử : dụng Bản đồ tư duy giúp cho học sinh không chỉ

nhớ mả còn nhận biết được mỗi liên hệ bản chất piữa các sự kiện lịch sử và rên

luyện cho các em khả năng tư đuy logic

Ngày nay, với phương liên học tập hiện dai, phong phú da dạng dã tạo

điều kiện thuận lợi cho việc thiết lập và sử dụng Bắn dễ tư duy vào việc học tập

Lịch sử nói riêng và các bộ môn khác nói chung Vật liệu lưn Bản đồ tư đuy dé

, kinh tế, cách làm đơn gián và có thể vận đụng với bất kỷ điều kiện náo của các nhà trường hiện nay, đặc biệt là đối với các trường vùng khó Bản đồ tư

Hướng dẫn học sinh lập Bản đồ tư duy nhằm nâng cao hiệu quả học tập môn Lịch sử

duy có thể được vẽ trên giấy bia, bảng phụ, sử dụng bút chi, mau, phan, tay

hoặc cũng có thể thiết kế trên powecrponmt hay các phần mềm chuyên đừng đễ hỗ

trợ thiết án đồ tư duy Với các trường có cơ sở hạ tầng thông tin tốt có thể

cai vào phần mềm máy tính cho giáo viên, học sinh sử dụng,

2 Cơ sở lý luận

Tin để tư duy là hình thức ghỉ chép sử đụng màu SẮC, hình ảnh để mổ

rộng và đào sâu các ý lưởng Bản do tu duy là mdt cong cụ tổ chức tư duy nên tang, cd thể miêu tả nó là một kĩ thuật hình họa với sự kết hợp giữa từ ngữ, hình

ảnh, đường nét, mau sắc phù hợp với cấu trúc, hoạt động và chức năng của bộ não, giúp con người khai thác tiém năng vô tận của bộ não

Cơ chế hoạt đồng của Bản đồ tư duy chú trọng tới hình ảnh, màu sắc, với

các mạng lưới liên tưởng (các nhánh) Bản đỗ tư duy 1a công cụ đồ họa nổi các

hình ảnh có liên hệ với nhau, vi vậy có thể vận dung Băn dỗ tư duy vào hỗ trợ tiếp nhận kiến thức mới, cũng cổ kiến thức sau mỗi bài học, ôn tập hệ thống hóa kiên thức sau mỗi chương Vì thế, vận dung Bản dỗ tư duy trong học tập Lịch sứ

sẽ giúp học sinh cá phương pháp học hợp lý, nhằm phát huy tích cực, chủ déng

sang lao cla cdc em một cách triệt để

Với hình thức trình bày kết hợp hình võ, chữ viết và sự vận dụng kiến

thức trong sách vở vả trong cuộc sống đã khiến cho bai hoc thêm sinh động và hấp dẫn hơn Đây lả phương pháp hỗ trợ tích cực cho hoc bai hang ngày, (on tap

kiến thức cho học sinh một cách khoa học Qua đó học sinh ghi nhớ sâu sắc kiến thức, tránh được kiểu học vợt, học thuộc lỏng một cách máy móc

3 Nội dung của đề tài

Qua thực tế cho thấy việc vận dụng Bản đỗ tư duy trong học tập T.ịch sứ

đã tạo hững thủ cho học sinh Mỗi học sinh có thể tự lập Bán đỗ tư duy cho

mình dưới sự hướng dẫn của giáo viên dễ bài học trở nên dễ thuộc, dễ hiểu, dễ

nhớ hơn Cùng một nội dung nhưng các em có thể thêm nhánh, thêm chú thích

dưới dạng hình vẽ nhiều màu sắc tủy vào cách hiểu, cách lĩnh hội kiến thức

trong bài hoc của minh

Tin đồ tư duy đặc biệt chủ trọng về màu sắc, hinh ảnh với từ ngữ ngắn gọn thể hiện qua mạng liên tưởng (các nhánh trong bài học) Từ phần nội dung chính,

học sinh vẽ ra tùng nhánh nhỏ theo từng tiểu mục chính của bài học và chú thích

theo một ngôn ngữ dễ hiểu và gần gũi với hoc sinh

Như vậy, thay vì phải học thuộc lỏng các khải niệm, dịnh nghĩa hay cả bài học dọc chép như lúc trước, giờ dây học sinh có thể hiểu vả nắm được khái niệm qua hình vẽ Chính sự liên tưởng sẽ giúp các em nhớ dược phần trọng lâm

cua bai hoc

Cách học này còn phát triển được năng lực riêng của từng học sinh

không chỉ về trí tuệ, vẽ, viết gì trên Bán đồ tư duy, hệ thống hóa kiến thức, chọn

