Xuất phát từ thực tiễn đó, việc áp dụng phương pháp dạy học dự án vào giảng dạy chủ đề Bảo vệ hoà bình trong môn Giáo dục công dân là một hướng đi cần thiết và có ý nghĩa.. Ngoài ra, phư
Trang 1Lĩnh vực : Giáo dục công dân
Đơn vị công tác : Trường THCS Đồng Thái
Năm học 2024 - 2025
I ĐẶT VẤN ĐỀ
Trang 2I ĐẶT VẤN ĐỀ
1 Tính cấp thiết phải tiến hành sáng kiến
Hoà bình là giá trị cốt lõi của nhân loại, là điều kiện tiên quyết để mỗi quốc gia phát triển bền vững.Trong bối cảnh thế giới ngày nay, khi xung đột, bạo lực, tranh chấp lãnh thổ vẫn diên ra ở nhiều nơi, việc giáo dục ý thức bảo vệ hoà bình cho thế hệ trẻ trở thành nhiệm vụ quan trọng Môn Giáo dục công dân (GDCD) lớp 9 với chủ đề Bảo vệ hoà bình không chỉ trang bị cho học sinh những kiến thức
lý thuyết mà giúp các em hình thành thái độ, hành vi tích cực trong cuộc sống, đóng góp vào việc xây dựng một xã hội hoà bình, nhân ái
Tuy nhiên thực tế giảng dạy cho thấy, phương pháp truyền thống chủ yếu
là thuyết giảng, đọc- chép vẫn chiếm ưu thế, dẫn đến học sinh thụ động tiếp thu kiến thức, thiếu tính sáng tạo và chưa thực sự gắn kết bài học với thực tiễn Điều này khiến cho chủ đề Bảo vệ hoà bình không đạt được hiệu quả giáo dục như mong muốn, học sinh chưa nhận thức sâu sắc về vai trò, trách nhiệm của mình trong xây dựng và giữ gìn hoà bình
Xuất phát từ thực tiễn đó, việc áp dụng phương pháp dạy học dự án vào giảng dạy chủ đề Bảo vệ hoà bình trong môn Giáo dục công dân là một hướng đi cần thiết và có ý nghĩa Phương pháp này giúp học sinh chủ động tìm tòi, khám phá kiến thức thông qua các hoạt động thực tế, làm việc nhóm, nghiên cứu tình huống và thực hiện sản phẩm học tập Qua đó các em không chỉ hiểu sâu hơn về nội dung bài học mà còn phát triển các kỹ năng quan trọng như tư duy phản biện, làm việc nhóm, giải quyết vấn đề và giao tiếp
Ngoài ra, phương pháp dạy học dự án còn tạo cơ hội để học sinh gắn bài học với thực tiễn, từ đó nâng cao ý thức công dân, biết trân trọng giá trị của hoà bình và có những hành động cụ thể để bảo vệ hoà bình ngay trong môi trường học đường và cộng đồng
Chính vì vậy, việc triển khai sáng kiến kinh nghiệm “ Sử dựng phương pháp dạy học dự án trong môn Giáo dục công dân lớp 9 chủ đề Bảo vệ hoà bình” là một giải pháp cần thiết, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, đổi mới phương pháp giảng dạy theo định hướng phát huy năng lực, phẩm chất của học sinh đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay
Bên cạnh đó, việc áp dụng phương pháp dạy học dự án còn giúp học sinh phát huy tính sáng tạo và khả năng tự học, từ đó tạo hứng thú trong quá trình học tập Thay vì tiếp thu kiến thức một cách thụ động, các em trực tiếp tham gia vào quá trình khám phá, tìm hiểu và xây dựng bài học, giúp nội dung về Bảo vệ hoà bình trở nên gần gũi, dễ hiểu hơn Để góp phần nâng cao chất lượng giờ dạy môn GDCD, phát huy tính tích cực, chủ động và hình thành năng lực, phẩm chất tốt
Trang 3cho người học, tôi đã lựa chọn chủ đề: “Sử dụng phương pháp dạy học dự án
trong môn Giáo dục công dân lớp 9 chủ đề Bảo vệ hòa bình” Phương pháp này
khi được sử dụng ở trường THCS Đồng Thái tôi thấy phù hợp với thực tiễn và phù hợp với đối tượng học sinh nhà trường
