Báo cáo môn học lịch sử văn minh thế giới Đề tài Ảnh hưởng và vai trò của văn minh Ấn Độ Đối với sự phát triển của văn minh Đông nam Á

Một trong những mối quan hệ văn hóa đặc biệt quantrọng là sự ảnh hưởng của nền văn minh Ấn Độ đối với các quốc gia Đông Nam Á.. Từ tôn giáo, triết học, nghệ thuật cho đến các mô hình chí

HỌC VIỆN NGOẠI GIAO KHOA TRUYỀN THÔNG & VĂN HÓA ĐỐI NGOẠI

BÁO CÁOMÔN HỌC: LỊCH SỬ VĂN MINH THẾ GIỚI

ĐỀ TÀI: ẢNH HƯỞNG VÀ VAI TRÒ CỦA VĂN MINH

ẤN ĐỘ ĐỐI VỚI SỰ PHÁT TRIỂN CỦA VĂN MINH

HỌC VIỆN NGOẠI GIAO KHOA TRUYỀN THÔNG & VĂN HÓA ĐỐI NGOẠI

BÁO CÁO

MÔN HỌC: LỊCH SỬ VĂN MINH THẾ GIỚI

ĐỀ TÀI: ẢNH HƯỞNG VÀ VAI TRÒ CỦA VĂN MINH

ẤN ĐỘ ĐỐI VỚI SỰ PHÁT TRIỂN CỦA VĂN MINH

ĐÔNG NAM Á

Nhóm sinh viên thực hiện : Ninh Hương Giang TTQT51C11622

Phạm Đặng Ngọc Khuê TTQT51C11684Nguyễn Vũ Phương Linh TTQT51C11717Trần Thảo Ngọc TTQT51C11782Ngô Hà Trang KTQT49C10571

Giảng viên hướng dẫn : TS Lý Tường Vân

Hà Nội, tháng 3 năm 2025

LỜI MỞ ĐẦU

“Văn minh là trạng thái tiến bộ cả về vật chất và tinh thần của xã hội loài người, tức là

trạng thái phát triển cao của nền văn hóa.” (Vũ Dương Ninh, Lịch sử văn minh thế giới, NXB Giáo dục, Hà Nội, 2010, tr 7.) Như vậy, môn Lịch sử Văn minh Thế giới

là một lĩnh vực nghiên cứu tập trung vào sự phát triển và biến đổi của các nền vănminh lớn trên thế giới từ cổ đại đến hiện đại Môn học này khám phá quá trình hìnhthành, các đặc điểm nổi bật và sự ảnh hưởng lẫn nhau giữa các nền văn minh qua cácgiai đoạn lịch sử khác nhau Nó không chỉ nghiên cứu các yếu tố như văn hóa, tôngiáo, chính trị và xã hội mà còn nhấn mạnh sự giao thoa và trao đổi giữa các nền vănminh phương Đông, phương Tây, cũng như những tác động qua lại đã hình thành nênthế giới hiện đại

Trong tiến trình lịch sử nhân loại, sự giao thoa giữa các nền văn minh không chỉ làyếu tố tạo nên sự phát triển chung mà còn là nguồn gốc của những ảnh hưởng sâu sắc

và lâu dài giữa các nền văn hóa Một trong những mối quan hệ văn hóa đặc biệt quantrọng là sự ảnh hưởng của nền văn minh Ấn Độ đối với các quốc gia Đông Nam Á

Từ tôn giáo, triết học, nghệ thuật cho đến các mô hình chính trị, văn minh Ấn Độ đã

có ảnh hưởng mạnh mẽ và sâu rộng, góp phần hình thành và phát triển bản sắc vănhóa của các quốc gia trong khu vực Qua quá trình giao lưu văn hóa và thương mại,đặc biệt là qua con đường tơ lụa biển, các giá trị Ấn Độ như Hindu giáo và Phật giáo

đã được truyền bá, làm phong phú thêm nền văn minh Đông Nam Á

Bài báo cáo này sẽ phân tích sự ảnh hưởng của nền văn minh Ấn Độ đối với nền vănminh Đông Nam Á, từ đó làm rõ tầm quan trọng của mối quan hệ này trong việc hìnhthành các giá trị văn hóa, tôn giáo và chính trị của khu vực

MỤC LỤCLỜI MỞ ĐẦU

1.1.2 Yếu tố văn hóa

1.1.3 Cơ tầng văn hóa bản địa

1.2 Con đường giao lưu của văn hóa Ấn Độ - Đông Nam Á

1.2.1 Con đường thương mại

1.2.2 Con đường truyền giáo

1.2.3 Con đường di dân

CHƯƠNG 2: ẢNH HƯỞNG VÀ VAI TRÒ CỦA VĂN MINH ẤN ĐỘ VỚI

SỰ PHÁT TRIỂN VĂN MINH ĐÔNG NAM Á

2.1 Ảnh hưởng trên phương diện tổ chức và quản lý xã hội

2.2 Ảnh hưởng trên phương diện chữ viết và văn học

2.2.1 Chữ viết

2.2.2 Văn học và sử thi

2.3 Ảnh hưởng trên phương diện tôn giáo

2.3.1 Ảnh hưởng của Hindu giáo

b, Lễ hội và phong tục tập quán

c, Nghệ thuật và văn hóa

d, Kiến trúc và điêu khắc

2.3.3 Sự giao thoa và tương tác

2.4 Ảnh hưởng trên phương diện nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc

CHƯƠNG 3: LIÊN HỆ VÀ MỞ RỘNG VAI TRÒ CỦA VĂN MINH ẤN ĐỘ VỚI SỰ PHÁT TRIỂN VĂN MINH ĐÔNG NAM Á

3.1 Vai trò của văn minh Ấn Độ với sự phát triển văn minh Đông Nam Á trongmột số lĩnh vực hiện đại

3.1.1 Kinh tế và thương mại

3.1.2 Công nghệ thông tin và chuyển đổi số

3.1.3 Giáo dục và phát triển nguồn nhân lực

3.1.4 Văn hóa đại chúng và sức mạnh mềm

3.2 Nhận diện và so sánh sự khác nhau giữa mức độ ảnh hưởng trong các nền văn minh Đông Nam Á

3.3 Bài học ứng dụng trong cuộc sống

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ TIẾP XÚC VÀ GIAO LƯU VĂN HÓA

ẤN ĐỘ - ĐÔNG NAM Á1.1 Cơ sở tiếp xúc của văn hóa Ấn Độ - Đông Nam Á

Trước khi người Hồi và người phương Tây biết tới Đông Nam Á thì người Ấn Độ

đã biết đến vùng đất này từ khá sớm, khoảng thiên niên kỷ II – I TCN Nhiều tài liệulịch sử ghi nhận, trong thời kỳ này đã có người Ấn Độ đến vùng Đông Nam Á, nhưngngười ta cũng chưa rõ là họ đến đây từ sớm để làm gì Vào thời kỳ đó thì dân cư cũngcòn thưa thớt, phương tiện di chuyển còn thiếu thốn nên việc sang khu vực ĐôngNam Á có phần bị hạn chế Nhưng về sau, do nhu cầu phát triển kinh tế, cộng với dân

cư tăng nhanh và phương tiện di chuyển trên biển được cải tiến nhiều, người Ấn Độ

đã có thể đi sang Đông Nam Á và lúc này, mục đích rõ ràng hơn Và có rất nhiều yếu

tố dẫn đến sự tiếp xúc này, bao gồm:

1.1.1 Yếu tố địa lý

Về vị trí địa lý thì đây là một khu vực khá rộng lớn với diện tích khoảng 4,5 triệukm2, phạm vi khu vực khu vực trải dài trên một phần Trái Đất từ 92 – 140oĐ và từ28oB đến 15oN Về địa lý hành chính, khu vực này gồm 2 phần đất liền và hải đảo,gồm 11 quốc gia là Brunei, Campuchia, Đông Timor, Indonesia, Lào, Malaysia,Myanmar, Thái Lan, Philippines, Singapore và Việt Nam Nơi đây là cầu nối giữa hailục địa Á - Âu và Australia; cũng là nơi tiếp giáp giữa hai đại dương lớn là Ấn ĐộDương và Thái Bình Dương Bên cạnh đó, Đông Nam Á còn nằm về phía nam TrungQuốc và đông nam Ấn Độ – hai nền văn minh lớn trên thế giới

Do vị trí địa lý nằm ngay trên con đường hàng hải giữa Ấn Độ Dương và Thái BìnhDương cho nên Đông Nam Á ngay từ rất lâu đã được coi là con đường giao thươngtrên biển nối thông thế giới Đông – Tây, giữa Trung Hoa với Ấn Độ, Ấn Độ và thếgiới phương Tây và trở thành ngã tư của các nền văn minh Ngay từ sớm, đã có nhiềuthương nhân, người đi buôn đóng thuyền vượt biển sang buôn bán ở Đông Nam Á.Nổi lên trong đó là mối quan hệ giao thương, buôn bán với những thuyền buôn đến từ

Ấn Độ Chính từ con đường giao lưu, buôn bán này đã là tiền đề, cơ sở để các cư dân

Đông Nam Á tiếp thu, học hỏi ở nền văn hóa lớn của thế giới lúc bấy giờ Tuy nhiên,cũng vì phạm vi địa lý bao quanh bởi vùng biển trung gian giữa Ấn Độ Dương vàThái Bình Dương, giao lưu của Đông Nam Á đã bị hạn chế, khiến khu vực này chủyếu tiếp nhận văn hóa từ Ấn Độ và Trung Quốc sớm hơn hết, và tiếp xúc với các nềnvăn hóa khác tương đối muộn.