Sáng kiến kinh nghiệm năm học 201 1-2012 Giáo viên: Hoàng Văn Tâm

lọc những nội dung nào trong bai dé ghi, thể hiện dưới bình thức kết hợp hình

mau sac, vận dụng kiến thức dược học qua sách vớ vào cuộc sống,

Đản đồ tư duy thực chất là một ban dé ma không theo một khuôn mẫu hay

tý lệ nhất định mà là cách hệ thống kiến thức tạo ra một bải học sinh động, đầy máu sắc vả thực sự hiệu quả Học tập theo Bản dỗ Lư duy “phát huy tính tích cực

nhiều nhất trong việc Ôn tập Ehi học sinh trở thành chủ thể, thành nhân vật trung

tâm trong mỗi bải học, các em sẽ trở nên hảo hứng và hãng say hơn trong học tập

42 Giáo viên trở thành 'rgười hướng dẫn, hỗ trợ

Trude day, gido vién van thường sử đụng Dẫn đồ để hệ thông kiến thức

cho học sinh nhưng học sinh vẫn là người tiếp thu một cách thụ động Giờ đây,

thông qua việc giáo viên hướng dẫn lập Bản đồ tr duy, học sinh sẽ tự phát huy

khả năng sảng tạo của mình bằng cách tự vẽ, tự phân bề và thể hiện nội dung bai

học qua Bản đồ tư duy Đến tiết họp sau, chỉ cần nhìn vào Bản đổ, các em có thể nhớ dược những phần trọng tầm của bài học Việc vận dụng, Hân đồ tư duy trong

Thọc tập sể dần hình thành cho học sinh tự duy mạch lạc, hiểu biết vẫn đễ một cách sâu sắc, có cách nhìn vẫn dễ một cảch hệ thống, khoa học

Trong dạy học: Việc sử dụng Bản để tư duy huy động Lỗi đa tiểm năng

cúa bộ não, giúp học sinh học lập tích cực, hỗ trợ hiệu quá các phương pháp đạy

học

Vận dụng Bản đồ tư duy trong day học, giáo viên giúp học sinh có thói quen tự tay ghi chép hay tổng kết một yan để, một chủ để đã đạc đã học, theo cách hiểu của học sinh với dạng Bản đồ tư duy mà các em tự thiết lập

Sau khi cho học sinh làm quen với một số Bán đổ tư duy có sẵn, giáo

viên dưa ra một chủ dê chính, dặt chủ dễ nảy ở vị trí trung tâm bảng (hoặc vào trang vở, tờ giấy) rồi đặt câu hỏi gợi ý để học sinh vẽ tiếp các nhánh cấp 1, cắp

2, cấp 3 Mỗi hải học được tự vẽ kiến thức trọng tâm trên một trang giấy, giúp học sinh để ôn tập, dễ xem lại kiến thức khi cần

Đối với học sinh: học sinh thường xuyên tự lập Đán đề tư duy sẽ phát triển khả năng thẩm mỹ do việp thiết kế nó phải bố cục máu sắc, các đường nói,

các nhánh sao cho đẹp, sip xếp các ý tưởng khoa học, ngắn gọn, súc tích Và

đó chính là để học sinh “Học cách học”: Học sinh được học để tích lũy kiến thức, nhưng từ trước đến nay học sinh chưa biết lĩnh hội những kiến thức lịch sử

một cách có hiệu quá

Ehái niệm của Bản đỗ tư duy: Nguyên lý hoạt động theo Tuyên tắc liên tưởng “ý này gợi ý kia” của bộ não Học sinh có thé tạo một Ban dé tư duy

ở dang đơn giản theo nguyên tác phát triển ý: từ một chủ dê tạo ra nhiều nhánh

lớn, từ mỗi nhánh lớn ai toa ra nhiều nhánh nhỏ vá cử thể mở rộng ra vỗ tận

(Cách vẽ cũng rất giản đơn và còn rất nhiều tiện ích khác khiến cho Ban dé tr duy ngày cảng trở nên phổ biến toàn cầu)

