Luận Án tiến sĩ lịch sử hoạt Động thương mại và truyền giáo của bồ Đào nha tại Ấn Độ trung quốc thế kỷ xvi thế kỷ xix

Tuy nhiên, hiện nay nghiên cứu vẻ đề quốc mậu dịch Bỏ Đào Nha cũng như hoạt động hương mại và truyền giáo của nó ở Ân Độ, Trmg Quốc vẫn côn là mắng trồng Trong các chương trình đào tạo

TRUONG BAI HOC KHOA HOC

NGUYEN TI] VINIJ LINII

HOAT DONG THUGNG MAI VA TRUYEN GIAO CUA BO DAO NHA TAI AN BO, TRUNG QUOC

(THE KY XVI-THE KY XIX)

Chuyển ngành: I.JTH SỬ THÊ GIỚI

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, cáo số liêu, kết quả nghiên cửu nêu trong Luân án là trung thực, được các đồng tác giá cho phép sử dụng và chưa tùng được công bố trong bất kỳ một

công trình nào khác

Tác giả luận án

‘Trang Lời cam đoan

CHƯƠNG 1 HOAT BONG “THUONG MAIL CUA BO DAO NHA TAI AN BO

VA TRUNG QUOC (THE KY XVI - ĐẢU THẺ KỶ XIX) - 14

1.1 Thương mại của Bỏ Đào Nha tai An Độ (thẻ kỷ XXVI - thê kỹ XIX) 14 1.1.1 Thuong mai eta Ba Dao Nha lại Ân Đồ (hệ kỷ XVT - giữa thế kỹ XVN) 14

1.1.2 Thuong mai cia Bé Dao Nha tại Ấn Độ (giữa thế kỹ XVI - dau thé ky XTX) 1.2 Thương mại Bỏ Đảo Kha tại Trung Quốc (nửa sau thé ky XVI - dâu thể ky Ho 44 1.2.1 Hoạt động bước dầu của thương nhân Bỏ Đảo Nha tại Trung Quốc (dâu thê ký

122 Hoạt động thường mại của dương nhân Bồ Đao Nha Miseao với tang Quốc

1243 Quá tính mỡ rộng thương mọt của Dị Do Nha ở Macao với các khu vục khác

124 Sự suy tân của thương mại Đỗ Dãâo Nha tai Macao (oad thé kỹ XVIH - đầu thé

CHƯƠNG 2 HOAT DONG TRUYEN GIÁO CUA CAC GIAO DOAN BO ĐÀO NHA Ở ẤN DỘ VÀ TRUNG QUỐC (FHÉ KỲ XVI - THỂ KỶ XIX) é7

2.2.2 Hoạt động Iruyền giáo của Bỏ Đào Nha lại Tang Quốc lục địa 94

CHƯƠNG 3 MỘT SỞ NHAN XÉT VÉ HOẠT ĐỘNG THƯƠNG MẠI VÀ

TRUYEN GIAO CUA BO DAO NHA TAI AN BO, TRUNG QUOC (THE KY

XVI - THE KY XIX) 3.1 Cơ sở xác lập hoạt đồng thương mại tyên giáo của Bộ Đào Nha lại Ấn „115

„115

Độ, Trung Quốc

3.1.2 Sự tiữm nhận cửa Giáo hội Rome đổi với các vũng đất Bồ Đảo Nha xâm chiếm

313 Siu ham gia của Bồ Dào Nha vio thong mai Dai Tay Duong ong thi ky XV „ 120

3.2 Dặo điểm hoạt động thương mại, truyền giáo của Bỏ Dào Nha tai An Dé va

33 Thương m mại và truyền giáo của Bê Dào Nha tại Ấn Dộ trong sự đổi sánh với

3.4 TTệ quả quá trình hoạt động thương mại vã truyền giáo của người Bỏ Dào Nha

3.41 Sự gắn kết thương mại Án Độ, Thine Quốe vào mang Ì lưới giao thương toàn

cầu và hậu quả cũa chính sách độc quyền nhà nước trong thương mại biển 143 3.4.2 Sự di cư, hình thánh các tộc người mói và nạn kỹ thị chững tộc 149

3.4.3 Sự tiếp biến ngôn ngữ Bồ Đào Nha trong công đồng cư dân châu Á 15I

3.4.4 Đi với quả trình tiếp biến và giao hm văn hóa 153

3.45 Bé Dao Nha dit nén lang cho quả trình thay đổi cơ cầu động - thực vật trên

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG RO

TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤLỤC

East India Company Công ty Đông Ấn Anh

'Vereenigde Oost-Indische Công ty Dang An Ila Lan

Compagnie

Hàng hóa nhập khẩu vào Lisbon ti chau A (An D6) tw

Đảng 3.1 | Sự phát triển dân số của Lisbơn từ 1147 đến 1500 117

Ví dụ về ảnh hưởng của ngôn ngữ Bỗ Dảo Nha đến tiếng

Agoncy House Hãng đại lý của các lư thương Bồ Đào Nhà lại Ấn Độ

Về bản chất, đây là liên minh thương mại giữa các tư

nhân đề tăng cường khả năng cạnh tranh với Hoàng,

sia Bê và các địch thủ người châu Âu khác

Ammazem da India Thực chất là kho vũ khí được xây dựng dầu tiên tại hải

cảng Lisbon Bộ phân quản lý của Armazem bao gồm một giám đóe, một thú quỹ và một vải thư ký, một số

ít thợ thủ công, công nhân, thợ mộc những người được thuê để đáp ứng cho những yêu câu của vận chuyên hang hỏa bằng đường biển Những kho hàng chứa

hàng của nó luôn có đại bác và số lượng linh canh gác

thường xuyên, hàng hóa hãi quên, gỗ, cung ứng cho

hải hành dén Ân Độ Tại Ribeira Armazem

tt nhiều thuyén carrack lớn và các thuyền

vụ cho thương mại hàng hải đêu châu A

Văn phòng Armazem còn thiết lập quan hệ với những,

thương nhân, những người cung íng vũ khi, đỗ sử, rượu và những bàng hóa khác cho cáo chuyến hải hành của caxack dến Ân Độ và déng bae dé thu mua hat tiêu và gia vị đến châu Ả Trụ sở của Armazem tai An D6 la Goa

1à nhóm đân tộc thiên số bản dia sinh sống tai Bengal

(hiện nay về phương diện chính trị, khu vực nay được

phân chia nằm ở hai quốc gia Bangladesh và Ấn Độ),

Về chủng tộc, họ là sự hỗn huyết giữa người Aryan và

người Mongoloid

Các đoán thương nhân lữ hành vận chuyển hảng hóa bằng dường bộ thông qua Cen dường tơ lựa

Capitao- genal Chức vụ năm quyên quân lý tối cao tại Macao với tư

cách là Tổng trân hoàng gia và chỉ huy quân sự của thành phố từ năm 1623,

Capitao - mac Tà chúc vụ cao nhất nhằm quản lý các chuyên tạu

dược khỏi hành từ Macao đến những hãi cảng dã được chỉ định tai Nhat Ban

XY XVI

14 Camcira da India La những hạm đội tàu được tổ chúc bởi Hoàng gia Bộ

Đào Nha và khởi hành bàng năm từ Lisbon đến Ấn Độ

(chủ yêu là Goa) theo tuyên thương mại qua mỗi Hao Vọng, Theo ước tính, trong khoảng thời gian từ 1497

đến 1650, có khoáng 1.033 chuyển tảu khỏi hành từ

Đây là hình thức cấp phép trong thương mại đường

tiến được thục hiện bởi người Bồ Đảo Nha Lừ đầu thê

kỷ XVI đến nửa cuối thẻ ký XVIH Theo đó, các tàu

muốn đến buôn bản với các vùng đất dưới sự kiểu sơớt của người Hỗ Dảo Nha phải được sự cho phép

của Bslado và phải đồng thuế theo quy định rều không

sẽ bị tấn công, đánh đăm bởi lực lượng hãi quân Bồ

Là những người gốc Do Thái sinh sống trên lãnh thỏ

Bỏ Đào Nha tử rất sớm Năm 1496, để ngăn chắn khả

năng liên mỉnh giữa người Do Thải, vua Dom Manel

đã ra sắc lệnh cải đạo cưỡng bite déi với lất cả người

Đa Thái giáo sống trên lãnh thổ Bổ Đào Nha Và từ

đây, nhánh Thiên Chúa giảo mới của người Bồ Đảo

Nha ra đời

Chattin Những tư thương buôn bản tại Ân Độ dương không,

được sự cho phép của Hoàng gia Bồ Đảo Nha

Chetty Dang cấp thương nhân khác nhau ở Nam Ân Độ, đặc

biệt là ở bang Tamil Nadu

Chulia Chí các thương nhân liễi giao Tamil định cư tat duyén

hải Corornandel ở Nam Ấn Độ

Compagnie Royale

des Indes Orientales)

Companhia da india

Onentat

Concession voyage

Công ty Hoàng gia Dòng Ấn của Pháp

Công ty thương mại Ân Độ của Bồ Đảo Nha được thành lập vào năm 1628

Thuật ngữ này đùng dé chỉ các chuyến tàu thương mại

đưới sự kiếm soát của hoàng gia Bộ Đào Nha được

bản cho tư thương theo mức giá thôn thuận Tư thương

sẽ là người trực liếp thu mua hàng hóa và chở về Lisbon dé phan phdi lại trên Gui trường châu Âu

Hoang gia Bé Dao Nha chi dong vai trò thu lợi nhuận theo đúng giá cá thỏa thuận

Ultramarine THậi đẳng hãi ngoại

Được thánh lập vào năm 1642 tại Lisbon, phụ trách

cáu vận để về lài chỉnh trong hoại động thương mại

bạ a Council of Trent TIội đồng thể giới lần thứ 19 của Giáo hội Rome (1545

— 1563), dễ ra nội dung của việc tự cải cách và làm

sáng tỏ những học thuyết gây tranh cãi với Tin Lành (Protestism) Hội đồng đóng vai trò quan trọng đem

đến sự hỏi sinh che Nhà thờ Công giáo Rome ở nhiều

khu vực khác nhau tại châu Âu

trị khoảng 400 reis Y nghĩa của chữ cruzado trong tiếng,

Bồ Đào Nha có nghữa là chữ thập - thập bự giả của vị

thanh bao tro cho Bé Dao Nha, St George

Tả một loại lién déng được đúc bằng vàng hole bac

được sử đụng trong thương mại của châu Âu từ hậu ky

trung dai dén thé ky XX Trong d6, ducat vàng của

Venice được xem như tiễn tệ trong giao thương quốc 1ê, tương Lự như dollar Mỹ hiện nay

Được sứ dụng như tước hiệu dành cho nam giới thuộc

đẳng cấp quý tộc ở Bê Đảo Nha

Thuật ngữ Hglado dã India - liên bang An Độ được ding để chỉ về c thành phố, pháo dai va

vùng lãnh thể mà người Bé Dao Nha đã kiểm soát

được ở châu Á và Đông Phi Tuy nhiên, đổi khi thuật

ngữ Istado còn được sử đựng với ý nghĩa rộng hơn

nhiều, bao gồm tất cỗ các vùng ven biển và các dão

thuộc phia Đêng mũi Hảo Vạng được giỏi hạn từ cực

đông nam châu Phi đến vúng đất thấp ở cứa sống

Dương Tử Trong thực lế, cũng có một số khu vực

không nằm trong phạm vi quản Ïÿ của cơ quan này (ví

dụ như Macao - Trưng Quốc)

Fishery Coast

1 foot = 0.3048 m Cấp bậc thấp nhất trong hệ thống đẳng cấp quý tộc của

vương triểu Bỏ Đào Nha

Vừng duyên hải phía Nam Ấn Dộ trải rộng doc theo

Coromandel tis Tuticorin đến Comorin

Foro da chao Tien thud dit ma nguoi BS Dac Nha & Maccao phai

trả cho chính quyền Trưng Quốc

Gaunkar Thuật ngữ này có ý nghĩa lịch sử

Mà lên gọi dinh cho hậu duê trực tiển của những người chủ sở hữu đất đai trong làng, Thuật ngữ này bắt

niguốn từ một lô chức được gợi là công xã có nghĩa là '1ổ chức kinh tế xã hội nông thôn Ấn Độ cổ đại được