Bên cạnh đó, hệ thống gió mùa, đặc biệt là gió mùa Tây Nam và Đông Bắc cũng tạođiều kiện thuận lợi cho việc di chuyển bằng đường biển giữa Ấn Độ và Đông Nam Á.Gió mùa Tây Nam thổi từ Ấn Độ sang Đông Nam Á vào mùa hè (từ tháng 6 đếntháng 9), với sức gió phù hợp giúp các tàu thuyền từ Ấn Độ sễ dàng đến Đông Nam

Á Trong khi đó, gió mùa Đông Bắc thổi theo hướng ngược lại vào mùa đông (từtháng 11 đến tháng 4 năm sau) hỗ trợ hành trình quay về của các tàu thuyền

Hình 1.1 Bản đồ khu vực Đông Nam Á 1.1.2 Yếu tố văn hóa

Đông Nam Á và Ấn Độ có vị trí địa lý gần nhau, chia sẻ nhiều nét tương đồng vềnền văn minh nông nghiệp, phong tục tập quán và văn hóa, tạo điều kiện thuận lợi

cho sự giao lưu Hệ thống gió mùa đã tạo ra những điều kiện khí hậu tương đồng giữahai khu vực, như mùa mưa kéo dài và nhiệt độ ấm áp Sự tương đồng về khí hậu này

đã góp phần tạo ra những nét văn hóa chung, bao gồm các hoạt động nông nghiệp,sinh hoạt thường ngày và lễ hội liên quan đến mùa vụ - là điều kiện cho văn hóa Ấn

Độ lan truyền vào cộng đồng Đông Nam Á Khí hậu giống nhau cũng giúp cácthương nhân và tu sĩ Ấn Độ dễ dàng thích nghi với cuộc sống ở Đông Nam Á, thúcđẩy cho quá trình buôn bán và truyền bá văn hóa

Bên cạnh đó, cũng bởi cả hai khu vực này đều có nền kinh tế chủ yếu dựa trên nôngnghiệp, cụ thể là lúa nước Sự tương đồng này tạo nền tảng cho sự trao đổi trao đổikiến thức và kỹ thuật canh tác Điều này cũng góp phần thúc đẩy sự giao lưu văn hóa

1.1.3 Cơ tầng văn hóa bản địa

Nói về ảnh hưởng văn minh giữa Ấn Độ và Đông Nam Á, những nghiên cứutruyền thống đã nhấn mạnh rằng Ấn Độ đóng vai trò chủ đạo và quyết định đến sựphát triển các nền văn minh Đông Nam Á Song, không vì thế mà Đông Nam Á đượcxem là khu vực hoàn toàn ảnh hưởng từ Ấn Độ mà phải thừa nhận thuộc tính tiếp thucủa văn hoá Đông Nam Á để làm nên bản sắc đa dạng của mình Cụ thể, O.W.Wolters, một học giả quan trọng trong lĩnh vực này, đã lập luận rằng văn hóa Ấn Độ

không “tiến vào một khoảng trống” mà được tiếp nhận trong một bối cảnh đầy đủ

các cơ tầng văn hóa bản địa

Người Đông Nam Á sống trong môi trường nắng nóng, mưa nhiều, độ ẩm cao, cónhững con sông lớn cùng các đồng bằng trù phú, thích hợp cho thực vật sinh trưởngnên sống thiên về nghề trồng trọt Loại hình văn hóa gốc của Đông Nam Á là nông

nghiệp mà theo G Coedes trong “Cổ sử các quốc gia Ấn Độ hóa ở Viễn Đông”, “… người ta có thể chỉ ra ở đây những nét đặc trưng của nền văn minh này, thí dụ như về mặt vật chất là canh tác ruộng nước, sự thuần dưỡng trâu bò, việc sử dụng một cách thô sơ các kim loại, kỹ xảo đi thuyền; về mặt xã hội, vai trò quan trọng của giới nữ và quan hệ nối dõi theo dòng mẹ, tổ chức xã hội xuất phát từ những nhu cầu thiết yếu của việc canh tác ruộng ngập nước; về mặt đời sống tôn giáo: tín ngưỡng vật linh, tục thờ cúng tổ tiên và thờ thần đất… Về mặt thần thoại, có một lưỡng nguyên về vũ

trụ, đối lập núi với biển…; về mặt ngôn ngữ học, cách dùng những tiếng nói đơn âm,

có được một khả năng phong phú để biến tấu như vào những tiền tố, hậu tố và trung tố” Vì thế, văn hóa bản địa ở khu vực này cũng có những đặc điểm riêng.

Về cách ứng xử với môi trường tự nhiên, cư dân Đông Nam Á phụ thuộc rấtnhiều vào trời, đất, nước… Vậy nên, trong mối quan hệ với tự nhiên, người ĐôngNam Á luôn chú ý và đề cao sự hòa hợp

Trong văn hóa nhận thức, do xuất phát từ nền nông nghiệp lúa nước, phải “Trông trời, trông đất, trông mây/ Trông mưa, trông nắng, trông ngày, trông đêm”… nên từ

xa xưa, người Đông Nam Á đã hình thành lối tư duy tổng hợp, biện chứng Nhữngthứ mà người làm nông nghiệp quan tâm không phải là sự tồn tại riêng rẽ mà là quan

hệ qua lại giữa chúng “Tổng hợp” bao quát được mọi yếu tố; còn “biện chứng” chútrọng tới quan hệ giữa các sự vật, hiện tượng

