Skkn cấp tỉnh sử dụng dụng cụ thí nghiệm trong dạy học bộ môn khoa học tự nhiên lớp 7 bằng phương pháp thực nghiệm thực tế tại trường trung học cơ sở Đông xuân

SỬ DỤNG DỤNG CỤ THÍ NGHIỆM TRONG DẠY HỌC BỘ MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN LỚP 7 BẰNG PHƯƠNG PHÁP “THỰC NGHIỆM THỰC TẾ” TẠI TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ ĐÔNG XUÂN PHẦN A: MỞ ĐẦU 1.. Trong đó, môn Kho

SỬ DỤNG DỤNG CỤ THÍ NGHIỆM TRONG DẠY HỌC BỘ MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN LỚP 7 BẰNG PHƯƠNG PHÁP “THỰC NGHIỆM THỰC

TẾ” TẠI TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ ĐÔNG XUÂN

PHẦN A: MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

- Trong bối cảnh nền giáo dục hiện nay, việc đổi mới phương pháp giảng dạy

để nâng cao chất lượng giáo dục là một yêu cầu quan trọng Chương trình giáo dục phổ thông 2018 được xây dựng với mục tiêu phát triển toàn diện phẩm chất

và năng lực của học sinh, giúp các em không chỉ tiếp thu kiến thức mà còn rèn luyện kỹ năng tư duy, sáng tạo và khả năng giải quyết vấn đề thực tiễn Trong đó, môn Khoa học tự nhiên đóng vai trò thiết yếu trong việc giúp học sinh làm quen với phương pháp khoa học, phát triển năng lực tư duy logic và thực hành thí nghiệm, từ đó hình thành những phẩm chất cần thiết trong quá trình học tập và cuộc sống

- Chương trình giáo dục phổ thông 2018 yêu cầu môn Khoa học Tự nhiên ở cấp Trung học cơ sở không chỉ cung cấp kiến thức mà còn phát triển kỹ năng quan sát, phân tích, thực nghiệm và giải quyết vấn đề của học sinh Mục tiêu là giúp học sinh hiểu và vận dụng kiến thức khoa học vào thực tế đời sống, đồng thời phát triển tư duy sáng tạo và khả năng tự học

- Môn Khoa học tự nhiên lớp 7 là bước tiếp theo trong quá trình học tập môn khoa học tự nhiên ở bậc trung học cơ sở, trong đó việc sử dụng dụng cụ thí nghiệm

và phương pháp thực nghiệm thực tế là yếu tố quan trọng giúp học sinh hình dung

và hiểu rõ hơn về các hiện tượng tự nhiên Tuy nhiên, việc áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại trong một số trường học vùng sâu, vùng xa, đặc biệt là các trường miền núi như trường Trung học cơ sở Đông Xuân, vẫn còn gặp nhiều khó khăn Vấn đề này đòi hỏi sự đổi mới trong phương pháp giảng dạy, sử dụng dụng

cụ thí nghiệm hợp lý, và nâng cao chất lượng học tập cho học sinh

1.1 Lý do khách quan

- Chương trình giáo dục phổ thông 2018 đã thay đổi quan điểm về cách tiếp cận và giảng dạy, nhấn mạnh sự phát triển năng lực của học sinh Trong đó, phương pháp "học qua thực nghiệm" được coi là một yếu tố quan trọng giúp học sinh tiếp thu kiến thức một cách hiệu quả hơn, đồng thời phát triển kỹ năng phân tích, giải quyết vấn đề và sáng tạo Việc sử dụng dụng cụ thí nghiệm trong dạy học giúp học sinh có thể quan sát và thực hành những hiện tượng khoa học, làm cho quá trình học trở nên trực quan và sinh động hơn

- Theo nghiên cứu của các chuyên gia giáo dục, học sinh có xu hướng tiếp

thu kiến thức tốt hơn khi được tham gia vào các hoạt động thực hành, thí nghiệm,

từ đó phát triển các kỹ năng cần thiết cho công việc và cuộc sống sau này Hơn nữa, việc học qua thí nghiệm sẽ giúp các em tạo được sự hứng thú, động lực học tập và khả năng áp dụng lý thuyết vào thực tiễn, là yếu tố quan trọng trong quá trình giáo dục toàn diện