Galleon,

xã dược xác định rõ rằng thông qua ranh giới dất đai giữa các làng, sự tương táo trong tôn giáo, xã hội và cách thức quân lý Trong mỗi công xã có nhiên Gaunkar Như vậy, ý nghĩa chính xác nhật của thuật ngữ này đó là những người đểng sở hữu đất đai và tài săn của công xã ĐẤU đại của công xã không được phép thé chp, tra ng trong bắt kỳ một tình huông nào, bởi

bat ky nội cơ quan hay cá nhân mie

Loại thuyền buôm lớn có tải trọng trên 1.000 tân được

trang bị đại bác, thường được các nước châu Âu sử

Go-shuin-sen ‘Thuong mai đường biến của người Nhật Bản được sự

cho phép của Tưởng quân ở biển Nam Trung Quốc vào thế ký XVII,

Guilders Tả loại hiến tệ dược lưu hành tại Hà Lan trước khi áp

dụng đồng Euro 1 guilder = 100 cent

Guangzhou co-hong Liên mình thương nhân Quảng Đóng hoặc phường hội

phương Tây tại Quảng Đông trước chiến tranh Lhuốc

Lfundi

Inforos

Chính sách hái câm của triểu Minh tị hành ở Trung, Quốc

Phường hội hay liên minh thương nhân Trung Quốc

Hundi dau tiên và cỗ nhất còn được biết đến có từ thế

kỹ XI và sau đó được nhân rộng đo sự đơn giân, chỉ phí thấp và tính hiệu quâ của nó Từ hưng là môi Thuật

ngữ chưng cỏ nguồn gốc từ tiếng Pham (SankriD có

Alexandre VI đã ký sắc lệnh Inter Caetera phản chia thể

giới truyền giáo cho hai nước mà đường ranh lá kinh

tuyến 30 ”' tử Bắc xuống Nam cực - đi ngang qua quan

đáo Azores thuộc lỗ Dảo Mha - lây kinh tuyển từ nay thuộc Tây Ban Nha bão trợ truyền giáo, phần này gồm

cã tân thế giới (châu Mỹ) Đông kinh ruyền còn lại thuộc Bộ Đào Nha gốm châu Thủ và châu Á Tiếng ở vùng Viễn Đồng thi Việt Nam, Trung Quốc, Nhật Bán

đều thuộc lĩnh vực truyền đạo của Hỗ Đảo Nha

đầu tiên tại Pháp Phong trào bắt nguồn từ tác phẩm

của nhà Thần học người Hà Lan Cœmnelius Jansen

Trung tâm của phong trào là nhả nguyện Port-Royal thuộc Paris

46 Khang Côn có tên gọi là Camdil - một đơn vị đàng để tính

Tamail Nađu, Ân Dộ Cộng đồng này phục vụ như

những chiến binh hoặc chủ dất nắm quyền thống trị

thé ky XVI dến thế kỷ XVTI Họ cũng sinh sống bằng khai thúc mỗ than đã va sắt

Kilwa La mét hén đảo thuệc đuyên hãi Dồng Phi, ngày nay

là Tanzania Vào thể kỷ XIL, dưới thời trị vì của vương, triểu Abu-Mawaldb, Kilwa đã trở thành thế lực hùng

xanh nhất vùng ven biển Đông Phí

Người An Độ giáo cư trú tal Maharashtra thude

trúng lâm phia Tây Ân Độ

Là những giáo đoàn sinh sảng bằng các hoạt động từ thiện Về nguyên tắc những giáo đoản này không có

tài sắn riêng hoặc chung Theo đỏ, họ đang thực hiện

sử mênh truyển giáo bằng cách nông giản đị và sử

dung loàn bộ thời gian vào những công việc mang tínÏt

chất tôn giáo Dòng Dominieains và Eraneiscains cũng

†huậc vào nhóm nay

ta 0 Melizo Những người cơn lại mang trong mình bai động máu

Á - Âu Họ phản lớn là cơn châu mà bổ là người Bỏ Đào Nha và mẹ là phụ nữ bản địa

Hồi Giáo hiện nay đang sinh sống lại Bổ Đảo Nha và

Tây Ban Nha Nguồn gắo của công đẳng này là sự hỗn huyết giữa Arah, Tây Han Nha va Amazigh (Berber) Nguoi Moor dé tao nén nén van minh Arab Andahsian

và định cư thường xuyên như là người fi nạn ở Bắc Phi

giữa thế kỷ XI và XVIT Đổi khi thuật ngữ này còn

được mở rộng để chỉ người Hỏi giáo nói chung,

St Nayak Có nghĩa là nguoi cai tri Day 1a thuật ngữ được sử

dụng khi vương triểu Keladi Mayaka lên câm quyền trong giai đoạn 1499 - 1763 Vào 1565, các Nayak đã

ác lập quyền lực lrên phạm vì lánh thổ của đề quốc

Vijayanagar trade đây

Nayar Cộng đồng Hindu giáo sinh sống ở phia Nam Ân Độ

thude bang Kerala

56 Naw Thuật ngữ dùng để chỉ các tàu có kích thước lớn được

sử dụng trong các chuyên hải hành vượt đại đương từ thẻ kỷ XHI đền thé ky XV

à trở thành kính đỏ Fstado da India tir thé ky XVT

được UNESCO công nhận là

Oriya Họ được biết đên với nhiều tên gọi khác nhau nh: Ca,

Odri, Utkaliya, Kalingi, trong tiéng latin là Uri Day 14 nhém dan téc 6 phia déng An Dé theo Ilindu giao và chiêm đa số trong các bang nằm ở đưyên hải phía Đông, Odisha, và chiếm số lượng nhỏ tai Andhra Pradesh, Tay Bengal, Karnatakea, Tharkhand và Chhattisparh

Thâm phân do tổng trên người Hỗ lại Bstado da India

bổ nhiệm dến cư tri tai Macao trong 3 năm

Một loại tiên tệ bằng vàng hoặc một nửa vàng, được gử

dụng bởi các vương biểu người Ấn (nhụ Kadambas của Hangalthe Kadambas của Goa và để

quốc Vijaynagar), cũng như Anh, Pháp và Tà Lan

63 Palaiyakkarar Là tước hiệu phong kiến của những người đứng đầu

một phận lãnh thổ hoặc lãnh đạo chiến dich quân sự được bô nhiệm bởi người cai trị Nayaka ở Nam An

(thuộc vương, quốc Vijayanagar, Madurai Nayakas va

vương triểu Kakatiya) trong suốt thẻ

64 Pancada Tả những quy dinh vé giá cả được sử dụng bởi các

daimyo tai Nagasaki (Nhat Bản) nhằm thu mua tơ lụa

Trang Quốc theo tỷ lệ được điều chỉnh mở mức thấp nhất Liệ thống này còn được sử dụng tại Manila

Pardesi hẻm thương nhân người nước ngoài tham gia buén

kán tại duyên hãi Ân Độ gôm: người Arap, Ba Tư, Thỏ NHũ Kỳ Somah, Maglrcb

Propaganda Vào ngày 6/1/1622, giáo hoảng Gregory XV đã quyết 045359237 kg

định cho ra đời Phải bộ tuyển giáo đức trí (Saored

Congregation for the Propagation of the Vaith) Déi với An Đê, Iropaganda chính thức xuất hiện thông qua một nhân vật khá nổi Hồng Matthow de Castro Sau khi được thụ phong lĩnh mục tại Rome, Matthevw

xin phép trở về quê hương với tư cách đại diện của

Giáo hoàng cũng như của Propagsnda có trách nhiệu:

quản lý đổi với Thiên Cia giáo ở Đông Ấn Vào cuối

Đefuntos e

Ausentes

1589 với ý nghĩa “Người quản lý những tài sản của

người chết và những người vằng mặt” Thea đó, khí

một thương nhân Bỗ Đào Nha lai Macao qua đời thì capitao-mor có trách nhiệm thực hiện các thú tục pháp

lý và chuyên đến Estado da India ở Goa - nơi chúng dược dân xếp dễ phân chia cho những người thừa kế ở

Bỏ Dào Nha hoặc các vừng đất khảo theo đi chúc

73 Raja Một thuật ngữ lịch sử xuất hiện trong kinh Vệ Đà

(Rigveda) của Ấn Độ dùng để gọi người đứng đầu

một gia tộc Trước kía, các học giả thường gọi là

“vua” nhưng hiện nay được dịch là “tưởng tộc”

Renda 1a mét thuat ngtr duoc sử đựng để chỉ việc bán

nguồn lợi cla Estado da India cho người trả giá cao nhất Thời hạn của một renda là khoáng 3 năm

¡ có được renda phải có người bảo lãnh và nộp

L cọc trước khi kỷ hợp động

Nhóm thương nhân đại diện cho cae daimyo ¢ 5

thanh phé Edo, Kyoto, Osaka, Sakai va Nagasaki nim độc quyển trong nhập khẩu tơ lụa vào Nhật Bản

78 Ñarraf Thuật ngữ dùng dễ chỉ những chủ ngân hàng người

Bỏ Dào Nha đầu tiên tại Ấn Dộ

79 Senado da Camara Hội đồng thành phê

80 Seplandim ác thế hệ sau của những người Do Thai ở Bộ Đào

Nha va ‘Tay Ban Nha bj trục xuất theo sắc lệnh 1492,

81 Sofala Hiện nay thuộc tính Sofala ởMozambique Vương

quốc Sofala được ra đời vào khoảng năm 700 Người Arab va Ba Tu bat dâu dến dây giao thương váo the ky

X Pêro da Covilhä là nhà thám hiểm Bỏ Dảo Nha

đầu tiên đặt chân đến vũng đất này vào năm 1489

Trong chuyển viễn chỉnh dên Ấn Độ, Da Gama di cho tàu cập bên và tìm hiểu thông tin vẻ địa điểm này

Santa Casa da

Miserivordia Hội huynh đệ Tổ chức này có trách nhiệm chăm sóc

người nghéo, người bệnh vá trẻ mỏ côi

83 Syriac Orthodox

Church Con được gọi là Syriac Orthodox Patriarchate of

Antioch and All the Bast quan ý 6 nhà thờ

Coplic, Ethiopia, Eritrea, Syriac, Mabmkara Syrian

(Nhà thờ Chính thông giáo Ấn Độ) và Nhà thờ 7

đổ Armenia

“lượng” trong tiếng Việt, | fael ở Quảng Chau = 37.5 granns, 1 tael Thượng Hải — 33.9 g

1 tael = 1 cruzado

33 xerafines

Taluka Tả thuật ngữ Bộ Đào Nha sử dụng để chỉ 12 đơn vi

hành chỉnh dưới Goa Trong thời kỳ cai trị của BS Dao

Nha, Goa được chia làm 2 khu vue: Bac Goa va Nam

Ga với 12 taluka: Bardez, Bicholim, Pemem, Ponda,

Sattar, Viswadi, Dharbandora, Canacona, Mormugazo, Salcette, Sanguem, Queperm

1 Được ký kết vào ngày 27/3/1802 giữa Anh, Pháp, Tây

Ban Nha va Céng hoa Batavia (Ha Lan) chap nbén duy

trì nên hỏa bình tai chau Au trong 14 thang suết cuộc chiến tranh Napoleon Theo dỏ, quyên lục và lãnh thổ của Bỏ Dào Nha phải được tôn trọng, ngoại trừ việc

Pháp tiếp nhận Guinea thuộc Bồ Đào Nha

giải quyết những tranh chấp giữa Bê Đào Nha va Tay Ban Nha sau chuyên phát kiến địa lý của Christopher Columbus (149) Theo hiệp ước nảy, thé giới được phân định bằng đường kinh tuyến tưởng tượng kéo dai

từ Nam đến Bắc cách quần đão Cape Verde 370 hải lý

(1.770 km) về phia Tây Như vậy, vương quốc Castille

cùng quan dio Canaries thuộc về triểu đình Tây Ban

Nha, còn các dio Madeira, Porto Santo, quan dao

Azores, Cape Verde cũng như quyền chỉnh phục

vương quốc Fez hoặc Rès (Maroc) và quyền đi lại bằng dường biển ở phía Nam đường vĩ tuyên chạy qua quản đảo Canariss thuộc về triểu đỉnh Bả Đào Nha