2 Mục tiêu của đề tài, sáng kiến
Sáng kiến kinh nghiệm “ Sử dụng phương pháp dạy học dự án trong môn
GDCD chủ đề bảo vệ hoà bình hướng đến các mục tiêu sau:
- Góp phần nâng cao hiệu quả giảng dạy: giúp giáo viên đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng tích cực, tạo điều kiện cho HS chủ động tìm hiểu, nghiên cứu và vận dụng kiến thức vào thực tiễn
- Tăng cường sự hứng thú và sáng tạo trong học tập: khuyến khích học sinh khám phá, tìm tòi và thể hiện quan diểm cá nhân về vấn dề hoà bình thông qua các dự án thực tế
- Gắn kết kiến thức với thực tiễn: Giúp HS thấy dược ý nghĩa thực tiễn của bài học, từ đó nâng cao nhận thức và hành động vì hoà bình trong cuộc sống hàng ngày
- Hỗ trợ GV trong đổi mới PPDH: Cung cấp kinh nghiệm thực tế trong việc
áp dụng PPDH dự án, từ đó nâng cao chất lượng môn GDCD
- Sáng kiến này không chỉ góp phần nâng cao chất lượng dạy và học mà còn trang bị cho HS những giá trị và kỹ năng cần thiết để trở thành người công dân toàn cầu có trách nhiệm
3 Đối tượng, thời gian và phạm vi nghiên cứu
3.3 Thời gian:
Sáng kiến “ Sử dụng phương pháp dạy học dự án trong môn GDCD lớp 9 chủ đề Bảo vệ hoà bình, tôi tiến hành nghiên cứu và áp dụng trong năm học 2024- 2025 và tiếp
tục áp dụng trong những năm học tiếp theo
II NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN
1 Hiện trạng vấn đề
Giáo dục công dân là một môn học quan trọng trong chương trình giáo dục phổ thông, giúp HS hình thành nhân cách, ý thức công dân và trách nhiệm đối với xã hội.Trong đó, chủ đề “Bảo vệ hoà bình” đóng vai trò quan trọng then chốt trong
Trang 4việc giáo dục HS về giá trị của hoà bình trong bối cảnh thế giới nhiều biến động Nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả giờ dạy theo yêu cầu đổi mới PPDH với
định hướng “ lấy học sinh làm trung tâm” GV cần đa dạng hoá các PP, kĩ thuật dạy
học đảm bảo hiệu quả cao và phát huy tính tích cực, chủ động trong học tập của
HS Vì vậy, GV cần sử dụng linh hoạt các PPDH tích cực để nâng cao chất lượng môn học
Khi học sinh được giao nhiệm vụ nghiên cứu, đề xuất giải pháp bảo vệ hoà bình, các em sẽ cảm nhận rõ hơn tầm quan trọng của chủ đề và có động lực cao hơn Tuy nhiên thực tế giảng dạy chủ đề này trong nhiều nhà trường vẫn còn một
số hạn chế:
PPDH truyền thống chiếm ưu thế: Nhiều GV vẫn chủ yếu sử dụng PP thuyết trình, đọc- chép dẫn đến tình trạng HS thụ động, ít có cơ hội phát huy tư duy phản biện và sáng tạo
Thiếu tính thực tiễn và gắn kết với đời sống: Một số nội dung còn mang tính
lý thuyết, chưa có nhiều tình huống thực tế giúp HS thấy rõ vai trò của mình trong việc bảo vệ hoà bình
Do đó để nâng cao chất lượng và hiệu quả trong dạy và học môn GDCD nói chung và môn GDCD lớp 9 nói riêng thì cần phải vận dụng các PPDH khác nhau, trong đó phải kể đến PPDH dự án Đây là PP giúp HS có ý thức tự giác học tập,
tư duy nghiên cứu những vấn đề liên quan đến nội dung bài học
Nhận thức rõ vai trò của việc đổi mới PP dạy học, đối với việc nâng cao chất lượng dạy học môn GDCD nói chung và với môn GDCD lớp 9 nói riêng, sau khi
tìm hiểu thực tiễn tôi đã quyết định lựa chọn nghiên cứu đề tài: “Sử dụng phương