- Tuy nhiên, trong thực tế, việc triển khai phương pháp này tại các trường học vùng sâu, vùng xa còn nhiều khó khăn Một trong những vấn đề chính là sự thiếu thốn về cơ sở vật chất, trang thiết bị và dụng cụ thí nghiệm Điều này gây khó khăn cho việc thực hiện các bài học khoa học một cách đầy đủ và hiệu quả

Do đó, cần phải có các biện pháp đổi mới phương pháp giảng dạy, tìm kiếm giải pháp phù hợp để vượt qua những hạn chế này

1.2 Lý do chủ quan

- Trường Trung học cơ sở Đông Xuân là một trường dân tộc miền núi, với

đa số học sinh là con em của các dân tộc thiểu số Các em gặp phải không ít khó khăn trong việc tiếp thu kiến thức, từ vấn đề ngôn ngữ, trình độ học vấn đến các điều kiện học tập hạn chế Trong môi trường học tập như vậy, việc áp dụng phương pháp học truyền thống đôi khi không đủ để tạo sự hứng thú và khơi dậy tiềm năng của học sinh Thực tế, học sinh vùng núi có ít cơ hội được tiếp cận với các phương tiện học tập hiện đại như các trường ở khu vực đô thị Điều này dẫn đến việc các em gặp khó khăn trong việc hiểu và hình dung các hiện tượng khoa học trừu tượng mà không có sự hỗ trợ từ các dụng cụ thí nghiệm

- Với tư cách là một giáo viên, tôi nhận thấy rằng việc sử dụng phương pháp dạy học "thực nghiệm thực tế" có thể giải quyết vấn đề này Dù điều kiện cơ sở vật chất còn hạn chế, nhưng nếu giáo viên sáng tạo trong việc sử dụng các phương tiện đơn giản và dễ tìm, vẫn có thể tạo ra những bài học thí nghiệm hữu ích cho học sinh Phương pháp này không chỉ giúp học sinh hiểu biết sâu sắc về các hiện tượng khoa học mà còn rèn luyện kỹ năng thực hành, tư duy phản biện, khả năng phân tích và giải quyết vấn đề Đồng thời, nó cũng giúp học sinh phát triển khả năng làm việc nhóm, giao tiếp và hợp tác trong các hoạt động học tập

- Vì vậy, trong quá trình dạy học môn Khoa học tự nhiên lớp 7, việc áp dụng phương pháp "thực nghiệm thực tế" không chỉ là một yêu cầu từ chương trình giáo dục mà còn là một giải pháp hữu hiệu giúp cải thiện chất lượng học tập của học sinh, đặc biệt là trong môi trường miền núi như trường tôi đang giảng dạy

2 Mục đích nghiên cứu biện pháp

Mục đích của nghiên cứu này là đề xuất và thực hiện biện pháp sử dụng dụng

cụ thí nghiệm trong dạy học môn Khoa học tự nhiên lớp 7 bằng phương pháp

"thực nghiệm thực tế", nhằm nâng cao hiệu quả dạy học và giúp học sinh phát triển đầy đủ các năng lực cần thiết trong quá trình học tập Cụ thể, mục tiêu nghiên cứu bao gồm:

2.1 Môn Khoa học tự nhiên lớp 7 và vai trò của thí nghiệm trong quá trình dạy học

- Môn Khoa học tự nhiên lớp 7 là một bộ môn quan trọng trong chương trình giáo dục Trung học cơ sở, giúp học sinh hiểu biết về thế giới xung quanh, về các hiện tượng tự nhiên và các quy luật khoa học Nội dung môn học bao gồm nhiều lĩnh vực như vật lý, hóa học, sinh học, và khoa học trái đất Mỗi lĩnh vực đều có những kiến thức lý thuyết cơ bản và những thí nghiệm thực tế nhằm củng cố, minh họa các khái niệm đó