Về mặt tổ chức cộng đồng, người Đông Nam Á sống theo nguyên tắc trọng tình,

cư xử bình đẳng và dân chủ với nhau Đó là nền dân chủ làng, xã (văn hóa làng, xã rađời trước khi có nền quân chủ phong kiến và dân chủ tư sản) Văn hóa làng, xã vớicấu trúc của nó suốt hàng ngàn năm lịch sử góp phần hình thành bản sắc của văn hóaĐông Nam Á Hàng xóm sống lâu ngày với nhau phải tạo ra sự cố kết, hòa thuận trên

cơ sở lấy tình nghĩa làm đầu… Lối sống trọng tình này tất yếu dẫn đến thái độ trọngđạo đức, trọng văn, đề cao người phụ nữ

Trong ứng xử với môi trường xã hội, tư duy biện chứng và tổng hợp quy định thái

độ mềm dẻo, dung hợp trong tiếp nhận thế giới xung quanh của người Đông Nam Á.Như vậy, quá trình ảnh hưởng của nền văn minh Ấn Độ đến sự phát triển của văn

minh Đông Nam Á không phải là quá trình “văn hóa cao cấp” xâm chiếm và văn minh hóa vùng “chưa văn minh” mà đó là quá trình “tương tác lẫn nhau” giữa hai

nền văn hóa

1.2 Con đường giao lưu của văn hóa Ấn Độ - Đông Nam Á

1.2.1 Con đường thương mại

Sự tương đồng trong nền văn minh lúa nước tạo nền tảng cho sự trao đổi hàng hóa

và giao thương Đặc biệt là lúa gạo, một sản phẩm chủ lực của cả Ấn Độ và ĐôngNam Á, đã tạo ra một dòng chảy thương mại mạnh mẽ giữa hai khu vực

Ngoài ra, Đông Nam Á thu hút các thương nhân Ấn Độ bởi các tài nguyên quý nhưhương liệu, gỗ trầm, dầu thơm (long não, cánh kiến trắng)… vô cùng phong phú.Tiêu biểu có “xứ trầm hương” Champa – nơi được cho là có sức hút kinh tế sớm nhất.Đặc biệt, khi Ấn Độ mất nguồn mua vàng ở Syberia và Trung Á vào các thế kỷ trước

và sau Công nguyên, Champa trở thành “mỏ vàng” mới của người Ấn nhờ vào nguồnvàng giàu có Chính vì sự hấp dẫn về tài nguyên mà vào những thế kỷ tiếp giáp Côngnguyên, thuyền bè của người Ấn thường xuyên xuất hiện ở vùng biển Đông Nam Á

Niddesa, một thư tịch Phật giáo viết bằng tiếng Pali đã ghi nhận, người Ấn Độ đã

thường xuyên qua lại ở các địa điểm: Takkola (chợ Đậu khấu) ở Bắc Malaysia,Kupura Dvipa (Đảo Long não), Nakikelavidpa (Đảo Dừa) và Đảo Vàng – chỉ vùngIndonesia; với mục đích là buôn bán các sản vật quý, gia vị, hương liệu… với ĐôngNam Á để trao đổi với các xứ khác Đồng thời, để tạo điều kiện cho các chuyến đibiển diễn ra thuận lợi, người Ấn Độ lập chợ búa, hải cảng ở Nam Ấn, Đông Ấn, Java,Malaya… để hoạt động đường biển được tiện lợi hơn, cũng từ đó truyền bá văn hóa

Ấn Độ tới cộng đồng người Đông Nam Á

1.2.2 Con đường truyền giáo

Từ sau Đại hội Phật giáo đầu tiên ở Pataliputra (242 TCN), đại đế của nướcMagadha là Ashoka đã khuyến khích các nhà sư, nhà tu hành Ấn Độ sang Đông Nam

Á, trước hết là Ceylan, Myanmar, Malayu (thuộc Malaysia)… mà dấu tích còn để lại

ở vùng lưu vực Menam: các tượng Phật theo phong cách Dvaravati ở Myanmar;tượng Phật ở Đồng Dương, Sumatra và một số hiện vật ở Óc Eo (An Giang)

Những đoàn thuyền buôn không chỉ có những thương nhân mà còn xuất hiện nhữngnhà truyền giáo Ấn Độ - cả những người truyền bá tự nguyện và những người nhận

được sự chỉ đạo từ vương triều Hai tôn giáo chính của Ấn Độ được du nhập vàoĐông Nam Á là Phật giáo và Hindu giáo, mang những ảnh hưởng sâu sắc tới lối sống

và văn hóa Đông Nam Á sau này

Phật giáo bắt đầu du nhập vào Đông Nam Á từ khoảng thế kỷ thứ 3 trước Côngnguyên khi vua Asoka của triều đại Maurya cử các nhà sư đi truyền bá đạo Phật rakhắp châu Á Đặc biệt, sự truyền bá này diễn ra mạnh mẽ hơn vào thế kỷ V và VI khicác nhà sư từ Ấn Độ và Trung Quốc đến Đông Nam Á thông qua các con đường biển

và đất liền Một dẫn chứng điển hình là sự xuất hiện của các di tích và văn bản Phậtgiáo cổ như di tích Borobudur ở Indonesia và các bản kinh Pali được tìm thấy ởMyanmar và Thái Lan