pháp dạy học dự án trong môn Giáo dục công dân lớp 9 chủ đề Bảo vệ hòa bình”
Trong quá trình ứng dụng PP dự án trong dạy học môn GDCD lớp 9 tại Trường THCS Đồng Thái tôi gặp những thuận lợi và khó khăn sau:
* Thuận lợi:
+ Về phía GV:
- Chương trình đổi mới giáo dục: Hiện nay, chương trình giáo dục phổ thông chú trọng đến PPDH tích cực, trong đó có dạy học dự án Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho GV triển khai PP này trong dạy giảng dạy
- Sự phát triển của công nghệ thông tin giúp GV dễ dàng tiếp cận tài liệu, thiết kế bài giảng hướng dẫn HS thực hiện các dự án mới một cách hiệu quả
- Nguồn tài liệu phong phú: Chủ đề Bảo vệ hoà bình là một vấn đề mang tính thời sự, có nhiều nguồn tài liệu, hình ảnh, vi deo minh hoạ sinh động giúp GV tổ chức hoạt động giảng dạy một cách hấp dẫn
Trang 5- BGH đặc biệt quan tâm tới hoạt động chuyên môn, tạo điều kiện cho GV thực hiện dạy học dự án thông qua các buổi sinh hoạt chuyên môn, thao giảng chuyên đề để GV trao đổi học tập kinh nghiệm
- Bản thân tôi tích cực nghiên cứu, chủ động đổi mới phương pháp dạy học nhằm nâng cao chất lượng dạy và học
+ Về phía HS:
- HS hứng thú với chủ đề: Chủ đề Bảo vệ hoà bình liên quan đến các vấn đề thực tiễn như chiến tranh, xung đột, bạo lực, nhân quyền….nên dễ thu hút sự quan tâm của HS
- Sự phát triển của công nghệ thông tin giúp HS có thể tìm kiếm thông tin,
tư liệu về chủ đề Bảo vệ Hoà Bình một cách dễ dàng để phục vụ cho việc thực dự
án
* Khó khăn:
-Dạy học dự án đòi hỏi GV phải đầu tư nhiều thời gian cho việc thiết kế bài giảng, xây dựng kế hoạch hoạt động, chuẩn bị tài liệu và hướng dẫn HS thực hiện dự án
- Một số HS chưa quen với phương pháp dạy học dự án: Nhiều HS còn thụ động, chưa chủ động tìm hiểu, khám phá kiến thức mà vẫn quen với cách học truyền thống
* Số liệu điều tra trước khi thực hiện
Để bắt đầu đưa các biện pháp vào thực hiện, tôi đã khảo sát chất lượng ban đầu vào tháng 9/2024 của HS lớp 9A, E để làm căn cứ đối chứng:
Bài tập khảo sát: Em hãy xác định lí tưởng sống của mình và xây dựng kế
hoạch học tập và rèn luyện bản thân.(SGK GDCD 9, trang 10, Sách Cánh Diều)
- Yêu cầu HS dựa vào thông tin tìm hiểu và vận dụng kiến thức đã học thể hiện được:
- Xác định lí tưởng sống: tích cực học tập, lao động, rèn luyện, tham gia các hoạt động xã hội để góp phần tích cực vào công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc
- Kế hoạch học tập và rèn luyện bản thân:
+ Xác định mục tiêu học tập rõ ràng
+ Lập thời gian biểu hợp lí, cân đối giữa các môn học
+ Chủ động tìm kiếm kiến thức mới, rèn luyện tư duy sáng tạo
- Rèn luyện bản thân: Giữ gìn sức khoẻ, chăm tập thể dục, thể thao
- Tham gia các hoạt động xã hội, tình nguyện để giúp đỡ người khác
Trang 6Kết quả khảo sát đầu năm thu được như sau:
Nhận thức rõ vai trò và tầm quan trọng của đổi mới PPDH trong việc nâng cao chất lượng giảng dạy môn GDCD nói chung và môn GDCD lớp 9 nói riêng, tôi quyết tâm thực hiện sáng kiến kinh nghiệm về “Sử dụng phương pháp dạy
học dự án trong môn Giáo dục công dân lớp 9 chủ để Bảo vệ hoà bình”
2 Các giải pháp thực hiện sáng kiến để giải quyết vấn đề
a Phương pháp dạy học là gì? Thế nào là dạy học dự án?