Vùng dat Brazil được khám pha tude khi hiệp ước

này được kỷ kết, vi thể nó thuộc chú quyển cúa lễ Dao Nha

89 Xerafines Đảng bạc được sử dụng trong phan lãnh thd An Độ

thudc Bé Dao Nha 1 xerafim = 300 reis

20 Zzmorm Tả tước hiệu hoàng gia của những liêu vương Hindu

giáo trong thời trung dat ở Calieut trên duyên hải Malabar Coast (hiện nay 1a Kerala) Zamorin cai tri

trong 6 thế kỹ (XI -s XVI vei kinh dé tai

Cahcut một trưng tâm thương mại quan trọng phía

Nam Ân Độ

92 | Vedona da favenda [Uy ban quan lý ngân khổ thuộc Estado da Iruia

93 | Vedor da favenda | Nhân viên quân lý ngan khé thude Estado da India

1 L¥ do chon dé tai

Phát kiến địa lý là một những thành bựu vĩ đại trong lịch sử nhân loại, “một puộc

cách mạng thật sự” trong lĩnh vực giao thông vá trị thức Với tư cách là quốc gia tiên phong của kỹ nguyên khám phá (Discovery Age), Bồ Pao Nha đã góp phân khai mở những trang sử dẫu tiên của chú nghĩa thực dân phương, Tây khi thiết lập hệ thông thương điểm trải đài từ duyên hải Tây Phi đến tận vùng Viễn Đông xa xôi! và kiến tạo để quốc mậu dịch bàng hãi đầu tiên trong thời cận đại - Listado da India Như vậy, đây không chứ là bước ngoặt trong lịch sử BS Pao Nha ma con là thời kỹ chuyển mình mạnh

mẽ dân đền những, thay đổi bản chất trong quan hệ giữa phương Đồng vá phương Tây

Trong mạng lưới nhượng địa của Bỏ Đào Nha trên toản châu Á các thương điểm

ven biển Ấn Độ và Trung Quốc đóng vai trở nói bật, không thể thay thể Vốn xem

thương mại là trọng tâm và hoạt động với mục đích thuết lập nên thương mại “nhấn

đái” nên Bồ Đào Nha đã duy trì tội lúc hai tuyển giáo thương: ngoại tuyển và nội tuyén, với các mỗi quan hệ chồng chéo vồ cùng phúc tạp Thê nhưng, những thương điểm như Coechin, Goa, Malacca và Macao lại được kết nối vô cùng, lĩnh hoại, vận động nhịp nhang trong một mạng lưới thương mại mang tỉnh quốc tế đầu tiến của thời kỳ cận đại Vì thẻ, thông qua việc phục dựng tương đối chân xác điện mạo của giai doạn lịch sử đẻ lại nhiều dẫu án, luận án còn di sâu phân tích đề rút ra đặc diém

của để quốc Bồ Đào Nha tại Ấn Độ và Trưng Quốc (trong sự đổi sánh với một số dé

quốc tư bản chủ nghĩa thời bây giờ như Ha Lan, Anh)

Tiên cạnh đỏ, mặc đủ có cùng cơ chế quản lý và nhiều nét tương đồng trong quá trình phát triển nhưng hệ thông thương diễm của Bỗ Đảo Nha tại Ân Độ và Irung Quốc vẫn tờn

tại ít nhiều dị biệt Khác với thương mai tai An Độ, ở Trung Quc, Bê Đạo Nha không

dùng vũ lực dễ xâm chiếm dất dai, xây dựng pháo đài, kiểm soát thương mại mà một

hơn đã được lựa chon để xâm nhập ving đất này: chấp nhận

vị trí trung giam, kết nổi tuyến giao thương giữa Trung Quốc và Nhật Bản Đặc trưng của thương nhân 34 Dao Nha tại Macao là triển khai một phương thức thương mại

biển tương đối ôn hỏa, không chịu nhiều sự chí phối của Bstado da Tdïa Sự lương

phương thức mềm mỗi

đồng vả dị biệt của hai mạng lưới thương điểm có củng chủ sở hữu nảy không những,

có ý nghĩa khoa học đây lý thủ mà con để lại nhiều bài học quý giá cho lịch sử

Sự song hành giữa thương mại và truyền giáo trong quá trình hoạt động, của Bỏ

Pao Nha tai An Dé, Tring Quốc được các học gid vi von như “đôi cánh của một con

sảng của Nhật Bản được xem là điềm cuối trang chmỗi hệ thống thurang diễm của đề quốc mậu dịch BA

chim” Nếu trong hương mại, lách qua "khe cửa hẹp” của thé

thương đã đóng vai tro quan trong trong hầu hết các khâu của quá trình thu mua - vận chuyển - bản hàng hóa Ủủ trong lĩnh vực truyền giáo, tất cả hoại động của các giáo

đoán đêu chịu sự chỉ phôi của vua lễ Dảo Nha (theo những sắc chí được ký kết và ban hành bởi Giáo hoàng tại Rome) Trong gần một thể kỹ, ba giáo phận Goa, Malacca và Macao lần lượt ra đời đảnh dâu thành tựa trong hoạt động truyền giao của các giáo đoàn Bê Đào Nha Nếu ở Ân Đệ, quá trinh truyền giáo được tiên hành

khả thuận lợi thông qua việc sử dụng vũ lực cưỡng ép người dân bản địa phải cãi dạo

thì cao lĩnh mục Dòng Tên phải rất vắt vã để xâm nhập vào Trưng Quốc Một nhà

nước tập quyền vững mạnh với nền văn hỏa chịu ảnh hưởng đâm nét của học thu Nho giáo đã buộc các linh mục Bỗ Dào Nha phải thay đổi một phân cách thức truyền đao Đây là vẫn đề gây tranh cñi trong thời gian đài giữa cáo link mục Dòng Tên

‘Trung Quée với Giáo hội Rome Vi vay, tim hiểu về hoạt động truyền giáo của Hồ Bao Nha lại Ấn Độ và Trung Quốc còn cho chúng ta thấy sự thích ứng của tôn giảo

đối với các nên văn hóa, các thể chế chính trị khác nhau như thê nào

Tuy nhiên, hiện nay nghiên cứu vẻ đề quốc mậu dịch Bỏ Đào Nha cũng như hoạt

động hương mại và truyền giáo của nó ở Ân Độ, Trmg Quốc vẫn côn là mắng trồng Trong các chương trình đào tạo cử nhân Lịch sử, thạc sĩ Lịch sử thể giới, nhận thức của sinh viên về quả trình xác lập quyền lục thương mnại biển của BG Pao Nha con khả chung chung Những hiểu biết về vai ở của các linh mục Bỏ Đào Nha tại Trung, Quốc và Ân Độ cũng hết sức mờ nhạt

Từ những lý do trên, chúng tôi mạnh dạn chon van dé “Hat déng thong mai va truyền giáo của Bộ Đào Nha tại Ấn Độ, Trung Quốc (thé kp XVI - ihé ký XI” làm

dể tài cho luận án Tiến sĩ, clruyên ngành Lịch sử thế giới

2 Lịch sử nghiên cúu vẫn đề

2.1 Thực trang nghiên cứu vẫn dé t

Việc Hỏ Đào Nha khai mở thành công con dường biển đến chau A va thiét lap được hệ thống cứ điểm thương mại vả truyền giáo tại An Dộ, Trung Quốc là một

trong những bước ngoặt quan trọng của lịch sử nhân loại Thế nhưng cho dến nay, van đề nảy vẫn chỉ được trình bày một cách sơ lược trong một số giáo trinh cũng như trong những tác phẩm viết về lịch sử thể giới

Lịch sử các cuộc phát kiến địa lý đã được đẻ cập đến trong nhiều cuồn giáo trình Lịch sử thể giỏi, như: Lương Ninh, Dặng Dục An (1976), Lịch sử thể giới trưng đại (quyên 2, tập 1, châu Âu thời hậu kỷ trung đại), NXH Giáo dục, Hà Nội, Nguyễn Gia Phu, Nguyễn Văn Ảnh, Dỗ Dinh IIãng, Trần Văn Là (2003), Lịch sử: thế giới trung

đại, NXI Giáo dục, Là Nội, Các cuỗn giáo trinh nảy, trong khi phân tích những

trưng của Bộ Đảo Nha và Tây Ban Nhà như vị trí địa lý nằm ven Đại Tây Dương, phát

minh la ban, hai trình, tàu earavcE và những thiết bị cho các chuyên di biển đài ngày,

p khái quái trong

các cuốn sách chuyên khảo vẻ lịch sử Ấn Độ, lịch sở Trung, Quốc, như: Nguyễn

Thừa Hỹ, “ẩn Độ qua các triều dạt", NXB Giáo dục, Vũ Dương Ninh (chủ biên,

1995), Lịch sứ “Ấn Độ, NXH Giáo dục, Hà Nội; Nguyễn Hiến Lê, “Sứ Trung Quốc”

(2 tập, 1982) Diễm chung của các táo phẩm nảy lá sự trình bay mang tinh sơ

lược vẻ quả trình xác lập thương điểm của Bê Đào Nha ven Ân Độ Duơng, vịnh Bengal va Trung Quốc Iloạt động giao thương giữa Bê Dào Nha với Ấn Dộ và

‘Trung Quéc gần như không được nói đến

Lich sit truyền giáo của các giáo đoàn Bé Dao Nha tai An Dé va Trung Quốc cững, gan như lá một mắng trồng, Chúng tối chỉ có thể tỉm hiểu các sự kiện liên quan thông

qua những cin sach sau “Lich sir truvén giáo ở Việt Nam” (quyền 1 - Các thừa sai

Đồng Tên (1615-1663), 1959; “Bỗ-Dào-Nha, Tây-Ban-Nha, Iioà-Lan giao tiếp với Dại

Việt thả kỷ XVH, XVIH, tả sách nghiên cứa Sử Địa của Nguyễn Khắc Ngữ, “Lịch sứ

giáo hội công giáa" L, 11 của Linh mục Bai Dức Sinh O_P, Trong nội dưng, của các tác

phẩm tuy không để cập đến một cách trực tiếp hoạt động truyền giáo ở Án Độ hay

Tnmg Quốc nhmg đã phác họa những nguyên nhân thúc đây quá trình liên kết gia

“vương quyên" Bê Đào Nha với Giáo hội Rome để mở rộng quyển lực sang phương,

Đông Đặc biệt, trong cudn Vist Nam giáo sử” của Phan-Phát-Huôn (1958), Nha tuyển

ri Gon cung cấp nguồn lư liệu đáng tín cây về quá trình truyền bá Thiên Chú

của người Bê Đào Nha tại châu Ả, nhật là các sắc chỉ của Giáo hội Rome về việc thành

lập 3 gido phiin Malacca, Goa (An D6) va Macao (Trung Quée) Thong qua những sự

kiện quan trong trong lịch sử truyện giáo của Giáo hội Rome tại phương Đông, tac gia

cũng trình bảy một số hoại động gủa các giáo sĩ đông Dominicains (Da Minh) 6 Trung

Quốc Trong Tuân văn Thạc sĩ của Phạm Văn Thắng (2001) tai Dai hoc Su phạa Huế

về “Quá aình Thiên Chúa giáo âu nhập vào Trung Quốc, Nhật Bản, Việ

đạt”, tác giả cũng trình bày hoại động của giáo sĩ Matleo Ricei (Dòng Térn) & Trung

Quốc nửa sau thế kỉ XVI

Trên một số tạp chỉ nghiên cứu chuyên ngành nhực Tạp chí Nghiên cứu Lịch sử,

Am thời cận

Nghiên cửu Châu Âu, Nghiên cứu Đông, Nam Á, Nghiên cửu Tôn giáo, tạp chỉ Lịch

sử quân sự cũng chỉ có những bài viết dê cập đến hoạt động truyền giáo của các giảo sĩ tại châu Á: Bài “Hương liệu và linh hôn” của Trần Tam Tĩnh dãng trên tap

tôn giáo trong các chuyến viễn chỉnh này; các bài viết của Nguyễn Văn Kiệm như

“Sự du nhập của dạo Thiên Chúa giáo vào Việt Nam, thực chất hậu quá và hệ lụy” tạp chí Nghiên cứu lịch sử, 9/1987; “Sự uyên bá đạo Thiên Chủa ra vùng đốt ngoại

từ phát triển địa lý dén hét thé ki XIX “, tap chi Nghién cứu lịch sử, 4/2001 đã phân tích những tác dộng và vai trỏ của công cuộc phái kiến địa lý đối với hoạt động, truyền giáo của Giáo hội Rome tir thé ki XV đến thé ki XIX, trong do chủ ÿ đến hoạt động truyền giáo của Bổ Dáo Nha tại Việt Nam Trong bai

Chúa vào Việt Nam trong sự đối sánh với Trưng Quốc và Nhật Bản “ của Nguyễn

'Văn Tận, đăng trên Nghiên cứu Nhat Ban (2.2001) tác giả chủ yếu phân tích những

nét tương đẳng và dị biệt trong công cuộc truyền giáo tại Việt Nam, Trung Quốc va

¡ Vấn để truyền giáo chỉ có những cuốn sách viết vẻ Thiên Chúa giáo tại Việt

Nam, gần như không có một nguền tải liệu nảo bằng tiếng Việt mà chúng tôi tiếp

cận được trình bày trực tiếp về Thiên Chúa giáo Lại Ân Độ bode Trang Hoa

Do va

điện và có hệ thống về các nội dung liên quan đến để tải luận án

cho đến nay ở Việt Nam vẫn chưa có một công trình nao trình bảy toàn

2.2 Thực trạng nghiên cứu vẫn để ở nước ngoài

Nếu như ở Việt Nam số lượng các công trình nghiên cứu về hoại động thương mai va truyén gido ciia Bé Dao Nha tại Ấn Dộ và Trung Quốc còn quá khiếm tén thì văn đề này rải được các nhà nghiện cứu nước ngoài quan âm

221 Nhằm công trình nghiên cứu vỀ quả trình xâm nhập của Bồ Đào Nha vàa chau A

Đây là vấn dễ mang tính khoa học lý thú, thu hút được sự quan tam của nhiễu nhà

Sử học được thẻ hiện thông qua số lượng các cong tinh xual bản lên quan đến nội

dung nảy Tiêu biéu nhu: B.W.Diffie va G.D.Winius (19773, Koundations of the

Portuguese Empire, 1415-1580, University of Minnesota, Mincapolis: M D D.

