Sáng kiến kinh nghiệm hình thành tư duy khái quát hóa một số dạng bài tập hóa học cho học sinh Ứng dụng giải nhanh bài tập trắc nghiệm hóa học

Xuất phát từ những lý do trên tôi chọn dé tai "Hinh thanh tu duy khái quát hóa một số dạng bài tập hóa học cho học sinh, ứng dụng để giải nhanh bài tập trắc nghiệm hóa học" đễ làm sảng

Trang 1

Hinh thanh tw duy khai quát hóa một số đang bải tập hóa hoe cho hee sinh

ứng dụng giải nhanh bài tập trắc nghiệm hóa học

PHANI-DAT VAN ĐÈ

1 Lido chon dé tai

Trong nhing nim gan day, BGD &DT d& dé ra đổi mới cách dạy, cách học cách đánh giá chất lượng dạy và học Đó là việc chuyển từ hình thức thi từ

tự luân sang hình thức trắc nghiêm Việc giải quyết các câu hỏi trắc nghiệm trong một khoảng thời gian ngắn không phải là vấn đề đơn giản, nó đòi hỏi

nhiều yếu tố, tâm lý, kiến thức, kỹ năng, kỷ xảo và phản xạ nhanh của các em

học sinh Một thực tế hiện nay là thi kiểu nào thì dạy theo kiểu đó Do vậy những bài tập hình thành tư duy cho học sinh trước đây vốn được chú trọng thì nay lại ít được chủ ý Do vậy mặt bằng chung về chiều sâu sẽ giảm, học sinh không khắc sâu được bản chất, tư duy hóa học để trả lời câu hỏi trắc nghiệm

chính xác và nhanh chóng

Để làm được điều đó, tác giả đã trăn trở nhiều năm, áp dụng nhiều đối tượng

học sinh và kết quả đáng tin cậy

Xuất phát từ những lý do trên tôi chọn dé tai "Hinh thanh tu duy khái

quát hóa một số dạng bài tập hóa học cho học sinh, ứng dụng để giải nhanh

bài tập trắc nghiệm hóa học" đễ làm sảng kiến kinh nghiệm của mình

2 Mục đích nghiên cứu:

Bài viết này nhằm hướng dẫn học sinh hình thành tư duy khái quát hóa

một số dạng bài tập hóa học, giúp học sinh tự tìm ra các quy luật trong hóa học, gây hứng thủ cho học sinh trong quá trình giải bai tap hoa hoc Huong

dẫn học sinh tự tìm tòi các quy luật để xây dựng bài toán khái quát hóa và bài

toán mở rông Để từ đó học sinh tự rút ra qui luật giải nhanh cho một số dạng

bài tập trắc nghiệm và tự tìm ra các qui luật khác nữa Và điều quan trọng là

học sinh sẽ có tư duy tốt, giải bài tập trắc nghiệm chính xác và nhanh hơn

3 Đối tượng và phạm vi:

Giáo viên: Nguyễn Ái Nhân giáo viênhỏa Trường PTTH Lê Doãn Nhã

This document was created using ÏẾ GHD ce PDF product at www.SolidPDF.com

Trang 2

Hình thành tư đuy khái quát hỏa một số dang bai tép héa hoe cho học sinh

Bài tập trắc nghiệm khách quan nhiều lựa chọn đã phân loại học sinh ở

những mức khác nhau, cho nên với mỗi đối tượng học sinh thi đều có các loại

bài phủ hợp Điều đó phục thuộc vào người ra đề thi trắc nghiêm Người ra đề

thi trắc nghiệm phải nắm rõ những sai sót hệ thống của học sinh để ra được bộ

đáp án nhiễu hay Không phải bài nào cũng chế tạo được đáp án nhiễu

Phạm vi: Hầu hết các đối tượng học sinh, học sinh ở mức độ trung bình cũng

có thể hình thảnh tư duy khái quát hóa và ứng dung để giải nhanh được Vì tư duy khái quát hóa được xây dựng từ bài tập thực tiễn, vốn có sẵn ở nhiều tài