Hindu giáo bắt đầu lan tỏa vào Đông Nam Á từ khoảng thế kỷ thứ 1 sau Côngnguyên, thông qua các thương nhân và nhà truyền giáo Quá trình này được thúc đẩymạnh mẽ hơn từ thế kỷ thứ 4 đến thế kỷ thứ 7 khi các vương triều Ấn Độ như Pallava

và Chola mở rộng thương mại và văn hóa ra bên ngoài Các vương quốc như Funan,Champa và Khmer đã tiếp nhận và phát triển Hindu giáo, xây dựng các đền thờ và ditích tưởng niệm các vị thần Hindu

1.2.3 Con đường di dân

Từ thế kỷ I – II, do Ấn Độ loạn lạc nên làn sóng di cư của người Ấn Độ sang ĐôngNam Á ngày càng nhiều, mà nguyên nhân dẫn đến hiện tượng này có thể là một sốtiểu quốc, vương quốc lớn thấy dân cư của vương quốc mình quá nhiều nên ra chínhsách di cư để đưa dân sang nơi khác để tránh sức ép về gia tăng dân số; tiêu biểu làcác vương quốc Kushan, Adhra, Gupta… Dưới tác động của chính sách trên, nhiềungười Ấn đã di cư sang các vùng đất mới lạ ở Đông Nam Á, thiết lập các khu định cư

Sự di dân này cũng là một hình thức thâm nhập văn hóa, được thể hiện rõ ởChampa Những cư dân Ấn Độ này phải tìm cách bám trụ ở vùng đất mới Do khôngphải là những người lính đi xâm lược, chiếm đất nên cách tối ưu nhất và duy nhất củanhững người Ấn kiều ở Champa là xâm nhập và hòa vào với những người bản xứ Đểlàm được điều này, cách đơn giản nhất chính là kết hôn với một người phụ nữ bản

địa, tạo dựng gia đình và cộng đồng, từ đó truyền bá ngôn ngữ, tín ngưỡng và phongtục tập quán của họ một cách tự nhiên Nhờ chiến lược hòa nhập thông minh này, vănminh Ấn Độ đã len lỏi vào từng ngóc ngách của đời sống Champa và được người dânnơi đây tiếp nhận một cách nhanh chóng và trọn vẹn

CHƯƠNG 2: ẢNH HƯỞNG VÀ VAI TRÒ CỦA VĂN MINH ẤN ĐỘ VỚI SỰ PHÁT TRIỂN VĂN MINH ĐÔNG

NAM Á

Nền văn minh Ấn Độ có ảnh hưởng sâu rộng đến sự phát triển của Đông Nam Á quaquá trình giao lưu, tiếp biến một cách chủ động, không mang tính cưỡng ép hay ápđặt như các đế quốc thực dân phương Tây sau này Ấn Độ không thực hiện chínhsách xâm lược hay đô hộ mà chủ yếu truyền bá văn hóa, tôn giáo, chữ viết, và tưtưởng chính trị thông qua thương nhân, tu sĩ và những giao lưu kinh tế - văn hóa.Điều này tạo nên một sự tiếp nhận linh hoạt, chọn lọc phù hợp với bối cảnh và nhu

cầu của từng quốc gia Đông Nam Á "Khi các nền văn minh gặp nhau, chúng không nhất thiết phải xung đột mà có thể cùng tồn tại và hợp tác Thay vì cạnh tranh, chúng

có thể học hỏi lẫn nhau." (Amitav Acharya, 2009) Chính nhờ sự giao thoa dựa trên

tinh thần học hỏi và thích ứng này, văn minh Ấn Độ đã để lại dấu ấn lâu dài trongnhiều lĩnh vực của Đông Nam Á, từ tôn giáo, nghệ thuật đến hệ thống chính trị và chữviết

2.1 Ảnh hưởng trên phương diện tổ chức và quản lý xã hội

Một trong những ảnh hưởng quan trọng nhất của văn minh Ấn Độ đối với ĐôngNam Á là mô hình tổ chức nhà nước và quản lý xã hội Thay vì áp đặt mô hình thốngtrị trực tiếp, các ý tưởng chính trị và quản lý xã hội từ Ấn Độ được các vương quốcĐông Nam Á chủ động tiếp nhận, điều chỉnh và bản địa hóa để phù hợp với thực tiễn Các vương quốc cổ Đông Nam Á đã chủ động tiếp nhận mô hình vua thần

(devaraja) từ Ấn Độ, một hệ tư tưởng kết hợp chặt chẽ giữa quyền lực cai trị (thế

quyền) và thần quyền Theo mô hình này, nhà vua được xem là hiện thân của thần

linh, Phật hoặc Bồ Tát, nắm giữ quyền lực tối cao và được dân chúng tôn sùng Việclựa chọn mô hình này xuất phát từ thực tế rằng tín ngưỡng và nhận thức bản địa của

cư dân Đông Nam Á không có một học thuyết củng cố vương quyền hay một niềm tintập thể đủ mạnh để liên kết vai trò của nhà lãnh đạo với sự sùng bái toàn dân VuaJayavarman VII của Khmer nổi tiếng với việc xây dựng đền đài thể hiện sự gắn kếtgiữa quyền lực thế tục và tôn giáo Các học giả đã phát hiện ra những khuôn mặtkhổng lồ, trông như đang quan sát chúng sanh và che chở cho đất nước trên các tháp