- Thí nghiệm khoa học là một phương pháp học tập quan trọng trong môn Khoa học tự nhiên Việc tham gia trực tiếp vào các thí nghiệm không chỉ giúp học sinh hiểu rõ hơn về các hiện tượng mà còn giúp các em phát triển kỹ năng quan sát, phân tích và giải quyết vấn đề Học sinh có thể kiểm chứng những lý thuyết

đã học bằng cách thực hành, từ đó giúp các em tiếp thu kiến thức một cách sâu sắc và bền vững

- Tuy nhiên, ở những trường học vùng sâu, vùng xa, đặc biệt là những trường thuộc vùng dân tộc miền núi như Trường Trung học cơ sở Đông Xuân, vấn đề thiếu thốn dụng cụ thí nghiệm hiện đại là một thách thức không nhỏ Điều này đòi hỏi giáo viên phải sáng tạo trong việc lựa chọn và sử dụng các dụng cụ thí nghiệm đơn giản, dễ làm từ các vật liệu có sẵn trong cuộc sống hàng ngày của học sinh Việc áp dụng phương pháp “thực nghiệm thực tế” trong dạy học không chỉ khắc phục được vấn đề này mà còn giúp học sinh chủ động, tích cực hơn trong việc tiếp cận kiến thức khoa học

2.2 Phương pháp “thực nghiệm thực tế” trong dạy học Khoa học tự nhiên lớp 7

Phương pháp “thực nghiệm thực tế” là phương pháp giảng dạy trong đó học sinh tham gia trực tiếp vào các thí nghiệm khoa học, qua đó không chỉ học lý thuyết mà còn thực hành để hiểu rõ các hiện tượng và quy luật khoa học Đây là phương pháp rất hiệu quả trong việc giúp học sinh xây dựng và phát triển các kỹ năng như quan sát, phân tích, ghi chép và thảo luận khoa học

Trong dạy học môn Khoa học tự nhiên lớp 7 tại Trường Trung học cơ sở Đông Xuân, phương pháp “thực nghiệm thực tế” có thể được áp dụng như sau:

2.2.1 Lựa chọn các thí nghiệm phù hợp: Việc lựa chọn thí nghiệm trong môi trường vùng dân tộc miền núi cần chú ý đến tính khả thi, sự đơn giản trong

việc thực hiện, và đặc biệt là việc sử dụng các dụng cụ dễ kiếm, dễ làm Giáo viên

có thể tận dụng các vật liệu tự nhiên hoặc những dụng cụ có sẵn trong đời sống hàng ngày để thực hiện thí nghiệm

2.2.2 Hướng dẫn học sinh thực hiện thí nghiệm: Sau khi giới thiệu về mục

đích và cách thức thực hiện thí nghiệm, giáo viên cần hướng dẫn học sinh thực hiện từng bước một cách cẩn thận Giáo viên phải luôn nhấn mạnh tầm quan trọng của việc quan sát và ghi chép kết quả một cách chính xác

2.2.3 Phân tích kết quả và kết luận: Sau khi thực hiện thí nghiệm, giáo viên

và học sinh cùng nhau phân tích kết quả thu được, so sánh với lý thuyết và rút ra các kết luận khoa học Việc này không chỉ giúp học sinh củng cố kiến thức mà còn phát triển khả năng tư duy phản biện và giải quyết vấn đề

2.2.4 Ứng dụng kết quả vào thực tế: Giáo viên cần kết nối những kiến thức

học được từ thí nghiệm với thực tế cuộc sống của học sinh Điều này không chỉ giúp học sinh thấy được sự liên quan giữa lý thuyết và thực tiễn mà còn kích thích các em sáng tạo và áp dụng kiến thức vào các tình huống thực tế

2.3 Lợi ích của phương pháp “thực nghiệm thực tế” trong dạy học Khoa học tự nhiên lớp 7

Phương pháp “thực nghiệm thực tế” mang lại rất nhiều lợi ích cho cả giáo viên

và học sinh, đặc biệt là trong môi trường học tập tại các trường dân tộc miền núi:

2.3.1 Giúp học sinh tiếp thu kiến thức dễ dàng và sâu sắc: Khi học sinh

trực tiếp tham gia vào các thí nghiệm, các em sẽ hiểu và nhớ bài học lâu hơn, vì các em có thể chứng kiến và kiểm tra các hiện tượng một cách trực quan

2.3.2 Khuyến khích học sinh tự học và sáng tạo: Phương pháp này tạo ra

một không gian học tập tự do, nơi học sinh có thể thử nghiệm, tìm tòi và sáng tạo Học sinh có thể tự do đặt ra câu hỏi và giải quyết vấn đề thông qua các thí nghiệm

2.3.3 Phát triển các kỹ năng thực hành và tư duy khoa học: Thí nghiệm

giúp học sinh phát triển các kỹ năng quan sát, đo lường, phân tích và ghi chép kết quả Điều này rất quan trọng trong việc hình thành tư duy khoa học và khả năng giải quyết vấn đề

2.3.4 Tăng cường sự hứng thú và yêu thích môn học: Việc học tập thông

qua thí nghiệm giúp học sinh thấy môn Khoa học tự nhiên không chỉ là những lý thuyết khô khan mà là những kiến thức sống động có thể áp dụng ngay trong cuộc sống hàng ngày

* Ví dụ về thí nghiệm thực tế trong môn Khoa học tự nhiên

Dưới đây là một số ví dụ về thí nghiệm có thể áp dụng trong môn Khoa học

tự nhiên tại Trường Trung học cơ sở Đông Xuân, sử dụng các dụng cụ dễ kiếm

và dễ thực hiện:

Thí nghiệm về sự nở vì nhiệt của chất rắn: Giáo viên có thể sử dụng thanh

kim loại, đèn cồn, và nhiệt kế để thực hiện thí nghiệm này Học sinh sẽ quan sát

sự thay đổi kích thước của thanh kim loại khi bị nung nóng, từ đó hiểu về sự nở

vì nhiệt của chất rắn

Thí nghiệm về sự hòa tan của muối trong nước: Dụng cụ thí nghiệm đơn

giản như cốc thủy tinh, nước, và muối có thể giúp học sinh hiểu về quá trình hòa tan Thí nghiệm này giúp học sinh nắm bắt được khái niệm hòa tan và các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình này

Thí nghiệm về sự phân hủy thực phẩm trong môi trường thiếu oxy: Giáo viên

có thể sử dụng ống nghiệm, mẫu thực phẩm, và các vật liệu dễ kiếm để minh họa quá trình phân hủy hữu cơ, giúp học sinh hiểu về vai trò của vi sinh vật trong tự nhiên

3 Thực tiễn nhà trường

- Trường Trung học cơ sở Đông Xuân là một trường miền núi, với đa số học sinh là con em các dân tộc thiểu số Nhà trường đã và đang đối mặt với nhiều thách thức trong công tác giảng dạy, đặc biệt là với môn Khoa học tự nhiên Dù được đầu

tư một số trang thiết bị cơ bản, nhưng phòng thí nghiệm của trường còn thiếu thốn

về dụng cụ, ảnh hưởng đến chất lượng giảng dạy và thực hành của học sinh

- Những năm gần đây, trường đã cố gắng nâng cao chất lượng giảng dạy, đặc biệt là thông qua việc áp dụng các phương pháp giảng dạy hiện đại, tích cực như phương pháp học qua thí nghiệm thực tế Mặc dù thiếu thốn về cơ sở vật chất, nhưng nhà trường luôn khuyến khích giáo viên sáng tạo trong việc sử dụng các dụng cụ có sẵn, giúp học sinh tiếp cận với các bài học khoa học dễ hiểu và sinh động hơn