liệu

PHAN II -NOI DUNG

1 Cơ sở lí luận:

Hiện nay bộ giáo dục và đảo tạo đã chuyển hình thức đánh giá trắc

nghiệm được 3 năm Giáo viên cũng đã được phổ cập cách day, cách ra đề

trắc nghiệm cho học sinh, đồng thời học sinh cũng thay đổi cách học, song sự

thay đổi đó có thể nhiều hoặc có thể ít với giáo viên và học sinh, hiệu quả giáo dục sẽ như thế nao? Điều đó phụ thuộc vào sự say mê tìm tỏi và sáng tạo của

giáo viên và học sinh

Ngày nay việc ứng dung công nghệ thông tin đã góp phần nâng cao

chất lượng dạy và học đến với từng ngành, từng nghề, từng giáo viên và từng

học sinh

Hệ thống bài tập trắc nghiệm cũng đã cỏ nhiều thay đổi Đó là việc xây

dựng đáp án nhiễu cho học sinh Đây là một vấn để công phu vả sáng tao của

giáo viên

Giáo viên xây dựng các bài toán mẫu, phân tích các sai lầm học sinh

thường gặp, hướng dẫn học sinh từ các bài toán cơ bản khác nhau để từ đó hoc sinh có thể khái quát hóa được bài toán

To remove this message, purchase the

Trang 3

Hình thành tư đuy khái quát hỏa một số đạng bai tập hóa học cho học sinh

Vì vậy, trong hoá học đã đặt ra một yêu cầu với người dạy và người học

là cần gây sự hứng thủ trong học tập, hướng dẫn học sinh đi tìm chân lý và

học sinh biết vận dụng chân lí đó để trả lời chính xác và nhanh các bài tập trắc

nghiêm hóa học

2 Cơ sở thực tiễn :

Thực tế hình thức thi trắc nghiệm cũng không phải là mới mẽ nữa Đa phần giáo viên đều thay đổi cách dạy Nhưng vẫn có một số giáo viên thay đổi chưa được là bao nhiêu, đặc biệt là giáo viên ít có điều kiên tiếp xúc với công

nghệ thông tin và khai thác công nghệ thông tin còn hạn chế, còn nặng nễ với

hình thức tự luận Không gây được cho học sinh thích và hứng thú với môn

hoa hoe So voi giao viên và học sinh thành phố, tài nguyên internet như thư

viên trực tuyến, day hoc truce tuyén, trường trực tuyến đã quen dần với giáo

viên và học sinh thành phổ, còn nông thôn, một số nơi chưa có điều kiên này,

một số nơi đã có nhưng khai thác nó còn hạn chế Kết quả giảng dạy sẽ thấp

hơn so với những vùng có điều kiện Do chưa nắm rõ về những điểm đặc

trưng của bài tập trắc nghiệm khách quan nhiều lựa chọn, nhiều giáo viên chỉ

ra được dap số dung ma không ra được đáp án nhiễu, hoặc ra đáp án nhiễu chưa nghệ thuật, do đỏ sẽ không gây được hứng thú học tập, học sinh sé chon

bừa nên không khắc sâu được bản chất của bải toán hóa học, hoàn thành kết

quả thi sẽ không cao Học sinh không tìm ra chân lí cho bản thân mình

3 Các biện pháp thực hiện :

“Trước tiên giáo viên cần thực hiện các bước sau:

Bước 1 Cho học sinh làm bài tập cơ bản ( Bài tập đã có sẵn ở nhiều tại liệu)

giải bài tập này bình thường Việc giải bài tập này học sinh có thể áp dụng các

định luật cơ bản của hóa học Nếu học sinh không làm được thỉ hướng dẫn từng bước

Trang 4

Bước 2 Sau khi học sinh giải xong chúng ta phân tích các sai sót thường gặp

của học sinh

Bước 3 Chủng ta cho học sinh xây dựng bài toán ở dang khái quát hóa Giáo

viên có thể cho các nhóm thảo luận để bảo cáo

Bước 4 Ứng dụng của khái quát hóa ở trên để giải một số dạng bài tập trắc nghiệm

Sau đây là các bước xây dựng xây dựng bài tập hình thành tư duy khái

quát hóa một số dang bài tập trắc nghiệm hóa học cho học sinh, ứng dụng

để giải nhanh bài tập trắc nghiệm hóa học”