Beginnings to 1807, volume 2: The Portuguese empire, Cambridge Univarsily

Press, London, Mặc dủ phản lớn các công trình trên đều trình bảy một cách có hệ

quan hệ giữa Dông - Tây trong thời cễ đại, điểm vải nét sơ lược về quả trình hình

thành đất nước Bồ Đào Nha Trên cơ sở đó, tac giá đi sâu phân tích từng giai đoạn một trong quá trình xảo lập quyền lực của BS Dao Nha tai chau Á từ các chuyển viễn chính của Cabral đến A.Albuquerque và các tổng trấn sau nảy Ở chiều hướng khác, thông qua tác phẩm “4 J7fory of Portugal and the Portuguese Empire: From

Beginnings to 1807", A.R Disney đi sâu tìm hiểu quá trình xâm nhập cia Bé Dao Nha vac An Dé và tập trung phân tích cách thức hình thành, phát triển quyền lực

thương mại của Bỏ Dảo Kha thông qua việc thiết Jap Estado da India

Tuy nhiên, trình bây một cách toàn điện, ngắn gọn và dé hiéu nhất về đề quốo Bê

Dao Nha 18 tac pham “Portuguse Empire in Asia, 1500-1700, A Political and Economic History” London and New York, được tái bản vào năm 2002, Công trình

này là một trong những tư liệu tham khảo quan trọng của để tài Diễu khác biệt cửa

công trình không chỉ đừng lại ở viêo phân chia các giai đoạn và trình bày hết sức rõ

nét những vấn đề kinh tế - chính trị của để chế mả còn phân tích những luận điểm

của cả các học giả châu Á và chân Âu về nguyên nhân dẫn đến sự suy tần của để

quốc Bê Đào Nha Trên cơ sở trình bay một cách sơ lược quá trinh xâm nhập của Đả

nguyên nhân đặc trưng khiến cho Bỏ Đào Nha phâi thực hiện các chuyến viễn chính đến châu Á bằng đường biến, đặc biệt là quá trình đấu tranh và thắng thể của chủ nghia long thương trong triểu đình Bê Đảo Nha Không những thế, quá trình xâm

Ctristepher Colombus, Vasco da Gama hay chmyén di vong quanh thé gidi eda Ferdinand Magollan cũng được đẻ cập một cách chỉ tiết Những chuyên di của da Gama đến Calicut,

€ochim là nguồn tư Héu quý giá để từn hiểu về phương thức xác lập thương điểm trong giai doan dau tién cia Estado da India

Mie đủ vậy, những nghiên cứu phong phú về quả trình bành trưởng của Bỏ Đào Nha từ một nhả nước nhẽ bẻ ven bờ Đại Tây Dương dễn một

được chúng tôi sử dụng như những tư liệu lịch sử quan trọng để phục vụ cho việc thực hiện đề tải

222 Nhóm công trình nghiên cửu về hoại động thưởng mại củu Bồ Đào Nha ð

lịch sử Vì vậy, chúng tôi không quá chú trọng vào những tác phẩm kinh tế thuần

tủy Với mức độ rộng lớn vẻ phạm vi kiến thức của vân để, đã có khá nhiều công

trình xuất bản đề cập đến quan hệ giao thương giữa Bả Đào Kha và Ân Độ như:

1C.Boyaiian (2007), Portuguese Trade in Asia under the Ilabsbugs, 1580-1640, JHU Press hoic Merchants, Companies and Trade: Europe and Asia in the Early Modern Eva cba Chaudhury Sushil & Morineau Michel (2007); F.C._Danvers (1988),

The Portuguese in India: Being a History of the Rise and Decline of Their Eastern Empive, London W.H.Allen & eo, limited; Pius Malekandathil (2001) Portuguese

Cochin and the Maritime Trade of India, 1500-1663 European Commercial Enterprise in Pre-Colonial India cia Om Prakash (2008), Trade and Finance in Portuguese India: A Study of the Portuguese Country Trade, 1770-1840 cia Celsa

Pinto Théng qua những tác phẩm này, các tác giả tập trung khắc họa quá trinh

st tai Dai hoc Goa véi dé tai “History of Trade and commerce in Goa: 1878 - 1962” eta Murelle Maria Leorildes đa Costa Mặc dù giai đoạn 1878 - 1961 mới là

nội dưng chính của luận án, tuy nhiên trong, chương 2 và chương 3 của luận án, tac

và bảo thủ về dường lỗi đã đánh mất hoàn Loàn vai trò của mình trang giao thương, với Ân Độ vào nữa dầu thế ký XIX

Xu hướng nghiên cửu về một số thương điểm nổi bật của Lỗ I3ảo Nha tai An D6 như Goa, Cochin được thể hiện qua các tác phẩm: Poriuguese in the Tamil

Nhu vay, mặc đủ không có một công trình chuyên khảo não về thương mại Bê

Dao Nha tại châu Á từ khi bắt đầu đến khi kết thúc, nhưng những tác phâm vừa được

chúng tôi để cập đến cing phan nao đã khái quát bức tranh thương mại của dé chế

Bd Dao Nha Việc móc nếi, liên kết cáo giai đoạn, các sự kiện lịch sử từ những công trình khác nhau đã xuất bản là nên tảng quan trọng đẻ chúng tôi đi sâu từm hiển vào một khía cạnh nhỏ của vấn đề

Néu so sinh với An Độ thì các nghiên cứu về hoạt động giao thương của Bỏ Đào Nha tai Trưng Quốc (mà chúng tôi tiếp cận được) côn khá khiêm tắn Ngoại trừ một

vẻ lịch sử Trung Quốc, ching (6i chon lọc các sự kiện lịch sử liên quan đến nguời Bê

Đào Nha, như: The Cambridge History of China: Volume 8, The Ming Dynasty (1368-1644) ota Denis C Twitchell, Frederick W Mote (1998), bay Willard J Peterson (2002) voi The Cambridge History of China: Vohane 9, Part }, The Ching

Empire to 1800 Pay là lại cudn nim trong bộ sách viết về lịch sử Trung Quéc Lit thời nguyên thủy đến đương đại được Camlmidge Viiversily xuất bản Trong

Volume 8, tir trang 333 dén 353, tac giã đã trình bảy quá trình xâm nhập của Đỏ Đảo Nhà vào Trung Quốc tú 1514 dến 1524 cũng rửn: Hương mai gitt Macao vas Nagasaki (1572 - 1640)

Vấn đề thương nhân Bê Đào Nha dến buôn bán lại Trung Quốc được để cập

trong những tác phẩm: Lianze Zhang (1933), Sino-Portuguese Trade from 1514 to

G-B.Soua Néu cuốn sách thứ nhất trình bày về thương mại giữa Bộ Đào Nha và Trung Quốc từ khi khởi dầu đến 1644 thì cuốn sách thứ hai là sự tiếp nói về mặt thời gian đến 1754 Những sự kiện lich sit trong cA hat cuén sa

trình xác lập vai trỏ trung gian của thương nhân Bỏ Đảo Nha trong tuyển thương mại

đến Nhật Bên hoặc tuyến Macao - Đông Nam Á - đọn và

ch đều xoay quanh qua

1sbon Bên cạnh đó, có

cá chức, diễu hành thương mại biển của người Bỏ Đảo Nha ở Macao cũng dược đành một dung lượng phủ hợp Dựa vào sự nghiền cứu về quan hệ thương mại giữa

Estado da India với Macao, những đặc điểm khác biệt của thương diém Macao trong

hệ thông thương điểm của Bê tại châu A da dan bộc lộ Dây là một trong những điểm đặc sắc của các tác phẩm nảy,

Tóm lại, số lượng các tác phẩm nghiên củu về thương mại của Rỗ Dào Nha ở Ấn

kha phong phú và đa dạng nhưng lại chia làm ba khuynh húớng

D6 va Trung Qué:

nghiên cứu sau:

Thú nhất, tìm hiểu về quá trình hình thành, phát triển và suy vong của để quốc

mậu dịch biến Đổ Đào Xha ở chau A Trong dé, hoạt động thương mại diễn ra ở Ân

D6 Duong, vinh Bengal, duyên hải Nam Trưng Quốc, Macao được trình bày một cách khái quát với những nét chưng nhất

Thứ bai, các công trình chuyên khảo vẻ thương mại biến của Bỏ Dào Nha ở Ân

Đô Chúng ta có thể thây nói lên hai xu hướng kchá rõ nét: một số tác giả chú trọng vào

Ả: những tác giả còn lại đi sâu phân tích tuyên Cape vả vai trỏ

của các thương điểm Ấn Đồ trong rượng lưới giáo thương xuyên Á này

"Thứ ba, các tác phẩm viết về thương mại biển của Bê Đảo Nha tại Trang Quác chủ yếu lập trung vào quan hệ giữa Macao với cứ điểm thương trại chủ yếu của Bỗ Đào Nha ở Nhật Bản (rong thời kỳ đầu) cũng như quá trình cạnh tranh quyển lực thương

22.4 Nhằm cồng trình nghiên cứu về hoạt động tuyễn giáo của các giáo doan BA

Bio Nha tei Ân Độ và Trung Quốc

Về việc xác lập vị thể của Giáo hội Rome tại Ấn Đô vào dẫu thể kỹ XVI cũng,

như quả trình hình (hành các giáo xứ, giáo phận của Bồ Đào Nha tại quốc gia này dược dễ cập trong các công trinh: Stephen Neill (2002), A History of Christianity in India, 1707-1858, Cambridge University Press, Stephen Neill (2004), A History of Christianity in India: The Beginnings to AD 1707, Cambridge University Press;

Trong đó, hai tập sách về lịch sữ Thiên Chúa giáo Ấn Độ của Stephert Neill được

xem là công trinh đẩy dủ và hệ thông nhất vé vấn để này, Cuốn thứ nhất viết về

Thiên Chúa giáo ở Ấn Độ từ khởi thủy đến 1707 được clúa làm bai phan: phan 1, tác

giả trình bày những kiến thức cơ bản nhất về quá trình tiếp xúc giữa người Ấn Độ với Thiên Chúa giáo Phin 2, tác giả tập trung phân tích những hoại động cụ thể của các giáo doan Franciscains, Dong Tén qua từng giai doạn Không những thể, mâu thuần và đầu tranh giữa Giáo hội phương Tây với Giáo hội chính thống Syria tai cộng đồng Ky tô hữu Thomas cũng được để cập khá chủ tiết

Trong cuốn thứ hai viết về lịch sử truyền giáo tại Ấn Dộ từ 1707 đến 1858, hoạt động của các giáo sĩ Bổ Dảo Nha không đông vai trò quyết định như giai đoạn trước

đó Sự suy yếu về chính trị và thương mại đã khiển các giáo sĩ không nhận được sự

hỗ trợ thích đáng từ chính quyền Tuy nhiên, họ vẫn duy trị được các trung tâm truyền giáo lớn mà đứng đầu là Goa Có lẽ đó cũng là một nỗ lực đảng ghi nhận của các nhà truyền giáo Bồ trong bối cảnh không có nhiều thuận lợi

Tuy nhiên, công cuộc truyền giáo của các giáo đoàn với sự bảo trợ tử vương,

quyén Bé Dao Nha tai An Dé vẫn có khá nhiều thuận lợi so với việc xâm nhập vào

xã hội Trung Quốc Nghiên cứu về khia canh này các học giả đi theo hai hướng: thứ

nhật, hoạt động của linh mục Dòng Tên tại Trưng Quốc lụe địa Thứ hai, lịch sử

truyền giáo ở Macao Những tác phẩm theo xu hướng thứ nhất gém: N.Standaert

(2008), Jesuits in China, Cambridge University Pres3,169-185; [Pina (2001), The Jesuils missions m Japan and in China: wo distinc! realities Cultural adaptation and

the assimilation of natives, Bullettin of PortugueseJapanese Studies, anofvol2, 59 -

76, Auders Ljungstedi, An historical sketch of the Portuguese settlements in China;

and of the Roman Catholic Church and mission in China, 1836, Boston Théng qua những tác phẩm này, các giai đoạm truyền bá Thiên Chúa giáo được khắc hợa rõ nét

với sự đấu tranh giữa Dòng Tên Bồ Đảo Nha với dòng Franciscains, dòng

mì Bồ

Dominicans (Tay Ban Nha), Dòng Tên Pháp, Vai trỏ của các Hnh mục Dòng

Đảo Nha không chỉ trong lĩnh vực tôn giáo mã cả trong khon học (Thiên văn học,

Toán học ) cũng, dược dễ cập khá chỉ tiết

Macao 1a ving dit chiu anh hudng đậm nét nhất của Thiên Chúa giáo Bỏ Đào Nha,

nhưng những cổng trình nghiên cứu riêng lẻ về khía cạnh này chúng tôi vẫn chưa có