Phương pháp dạy học: Là cách thức, con đường mà giáo viên và học sinh
cùng thực hiện để đạt mục tiêu giáo dục Nó bao gồm các biện pháp, kỹ thuật, hình thức tổ chức nhằm truyền đạt kiến thức, rèn luyện kỹ năng và phát triển tư duy cho HS
Dạy học dự án: Là một PP giảng dạy trong đó HS chủ động học tập thông
qua việc thực hiện một dự án thực tế hoặc có ý nghĩa Thay vì chỉ tiếp thu kiến thức một cách thụ động , HS sẽ tìm hiểu,, nghiên cứu và áp dụng kiến thức vào giải quyết một vấn đề cụ thể hoặc tạo ra một sản phẩm có giá trị
b Đặc điểm của dạy học theo dự án
Lấy HS làm trung tâm: HS tự tìm hiểu, nghiên cứu và thực hiện nhiệm vụ
thay vì chủ nghe giảng
Trang 7Gắn với thực tiễn: Dự án thường liên quan đến các vấn đề thực tế, giúp
HS thấy được ứng dụng của kiến thức vào đời sống
Phát triển kỹ năng: Ngoài kiến thức chuyên môn, HS còn rèn luyện kỹ
năng tư duy phản biện, làm việc nhóm, giải quyết vấn đề, sáng tạo và giao tiếp
Học tập theo quá trình: HS không chỉ qua tâm đến kết quả mà còn quan
tâm đến tìm ra giải pháp
Đánh giá toàn diện: Không chỉ đưa vào bài kiểm tra mà còn đánh giá qua
sản phẩm, quá trình thực hiện, sự hợp tác và sáng tạo của HS
Trong dạy học theo dự án, học sinh có quyền lựa chọn chủ đề dự án Thông qua việc tìm hiểu dự án, HS được khám phá vấn đề, được hình thành các kĩ năng phân tích, tìm kiếm, lựa chọn thông tin, báo cáo… Dự án là PPDH độc đáo, đa dạng, mang lại kết quả cao
c Điều kiện để thực hiện có hiệu quả phương pháp dạy học dự án
- Tùy theo đặc trưng của từng PP, kĩ thuật; tùy vào nội dung từng đơn vị kiến thức, GV sẽ chọn thời điểm thích hợp để sử dụng PP, kĩ thuật dạy học cho hiệu quả thông qua các hoạt động khởi động, hoạt động hình thành kiến thức mới, luyện tập và hoạt động vận dụng để mang lại hiệu quả dạy học
- Tuy nhiên, với dạy học theo dự án cần phải xác định rõ mục tiêu học tập của HS HS cần đạt được gì về kiến thức, kĩ năng, thái độ, năng lực Tập trung vào tư duy bậc cao, tập trung vào các kĩ năng đọc sách, tìm hiểu à giải quyết vấn
đề, kĩ năng công nghệ thông tin…
- Nội dung chủ đề gắn liền với thực tiễn hoặc cập nhật những vấn đề đang diễn ra trong cuộc sống hằng ngày mang tính thời sự, tính xã hội có liên quan đến nội dung bài học
d Những nguyên tắc khi sử dụng phương pháp dạy học dự án