a3 Những lu ÿ học sink khi thiét lp Ban dé te duy

Mắều sắc cũng có tác dụng kích thích bộ não như hình ảnh Tuy nhiên,

học sinh cũng không cần phải sử dụng quá nhiễu rnảu sắc Học sinh có

cân dùng một hai màu nếu thích và muốn tiết kiệm thời gian

Sáng kiến kinh nghiệm năm học 201 1-2012 Giáo viên: Hoàng Văn Tâm

Hướng dẫn học sinh lập Bản đồ tư duy nhằm nâng cao hiệu quả học tập môn Lịch sử

Nếu học sinh thay mắt quả nhiều thời gian để tô dim mau trong một

nhánh, thì học sinh có thể pạch chéo, đánh đấu cộng, hay chấm bi trong đó —

cách này rất mới mẻ và tốn ít thời gian

ve nhiều nhánh cùng hơn là đường thẳng đễ tránh sự buôn ló, tạo sự

mém mai, cudn hil

Khi học sinh sử dụng những từ khóa riêng, lẻ, mỗi từ khỏa đều không bị

ràng buộc, đo đó nó có khả năng khơi đậy các ý Lưởng mới, các suy nghĩ mới

Nếu trên mỗi nhảnh học sinh viết đầy đủ cả câu thị sẽ dập tài khả năng sợi mỡ và liên tưởng của bộ não Não của học sinh sẽ mắt hết hứng thú khi tiếp

nhận một thông tin hoàn chỉnh Vì vậy, trên mỗi nhánh học sinh chỉ viết một, hai từ khóa mà thôi Khi đó, học sinh sẽ viết rất nhanh và khi đọc lại, não của

học sinh sẽ được kích thích làm việc dé nói kết thông tin vả nhờ vậy, thúc đây

năng lực gợi nhớ và đần dẫn nâng cao khả năng phi nhở của học sinh

b Học tập Lịch sữ với cũng cụ Bán dé te day

b.1 Giới thiệu dôi nói về Ban dé te duy

an dd tu duy (Mind Map) la hinh thức ghi chép sử dụng mẫu sic, hinh

ảnh nhằm tìm tòi đào sâu, mở rộng một ý tưởng, tóm tắt những ý chỉnh của một

nội dung, hệ thống hoá một chủ đề Nó là một công cụ tổ chức tư duy được Lac

giả Tony Buzan (Anh) nghiên cứu kỹ lưỡng và phố biến rộng khắp thế giới

'Tony Buzan sinh năm 1942, chuyên gia hang dau thê giới về nghiên cửu

hoạt động của bộ não va 14 cha dé cla Mind Map

Phương pháp tư duy của ông được dạy và sử dụng ở khoảng 500 tập đoàn, công ty hàng đầu thế giới, hơn 250 triệu người sử dụng phương pháp

Mind Map của Tony Huzan, khoảng hơn 3 tỷ người dã từng xem và nghe

chương trình của ông (ông đã từng sang, Việt Nam năm 2007 để nói chuyện về

Tĩnh vực nghiên cứu của mình)

Việc phát triển tư duy chơ học sinh luôn là một trong những ưu tiên

hảng đầu của những người làm công tác giáo dục Nhằm hướng học sinh đến

một phương cách học lập Lịch cực và tự chú, giáo viên không những ‹ can giúp học sinh khám phá các kiến thức mới mà còn phải giúp học sinh hệ thống được

những kiến thức đó Việc xây dựng được một “hình ảnh” thể hiện mỗi liên hệ

giữa các kiến thức sẽ mang lại những lợi ích đáng quan tâm về các mặt: ghí nhớ, phát triển nhận thức, tư duy, óc tưởng tượng và khả năng sáng tạo Một trong

những công cụ hết sức hữu hiệu để tạo nên các “hình ảnh liên kết” là Bản đỗ tư

duy

6.2 Nguyén bi va cong dung ctia Bản đồ tư duy trong day học

Ban dé tr duy (Mind Map) la mat hinh thie ghi chép sit dung mau sic

và hình ảnh, dễ mở rộng và đào sâu các ý tưởng, Kỹ thuật tạo ra loại bản đồ này được goi la Mand Mapping và được phát triển bởi Tony Buzan vào những năm

1960

Ổ vị trí trung tâm sơ đồ là một hình ảnh hay một Lừ khóa thể hiện một ý

tướng hay khải niệm chủ đạo Ý trung tâm sẽ được nối với các hình ảnh hay lừ

khóa cấp 1 bằng các nhánh chính, từ các nhánh chính lại có sự phân nhánh đến

3

Sáng kiến kinh nghiệm năm học 201 1-2012 Giáo viên: Hoàng Văn Tâm

các từ khóa cấp 2 để nghiên cứu sâu hơn Cứ thế, sự phân nhánh cứ tiếp tục và

các khái niệm hay hình ảnh luôn được nối kết với nhau Chính sự liễn kết nay sé tạo ra một “bức tranh tổng thể” mô tả về ý trung tâm một cách dây dủ và rõ rằng