điều kiên tiếp cân Điều này, ruột phần xuất phát từ đặc diễm khu định cu Macao cia Bỏ

Đảo Nha Từ khi chính thức nâng lên dịa vị Giáo phận (1576), Macao đã dược xây dựng

với tư cách trưng lâm đóng vai trò quân lý hoạt động truyền giáo vùng Viễn Đông, Irung

tam dao tạo linh mục với sự ra đời cửa trường học Thiên Chúa giáo dân tiên tai Dong A

vậy, bầu hết các cuốn sách nghiên củu về Thiên Chủa giáo lại Macao cũng đi theo xu

hướng trên Trong céug trinh mé: xuét ban “Macao History and Society” (2011) của Hao Zhidong, Hong Kong University Press, tic gia dai đành một mục nhỏ nổi về lịch sử

truyền giáo cửa BO Dao Nha tai Macao Hay như cuốn séch Christianity in Asia and

After AP 1500 cia Jobn Francis Buller (1979), từ trang 15 tác giả đã để cập

dến những thành tựu quan trong của Thiên Chủa giảo tai Miacao: việc xây dựng các trưởng đại học, các cơ sở từ thiện và vai trò của Macao đổi với quá trình truyền giáo đến

ra những sự kiện khái quát nhất về Thiên Chúa giáo tại Trung Quốc trong giai đoạn

ảnh hưởng của nguời Bồ Dào Nha

Tóm lại, có thể nói, trên bình điện quốc tế, hiện nay đề tải luận án của chứng tôi

van cha có một công trình nghiên cửu nào trùng lặp vẻ nội dưng Những khia cạnh

nhỏ của từng nội đung thì đã có nhiêu công Hình xuất băn Dè là thuận lợi nhưng cũng là bắt lợi khí nguên từ liệu bằng tiếng Anh là cơ sở duy nhất đế chúng tâi hoàn

thiện đề tài Trên cơ sở kế thừa những thành tựn của các cảng trình đi trước, chứng,

tôi muén di su tim hidu dé tai: “Hear déng thương mại và truyền giáa của Bồ Đàa Nha tai An BO, Trung Oude (thé kj XVI - thé ky XIX?’

3 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục tiêu nghiên cứu

h chân thực về hoại động thương mại và truyền giáo của Bê Đào Nha tại Trung Quốc và Ân Đệ từ thế kỷ XVI đến thế kỷ XIN; phân tích cơ sở xác lập, đặc điểm, so sánh sự tuơng đồng và khác biệt trong hoạt động trên lữnh vực thương nại

Pao Nha ở Ấn Độ, Trung Quốc

ie chú thể: Bộ Đảo Nha, Ân Đô, Tnng Quốc

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

thoại đông này dối với

~ Tìm hiểu vẻ quá trình xâm nhập của Bỏ Đảo Nha vào Ấn Độ, Trung Quốc và sự xác lập hệ thống thương điểm của Bồ Đảo Nha tại hai quốc gia này

- Các phương thức hoạt động thương mại biển của Bỏ tại những cử diễm ven biển

Ấn Dệ và Trmg Quốc: việc áp đụng thể chề độc quyền tại các cứ điểm duyên hải Ân.

Độ Dương cũng như vai trị trưng gian của thương nhân Bd Pao Nha lai Macao trén tuyến giao thương, Macao - ‘Trung Quốc - Nhật Hắn

- Những cách thức truyén giáo của những giáo dộn Bỏ Đảo Nha tại Ấn Độ và

‘Trung Quéc (bao gồm cả Macao) Irong đỏ nhân mạnh vai trỏ và tâm ảnh hướng của Tơng Tên trưng đời sống lĩnh thân cư dan ban dia

- Phân tích cơ sở, đặc điểm và hệ quá hoạt động thương mại vả truyền giáo của

Bồ Đảo Nha tại Án Độ, Trung Quốc (thê kỹ XVI - thé ky XIX)

4 Đối tượng và phạm vĩ nghiên cứu

4.1 Đễi tượng nghiên cứu

Luận án tập trung nghiên cứu hoạt đồng thương mại và truyền giáo của Bỏ Đảo

ha tại Ấn Dộ, Trưng Quốc từ thế kỹ XVI đến thế kỷ XDC

4.2 Phạm ví nghiên cứu

- Vẻ khơng gian, luận ản nghiên cứu ba chú thể là: lễ Dao Nha, An D6 va Trung Quốc

- Về thời gian, luận án giới hạn nghiên cửu về hoạt

của Bỏ Đảo Nha tại Ân Độ, Trung Quốc từ thê kỷ XVI đến thế kỹ XIX Sé di ly thé ky XVI lam thời gian khỏi điểm cho việc nghiên cửu, bởi vì sau khi Vasco da Gama tiên hanh chuyển phát kiến địa lý đến Án Độ (1497-1499) đã mở đầu cho quả trình xâm chiếm và thiết lập thuộc địa của Bỏ Đảo Nha ở châu A Thế ký XIX được xem là thời gian kết thúc cơng trình nghiên cửu bêi đây là thời kỳ mà vai trị thương mại của Bê Đào Nha tại Ấn Độ, Trung Quốc gân như khơng cịn, ngoại trừ việc buơn bản Ít ơi với Ởoa và

Macao

~ Về nội dụng, luận án lập trung nghiền cứu hoạt động thương mại và truyền giáo

của Bê Dào Nha tai An Dé va Trung Quốc,

š Nguồn tư liệu và phương pháp nghiên cúu

5.1 Nguần tư liệu

Để hồn thành luận án, tác già đã tham khảo các nguồn tài liện sau:

Giáo hội Thiên Chúa giáo tại Trung Quốc, Ản Đơ

- Các cơng trình chuyên khảo, cáo bài nghiên cứu đăng trên các tạp chỉ: Nghiên cứu lich sử, Nghiên cứu Dơng Nam Á, Nghiên cứu Tơn giáo, Lịch sử quân sự

~ Các websife trên mạng Trtemel

Ân Độ, Tnrg Quốc là một bộ phân không thể tách rời của để quốc Bồ Đào Nha ö châu

Á nên phương pháp hệ thống - cẩu trúc đông vai trò quan trọng trong việc thực hiện để tài Trong đó, thương mại của Bồ Đào Nha lại Ấn Độ luôn được đặt trong mỗi quam hệ tương hỗ, biện chứng với mạng lưới giao thương nội Á và xuyên Á cũng như sự kết nổi giữa các thương điểm Án Đồ với Trung Quốc thông qua hệ thông cứ điểm ở Đêng Nam

Á, Nghiên cứu một cach cụ thể sự chủ phối của thương mại dẫn truyện giáo cũng, như

mai quan hé qua Jai, song hanh gitta hai hoạt động này Từ đó, rút ra đặc điểm, so sánh

những nét tương dng và đi biệt giữa thương mại và truyền giáo của Bộ Đào Nha ở Ân

Tô và Trmg Quốc

Tên cạnh đỏ, vì để tải thuộc về khoa học lịch sử niên việc sử dụng phương pháp lịch

sứ và phương pháp logic được xem là phương pháp chủ đạo trong nghiên cửu Mặt

khác, trong chừng mục nhất định, tắc giá luận ám còn sử dụng các phương pháp khoa học liên ngành như phân tích, tổng hợp, đối chiếu, so sánh, thống kê, dự bảo trong từng nội đụng cụ thế của để tài

6 Dong góp cửa để tài

6.1 Về phương diện khoa học

Phân tích nguyên nhân thúc đây Bồ Đảo Nha khai phá thánh công con đường,

hang hải mới đến Ân Đó, Trung Quốc và sự thiết lập của Estado đa Inđịa - mô hình

nhà nước thuộc địa dầu tiên của các quốc gia phương Tay tai chau A

Tìm hiển sự xác lập các thể chế thương mại biển của Hồ Dào Nha tai An Dé va

Trung Quốc, tiêu biểu như: Cwreira đa Tndïa Quá trình xác lập vị trí độc quyền

trong thương mại biển của Iloàng gia Bé Dao Nha thông qua chính sách cưỡng bức,

áp dựng Carlaz và nỗ lực trong việc thành lập công ty Đông An Bỏ vào thể kỷ XVII,

‘Tur do, dé tai rút ra cơ sở, đặc điểm, những nét dị biệt và ánh hưởng ctia L6 Dao Nha tai An Độ và Trung Quốc nói riêng cũng như trên toàn chan A noi chung,

Đưa ra những dành giả có tính hệ thông và toàn diện về hoạt dộng thương mại vá

truyền giáo của Bồ Đào Nha tại Ân Độ, Trumg Quốc từ thể kỹ XVI đền thế kỷ XI; trên

cơ sở dỏ phân tích những dặc diễm, hệ quả và dặc biết là sự dốt sánh hoạt dông của hai Tĩnh vực này mà để quốc Bộ Đảo Nha thực thi 6 An Độ và Trung Quốc

6

Về phương diện thực tiễn

Luận án đã phân tích được vai trỏ của Bồ Đào Nha trong việc hình thành hệ thống thương nại biển đầu tiên trên toàn thế giới - đó là một trong những nguồn gốc cửa xu

thể toàn câu hóa hiện nay

Kết quả nghiên củu của dễ tài luận án sẽ được hoàn thiện thành chuyên dé dé giảng dạy cho sinh viên chuyên ngành Lịch sử thế giới

Tết quả nghiên cửu của đề tài cũng là tr liệu tham khảo cần thiết cho những at

quan tim đến hoạt động của Bổ Đào Nha tại châu A trong đó chú yêu k

hai lĩnh vực thương mại vả truyền giáo, nhiều bài học kinh nghiệm quý báu đã được rút ra Vi đụ như: Trang quá trình tiếp xúc giữa các quốc gia có những khác biệt vê văn hỏa, lịch sứ, thương mại đã trở thành chiếc câu kết nói và mở ra thời kỳ giao lưu

rộng khắp trên toàn thẻ giới Tuy nhiền, hoạt động thương mại lại được điễn ra tủy

thuộc đặc điểm văn hóa, lịch sử và tính cách của từng đân tộc mà không thế có một

mô hình chung 4p dụng cho toàn bộ các quốc gia, đân tộc

7 Bố cục để tài

Ngoài phân Mở đầu, Kết luận, Tải liệu tham khảo va Phụ lục, luận án được kết cầu làm 3 chương:

Chương 1 Hoạt động thương mại của Bỏ Đảo Nha tại An Dé va Trung Quée (thé

ky XVI — dau thé ky XIX)

Chương 2 lloạt động truyền giáo của các giáo đoàn Bồ Dáo Nha ở Án Dộ vả

Trung Quốc (thế kỹ XVI - thể kỹ XIX)

Chương 3 Một số nhận xét vẻ hoạt động thương, mại vả truyền giáo của Hồ Đảo Nha tai Án Độ Trưng Quốc (thẻ ky XVI - thé ky XIX)

B NỘI DUNG

CHUONG 1 HOAT DONG THUONG MAI CUA BO DAO NHA

‘TAL AN DO VA TRUNG QUỐC (THÊ KỶ XV1- BAU THE KY XIX)

1.1, Thwong mai cda Bé Dao Nha tại An Dé (thé ky XVI - thé ky XIX)

1.1.1 Thương mại của Bồ Dàa Nha tại An D6 (thé kj XVI - gitta thé kj XVI)

1.1.1.1 Những tương điểm đầu tên của Bồ Dào Nha tại Ăn D6 (1502 - 1510)

* Vai trò của Ấn Độ tong tuyển thương mại biển nội Á trước 1 500

Trước khi Vasco da Gama thực hiện chuyên viễn chính đến Ấn Độ vào cuối thế kỹ

XV, xã hội châu Au dang dan có những bước chuyển mình mạnh mế (nhất là trong thương mại biển) Nếu đầu thế kỷ XV, châu Âu vẫn còn những hiểu biết khả hạn chế

dược duy trì chủ yêu thông qua hoạt dộng của các thương nhân Hỏi giáo và Venice thì

tuyển thương mại nội Á lại ghi dâu ấn đậm nét của thương nhân Ân Độ Điều này

được thể hiện cụ thể như sau:

Chíng la biết rằng dén khoảng thế kỷ TX, một mạng lưới thương ruại biển lĩnh vì

vả rộng lớn dã hình thành ở châu Á “Mạng lưới này liên kết các hãi cảng ở phia Tây