Dạng 1 Bài toán về các oxit của Fe và Fe tác dụng với axit có tính oxi hóa manh (H2SO4 HNO)

Vidu 1.1

Dé m gam phoi bao sat A ngoài không khí sau một thời gian biển thành

hỗn hợp B có khối lượng 12 gam gồm Fe và các oxit FeO, Fe;O¿ Fe;O; Cho

B tac dung hoàn toàn với axit nitric dư thấy giải phóng ra 2,24 lít khí duy nhất

Hướng dẫn giải

Công việc của giáo viên là: Hướng dẫn học sinh tính khối lượng oxi phan img

dựa vào định luật bảo toàn khối lượng, thiết lập quả trình cho và nhân

electron, thiết lập số mol electron nhường và số mol electron nhận, phân tích

các sai lâm của học sinh

Giáo viên: Nguyễn Ái Nhân giáo viênhỏa Trưởng PTTH Lê Doãn Nhã

This document was created using ÏẾ GHD ce PDF product at www.SolidPDF.com

Trang 5

ứng dụng giải nhanh bài tập trắc nghiệm hỏa học

Ferg 103-9 m= 10,08(gam) Chon A

b Ta có HNO; đóng hai vai trỏ là chất oxi hóa và môi trường

Theo (1) cu mét mol Fe can 3 mol NO; làm môi trường tức là

Trang 6

các trường thị đại học vào nhưng gần đây

Bước 2 Phân tích các sai sót của học sinh th ường gặp

Các sai sót học sinh thường mắc phải khi tính giá trị m Nếu học sinh áp dụng bảo toàn e vào ( 1) và (3) thì sẽ được đáp án C Nếu học sinh áp dụng bảo toàn e vảo ( 1) (2) và (3) nhưng xác định trạng thái

cuối cùng của Fe là Fe?” thì sẽ được đáp án D

Đáp án B được cho vào một cách ngẫu nhiên bằng cách chia đôi đáp án đúng

Các sai lầm học sinh thường mắc phải khi tính khối lượng HNO;

Nếu học sinh coi số mol HNO; bằng số mol HỶ trong phương trình (3) thì sẽ

duoc dap an A

Nếu học sinh coi số mol HNO; bằng số mol NO; thì sẽ được đáp án B

Nếu học sinh sau khi tính được khối lượng của Fe rồi viết phương trình trực

tiếp của Fe với HNO; dựa vào phương trinh tinh thi sẽ được đáp án C

Bước 3 Khái quát hóa bài tập

Ta có thể khái quát hóa bài toán này như sau:

Dé m gam phoi bao sat A ngoai không khí sau một thời gian biến thành

hỗn hợp B có khối lượng m, gam gồm Fe va cac oxit FeO, Fe3O4, Fe,O3 Cho

B tac dung hoàn toàn với axit nitric dư thấy giải phóng ra V lít khí duy nhất N,Oy (Sản phẩm khử duy nhất) Tính khối lượng m của A, khối lượng muối

tạo thành, khối lượng HNO; cần dùng

Trang 7

Áp dụng định luật bảo toàn khối lượng ta có:

Dit (5x-2y) a = n(mol) trong dé a 1a sé (mol) ctia N,Oy

Ap dung định luật bảo toàn e vào (1.2.3) ta có:

3m = Tan, — Tam + S6.n ~>|Úm = 7an,„ + 56n —> m =0, 7a, + Š 601

Từ đây ta chỉ cần nhớ biểu thức cuối củng là: m =0,72m,,+5,6 (1) va chi can

áp dụng nó thôi

Khối lượng muối tạo thành: „ „ = s0 (2)

(m tinh được từ biểu thức trên (1))

Tinh khối lượng HNO; phản ứng

3m

Mine, = B(GE+ xa) (3)

Nhan xet

SOLID To remove this message, purchase the CONVERTER PDF product at www.SolidPDF.com

This document was created u:

Trang 8

Đến đây giáo viên có thể cho học sinh làm bài tập với tác nhân oxi hóa là

H;§O¿ và cho học sinh làm bài tập sau đây rồi rút ra công thức tổng quát cho

các đại lượng

Dé m gam phoi bao sit A ngoài không khí sau một thời gian biến thành

hỗn hợp B có khối lượng ø, gam gồm Fe và các oxit FeO, Fe;O,Fe;O; Cho

Ð tác dụng hoàn toàn với axit HạSO¿ dư thấy giải phóng ra V lít khí duy nhất

§O; (sản phẩm khử duuy nhất) Tính khối lương m của A, khối lượng muối

tạo thành, khối lượng H;SO¿ cần dùng

Áp dụng định luật bảo toàn khối lượng ta có:

Mig, +11, =My=My, PM, =My— Mp, = (ly, —M) PM, =

Trang 9

Đặt 2 a = n(mol) trong đó a la số (mol) cua SO,

Áp dụng định luật bảo toàn e vào (1,2,3) ta có:

3m = 7.my, —7.m+56.n > 10m = 7.my, +56.n > m=0,7.my, +5,6.0

Từ đây ta chỉ cần nhớ biéu thite cudi cing 14: m =0,7m,, +5,6.n (1) va chi can

(m tính được từ biểu thức trên (1))

Tính khối lượng H;§O¿ phản ứng

H;SO¿ có hai vai tro: oxi hóa theo (3) và làm môi trường theo (1)

Oxi hóa theo (3) bằng số mol SO;

Lam mii tréng theo (1) bang “ ===" mol

mn

'Vậy khối lượng H;SO; là ae 1g) 98

Bước 4 Ung dung dé giải nhanh môt số dang bài tập

Áp dụng các dạng bài tập dựa vào biểu thức đã chứng minh được ở trên

Nung 8,4 gam Fe trong không khí, sau phản ứng thu được m gam X gồm Fe,

FeO, Fe.03 va Fe;O; Hoà tan m gam hh X bằng HNO; dư thu được 2,24 lít

khí NO; (đkte) là sản phẩm khử duy nhất Giá trị m là

Á 11,2 gam B 25,2 gam C 43,87 gam D 6,8 gam

Trang 10

Hình thành tư đuy khái quát hỏa một số dang bai tép héa hoe cho học sinh

Áp dung hệ quả chứng minh được ở trên thì thu được kết quả rất nhanh

Néu ta dem so sánh với phương pháp qui đồi

- Cách 1: Quy đổi hỗn hợp X về hai chất FeO và Fe;O;

FeO + 4HNO¿ -> Fe(NO¿); + NO; + 2H;O

$6 2Fe+O 2FeO

- Cách 2: + Sử dụng phương pháp quy đổi, quy hỗn hợp X về hai chất Fe và

Fe;O; hoà tan hỗn hợp X vào dung dịch HNO; dư ta có:

Fe + 6HNO¿ —› Fe(NO¿); + 3NO; + 3H: nụ, =0,Imol

SOLID To remove this message, purchase the CONVERTER PDF product at www.SolidPDF.com

This document was created u:

Trang 11

Áp dụng định luật bảo toàn nguyên tổ sắt: => nụ, = ẫ

Vây công thức (quy đổi la: Feg0; M = 448) va

+ Nếu ngạ,o, =2ng, =2 Sam OS (564320) =43,87g — C sai

+Néu không cân bằng pt: Nye =Nyo, =0,lmol=> ng, = _ 0,1=0,05mol

=> mx = 0,05 (56 + 80) = 6,8 —> D sai

Chú ý: Vẫn có thể quy đổi hỗn hợp X về hai chất (FeO và Fe;O¿) hoặc (Ee và

EFeO) hoặc (Fe và Fe;O¿) nhưng việc giải trở nên phức tạp hơn, cụ thể là ta phải

đặt ân số mol mỗi chất, lập hệ phương trình, giải hệ phương trình hai ẩn số) Quy đổi hỗn hợp gồm Fe, FeO, Fe;O¿, Fe;O; về hỗn hợp hai chất FeO, Fe;O;

là đơn giản nhất

Ví du 1.2:

Nung m gam Ee trong không khí, sau một thời gian ta thu được 11,2

gam hỗn hợp chất rắn X gồm Fe, Fe;O¿, FezO¿, FeO Hoà tan hết 112g hỗn

i

Trang 12

hợp chất rắn X vào dung dịch HNO; đặc nóng dư thu được 2,24 lít khí NO;