đền chính của Jayavarman (Bayon) có liên quan đến việc vị vua này tự cho mình là

vua thần, xem bản thân chính là hình ảnh của Phật và Bồ Tát

Đông Nam Á không phát triển mô hình nhà nước tập quyền kiểu Trung Quốc màthay vào đó áp dụng mô hình Mandala - một hệ thống liên kết các tiểu quốc xungquanh một trung tâm quyền lực lớn Đế chế Khmer thời cực thịnh đã áp dụng mô hìnhnày để kiểm soát lãnh thổ rộng lớn, bao gồm phần lớn Campuchia, Thái Lan, Lào vàmiền Nam Việt Nam ngày nay

Các bộ luật của Đông Nam Á, đặc biệt là Campuchia, Thái Lan, Myanmar, chịu ảnh

hưởng từ hệ thống luật Manu (Manusmriti) của Ấn Độ Ngôn ngữ Sanskrit được sử

dụng trong các văn bản luật pháp, hành chính hoàng gia và các bản khắc đá cổ

Mặc dù không hoàn toàn sao chép hệ thống giai cấp Ấn Độ (Varna), một số quốc gia Đông Nam Á như Bali (Indonesia) tiếp thu và điều chỉnh thành các tầng lớp xã

hội phù hợp với truyền thống bản địa Đặc biệt, họ không áp dụng triệt để tư tưởngphân biệt khắc nghiệt như trong Manusmriti

2.2 Ảnh hưởng trên phương diện chữ viết và văn học

Sự tiếp thu chữ viết và văn học từ Ấn Độ đã tạo nên nền tảng cho sự phát triển hệthống chữ viết và văn học bản địa tại Đông Nam Á

2.2.1 Chữ viết

Ấn Độ được xem là một trong những cái nôi xuất hiện chữ viết từ rất sớm Những

ký tự đầu tiên xuất hiện trong nền văn hóa Harappa, được khắc trên các con dấu cổ

dùng để phân loại hàng hóa Đến khoảng thế kỷ V TCN, chữ Kharosthi ra đời dướiảnh hưởng của chữ viết từ vùng Lưỡng Hà Sau đó, chữ Brahmi xuất hiện và dần pháttriển thành chữ Devanagari - một hệ thống chữ viết đơn giản, thuận tiện hơn Từ nềntảng Devanagari, chữ Sanskrit (chữ Phạn) ra đời, trở thành nguồn gốc của nhiều hệchữ viết tại Đông Nam Á Hiện nay, chữ Sanskrit vẫn được sử dụng tại Ấn Độ vàNepal.

Ngoại trừ Việt Nam, nơi từng sử dụng chữ Nôm dựa trên cơ sở chữ Hán, hầu hết cácquốc gia Đông Nam Á như Thái Lan, Myanmar, Campuchia và Lào đều phát triển hệchữ viết từ chữ Pali-Sanskrit có nguồn gốc từ Ấn Độ

2.2.2 Văn học và sử thi

Văn học Ấn Độ có ảnh hưởng sâu rộng đến Đông Nam Á, góp phần định hình vàphát triển nền văn học bản địa của khu vực Từ thế kỷ I SCN, các thương nhân, nhà sư

và người di cư Ấn Độ đã mang theo những tác phẩm văn học và tôn giáo, trong đó có

những kiệt tác kinh điển của Ấn Độ giáo như Ramayana và Mahabharata Những tác

phẩm này không chỉ được dịch mà còn được bản địa hóa, trở thành một phần quantrọng trong nhiều nền văn học Đông Nam Á

Ảnh hưởng của Ramayana có thể thấy rõ trong nhiều nền văn học và nghệ thuật truyền thống của khu vực Tại Thái Lan, sử thi này được chuyển thể thành Ramakien , một tác phẩm văn học có vị trí đặc biệt trong văn hóa Thái Ở Indonesia, Ramayana cũng có sức lan tỏa mạnh mẽ, thể hiện qua nghệ thuật múa rối Wayang Kulit và sân khấu kịch Kakawin Ramayana.

Quá trình phổ biến và chuyển thể các tác phẩm văn học Ấn Độ không chỉ giới hạntrong giới học giả mà còn lan tỏa mạnh mẽ nhờ vào vai trò của các nghệ sĩ dân gian

và ca sĩ truyền thống Đây được coi là phương thức hiệu quả nhất để truyền bá vănhóa Ấn Độ trong khu vực Thông qua việc kể chuyện từ thế hệ này sang thế hệ khác,

Ramayana và Mahabharata đã được chỉnh sửa, bổ sung và diễn giải lại nhằm thu hút

nhiều đối tượng khán giả hơn

Những nghệ sĩ có công trong việc truyền bá các sử thi này được gọi là dalang Họ

không chỉ kể lại mà còn sáng tạo, thêm thắt hoặc điều chỉnh nội dung để phù hợp hơnvới bối cảnh văn hóa địa phương Chính quá trình này đã dẫn đến sự hình thành

những tác phẩm mới mang đậm bản sắc Đông Nam Á, tiêu biểu như Seri Rama (phiên bản Ramayana của Malaysia) và RamKer (phiên bản Ramayana của người