Ấn Đô Dương dễn vịnh Bengal và thông qua co Malacca dén Biển Dong Su kết nối giữa Trung Đông, Đông Phi, Ấn Độ, Hong Nam A va Trung Quốc góp phần tạo nên một khu vực thương mại dây sôi động, Ấn Độ đóng vai trò trang tầm cửa mạng lưới nảy cả về phương diện địa lý lẫn giá tri kinh t8” [54; 175] Dưới sự trị vì của vương, triểu Hỏi giáo I2ehli từ thể kỹ XII đến thể ky XVI, giao thương bằng dường biển của thương nhân Ấn Độ cỏ nhiều biến chuyển mới Hiển Arab, vịnh Bengal va Hiển Dang trớ thành ba khu vực nổi bật nhất nằm trong mạng lưới thương mại Ấn Độ Dương Tặc trưng của mạng lưới thương mại này là hoạt động theo cơ chế gió mùa: “Sự hình thành đãi khí áp thấp va cao mở rộng từ đường Xích đạo đến đấy 11imalaya củng với

sự chuyển địch thường xuyên của điều kiện thời tiết từ tắt đến mưa nặng hạt, từ gió nhẹ đến giỏ mạnh đã góp phần hình thành nền mậu dịch biển phụ thuộc rất lớn vào

kinh nghiệm của thủy thả Gió mùa là thanh phản của vòng tuân hoàn trong tự nhiên,

xăm dương lịch là giai đoạn của chu kỳ đơn lẻ mà trong đỏ hai điểm xuẫn phân, thu

phân vào tháng 3 và tháng 9 đá góp phần tạo ra sự biết lập giữa vùng có áp suất thấp

vật chất như khu vực neo đậu tàu thuyền, chỗ ở, ngân hàng, kho chứa làng hóa

Đền cạnh đó, vai trỏ chia khóa của Ấn Độ trong thương mại nội A còn được thé

hiện qua hoại động của các nhóm thương nhân người Ân như ChellyŸ, Chula’, tang

lớp tư thương dịnh cư ở duyên hãi Coromandel, Oriya’ va Bengali®, Nhưng, trong đỏ

“Gujarat moi la nhỏm thương nhân quan trọng nhất trong tuyến thương mại liên hải cảng Họ không chí buôn bán vải sợi, cây chàm, thuốc phiện má cá nliững chúng, loại hàng hóa khác đặc biệt là tơ lụa" [85; L0] Đến thể kỷ XV, khi các đối thủ cạnh tranh

có những toan tính riêng”, thì thương nhân Ấn Dộ chính thức trở thành thể lực thông, trị Ấn Dộ đương với hai khu vực chính là Tây Ấn Dệ và vịnh Bengal® Thương mại

An D8 duong thời kỷ nảy có những đặc điểm nói bật sau:

Thứ nhất, thương mại của khu vực côn mang tinh chất tự nhiên, try có str dung

tiển tệ nhưng chưa phỏ biến Phân lớn các thị xã ven biển (bao gồm cả Dỏng Phi)

vẫn sử dụng tiển mệnh giá thấp (tạm gọi như vậy) như tiền vỏ ốc cho các cuộc giao

Vai trò quan trọng của mạng lưới hải cảng Ấn Độ đối với thương mại chầu Á được lý giải một phin bai vị

trí nằm ö Inmg điểm trang tuyển đường biển đi từ Tây Á đến Đông - Đông Nan A Nhưng quan trọng hơn lú khủ

năng cung ứng của tiêu lục địa (án Độ) cho thị trường nguờn tơ lụa với nhiều chủng loại như vải mustin Dhaka

và lua ren cita Gujarat, sei béng thé Coromandel va Gujara Nhụ cầu của th trường đối với hàng hóa trên Íú rục

kỳ cao cả ò phúa Đông Indonesia, Malaya, Thailand và Myanmar (Miền Diện), cứng như tại Biển Dó, vịnh Ba Tự

và Đông Phi An 86 duoc xem nbu “ining tan fo iua" kết nổi giao thương với cả Tây A và Đông Num Á Không

những thể, gạo, đuờng, đâu, ngữ cóc cũng là mặt hàng xuất khẩu qưan trọng của tiểu lục địa

Ta điều kiện thời tà, đất đai và tự nhiên, Ấn Độ cân những mi hàng như: đình hương, hạt và vỏ nhục

đệu khẩu tù Indonesia, ngựa và nước hoa hồng tù Tây Ả, hổng ngọc và đá quý từ Miễn Điện cũng nhự kim loại quý hiếm hoặc kim loại phê hiển Sự trao đồi qua lại các mặt hàng xuất và nhập khẩu tạo nên hức tranh

sinh động, nhộn nhịp cho giao thương ven bò Án Dộ Dưong

* Chetty hay Chettiar, 14 m6t thuật nạn được sử dụng đề chỉ các đẳng cấp thương nhân khác nhau è Nam Án

Bd, đặc biệt lä ở trang, 'Tamil Naữn

Ý Chỉ các thương nhân Tải giao Tamil dinh cu tai đuyên hài Coromandcl ò Nam Án Dộ

' Họ được biết dễn với nhiều tên gọi khác nhau như: Odia, Odri, Utkaliya, Kalingi, trong riểng latin lá Vi Day là nhóin dân Lộc ở phía đồng Ấn Độ hco Hirdu giáo và cÍ da sé trong các bang nằm ơ duyên bải piúa

ing Odisha, và chiếm số lượng nhỏ tại Andhra Pradesh, Tay Rengal, Kamataka, Jharkhand va Chhattisgarh

tằm ở hai quốc gia Bangladesh và Ấn Độ)

người Mongolaid ho

Thương nhân Trng Quốc quan tắm đến tuyển thưang mại Trung Quốc - Malacca, throng nhan Indonesia va

Malaysia không muôn mạo hiểm buên bản ngoài khu vục quân đác Lndo và Xialay

Ê Phía Tây, liên kết hồng qna Biển Đả vá vịnh Ba Tu, theo dường bộ đến bử biên phía Nam của Địa Trung

Hải Vịnh Bengal thì mở rộng thông qua co Malacca đền phía Nam Trung Quốc và sau đó lên đến Flhậi Bản

ời Aryan và

Thử hai, tính hến kết trong thương mại ở khu vực mây còn chưa rố nét mặc đà

mite dé lap lrung hàng hỏa của từng chủng loại đã hình thành Đền đầu thể kỹ XVI,

‘Thur ba, tảng lớp thương nhân tham gia thương mại Ản Dộ Duong là thành viên của những cộng đồng mang tính chât tương đổi biệt lập được kết nổi với nhau thông

qua quan hệ họ hàng, nguồn gốc xuất thân và đôi khi là tôn pido Tai hau hết hải

cảng ở phương Đêng, cộng đồng Án Độ giáo, Iains, Do Thái giáo, Armenia, Hỏi

giáo thường sống ở những khu vực cách biệt nhau và tự chọn người lãnh đạo Mặc

dù, họ phải đóng nhiều loại thuế cha người cai trị ở các hãi cảng nhưng được tự đo

chọn lựa cách thức quản lý Tĩnh chất đóng kín của các cộng đồng thương mại này khiến cho người bên ngoài rât khó để xâm nhập vào

Chỗi cũng là sự tên tại mật cách trương đổi độc lập của các tiếư quốc, thành phd thương mại (city-state, Ñi quốc) vùng đuyên hải Ân Độ Dương trong mỗi quan hệ với lực lượng thống trị nội địa Điêu đó khiến cho quá trình phát triển của nó ít nhiễu thiểu ấn định (khác với các công đồng thương nhân phía trên)

Tổếi cảnh trên đầy có ảnh hưởng không nhỏ đến quá trình xâm nhập của Bổ Đào

ii vào mạng lưới giao thương Ân Độ Dương như Tan Glele nhận xét: “Thương mại

tại Ân Độ Dương rộng mở cho IẤL cả mọi người, những người có khả nắng dùng tiên

†

é dé thu mua hàng hóa, kết hợp với các thủ đoạn ngoại giao và nguồn tư ban (md phan đến từ các rửa đâu tư enoe và Flerenoe) Đặc lĩnh cửa nên thương rnại này cũng cho thấy nêu Bẻ Đảo Nha biết kiểm chế những hành déng chéng lai thương nhan Hải giáo thì họ có thể tạo ra mội nên thương nưại biển hỏa bình” {ố7; 77]

* Những thương diễm dâu tiên của Bỗ Đào Nha ở Ấn Độ (1500-1310)

Trong bối cảnh thương mại Ân Độ Dương như vậy, Bỏ Đào Nha đá sử dụng

Bé Pao Nha - Pedro Alvares Cabral? (1468-1

Vọng nhưng một chút sai lệch về phía Tay khién ho dén by phia Déng ciia Nam My vào thang 5/1500 Vui mimg về khám phá nay, Cabral tuyén bố chủ quyền của Hỗ Đảo Nha va dat tén vung dat la Land of the True Cross (Brazil sau nay) Tiép tục cuộc hành trình, họ cập bên Madagascar, Sofala!" và Kilwa!'! - trung tâm thương mại

vang 6 Déng Phi Lam di cing ghé thim Mozambique va Malindi (Kenya hién nay)

trước khi đến Calicut vao thang 9/1500 Toàn bộ chuyển đi mắt gần 6 tháng, một khoáng thời gian ngắn hơn rất nhiều so với chuyên kham phá 12 tháng của da Gama

Ban dau, Raja'” Samudhi cho phép Cabral xây đụng ý thương mại trên vùng dat

của ông ấy Tuy nhiên, sau đó, đo những hiểu làm từ hai phía, Cabral đã tiến hành

pháo kích Calicut trade khi cho thuyền đên Cochin va Cannanur Cochin 14 tiéu quae

đâu tiên của người Ấn đẳng y dé Bé Dao Nha thiét lap phao đài cùng lực lượng đến

trú khoảng 30 người và 4 linh mục

Do yị trí quan trọng của Calicut trong thương mại hạt tiêu Ăn Độ đương, vua Bế

Đào Nha quyết tâm xâm chiếm cứ điểm này vào tháng 3/1502 “Một điều chắc chăn rằng Bỏ Đảo Nha đến An Độ lần này với nhiều mục dich khác nhau Đâu tiên là đề

trả thù cho những nhân viên quản lý và thủy thủ bị giết chết ở Calicut một riắm trước

` Có nhiều nhà nghiên cửu cho ring ông là người châu Âu đầu tiên đặt chân dén Brazil Tuy nhiên, đây là một

sự nhảm lẫn của lịch sừ, Vieente Yäiez Pinzỏn, một trong những thù thùy đông hàng véi Colnmbns đã dén

duoc duyén hin Bravil (giữa Rceifc và Forlalcza) vào (hàng 1 năm 1500

*P Hiện nay thuộ sofala & Mozambique Vi quốc Sofala được ra dời vào khoảng năm 709 Nguùi

vương Viêu Abu-Mayahib, Kilen đã tỏ ảnh th lục bang mạnh nhi vùng vơi Biên Đồng Phi,

# Mật thuật ng lịch sử xuất hiện trong kinh Vé Ba (Rigveda) cia An Độ dùng dễ gọi người dùng dâu một gia tộc Trude kia, cae học giả thường gọi là "vua" nhưung hiện nay được dịch là “rướng lộc”

đầu tiên của Bỏ Đảo Nha lại Ân Độ Xuôi theo duyên hải phía Tây Ân Độ, da Gama

cho thuyển đến Cochin vả Cmmmsnur dễ củng cổ mới quan hệ với cde Raja địa

phương, Da Gama trở về ï.isbon trên chiếc làu “nặng tấu gia vị và hỏng hóa cướp

bóc Ông dễ lại 5 tàu chiến canh Cannanur voi mue dich tin công các clruyến tàu của người Hỗi giáo Lực lượng đẫn trú nhỏ này không chỉ mổ đầu cho sự hiện điện lâu dài của hãi quân châu Âu tại Ấn Độ đương mà còn dánh dẫu sự xâm nhập của chủ

nghia (hue din phuong Tay trên toản châu Á” |74; 25] Từ năm 1502 đến năm 1505,

ham đội này phải chóng lại các cuộc tân công liên tục của tiểu vương, (⁄amorin) Calicut Cuối củng, sau chiến thẳng quyết định trước lực lượng Calicut, 1ô Dào Nha quyết định xảy dựng, pháo đải bằng đá với lực lượng quân đội đền trú được bỗ sung,