- Khi dạy học dự án, GV cần lựa chọn đơn vị kiến thức bài học phù hợp, điều kiện hoàn cảnh, cơ sở vật chất của nhà trường đáp đầy đủ thì mới phát huy hết khả năng, sự sáng tạo của HS
- Tránh việc lạm dụng PP dự án trong nhiều bài học mà không chú ý đến sự phù hợp của nó sẽ dẫn đến khó khăn cho HS, hiệu quả không cao, gây phản tác dụng giáo dục
- Cách tổ chức thực hiện PP dự án phải đảm bảo đúng quy trình, đúng đặc trưng của PPDH mới phát huy được tính tích cực, chủ động của HS
Trang 8- GV cần nắm chắc cách thức tổ chức, sử dụng PPDH dự án để hướng dẫn,
tổ chức cho HS thực hiện đảm bảo rõ ràng, tránh làm các em hiểu sai yêu cầu
- GV cần chuẩn bị đầy đủ các đồ dùng, thiết bị dạy học phù hợp để thực hiện dạy học dự án Đồ dùng, phương tiện phục vụ dạy học phải đảm bảo các nguyên tắc: tiện dụng, dễ làm, rõ ràng đẹp mắt, nổi bật nội dung kiến thức bài học
- Khi tổ chức học tập, GV phải quan sát và khuyến khích tất cả HS tham gia nhằm phát huy hết khả năng, sự tự tin của HS
e Một số biện pháp sư phạm khi vận dụng phương pháp dạy học dự án trong bài “ Bảo vệ hòa bình” môn GDCD lớp 9
➢ Quy trình dạy học theo dự án
Học theo dự án có thể tiến hành theo trình tự 6 bước sau đây:
* Bước 1: Lựa chọn chủ đề.
- GV nêu các chủ đề trong chương trình môn GDCD 9 HS được tham gia vào việc lựa chọn chủ đề GV có thể đưa ra các câu hỏi để khai thác HS quan tâm đến chủ đề nào GV khuyến khích học sinh tích cực đưa ra ý kiến của mình để lựa chọn chủ đề
- Từ chủ đề lớn ban đầu có thể phát triển thành các tiểu chủ đề nhỏ để cùng tìm hiểu các khía cạnh của chủ đề được cụ thể, rõ nét hơn Cần xác định mục tiêu hướng tới của chủ đề
- GV tổ chức cho HS lựa chọn chủ đề
+ GV nêu các chủ đề trên và tổ chức cho HS lựa chọn chủ đề với yêu cầu:
Em hãy trao đổi với các bạn trong nhóm và thống nhất chủ đề nào để thực hiện
dự án?
+ HS trao đổi với các bạn trong nhóm và lựa chọn chủ đề để thực hiện dự án
Để phát triển tiểu chủ đề này, GV sử dụng sơ đồ tư duy để xây dựng ý tưởng, lựa chọn tiểu chủ đề
* Bước 2: Lập kế hoạch
- Xác định nhiệm vụ cần thực hiện: Đây là việc làm cần thiết khi tiến hành dự án
GV cần xác định cho học sinh hiểu được trong dự án đó cần thực hiện những nhiệm
vụ nào Ở bước này, người học sẽ suy nghĩ, động não về các yếu tố cần giải quyết trong chủ đề với các câu hỏi: Các em muốn tìm hiểu điều gì về chủ đề? Các em làm
gì để thực hiện chủ đề này? Làm thế nào để thực hiện nó?