- Bên cạnh đó, các giáo viên trong trường cũng rất nhiệt tình, sáng tạo trong việc tìm ra các giải pháp giảng dạy phù hợp với điều kiện học sinh miền núi Việc dạy học qua thí nghiệm thực tế không chỉ giúp học sinh hiểu bài mà còn phát triển khả năng tư duy, thực hành, và làm việc nhóm Tuy nhiên, để phương pháp này đạt hiệu quả cao, nhà trường cần có thêm các hỗ trợ về cơ sở vật chất, dụng cụ thí nghiệm và đào tạo giáo viên về phương pháp dạy học hiện đại

4 Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi nghiên cứu của sáng kiến này được giới hạn trong việc áp dụng phương pháp "thực nghiệm thực tế" trong dạy học môn Khoa học tự nhiên lớp 7 tại Trường Trung học cơ sở Đông Xuân Nghiên cứu sẽ tập trung vào việc sử dụng

dụng cụ thí nghiệm đơn giản nhưng hiệu quả trong các bài học, giúp học sinh không chỉ tiếp thu lý thuyết mà còn có thể thực hành và hiểu rõ các hiện tượng khoa học Phạm vi này cũng bao gồm việc khảo sát, thu thập ý kiến phản hồi từ học sinh và giáo viên về hiệu quả của phương pháp này trong việc nâng cao chất lượng học tập

* Kết luận phần Mở đầu

Với sự đổi mới của chương trình giáo dục phổ thông 2018, việc áp dụng phương pháp "thực nghiệm thực tế" trong giảng dạy môn Khoa học tự nhiên lớp

7 là một yêu cầu quan trọng để giúp học sinh phát triển năng lực tư duy, thực hành

và giải quyết vấn đề Mặc dù gặp phải khó khăn về cơ sở vật chất, nhưng trường Trung học cơ sở Đông Xuân vẫn có thể triển khai phương pháp này bằng cách sáng tạo trong việc sử dụng các dụng cụ thí nghiệm đơn giản Mục đích của sáng kiến này là cải thiện chất lượng dạy học và giúp học sinh hiểu bài một cách sinh động, hiệu quả

PHẦN B: NỘI DUNG 1.Thực trạng

- Tại Trường Trung học cơ sở Đông Xuân, môn Khoa học tự nhiên lớp 7 được giảng dạy theo chương trình giáo dục phổ thông, trong đó việc sử dụng dụng

cụ thí nghiệm đóng vai trò quan trọng trong việc giúp học sinh hình dung và hiểu

rõ các hiện tượng khoa học Tuy nhiên, trong thực tế giảng dạy, việc áp dụng phương pháp "thực nghiệm thực tế" vẫn còn gặp nhiều thách thức, đặc biệt là trong môi trường vùng dân tộc miền núi dung cụ thí nghiệm giáo khoa chương trình 2018 chưa được cấp đồng bộ, giáo viên phải tìm hiểu, lựa chọn những dụng

cụ thí nghiện được cấp từ những năm 2004-2005 để làm thí nghiệm cho học sinh nên có nhiều dụng cụ thí nghiệm có độ chính xác không cao làm ảnh hưởng đến kết quả thí nghiệm

- Đối với học sinh ở trường, phần lớn các em xuất phát từ các gia đình nông thôn, có điều kiện vật chất và tri thức hạn chế Mặc dù các em rất hứng thú với các bài học có ứng dụng thực tế và thí nghiệm, nhưng do thiếu thốn dụng cụ thí nghiệm và cơ sở vật chất, việc thực hành trong môn học Khoa học tự nhiên còn gặp nhiều khó khăn Phần lớn dụng cụ thí nghiệm hiện đại đều chưa có sẵn, điều này ảnh hưởng đến chất lượng học tập và làm hạn chế khả năng trải nghiệm thực

tế của học sinh

- Tuy nhiên, trong những năm gần đây, giáo viên đã nỗ lực sử dụng các dụng

cụ thí nghiệm giáo khoa chương trình của trương cũ vào giảng dạy chương trình

giáo dục phổ thông 2018 hoặc sử dụng các dụng cụ thí nghiệm đơn giản, dễ kiếm

từ thiên nhiên và vật liệu có sẵn trong đời sống hàng ngày để thực hiện các thí nghiệm đơn giản Mặc dù vậy, việc sử dụng các dụng cụ này cũng chỉ đáp ứng được một phần nhu cầu học tập thực hành của học sinh, và không thể thay thế được các thí nghiệm chuyên sâu hơn đòi hỏi các thiết bị hiện đại