'Tử hai cứ điểm duyên hãi Tây Ấn Độ, lễ ào Nha đây mạnh quá trình xâm nhập

An Dé duong theo hai hướng Tại vinh Bengal, nim 1505, Dom Lourengo de

Almeida (1480-1508) chi huy mét ham di bat nga dén bé b

Galle (thuộc Ceylon), xây dụng một nhà nguyện và một dai ly thuong mai tai

Colombo Trong khi đó, ở hướng Tiền Dỏ, sự bảnh trướng gặp khá nhiều khỏ khăn

và thất bại do phản ứng mạnh mẽ của Hồi vương Omuz Vì thể, sau khi đảm nhận

chức vụ Phó vương Estado da India, Dom Afonso de ATbuquerque (1453-1515)

quyết định đánh chiêm Gea - một vị trí chiến hrợc trên tuyến thương mại biển mới

của một hỏn đáo gân

Việc xâm chiếm Goa (cũng như Malacca sau này) nằm trong kể hoạch của

Albuquerque nhằm xây dụng đề chê thương mại hàng hải của Bổ Đào Nha tại châu

A Sự khác biệt trong quan điểm chiến lược giữa hai vị phó vương thế hiện khá rõ

nét: muc dich cia Francisco de Alneida (1450-1510) là giảnh quyển làm chủ nên

- 1515) lai cho ring: “dé gianh được tru

ê thương mại ở Ân Độ Dương thì điêu nhất thiết là phải chiếm và kiểm soái

được các vị trí chiến lược chủ yếu và thúc đây hoạt động buôn bán có thể cung cấp

thu nhập đổ để duy trì súc mạnh không gì cưỡng lại được” |7; 377] Sau quá trình kháng cự vô cùng mmốnh liệt của đua, vào ngày 25/11/1510, bình lính Bồ Đào Nha đã

chỉnh thức tiếp nhận thành, đánh đầu sự kiện mở dâu kỷ nguyên của để quốc mậu dich ven biển Bê Đảo Nha trong lịch sử

Như vậy, dến dâu thế kỹ XVI, Bê Đảo Nha dã xác lập dược 2 thương điểm quan trọng nhật (Dău và Goa) trong s6 4 muc tiêu chiến lược tại Ân Độ và vịnh Ba Tư như

È Được sử dụng như tước hiệu dánh: cho nam giới thuộc đẳng cấp quỷ Lộc ở Bỏ Đảo Nha.

vua Manuel (1469-1521) lừng kỳ vọng “phải chiếm Aden để giảnh quyền thống lrị lại

eo Mocca trước khi Hồi vương kịp ngẵn cản, chiếm lấy Homnuz để kiểm soái hoàn

toàn eo Bacora, chiểm đồng Goa và Diu làm căn cứ để bảnh trưởng đến cáo vừng đất khác ở An Độ” |57, 24J Đây là cơ sở quan trọng đẫn đến sự ra dời của Estado da

Trởïa, nhà nước thuộc địa đầu tiên của Bồ Đào Nhà tại phương Đông,

1.1.1.2 Sự bình thành Casa da India và Estado đa India

* Casa du India

Cho dén chuyén hai hanh cia Cabral (1500), hau hết mọi hoạt dộng khai pha vùng đất mới đều do nhà vua báo trợ về tài chính Nếu tư nhân muốn tham gia thi cần có giấy phép của chính quyền trung ương Thể nhưng, khi những tư thương, Italia ngày cảng đóng vai trò quan trọng trong việc cung ứng vốn thì Ioàng gia Dỗ cảng nhận ra sự cần thiết phái ban hành một thể chế quản lý hệ thống tàu thuyển cập bến

để tránh những thất thoát tải chính

'Tiển thân của thể chế nảy 14 Casa da Cueta được thành lập từ năm 1434 với

nhiệm vụ quản lý các vẫn đề của đại lý Hoàng gia tại Elmina và vương quốc Kongo

Trong Casa de Ceuta, Casa dos Iiscravos là bộ phận đặc biệt được tạo ra với nhiệm

vụ: tiên hành buôn bán nỗ lệ dựa trên danh nghĩa Hoàng gia, cấp giấy phép cho tư

thương budn né 16 va đánh thuế đựa trên số nỗ lệ họ mua Casa phát triển nhất là Casa de Mina e Guine 6 Lagos - phia nam Bé Bao Nha nằm dưới quyền sở hữu của

Tloang tt Tenry “nha hang hãi" với chức năng chính là đánh thuế các thương nhân

buôn bán tại châu Phi Đến nấm 1481, vua Joao IT (1481-1495) năm quyền kiếm soát

Casa và chuyển trụ sở của nó đến Lisbon Sau ehuyén vién chỉnh của Vaseo da Gama

(1497-1499), tên cửa thé chế này được thay đổi một lần nữa thanh Casa da India ¢ Mina Đến dau thé ky XVI (1501), khi các thương điểm của Bỏ 6 ven ba Tay An,

vĩnh Bengal được thành lập thì Casa duoc dal én moi Ta Casa da india œ da Guiné

Bén 1506, Casa lại bị phân chia thành hai đơn vị, trong đó Casa đa Tnđia được tiến

nhận chính thúc quên lý thương mại giữa Iisbom với các hải công châu Á nằm trong

độc quyên thương mại của đề ché Bỏ

đắc lực của

Đây dược xemt là muột tổ chức quan trọng của nhà nước và là cánh tạ:

chế độ quân chủ chuyên chế đưới triểu đại Mannel (1469-1 521) Casa co trách nhiệm

cung ứng tiền và chỉ trả cho các ham dội, thuê thủy thủ và giữ hỏ sơ dăng kỷ của tất

cã cá nhân lên làu dén phương Đông Bên cạnh đó, trách nhiệm của Cusa được mở rộng trong lĩnh vực dịnh giá bàng hóa, bán những hàng hóa được vận chuyển trở lại

từ Ấn Độ đến Lisbon va xi ly van dé wi chính Đây Uưục sự dược xem là

kinh doanh mang tính chất toản cầu dâu tiên trên thể giới

chế

Cứ cầu tô chức của Casa thời kỳ đầu tương đối đơn giản gồm 1 thử quỹ, 3 thư ký và

một số lượng lớn lực lượng bảo vệ, phu quân vác, người gác cổng và một vài nhân viên khác Đến cuối thể kỹ 5JVI, khi hàng hóa từ châu A dén Lisbon tắng nhanh (đặc biệt là thục phẩm), quân số của Casa được mở rộng với một vải người có chuyên môn đặc biệt

để định giá đá quý, ngọc và thuốc Những người quán lý thay mặt nhả vua kiểm tra việc

ban hat tiêu, các gia vị khác và những mặt hàng gia đựng mụn được ở châu Á, quản lý

việc chuyên chở của carrack"", kiểm tra hàng lâu và việc trả lương, che thủy thủ Tio chia trách nhiệm nhận, cất giữ trong kho, kiêm tra hàng nhập khâu và hàng xuất khâu từ châu

Á cho khách hàng và trả tiên công chuyển chở kh

sách của tất cả các chuyên tâu đến châu A cing nhu của từng cá nhân trên các thuyền buôn dến châu lục này Vì vậy, mặc dù Casa đa India không trực tiếp xuất hiện tại Ân Độ nhưng là cơ quan cao cấp treng giao thương giữa các thương điếm ven biển Ản Đệ với

36 Dao Nha [48; 3]

Tir trong Casa da India, ml sé thé ché thueng mai moi ofing xual Iién dé dam

lượng hàng hóa đó Họ quản lý

bảo cho hoạt động thông suốt của thương nhân Bồ Đào Nha tại các cứ điểm ven biến

Ấn Độ Dương như Carrerra da India!Ê hoặc Armazem da India’

* Estado da India

Mặc đù lợi nhuận thu được từ thương mại biển không ït nhưng Hoảng gia Bồ luôn phải dối diện với cơn không hoảng tài chính Đầu năm 1500, Dom Mianuel tuyên bố bất

kỷ thương nhân nảa gữi một chiếc tàu đến An Độ sẽ nhận được 25% giá trị hàng hóa

chuyên chở trên tàu trở về Lasbon Chỉnh sách này thúc đây v

thương nhan Florentine va Genoe Sự cạnh tranh ngày càng mạnh mế của thể lực tư nhân nước ngoai trong thuong mai gifia 133 Dao Nha vá phương Lồng khiển Manuel cảm thấy

lệc ra đời các svndicste của

tigày căng khó chịu Đình điểm là răm 1501 khi thương thuyền của tư nhân lại cập bên

Lisbon truée ham déi Tloang gia đo Nicolas Coelho chi huy Sur phu thude của Hoang gia

4 Logi tau ton có 3 hoặc 4 cảnh buéin vuông, được sử dụng trong giao throng A Âu của người Bồ Đào Nha

vào thé ky XV, XVI

3a nhimg ham đội Lầu được 1ỗ chúc bòi Hoàng gia Bồ Đào Nha và khởi hành hàng nấm lử Lisbon đến Ấn

Dj (chi yén la Goa) theo tuyến thương mại qua mũi 1Iào Vạng Theo tước tính, trong khoảng thời gian tù 1497 dến 1650, có khoảng 1.033 chuyển tău khởi hành từ T,ishon dến Ga

“Thực chất là kho vũ khí được xây dụng đầu tiên lại hải cảng Lisbon, Bé phim quản lý của Amnazcm bao

ồm một giám dắc, một Hai quỷ và một vài thưa ký, một số ít thợ thủ công, công nhân, thợ mộc những ngưc

được thuê để đáp ứng cho những yêu cầu của vận chuyên hàng hóa bằng đường biển Những kho hàng chứa hàng của nó luôn có đại rác và số lượng lính canha gác rường xuyên, tràng hỏa hài quân, gổ, cụng ứng cho các

chuyến hải hành đến Án Dộ Tại Ribcia Armazem sàn xuất rất nhiều thuyền carack lớn và các thuyền nhỏ

phục vụ cho thmang mại hàng hài đến chân Á Văn phòng Armazem còn thiế lận quan hệ với những thương, nhân, những người cung ứng vũ khi, đỗ sử, rượu và những hàng hỏa khác cho ede chuyn hài hãnh của carrackc

dên Ấn Độ và déng bạc dê thủ mua hạt tiêu và gia vị đến châu Ả Trụ sở của Annazem rại Ấn Ps

[48:4]

Bé Pao Nha vao ngudn ls ban bên ngoài được thể biện rõ nét qua chuyển viễn chính đến

An D6 đo Traneiseo de Almeida (1450-1510)"” lãnh đạo vào năm 1505 Tổng chỉ phí cho

chuyến di này ước tính khoảng 250.000 œruzado'Š, chiểm 3⁄2 thu nhập của nhả vua/nắm

Hơn 1⁄2 trong số này phải huy động từ tư thương Đức và Italia

‘Tuy nhiên, phí tốn trong giao thương với Ấn Hộ không chí nằm ở khía cạnh trang bị cho các hạm đội mà còn cần bạc, đồng và chỉ để mua hạt tiên Trong ki đó,

lực lượng đến trủ Bỗ Dào Nha tại Calicut phải thường xuyên chống chọi một cách

bắt lực trước những cuộc tắn công của Zamorin Điều nảy khién vua Dom Manuel

kiểm soát thương mại gia vị tại An D6 đương Năm 1502, vua Manuel cho phép một ham đội được ở lại Ấn Đô dễ bảo vệ các cứ điểm Nhưng quyết định nảy trong thực

fap sự hiện điện lầu đài của lu

tế không mang lại hiệu quả đo lực lượng quả mồng lại đàn tải trên phạm vì không

gian rộng lớn Vấn đề ngày cảng nghiêm trọng khi (huyền viên không có bat ky căn

cử an loàn rảo để nghỉ ngơi, mua lương thực tươi

đến Ấn Đô Thậm chỉ việc liên lạc giữa oác tàu, thanh toán cho thuyển viên, binh

lính, duy trì lòng trung thánh của họ cũng, là vẫn dễ cấp bách Vì vậy, việc ra dời một

ông sau chuyển viễn chỉnh đài

m thiết cho sumo v6ng Thương mại trên toàn châu Á

Quyết định thành lập Iistado da India vào năm 1505 không những là phản ứng

của vương triểu Bỏ Đào Nha trước sức ép dễn từ các dịch thủ thương mại mà còn là

cơ sở vĩnh viên tại Ấn Độ là

mật tiến lê chưa từng có trong lịch sử Bổ Đào Nha Mục đích của vương triểu Bê

Do Nha khi thành lập thể chế nảy lả: “chiến tranh với người Moor"” và buôn bán

với nhữmg kế ngoại đạo” [84, 67] Phân tích một cách cu thé thi cau true nha nude độc dao nảy ra đời để đám bảo quyền kiểm soát thương mại bạt tiêu từ Malabar, dựa

vào sức mrưanh hồi quân đây nhanh quá trình xâm nhập vào thị Irường hạt tiêu thông,

qua việc kiểm soát thương mại vàng ở Dông Phi Về mặt lý thưyết: nha vua bỏ nhiệm

quản lý tại các hãi căng, để thu mua hạt tiêu theo giả cả thỏa thuận với người cai trị địa phương Hạt tiêu được trả bằng bạc và đồng nến gửi đến châu Au va bằng vàng,

" Francisco de Almeida tam người phụ trách chung, tổng trắn, Phó vuong đầu tiên của tổ chức này, Ông được vinh đanh trang lịch sử là người Bồ Đảo Nha đầu tiễn năm trong tay cả chính quyén dan sự và quân sự ở thuộc

địa của Bồ Đảo Nha

in xu bằng vàng của người Bỗ Đào Nha có khắc tình chủ thập chính giữa Đẳng xu vắng này