Những yếu tổ dã làm cho Bản dỗ tư duy có tỉnh hiệu quả cao và nền

tảng của chúng la:

Tin đỗ tư duy đã thể hiện ra bên ngoài cách thức mà não bộ chúng ta

hoạt động Đó là liên kết, liên kết và liên kết Mọi thông tin tần tại trong não bộ của con người đều cần có các mối nối, liên kết để có thể được tim thây và sử dụng Khi có một thông tin mới được đưa vào, dé được lưu trữ và tổn tại, chúng

cân kết nối với các thông tin cũ đã tồn tại trước đó

Bán đề tư duy có nhiều ưu điểm đó là giúp ta khai pha tiém năng vô tan

của bộ não Bán đỗ tư duy là công cụ dễ ta làm chú với cuộc sống như phi nhớ, quản lý, sáng tạo, lập kế hoạch Việc sử dụng các từ khóa, chữ số, màu sắc và hình ảnh đem lại một công dụng lớn cho não Sự kết hợp dó sẽ làm tăng cường các liên kết giữa hai bán câu đại não đưa lại kết quá là tăng cường trí tuệ vả tính

sang lạo của chủ nhân bộ não

Tản đồ tư duy là một sông cụ hữu ích trong học tập ở trường phổ thông,

sẽ giúp học sinh trình bảy các ý tưởng một cách rõ rằng, suy nghĩ sáng tạo, học tập thông qua biểu để, tóm tắt thông tin của một bài học hay một cuốn sách, hệ thống lại kiến thức đã học, tăng cường khả năng ghi nhớ, đưa ra ý tưởng m‹

sử dụng thành thạo và hiệu quả Bân đồ tư duy trong học tập sẽ mang lại nhiều

kết quả tất và đáng khích lệ trong học tập của học sinh Học sinh sẽ học được

phương pháp học tập, tăng tính chú đông, sáng tạo và phát triển tư duy Giáo viên sẽ tiết kiệm được thời gian, tăng sự linh hoạt trong bài ging, và quan trong

nhất sẽ giúp học sinh nắm dược kiến thức thông qua một “Bản đề” thế hiện các

liên kết chặt chế cũa trí thức Cái hay của Bắn dễ tư đuy ở chễ, nó giúp học sinh

có cái nhìn tông thể, không bố sót cáo ý tướng, lừ đó học sinh có thể đánh số thứ

tự các kiến thức để sắp xếp có lôgIc hiệu quả

Ban đề tư duy còn có các công dụng:

| Ghi chú: khi thông tin được gợi ra, Bản đồ tư duy giúp học sinh tổ

chức thông tin theo một hình thức má để đảng được xuất hiện và ghỉ nhớ

¡ Gợi nhớ: bất cứ khi nào thông tín được xuất hiện trong bộ não, thi Ban

đề tư đuy cho phép các ý tưởng được ghi lại rất nhanh

+ Sang tao: bat ctr khi nao học sinh muốn k:hích lệ sự sáng tao, Ban đồ tư

duy sẽ giúp giải phóng cách suy diễn cô điển theo phương thức ghi chép sự kiện

theo dòng, cho phép các ý tưởng mới dược hình thánh nhanh chóng theo luỗng

tư duy xuất hiện

c Hướng dẫn lập Bản dỗ te duy trong học tập môn Lich sie

cl Một số hướng dẫn chung khi lập Bản đồ tư duy

- Bắi đầu từ trung tâm với hình ảnh của chủ đề Tại sao lại phải dùng hình ảnh?

Vi mat hình ảnh có thể diễn đạt được cả ngàn từ và giúp học sinh sử dụng trí

tưởng tượng của minh Một hình ảnh ở trung tâm sẽ giúp các em tập trung được

Hướng dẫn học sinh lập Bản đồ tư duy nhằm nâng cao hiệu quả học tập môn Lịch sử

vào chủ đề và làm cho học sinh hưng phấn hơn ( Hình ảnh trung tâm có thể là

một chủ đề, một vẫn đề, một giai đoạn, một thời kì lịch sử )