1.1 Thuận lợi

1.1.1 Học sinh có sự hứng thú với các thí nghiệm: Các em học sinh tại

trường rất tò mò và có sự yêu thích đối với các hoạt động thí nghiệm thực tế Việc tham gia vào các thí nghiệm giúp các em tiếp cận với kiến thức một cách sinh động và trực quan, từ đó tạo hứng thú học tập và động lực cho các em khám phá thêm nhiều hiện tượng khoa học

1.1.2 Giáo viên nhiệt tình, sáng tạo: Đội ngũ giáo viên tại trường có sự nhiệt

huyết và sáng tạo trong việc giảng dạy Mặc dù đối mặt với nhiều khó khăn về cơ sở vật chất, các thầy cô luôn nỗ lực tìm ra những phương pháp dạy học phù hợp, đặc biệt là sử dụng các dụng cụ thí nghiệm đơn giản nhưng hiệu quả Điều này tạo ra những tiết học sôi nổi, hấp dẫn và giúp học sinh học hỏi một cách trực tiếp

1.1.3 Nguồn tài nguyên địa phương phong phú: Vùng miền núi nơi trường

đóng góp rất nhiều tài nguyên thiên nhiên, vật liệu dễ kiếm như đá, đất, cây cỏ, nước, động vật… có thể sử dụng để thực hiện các thí nghiệm đơn giản mà vẫn giúp học sinh khám phá các hiện tượng khoa học cơ bản

1.2 Khó khăn

1.2.1 Thiếu thốn dụng cụ thí nghiệm: Dụng cụ thí nghiệm hiện đại như

kính hiển vi, bộ dụng cụ hóa học, các thiết bị đo lường chính xác không có sẵn tại trường, dụng cụ thí nghiệm chưa đồng bộ với yêu cầu thí nghiêm của sách giáo khoa Điều này làm hạn chế khả năng thực hiện các thí nghiệm phức tạp, đặc biệt

là những thí nghiệm cần thiết bị chuyên dụng để quan sát hoặc đo lường chính xác các hiện tượng

1.2.2 Địa lý và điều kiện giao thông: Vị trí của trường ở vùng núi, lá trường

nhỏ kinh phí mua sắm dụng cụ thí nghiệm mới cò eo hẹp Các thầy cô và học sinh phải tự tìm cách sáng tạo ra các thí nghiệm từ vật liệu có sẵn tại địa phương, tuy nhiên điều này cũng chỉ giới hạn trong một số hiện tượng đơn giản

1.2.3 Nhu cầu đào tạo, bồi dưỡng giáo viên: Dù giáo viên tại trường có sự

nhiệt tình, nhưng một số thầy cô chưa được bồi dưỡng đầy đủ về các phương pháp dạy học hiện đại và việc sử dụng dụng cụ thí nghiệm trong giảng dạy Điều này ảnh hưởng đến chất lượng của các tiết học thực nghiệm, khi giáo viên chưa có đủ

kiến thức và kỹ năng sử dụng các công cụ thí nghiệm đúng cách

1.2.4 Khả năng tiếp cận tài liệu học tập: Học sinh ở vùng núi có ít cơ hội

tiếp cận với các tài liệu học tập đa dạng và hiện đại Các tài liệu tham khảo về khoa học thường thiếu và chủ yếu chỉ dựa vào sách giáo khoa, điều này hạn chế khả năng khám phá của học sinh

2 Nội dung cần giải quyết

- Môn Khoa học tự nhiên lớp 7 đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển

tư duy logic, khả năng quan sát và giải quyết vấn đề của học sinh Tuy nhiên, việc