Khmer tại Campuchia) Những tác phẩm này được xem là những thành tựu văn họcquan trọng bậc nhất của khu vực

Bên cạnh các sử thi Hindu, văn học Phật giáo từ Ấn Độ cũng có sức lan tỏa mạnh

mẽ Các kinh điển Phật giáo bằng tiếng Pali và Sanskrit được dịch sang nhiều ngônngữ địa phương, góp phần phổ biến tư tưởng và triết học Phật giáo tại Đông Nam Á

Một ví dụ tiêu biểu là Kinh Pháp Cú (Dhammapada), một trong những kinh điển

quan trọng nhất của Phật giáo, đã được dịch và truyền bá rộng rãi tại Myanmar, TháiLan, Lào và Campuchia

2.3 Ảnh hưởng trên phương diện tôn giáo

Tôn giáo không chỉ là một yếu tố tinh thần trong đời sống của con người mà còn làmột lực lượng mạnh mẽ hình thành và định hình văn hóa, phong tục tập quán và lốisống của các quốc gia khác nhau Đặc biệt tại khu vực Đông Nam Á, nơi Hindu giáo

và Phật giáo đã khắc sâu dấu ấn của mình trong lòng đất nước và con người, tôn giáo

đã góp phần không nhỏ trong việc gìn giữ bản sắc văn hóa và thúc đẩy các giá trị xãhội Những tôn giáo này không chỉ hình thành nên hệ thống niềm tin và giá trị mà còntác động sâu sắc đến các hoạt động văn hóa, lễ hội, và ẩm thực của các quốc gia trongkhu vực

Là một khu vực mà phần lớn dân số sinh sống ở nông thôn và duy trì văn hóa truyềnkhẩu, Đông Nam Á đã biến những ảnh hưởng của Phật giáo và Hindu giáo thành mộtphần của đời sống tinh thần đại chúng, thay vì chỉ giới hạn trong tầng lớp tinh hoanắm đặc quyền tri thức và chính trị Những tác phẩm như Jataka, Ramayana,Mahabharata không được tiếp cận theo cách triết học hàn lâm với các phạm trù phứctạp như Atman - Brahman (Tiểu Ngã - Đại Ngã), Karma - Samsara (Nghiệp báo -Luân hồi), Dharma - Moksha (Bổn phận - Giải thoát), mà thay vào đó, người dân

ngưỡng mộ và học hỏi từ các hình tượng đạo đức như Đức Phật, Rama, Sita,Yudhishthira, Arjuna… Họ được xem như tấm gương về trí tuệ, đạo đức, kỷ luật tinhthần và lòng nhân ái.

Các câu chuyện Jataka truyền dạy về lòng vị tha, sự nhẫn nại và tình thương yêu tất

cả chúng sinh, trong khi Ramayana, Mahabharata ca ngợi những giá trị đạo đức trongquan hệ vua - tôi, cha - con, chồng - vợ, anh - em, bạn hữu, đề cao tinh thần hy sinhlợi ích cá nhân vì cộng đồng Tương tự, Panchatantra – thay vì được xem là giáo trình

về nghệ thuật trị quốc (Rajaniti) – lại được tiếp thu như một kho tàng tri thức thựctiễn về ứng xử và đạo đức, trong đó bài học quan trọng nhất là hiểu rõ giới hạn củabản thân: “Khôn cũng chết, dại cũng chết, chỉ người biết là sống thôi”

Thay vì tiếp nhận Phật giáo và Hindu giáo qua hệ thống kinh điển, người ĐôngNam Á chủ yếu tiếp thu hai tôn giáo này qua các câu chuyện huyền thoại, sử thi, ngụngôn như Jataka, Mahabharata, Ramayana, Panchatantra Những câu chuyện nàyđược lan truyền bằng nhiều hình thức sống động như nghệ thuật kể chuyện (kểmiệng, tranh truyện thêu ), lễ hội, điêu khắc, hội họa, kịch rối, múa mặt nạ Chínhqua những phương thức này, Đông Nam Á đã tiếp thu sâu sắc tinh thần của Phật giáo

và Hindu giáo, vốn không đơn thuần là những hệ thống kinh điển, nghi lễ chặt chẽ màcòn là cách nghĩ, cách sống

2.3.1 Ảnh hưởng của Hindu giáo

Hindu giáo đã có tác động sâu rộng đến văn hóa và xã hội của các quốc gia ĐôngNam Á như Indonesia, Malaysia và Singapore từ những thế kỷ đầu Công nguyên Sự

du nhập này không chỉ giới hạn trong các yếu tố tôn giáo mà còn ảnh hưởng mạnh mẽđến các khía cạnh triết học, nghi lễ, nghệ thuật và đời sống hàng ngày của cư dântrong khu vực

a, Giáo lý và triết lý

Triết lý của Hindu giáo, đặc biệt là những khái niệm như luân hồi (samsara), nghiệp(karma) và giải thoát (moksha), đã đóng vai trò trung tâm trong niềm tin và hành vi

của người dân Đông Nam Á Những nguyên lý này nhấn mạnh mối quan hệ nhân quảgiữa hành động và kết quả, tạo ra một hệ thống đạo đức hướng dẫn cách con ngườisống và ứng xử với xã hội Ở Indonesia, triết lý "Tri Hita Karana" - sự cân bằng giữacon người, thiên nhiên và thần linh - trở thành nguyên tắc quan trọng trong đời sống,ảnh hưởng đến kiến trúc, môi trường và các hoạt động văn hóa truyền thống Điềunày giúp hình thành một xã hội đề cao sự hài hòa giữa cá nhân và cộng đồng, đồngthời khuyến khích tinh thần trách nhiệm đối với môi trường tự nhiên.