- GV hướng dẫn HS xác định mục tiêu, giải pháp, thống nhất và phân công nhiệm vụ cho các thành viên trong nhóm
Trang 9- Dự kiến sản phẩm đạt được: Trước khi thực hiện, học sinh cần dự kiến sản phẩm thu được là poster, tập san, PowerPoint
- Cách triển khai và thực hiện dự án: GV hướng dẫn HS thực hiện theo nhóm hoặc cá nhân, nếu làm theo nhóm thì nhóm trưởng cần phân công nhiệm vụ cụ thể cho mỗi thành viên
- Thời gian thực hiện và hoàn thành: GV quy định rõ thời gian thực hiện dự án trong 1 tuần hay 2 tuần HS cần hoàn thành sản phẩm đúng thời gian quy định
* Bước 3: Thu thập thông tin
Ở bước này, học sinh bắt đầu trả lời cho các câu hỏi nghiên cứu
HS tiến hành thu thập dữ liệu qua nghiên cứu sách báo, khảo sát thực tế, phỏng vấn, tìm hiểu và khám phá… Bước này, GV hỗ trợ, giúp đỡ các em để học sinh tiếp cận và khai thác sâu các yếu tố của dự án
* Bước 4: Xử lí thông tin
- HS bắt dầu xử lí các dữ liệu thu thập được, làm rõ các thông tin đã tìm hiểu, tập hợp Học sinh cần đánh giá, nhận xét, giải thích, đưa ra ý kiến, kết luận
về vấn đề tìm hiểu
- Thảo luận, trao đổi ý kiến: HS trong nhóm trao đổi, hỏi ý kiến GV để hoàn thiện dự án
* Bước 5: Trình bày kết quả
- Xây dựng sản phẩm: Tổng hợp các kết quả đã phân tích thành sản phẩm cuối cùng và lựa chọn trình bày dưới nhiều hình thức khác nhau
- Trình bày sản phẩm: Kết quả sản phẩm cuối cùng được trình bày dưới nhiều dạng khác nhau: bài thuyết trình, biểu diễn, đóng kịch, triển lãm tranh, powerpoint…
* Bước 6: Đánh giá kết quả
- Cuối cùng là bước đánh giá, HS sẽ nhìn lại những hoạt động diễn ra trong quá trình thực hiện dự án của mình thông qua nội dung báo cáo và hình thức trình bày của các nhóm
- Đánh giá dự án: Sau khi trình bày báo cáo, các nhóm sẽ đánh giá kết quả của nhau và nhìn lại quá trình hoàn thành dự án HS đối chiếu với mục tiêu học tập xem đã đạt được chưa? Sản phẩm dự án còn thiếu sót gì? Cần bổ sung thêm
gì cho dự án?
- Qua đó, HS học tập được từ các nhóm cách lập kế hoạch, cách triển khai thực hiện, phân công nhiệm vụ, thu thập, xử lí thông tin, trưng bày sản phẩm và cách trình bày…
➢ Ưu điểm và hạn chế của dạy học dự án
Trang 10* Ưu điểm:
- Dạy học dự án là phương pháp gắn liền lí thuyết với thực tiễn
- Kích thích động cơ, hứng thú học tập của người học
- Phát huy tính tự lực, tính trách nhiệm, sáng tạo của học sinh
- Phát triển năng lực giải quyết vấn đề phức hợp, mang tính tích hợp
- Phát triển năng lực cộng tác, hỗ trợ, phát triển các kĩ năng giao tiếp
- Rèn luyện tính bền bỉ, kiên nhẫn cho các em trong học tập
- Phát triển năng lực phân tích, đánh giá cho học sinh
* Hạn chế:
- Đòi hỏi nhiều thời gian để học sinh nghiên cứu, tìm hiểu hoàn hiện dự án theo kế hoạch đã đề ra
- Đòi hỏi phương tiện và tài chính phù hợp để thực hiện dự án
g Thực nghiệm dạy học theo dự án
❖ Tiến hành dạy học theo dự án với chủ đề “Bảo vệ hòa bình”
Để tiến hành thực hiện dự án “Bảo vệ hòa bình”, Gv hướng dẫn học sinh thực hiện qua 6 bước cơ bản sau:
* Bước 1: Lựa chọn chủ đề
- Lựa chọn chủ đề:
+ GV nêu một số chủ đề để học sinh lựa chọn thự hiện dự án: Em hãy lựa
chọn chủ đề để thực hiện dự án học tập của mình trong các bài sau: Bảo vệ hòa bình, Thích ứng thay đổi, Tiêu dùng thông minh?
+ Học sinh các nhóm trao đổi và lựa chọn chủ đề
+ GV chốt lại chủ đề thực hiện dự án: “Bảo vệ hòa bình”
- Lựa chọn tiểu chủ đề:
Giáo viên hướng dẫn học sinh sử dụng sơ đồ tư duy để xây dựng ý tưởng và lựa chọn tiểu chủ đề