áp dụng phương pháp "thực nghiệm thực tế" vào dạy học môn này tại Trường Trung học cơ sở Đông Xuân, nơi có học sinh chủ yếu là người dân tộc thiểu số, vẫn gặp phải nhiều thách thức Để phát huy hiệu quả của phương pháp này, có một số nội dung quan trọng cần giải quyết trong sáng kiến kinh nghiệm

2.1 Tạo điều kiện để học sinh tiếp cận với các thí nghiệm thực tế

- Học sinh tại Trường Trung học cơ sở Đông Xuân có thể gặp khó khăn trong việc tiếp cận với các dụng cụ thí nghiệm hiện đại do điều kiện cơ sở vật chất còn hạn chế Do đó, một trong những vấn đề đầu tiên cần giải quyết là tìm ra cách thức giúp học sinh có thể tiếp cận và thực hành các thí nghiệm thực tế mà không phụ thuộc quá nhiều vào các dụng cụ chuyên biệt

- Giải pháp là giáo viên cần sáng tạo trong việc sử dụng các dụng cụ thí nghiệm đơn giản, dễ kiếm từ thiên nhiên hoặc vật liệu có sẵn trong đời sống hàng ngày Ví dụ, sử dụng đá, đất, nước, thực vật hoặc các đồ vật thông thường để thực hiện các thí nghiệm khoa học cơ bản như thí nghiệm về sự hòa tan, nở vì nhiệt của chất rắn, hay sự phát triển của cây cối Điều này sẽ giúp học sinh không chỉ học được kiến thức mà còn làm quen với việc sử dụng các dụng cụ đơn giản để nghiên cứu khoa học

2.2 Tăng cường kỹ năng thực hành thí nghiêm cho học sinh

- Để đạt được hiệu quả tối đa từ phương pháp "thực nghiệm thực tế", việc phát triển kỹ năng thực hành cho học sinh là vô cùng quan trọng Học sinh cần có

cơ hội thực hành nhiều, không chỉ là tham gia vào các thí nghiệm mà còn là ghi chép kết quả, phân tích, rút ra kết luận và thảo luận với bạn bè và giáo viên

- Điều này đòi hỏi giáo viên phải thiết kế các bài học khoa học gắn liền với thực tế, đồng thời tạo ra không gian cho học sinh tự do khám phá và tìm kiếm câu trả lời Giáo viên cũng cần hướng dẫn học sinh cách thực hiện các thí nghiệm khoa học đúng cách, từ việc chuẩn bị dụng cụ cho đến việc ghi chép kết quả một cách

chính xác và khoa học

Học sinh nghiên cứa thí nghiệm

Học sinh thực hành thí nghiệm

2.3 Đảm bảo tính liên kết giữa lý thuyết và thực hành

- Một vấn đề quan trọng khác cần giải quyết là làm sao để kết nối lý thuyết với thực hành một cách hiệu quả Trong nhiều trường hợp, học sinh có thể cảm thấy lý thuyết trong sách giáo khoa khô khan, thiếu sự kết nối với thực tế Việc áp dụng phương pháp "thực nghiệm thực tế" sẽ giúp học sinh thấy được mối liên hệ trực tiếp giữa các hiện tượng khoa học và đời sống hàng ngày

- Giáo viên cần phải liên hệ các thí nghiệm với các khái niệm lý thuyết trong sách giáo khoa để học sinh hiểu rõ hơn về quy luật khoa học Ví dụ, khi học về sự

nở vì nhiệt của chất rắn, giáo viên có thể cho học sinh thực hành thí nghiệm với thanh kim loại và sau đó lý giải các hiện tượng này bằng các lý thuyết đã học, giúp học sinh không chỉ hiểu mà còn thấy được ứng dụng thực tế của kiến thức

2.4 Phát triển tư duy phản biện và khả năng giải quyết vấn đề của học sinh

Một yếu tố quan trọng khi sử dụng phương pháp “thực nghiệm thực tế” là giúp học sinh phát triển tư duy phản biện và khả năng giải quyết vấn đề Việc tham gia vào các thí nghiệm khoa học sẽ giúp học sinh hiểu rằng không phải mọi hiện tượng đều có câu trả lời ngay lập tức, và đôi khi cần phải thử nghiệm, phân tích và suy nghĩ nhiều lần mới có thể đưa ra kết luận chính xác