- Từ hình ảnh trung tâm học sinh thiết lập nội dung của các nhánh cấp 1, cấp 2,

cấp 3 v.v Để dễ liên tưởng và khắc sâu kiến thức, học sinh có thể dùng hình

ảnh, kí hiệu để thể hiện cạnh nội dung

- Luôn sử dụng màu sắc: vì màu sắc có tác dụng kích thích não như hình ảnh

- Nổi các nhánh chính (cấp 1) đến hình ảnh trung tâm nôi các nhánh cấp 2 đến

các nhánh cấp 1, nối các nhánh cấp 3 đến các nhánh cấp 2 bằng các đường kẻ

Các đường | kẻ ở gần hình ảnh trung tâm thì cảng được tô đâm hơn, dày hơn Khi

học sinh nỗi các đường với nhau, bộ não làm việc bằng sự liên tưởng, từ đó sẽ

hiểu và nhớ nhiều kiến thức hơn

- Mỗi từ / hình ảnh / ý nên đứng độc lập và được nằm trên một đường kẻ

- Hoe sinh có thê tạo ra một kiêu bản đồ cho riêng mình (về kiểu vẽ, màu sắc,

cách lựa chọn hình ảnh, kí hiệu )

- Nên dùng các đường kẻ cong ( hạn chế đường kẻ thẳng) vì các đường cong

được tổ chức rõ ràng sẽ thu hút được sự chú ý của mắt nhiêu hơn

BẢN ĐỎ TƯ DUY MINH HỌA

Bài 1: SỰ HÌNH THÀNH TRẬT TỰ THÉ GIỚI MỚI SAU CHIẾN

TRANH THÊ GIỚI THỨ HAI

Bản đỗ tư duy là sản phẩm riêng của học sinh: một khi học sinh hiểu

cách tạo ra những ghi chú trong Bán dỗ tư duy, học sinh có thể phát huy các quy tắc của riêng mình để làm cho nó tốt hơn Những để nghị sau đây có thể giúp các om đạt hiệu quả cao khi thiểt lập Bản đồ tư đuy -

* Sứ dụng những từ ngữ đơn giản dé thé hiện thông tin: HẦu hết các

từ trong cách viết bình thường đều là nhổi nhét, bởi vì chúng đảm bão rằng

thông tin được chuyển tải đúng ngữ cảnh và trong một dạng thức dễ đọc Trong

Bản đề tư duy, những từ khóa có ý nghĩa có thể chuyển tải cùng ý nghĩ như thé một cách rõ ràng hơn Những từ dư thừa chỉ làm Ban dé lộn xộn hơn

* Chữ in: Cách việt đính nhau hoặc không rõ ràng sẽ khó đọc hon

* Sứ dụng màn sắc để tách các ý khác nhan: Điều này sẽ giúp học

sinh tách các ý ra khi cần thiết Nó cũng giúp học sinh lam Ban dé trực quan

hơn để pợi nhớ lại kiến thức Màu sắc cũng giúp cho việc sắp xếp các chu dé

khoa học hơn

* Sứ dụng những ký liệu và hình ảnh: Khi một ký hiệu hoặc hình ảnh

có ý nghĩa gì đó với học sinh, hãy sử dựng chúng Hình ánh có thể giúp học sinh

nhớ thông tín hiệu quả hơn là từ ngữ

* Xứ dụng liên hét dan chéo: Théng tin trong mot phan của Bản đỗ tư

duy 66 thể liên quan đến phần khác Khi đó, học sinh có thể vẽ những đường thing để chỉ ra sự liên quan đan chén Việc này sẽ giúp cho học sinh thấy mức ảnh hưởng một phần trong chủ để đến các phần khác

* Chủ ý: lập Bản đồ tư đuy l một cách thức cực kỳ hiệu quả để ghi chú Các Bản đỗ tư duy không chỉ cho thấy các thông tin mà còn cho thấy câu

trúc tổng thể của một chú đề và mức dộ quan trọng của những phần riêng lẻ trong đó đối với nhau Nó giúp học sinh liên kết các ý tướng và tạo các kết nối

với các ý khác

c2 Vi dụ mình họa: Hưởng dẫn học sinh lập Bắn đồ tư duy bài 6 NUOC MY

chương trình chuẩn lớp 12

Để thiết lập bản dỗ bài 6: Nước Mỹ, trước hết học sinh cần phải nắm

được kiến thức cơ bân của bài theo cầu trúc các để mục

1 Kinh tế- khoa học kĩ thuật

1 Về kinh tế

a Từ 1945-1973

al, Thanh tựu: Sau chiến tranh thế giới thứ hai, nền kinh tế Mĩ phát triển mạnh

mẽ:

Công nghiệp chiếm 56,5% thé giới

Sông nghiệp bằng 2 lần các nước Anh, Pháp, Ý, Đức, Nhật công lại

Tài chính : chiếm 1⁄4 dự trữ vàng của thế piới

GTVT: chiếm hơn 50% số tàu bở di lại trên mặt biển

>Chiém gin 40% ting sin phim kinh tế thể giới Hai mươi năm sau chiến

tranh, Mỹ trở thành trung tâm kinh tổ -tài chính lớn nhất thế giới

a2 Nguyên nhân phát triển

18

Sáng kiến kinh nghiệm năm học 201 1-2012 Giáo viên: Hoàng Văn Tâm

Hướng dẫn học sinh lập Bản đồ tư duy nhằm nâng cao hiệu quả học tập môn Lịch sử

- l.ãnh thổ rông lớn, tài nguyên phong phú, nhân lực dồi dảo, trình độ kĩ thuật cao, năng dong sang tao

- Mỹ lợi dụng, chiến tranh dé lam giảu, thu lợi nhuận từ buôn bán vũ khi

- Áp dụng những thành Lựu khoa họo-kỸ thuật hiện dai dé nang cao năng suất lao

động hạ giá (hành sản phẩm, điều chỉnh cơ câu sắn xuất hợp lí

- Các tễ hợp công nghiệp, quân sự, các công ty tập đoàn tư bản Mỹ có sức sẵn

xuất, cạnh tranh lớn và có hiệu quả

- Các chính sách và biện pháp điều tiết của nhà nước có hiệu quả

b Từ năm 1973-1991

- 1973-1982: kinh tế khủng hoắng và suy thoái đo tác động của khủng hoảng

năng lượng thế giới 1973

- Từ 1983 kinh tế phục hồi và phát triển nhưng tí trọng kinh tế Mỹ giám sút so

với trước

c Từ năm 1991-2000

- Vẫn dừng dau thé giới: năm 2000, GDP là 9.765 tỉ USD, binh quân ‹ GDP đầu

người là 34.600 USD tạo ra 25% sản phẩm của toàn thể giới; chỉ phối hầu hết

các tễ chức kinh tế-tài chính quốc ténhu WTO, WB, IMF

- Khó khăn: khoảng cách giảu nghèo quả lớn (400 người có thu nhập 185 triệu USD tương phân với 25 triệu người sống đưới mức nghẻo) tỉ trọng kinh tế Mỹ trong kinh tế thể giới giảm

2 Về khoa học kĩ thuật

- Mỹ là nước khởi đầu cuộc cách mạng khoa học-kĩ thuật lần hai, đạt được

nhiều thành tựu lớn trong các lĩnh vực: công cụ sản XuẤt mới (máy tính điện tử,

máy tự động), vật liệu mới (pôlime, vật liệu tổng hợp), nguồn năng lượng mới

(năng lượng nguyên tử, nhiệt hạch), chỉnh phục vũ trụ, đi đầu trong cuộc cách mạng xanh

- Hiện nay, chiếm 1/3 số lượng bản quyền phát mình sáng chế của toản thể piới

1I Chính sách đối ngoại

1 Thời kỉ chiến tranh lạnh: 1945-1991 (Chiến lược toàn cầu)

a Mục tiêu: với tiểm lực kinh tế, quân sự to lớn, Mĩ thực hiện chiến lược toàn

cầu với tham vọng bá chủ thống trị thế giới A4yc điêu Chiến lược toàn cầu dủa

Mĩ được thực hiện, bổ sung điêu chỉnh qua nhiêu học thuyết khác nhau với 3 mục tiêu chủ yếu:

— Một là, ngăn chặn và tiến tới xóa bỏ CNXH

— Hai la, dan ap phong trao gidi phóng dân tộc, phong trào công nhân và cộng sân quốc tế; phong trảo chống chiên tranh, vì hỏa bình, dân chủ trên thể giới

~ Ba lả, không chế chỉ phổi các nước tư bản đồng mình phụ thuộc vào Mỹ

b Biện pháp

- Tie 1945-1973:

+ Khởi xướng chiến tranh lạnh trên phạm vi toản thể giới

Trực tiếp gây chiến hoặc tiếp tay cho nhiều cuộc chiến, tranh xâm lược và bạu

loạn, lật đổ chính quyền trên thế giới, tiêu biểu là chiến tranh xâm lược VN 1834-1975, chiến tranh Trung Đông