được sử dụng bởi Alonso V (1438-1481) khi tổ chúc một cuộc viễn chỉnh chữ thập chống lại việc xãm chiếm

Constantiaople rửa người Thỏ vào năm 1453 Nó có giá tri khoảng 400 reis Ý nghĩa của chit cruzado trong, tiếng Bộ Dảo Nha có nghĩa là chữ thập — thập tự giá của vỉ thánh bào trợ cho Bê Dào Nha, St George

# Tà một thuật ngịt đề chỉ người Hị ign nay dang sinh sống tai Bo Dao Nha va Tay Ban Nha Ngudn

gộc của công đng nay là sụ hỗn huyết giữa Arab, Tây Bau Nha và Arnazigh (Bcrbcr) Người Moor đã tạo nến

nền văn minh Arab Andahusian và định cư thưởng xuyên nhũ là người tị nạn ở Bắc Phi tủ thể kỹ XT đến thể

kỷ XVI Đôi khi thuật ngữ nay con được mớ rộng để chỉ người Hỏi giáo nởi chung

Đào Nha, công khai hàng hỏa cũng như hành khách được vận chuyển Một số mặt

hàng, chú yêu là các mặt hàng quần sự, bị tuyên bé là hàng lậu và không được tự đo

mua bản Nguồn thuế thụ được từ việc bản cartaz la eo sé dé 86 Dao Nha trang trai

cac chi phi khéng 14 cia Estado da Tndia™

TNên tàng pháp lý cho sự ra doi vA hoat dng olla stado 1a cac she lệnh mà Giáo hoảng, dễ ban hành và việc thừa nhận tước higu cia vua Manuel “Vua cia Bé Bao Nha,

Algarves và toàn bộ phân đại đương kéo đài dén tan chau Phi, inh chia cia Guinea, thi, Tĩnh của công cuộc chính phạt và hoạt động thương mại ở Ithiopia, Arabia, Persia, Ấn Độ? |84, 68] Đức vua Bỏ Đảo Nha tuyên bổ ông là người nắm quyền tếi cao trên biển cùng với đặc quyên như bát kỳ một quốc vương nào khác Nêu người cai trị Bijapur hoặc Vilayanagar có thể đành thuế vá quần lý vấn dé xuất nhập cảnh, duy trị quân đội,

ký kết hiệp ước và thực thủ pháp luật đối với cư đầm của họ thì vua Bd Đào Nhà cũng có

thể thực thí ty quyền của ông trên biến Vua Bỏ Đào Nha với tư cách là ông chủ trên

biển, có quyền cấp phép hoặc không cho phép những cá nhân mong muốn xâm nhập khu vực quân lý của Bồ Đào Nha Ông có quyền tối cao trong việc chỉ đit đánh thuê hải quan, tuyên bổ độc quyền thương mại và có quyền thực thì pháp luật thông qua hệ thống mang tỉnh pháp lý đã được công nhận Đây là những quan niệm mới chưa xuất hiên ở bắt kỳ một nhà nước thuộc địa nào trước đó

Cơ cầu chỉnh của Listado da India gồm: Tỏa án tối cao (Relae,ao) ra đời năm

1544, Ủy ban quân lý ngân khố (Vedoria đa fazenda), Phong tài chính (Casa dos contos), Phòng hộ tịch và hễ trợ quên sự (Casa da matricula) ‘at cA cde cơ quan nảy

đều nằm đưới sự chỉ đạo trực tiếp từ Phó vương? với vị Phó vương đầu tiên là Francisco de Almeida Cig, véi sir phat triển của Iistađo thì cơ câu tổ chức phía bên

dưới cũng, dân hoán thiện Thời kỹ dẫu, dễ giúp việc cho Phỏ vương là một Hội

được tổ chức khả lỏng lêo với thành viên không cố định (chủ yếu là fïdalgo?) Đến

năm 1563, Hội đổng phát triển thành thé ché nha nude thật sự với số lượng thành

* Diy bi hình thúc cấp phứp rong thương mại đường biến được (hực hiện bởi người B6 Dio Nha ur dau thé

kỳ XVI dẫn nữa cuối thê kỳ XVITI Theo đỏ, các tàn muốn diến buôn bán với các vững đất dưới

của người Bê Đào Nha phải được sự cho phép cua Estado vá phái đóng (huế Unco quy định nêu không,

công, đánh diim bai lực lượng hải quân Bê Đúo Niha lại Ấn Độ Dương

2) Tử đây chúng tôi gọi ngắn gon 14 Estado

® Qua hai thé ky, Estado da India cé 60 ting trấn, trong đó 39 người là Phó vuang, Sự phân biệt ö dây là hiển hiện thi đẳng cấp của xã hội Yêu nguời được bộ nhiệm có tước hiểu quý lộc là Dom hoặc cao hơn liử được xem lating tran — Phú vuang, côn nên không thị củ

ip bặc thấp nhảt trong hệ thống đẳng cấp quỷ Lộc của vương triều Bỏ Đào Nha

người đứng dầu Tòa án tôi cao, Đội trưởng cia Goa, Giám đốc tài chính, Trưởng ban

quan ly ngân khổ Các vân để liên quan đến tôn giáo thí được xữ lý đóc lập thuộc

thâm quyền của Tổng giảm mục

'Từ Goa, cơ cầu quản lý tại các thương điểm khác đều được tô chức thông nhất

cá giao dịch kinh doanh và các khoán thanh toán phải hạch

toán Irực tiếp đến Tisbon (từ tiền phải trả cho từng cả nhân bình linh

vên thu mua hạt tiểu Ân Ðộ) Hồ sơ chỉ tiết được giữ gìn cân thận, liệt kê tỉ mỉ

đến từng khẩu phao hay từng vật dụng cụ thể phục vụ cho các lễ nghỉ tôn giáo (kẻ

câ quy trình cướp bóc các con làu, việc phân chỉa chiến lợi phẩm phù họp với

nhất - Phỏ vương

ến nguồn

tùng chức vụ cũng thưởng xưyên được cập nhật)

Như vậy, thương mại là yếu tổ chỉ phổi mạnh mẽ nhất dén quá trình hình thành

và phát triển của Estado Thông qua nhiéu phương thức khác nhau như: sử dung vũ

lực trực tiếp chiểm đỏng nhượng địa hoặc thuyết phục các thế lực địa phương tự nguyên làm chư hẳu, Estado đá thục hiện một cách trọn vẹn vai trò quân lý và chỉ

phối thương mại biển của lỗ ào Nha tai chu A Tuy nhiền, khỏ khăn lớn nhất của Tslado chính là sụ quản lý không tập trưng vẻ mặt lãnh thổ với hình đáng tương tự

như một vành đai được đánh đầu bởi cáo pháo đài làm nhiệm vụ phòng thủ, bảo vệ

thương thuyên cua Bé Dao Nha

1.1.1.3, Thương mại Hoàng gia Bồ Đào Nha từ đầu thé ky XET đến giãa thê kỷ XƯII Trong hơn một thé kỷ đầu tiên sau chuyên viễn chính của Vasco da Gama, hoat dòng giao thương của Hoàng gia Bổ Đảo Nha tại An Độ dat dén mie dộ phát triển

hưng thịnh nhất Tuy nhiên, đo sự chỉ phối của nhiên yên tố khác nhau, chúng laại

mặt hàng chủ lục cũng như tý lệ của từng nhỏm hàng hóa cũng có sự thay đổi trong

từng gia đoạn

Bang 1.1 Hang héa nhập khẩu vao Lisbon tic chau A (An Độ) từ 1505 đến 1518

quaintal héa/tau=7.891 | hóatàu=6.110

So sánh hai băng số liệu trên, chúng ta nhận thấy:

'Thứ nhất, trong tuyến thương mại xuyên Ả, gia vị trở thành nhóm mặt hàng, chiếm tỷ lệ gần như tưyệt đối với nhiều chủng loại hàng hóa như hạt tiêu, gừng, định hương, quế

Thứ hai, từ năm 1505 đến năm £518, hạt tiêu là mặt hàng thể hiện ru thê vượt trội với tỷ trọng xấp xỉ 95% tổng số hàng hỏa vận chuyển tù Goa cap bến Lisbon

Nguyên rhần của tỉnh trạng này xuất phát từ nguồn lợi nhuận không lỗ đo mua bán hạt tiêu mang lạ? Địa bàn thủ mua hạt tiêu chủ yếu của Bỏ Đào Nha là duyêu hải

Malabar (

An Bé chiém sé phan trăm khá lớn trong tổng lượng hạt tiêu dược cập bên tại

au đó Tà Kenara) trên bờ biển Tây Nam của Ấn Độ Khôi lượng bạt tiêu

bơm, Nếu loàn bộ số lạt tiêu nhập khẩu vào T.isbon nim 1506 dat 17.300 quintat,

thỉ lượng hạt tiểu từ Cochin chiếm 13.214 quintal Giữa 1510 và 1518, con số sau đó từng nhọ đến 20.020/13.293 quintøl |§7; 41] Như vậy, Âu Độ không chỉ động vai trò

quan trọng trong các tuyển dường buôn bản bên trong chau A má còn trở thánh trung, tâm trong mạng lưới thương mại xuyên Ả - Âu của để chế Hỏ Dào Nha Diễu nay

hoan toàn khác so với chính sách thương mại của Hà Lan và Anh khi hai để quốc này chọn Dông Nam Ả là trọng điểm với hạt tiêu tại Sumatra và đính hương, vỏ nhục đậu khâu, hạt nhục đậu khấu của người Molucea, qué tr Sri Lanka va hạt tiêu tại ven biển Tây Nam Ấn Độ thì chỉ chiếm phần nhỏ

'Thứ ba, bừ nứa sau thể kỷ XVI, vai trỏ của hạt tiêu trong thương mại listado da

Inđia bị suy giảm nghiêm trọng, Sự suy giảm thương mại hạt tiêu Ấn Dệ của IIeàng

gia Bồ Dào Nha được thể hiện trên hai khía cạnh: sự giảm sút vai trò hạt tiêu tại

thương điểm quan trọng nhật của Bỏ Đào Nha - Cachin” và sự suy giảm khải hượng,

hạt tiêu được nhập khẩu tai Lisbon (B4 Dao Nha)"* Vi thé, trong những năm 1580, lợi nhuận của quốc vương ít khi vượt quá 150% Nếu nửa đâu thể kỷ XVI, nhà vua

trả it hơn 6 cruzado cha một quintal hạt tiêu thì đến nửa đầu thể ký XVI, 16 cruzado

1à số tiên nhà vua phải chỉ ra để mua được một quintal hạt tiêu từ nhà thầu Fugger Thứ tư, đến khoảng nửa cuối thẻ kỳ XVI tơ lua, quế, shàm Án Độ đân thay thế

vai trò của hạt tiêu trong, hoạt dộng thương mại xuyên Á Tơ lụa không chỉ dóng vai

tra nhur vat ngang giá chung trong giao thương của Bễ Dão Nha tại châu A ma con dem lại nguồn thu không íL cho Hoàng gia Bồ khi được vận chuyển vé Lisbon Mac

dù, ta lụa Damask vả tơ lụa Trung Quốc cũng tham gia tuyển này nhưng đến Lisbon

?Í Về mặt lý thuyết, nêu Bé Dao Nha trả khoảng 6 crrzzdo cho rnổi tạ hạt tiêu ở Malabar, và nhận được giá tối

thiểu la 22 cruzado tai Lisbon thi loi nhuận thu được là 260% Nếu lầy sản lượng xuất khẩu trung bình hàng năm

từ Malabar là 25.000 quintal (1a), thì lợi nhuận thường xuyên là 410.000 cruzado Khi trừ ptú tân cho việc huợ hụt

cân nặng, sự lăng phí, đấm tâu và vận chuyền, lợi nhuận đại được khoảng 152% Thậm chỉ nếu tính ca chi phi

cho các pháo dài ở Malabar thi lợi nhmận người Bồ Đảo Nha thu được cũng sẵn 909a[Ấ7, 4T]

® kêu giả lrị xuất khẩu của đại tại Coclun từ năm 1510 vả năm 1518 là 50.656 cruzado (hạt liêu chim

81.61 %), phan trăm của hạt nhụ “đỉnh lương, võ hạt nhục đậu khẩu, qnẻ và lạc là 3.61, 2 60, 2.76,

2.32 và 4.00 IÄn vào nữa cuối thế ký XVI, vai trỏ của hại liêu trong thương mại đã giảm sứ, cờn khoảng

bậc cùng vải Chàm và lo lụa thô

TẾ Thea Magafhaes-Godinho, khỏi hạng lạt tiên nhận khẩu tại Lisbon giảm manh: 20.943 quintal trong suốt

1587-1590 và cht co 9.513 quintal trong những nãm 1592-1598 Bước vào đầu (hệ ký XVI, Lình hình cũng

đời Công ty Đông Ân Bỏ Bao Nha thi con s6 do fi 8.840 quinlaf [93; 42]