Giáo viên cần khuyến khích học sinh đặt câu hỏi về các hiện tượng, thử nghiệm nhiều giả thuyết khác nhau và phân tích các kết quả Đồng thời, giáo viên cũng nên tạo ra không gian để học sinh thảo luận và chia sẻ những ý tưởng, kết quả của mình Điều này sẽ giúp các em phát triển khả năng tư duy độc lập và khả năng giải quyết vấn đề, những kỹ năng quan trọng không chỉ trong học tập mà

Học sinh hân hoan khi thí nghiệm thành công

còn trong cuộc sống sau này

2.5 Tăng cường sự tham gia của cộng đồng và phụ huynh

Một yếu tố không thể thiếu trong việc áp dụng phương pháp "thực nghiệm thực tế" là sự tham gia của cộng đồng và phụ huynh học sinh Trong môi trường dân tộc miền núi, nhiều gia đình chưa có đầy đủ kiến thức về tầm quan trọng của thí nghiệm trong học tập Vì vậy, giáo viên cần phối hợp với phụ huynh, cộng đồng để tạo ra một môi trường học tập tích cực, nơi học sinh có thể học hỏi từ thực tế cuộc sống và từ những kinh nghiệm của người lớn

Thông qua các buổi họp phụ huynh hoặc các hoạt động ngoại khóa, giáo viên

có thể tạo cơ hội cho các bậc phụ huynh và cộng đồng cùng tham gia vào các hoạt động thí nghiệm, giúp học sinh thấy được giá trị của khoa học trong đời sống thực tiễn và khuyến khích các em duy trì sự hứng thú học tập

Như vậy, để áp dụng phương pháp "thực nghiệm thực tế" hiệu quả trong dạy học Khoa học tự nhiên lớp 7, giáo viên cần giải quyết những vấn đề trên thông qua việc sáng tạo trong việc sử dụng dụng cụ thí nghiệm, tăng cường kỹ năng thực hành cho học sinh, kết nối lý thuyết và thực hành, phát triển tư duy phản biện, cũng như tăng cường sự tham gia của cộng đồng Những giải pháp này không chỉ giúp học sinh học tốt môn Khoa học tự nhiên mà còn giúp các em phát triển toàn diện các kỹ năng khoa học và sống

3 Biện pháp giải quyết

Phương pháp "thực nghiệm thực tế" trong dạy học bộ môn Khoa học tự nhiên lớp 7 tại Trường Trung học cơ sở Đông Xuân, trường dân tộc miền núi, là một phương pháp dạy học mang tính thực tiễn cao, giúp học sinh trải nghiệm và hiểu

rõ kiến thức thông qua các thí nghiệm thực tế Để phương pháp này có thể đạt hiệu quả, có nhiều yếu tố cần phải được chuẩn bị kỹ lưỡng và áp dụng đúng cách Sau đây là các biện pháp giải quyết cho sáng kiến kinh nghiệm này:

3.1 Đối với giáo viên

3.1.1 Tìm hiểu đặc điểm tâm sinh lý học sinh

Để áp dụng phương pháp “thực nghiệm thực tế” hiệu quả, giáo viên cần nắm vững đặc điểm tâm sinh lý của học sinh lớp 7, đặc biệt là học sinh dân tộc miền núi Độ tuổi học sinh lớp 7 (12-13 tuổi) đang trong giai đoạn phát triển mạnh mẽ

về tư duy và cảm xúc Các em có khả năng tiếp thu thông tin tốt nhưng lại dễ bị xao lạc nếu không được hướng dẫn rõ ràng, chi tiết Đặc biệt, học sinh vùng dân tộc miền núi thường có sự khác biệt trong phương pháp tiếp cận kiến thức so với học sinh ở các vùng đô thị

Học sinh miền núi có xu hướng tiếp cận vấn đề khoa học một cách trực quan