b, Lễ hội và nghi lễ

Hindu giáo đã mang đến những lễ hội và nghi lễ phong phú, trở thành một phầnkhông thể thiếu trong đời sống của người dân Đông Nam Á Các nghi lễ tôn giáo nhưYadnya (lễ tế thần) và Puja (nghi lễ cầu nguyện) được thực hiện không chỉ trong cácđền thờ mà còn tại gia đình, thể hiện sự gắn kết giữa cá nhân với thần linh Một trongnhững lễ hội quan trọng nhất tại Indonesia là Hari Raya Nyepi (Ngày Tết Âm lịch củangười Bali), trong đó toàn bộ hòn đảo chìm vào tĩnh lặng để thực hành thiền định, tựkiểm điểm và thanh lọc tâm hồn Ngoài ra, lễ hội Galungan cũng đánh dấu thời điểmcác linh hồn tổ tiên trở về, mang ý nghĩa sâu sắc về lòng hiếu thảo và sự kết nối giữathế hệ

c, Ẩm thực

Ẩm thực cũng phản ánh sâu sắc ảnh hưởng của Hindu giáo tại Đông Nam Á Nhiềumón ăn truyền thống không chỉ phục vụ nhu cầu dinh dưỡng mà còn có ý nghĩa tôngiáo và văn hóa Ví dụ, nasi campur (cơm trộn) và babi guling (lợn quay) không chỉ

là món ăn phổ biến tại Indonesia mà còn xuất hiện trong các dịp lễ hội và nghi lễ tôngiáo Những món ăn này thường được chế biến với sự cẩn trọng, đảm bảo tôn trọngcác nguyên tắc tâm linh như dâng cúng thần linh trước khi tiêu thụ Các yếu tố nàykhông chỉ duy trì bản sắc văn hóa mà còn giúp kết nối cộng đồng thông qua nhữngbữa ăn mang tính thiêng liêng

d, Kiến trúc và điêu khắc

Kiến trúc Hindu giáo của Ấn Độ mang phong cách đồ sộ và tinh xảo, với các côngtrình đền tháp có nhiều tầng, đỉnh nhọn và được trang trí bằng những bức phù điêucông phu Đặc điểm nổi bật của kiến trúc này là sự kết hợp giữa yếu tố tâm linh và sựtinh tế trong từng chi tiết Khi du nhập vào Đông Nam Á, đặc biệt là Campuchia, kiếntrúc Hindu đã được tiếp thu và phát triển mạnh mẽ, tiêu biểu nhất là quần thể đềnAngkor Wat Công trình này không chỉ thể hiện sự ảnh hưởng sâu sắc của nghệ thuật

Ấn Độ mà còn là minh chứng cho sự sáng tạo của người Khmer khi kết hợp kiến trúcngoại lai với nghệ thuật bản địa

Bên cạnh đó, nhiều quốc gia Đông Nam Á khác như Thái Lan, Myanmar vàIndonesia cũng có những công trình mang đậm dấu ấn của kiến trúc Hindu Các ngôiđền tại Bali (Indonesia) hay đền Prambanan cũng phản ánh sự tiếp thu và cải biênkiến trúc từ Ấn Độ, tạo nên những không gian linh thiêng và đậm chất văn hóa địaphương

2.3.2 Ảnh hưởng của Phật giáo

Nếu ở Trung Quốc, Phật giáo đi vào đời sống tâm linh trước hết và chủ yếu qua

những bản dịch từ Tam Tạng kinh (Tripitaka) thì ở Đông Nam Á, dù có sự giao lưu

mạnh mẽ giữa các tăng sĩ Ấn Độ và các nhà sư Đông Nam Á, quá trình dịch kinh,thỉnh kinh quy mô lớn lại không phổ biến như ở Trung Quốc Phật giáo đã có ảnhhưởng to lớn đến văn hóa và xã hội của nhiều quốc gia Đông Nam Á, đặc biệt là TháiLan, Campuchia, Lào và Myanmar Các triết lý Phật giáo không chỉ định hướng đờisống tinh thần mà còn tạo nền tảng cho các giá trị đạo đức, thẩm mỹ và sinh hoạt cộngđồng tại khu vực này

a, Giáo lý và triết lý

Phật giáo nhấn mạnh các khái niệm từ bi (karuna), trí tuệ (prajna) và con đường giảithoát khỏi vòng luân hồi thông qua giác ngộ Những giáo lý này đã thấm nhuần vàotâm thức người dân Đông Nam Á, hình thành những giá trị nhân văn sâu sắc Ở TháiLan và Myanmar, hệ thống tu viện Phật giáo không chỉ là nơi tu hành mà còn đóng