(dktc) la san phẩm khử duy nhất Giá trị m là:

Cáchl - Quy vềhỗn hợp X về hai chất Fe và Fe;O;

Fe+ 6HNO; —> Fe(NO;); + 3NO; + 3H;O'

Cách 2 quy đổi hỗn hợp X về FeO và Fe;O; = m = 8,4g

Cách 3 quy déi hén hop X vé Fe,O, > m=8,4g Nhưng áp dụng hệ quả vẫn là nhanh nhất Nếu sản phẩm khử gồm nhiều sản phẩm như NO, NO¿, N,O thì việc qui đổi trở nên phức tạp hơn

Xí dụ 1.3:

( Đề thi ĐH CĐ- Khối A- 2008) Cho 11,36 gam hỗn hợp gồm Fe, FeO,

Fe;O; và Fe;O¿ phản ứng hét voi dd HNO loãng dư thu được 1.344 lít khí

12 Giáo viên: Nguyễn Ái Nhân giáo viênhỏa Trường PTTH Lê Doãn Nhã

To remove this message, purchase the This document was created using ÏẾ GHD ce PDF product at www.SolidPDF.com

Trang 13

Hình thành tư đuy khái quát hóa một số đang bải tập hóa học cho học sinh

ng dụng giải nhanh bài tập trắc nghiêm hỏa học

NO (sản phẩm khử duy nhất ở đktc) và dung dịch X Cô cạn dung dịch X sau

phản ứng được m gam muối khan Giá trị m là

A 34.36 gam B 35,50 gam C 49,09 gam D 38,72 gam

Cách 1: Quy đổi hỗn hợp về hai chất: Fe, Fe;O;

Hoa tan hỗn hợp với HNO; loãng dư —> 1,344 lit NO

3Fe + 4HNO¿ —> Fe(NO;); + NO + 2H;O a)

Cách 2: Quy hỗn hợp về hai chất: FeO, FezO;

3FeO + I0HNO;¿ —> 3Fe(NO¿); + NO + 5H;O

Trang 14

3FeyOy + (12x - 2y)HNO¿ —y 3xFe(NO;); + (3x - 2y)NO + (6x-y)H;O

Nung 8,96 gam Fe trong không khí được hỗn hợp A gồm FeO, Fe;O¿, Fe;O;

Hoa tan A vừa văn trong dung dịch chứa 0,5 mol HNO¿, bay ra khí

NO là sản phẩm khử duy nhất Số mol NO bay ra là

A.0/01 B 0,04 C 0,03 D 0,02

Hướng dan gi

Áp dụng công thức tính số mol HNO; vừa chứng minh ở trên

S54 agg) Mine, Marg ge yg P= OOD

Nhận xét: Nếu sử dụng phương pháp qui đổi thì ta có kiểu qui đổi sau:

Trang 15

Quy hỗn hợp A gồm (FeO, Fe;O¿, Fe;O;) thành hỗn hợp (FeO, Fe;zO;) ta

lượng m, gam gồm Fe va cac oxit FeO, FesO4Fe,03 M,O,, M Cho B tac

dụng hoan toan véi axit nitric du thay giai phong ra V lit khi duy nhat N,Oy Tính khối lượng m của A, khối lượng muối tạo thành, khối lượng HNO; cần

dùng

Hướng dẫn giải:

Phân tích bài toán

15

Tiêu đề	Sáng Kiến Kinh Nghiệm Hình Thành Tư Duy Khái Quát Hóa Một Số Dạng Bài Tập Hóa Học Cho Học Sinh Ứng Dụng Giải Nhanh Bài Tập Trắc Nghiệm Hóa Học
Tác giả	Phan Đạt Văn
Người hướng dẫn	Giáo Viên: Nguyễn Ái Nhân
Trường học	Trường PTTH Lê Đôn Nhơn
Chuyên ngành	Hóa học
Thể loại	Sáng kiến kinh nghiệm
Năm xuất bản	2023
Thành phố	Nhơn

Định dạng
Số trang	30
Dung lượng	1,79 MB