Skkn cấp tỉnh sử dụng bản Đồ tư duy Để dạy các giờ Ôn tập ngữ pháp tiếng anh lớp 9

Đó là lấy học sinh làm trung tâm, người dạy đóng vai trò hướng dẫn, học sinh chủ động tiếp thu kiến thức, phát huy triệt để tính sáng tạo của mỗi học sinh thông qua hoạt động dạy học, từ

PHÒNG GD & ĐT HUYỆN QUỐC OAI TRƯỜNG THCS TUYẾT NGHĨA

Tên đề tài

“ Sử dụng bản đồ tư duy để dạy các giờ ôn tập ngữ pháp

Tiếng Anh lớp 9.”

Sơ yếu lý lịch

- Họ và tên: Hoàng Văn Chiến

- Ngày, tháng, năm sinh: 06/6/1975

- Năm vào ngành: 10/9/1996

- Chức vụ công tác: Giáo viên trường THCS Tuyết Nghĩa -Trình độ: Đại học

- Hệ đào tạo: Tại chức

- Bộ môn giảng dạy: Tiếng Anh

- Khen thưởng: Chiến sỹ thi đua cấp cơ sở

3 Đối tượng - Phạm vi nghiên cứu 6

3 Ý nghĩa của sáng kiến kinh nghiệm 24

A-Phần mở đầu 1/Lý do chọn đề tài

1.1 Cơ sở lý luận

Trong những năm gần đây, ở khối THCS đã thay đổi sách giáo khoa, đồng thời có đổi mới về phương pháp dạy học Đó là lấy học sinh làm trung tâm, người dạy đóng vai trò hướng dẫn, học sinh chủ động tiếp thu kiến thức, phát huy triệt

để tính sáng tạo của mỗi học sinh thông qua hoạt động dạy học, từ đó sẽ phát triển được các phẩm chất và năng lực của người học Vì vậy người dạy phải thiết kế được nhiều phương pháp hay, thường xuyên đổi mới cách làm, đa dạng các hoạt động

Đồng thời các hoạt động đó còn là những trò chơi, là những hoạt động theo

tổ, nhóm và theo cặp, để tạo sự ganh đua, kích thích sự tìm tòi, và mang tính đoàn kết cùng giúp đỡ nhau trong học tập, hơn nữa đã thu hút mọi đối tượng học sinh đều làm việc và hấp dẫn học sinh vào môn học hơn

Hơn nữa việc áp dụng công nghệ vào giảng dạy là rất cần thiết, vì nó đem lại cho người học và người dạy rất nhiều lợi ích mà không tốn nhiều thời gian và vật chất Vì thế mà ngành ta đã có khẩu hiệu “làm chủ công nghệ thông tin, là làm chủ tương lai.”

Theo quan điểm của Bộ giáo dục và đào tạo về phương pháp dạy tiếng Anh thì lấy “ chủ điểm giao tiếp làm cơ sở xây dựng nội dung dạy học.”Nhằm đáp ứng được nhu cầu và sở thích khác nhau, những trình độ, lứa tuổi và sự hiểu biết khác nhau của học sinh Qua đó phát triển các năng lực ngôn ngữ, thông qua các tình huống sinh động và hấp dẫn Chủ điểm giao tiếp cho phép giáo viên khai thác đến mức tối đa các kỹ năng và hoạt động giao tiếp, các chức năng ngôn ngữ, cũng như các cấu trúc ngữ pháp và từ vựng Chủ điểm giao tiếp còn cho phép phối hợp một cách hài hòa các mặt hoạt động giao tiếp, các kỹ năng giao tiếp, các yếu tố ngôn ngữ và các thành tố của quá trình dạy học

Nói đến ngữ pháp là những qui tắc khá phức tạp, nếu không hiểu và không thông dụng nó thì có nói , đọc giỏi đến đâu, người nghe vẫn chưa hiếu ra mình muốn nói gì

Trong sách giáo khoa lớp 9, ngoài việc có các kỹ năng cao, thì đòi hỏi học sinh phải có một vốn kiến thức lớn ở các lớp dưới Vì nó là cầu nối để tiếp thu, vận dung các kiến thức ngữ pháp của lớp 9 này Hơn nữa, trong một bài kiểm tra, tuy có các kỹ năng, song phần ngữ pháp là rất lớn, được thể hiện trong các bài thi

vào lơp 10 hay thi tốt nghiệp THPT Hơn nữa học sinh có hiểu được ngữ pháp thì

sẽ phát triển được các kỹ năng

Như chúng ta đã biết, trong sách giáo khoa lớp 8, 9 thì mỗi đơn vị bài học (unit), có một tiết “Looking Back and project” Phần này thường có từ 4 đến 5 bài, nếu giáo viên không có phương pháp tốt, thì không làm nổi bật được kiến thức cần đạt và không hoàn thiện được các bài tập đó Vì người dạy và người học phải ôn lại rất nhiều kiến thức có liên quan và dành nhiều thời gian còn lại cho phần Project

Do vậy người thầy phải biết áp dụng phù hơp và phải biết biến đổi thành nhiều dạng hoạt động với kiểu bài dạy và đối tượng dạy học, để ôn tập được nhiều hơn kiến thức cũ và lam nổi bật được kiến thức mới

1 2- Cơ sở thực tiễn

*/ Tầm quan trọng của ngữ pháp

Ngữ pháp đóng một vai trò rất quan trọng việc học và sử dụng ngoại ngữ, vì

nó có những qui tắc nhất định, phải tuân theo Song chúng ta đang sử dụng tiếng việt, thì qui tắc ngữ pháp của hai thứ tiếng này thì lại khác nhau Vậy ta không thể

có cách để khai thác rõ nó, thì người học sẽ bị nhầm với qui tắc tiếng việt Hơn nữa trong sách giáo khoa mới bây giờ, thì ngữ pháp được xuất hiện dần dần và mang tính giới thiệu thông qua các phần của bài học, thông qua các chủ điểm giao tiếp, từ đó khai thác ra qui tắc sử dụng hiện tượng ngữ pháp đó và cuối cùng được vận dụng lại nó ở phần “Looking Back” của đơn vị bài học đó

Các hiện tượng ngữ pháp này được đặt trong các kỹ năng Nghe-đọc –nói và viết Vậy ta phải thiết kế các hoạt động song song với các kỹ năng đó, mà phải làm nổi bật được qui tắc ngữ pháp đó

Học tập thì đi đôi với kiểm tra, kiểm tra là hoạt động đánh giá một quá trình của người truyền thụ kiến thức và người tiếp thu kiến thức và từ đó người dạy điều chỉnh lại phương pháp giảng dạy Song nếu không hiểu qui tắc ngữ pháp thì người học không thể hiện được kiến thức của mình trên bài kiểm tra thông qua các kỹ năng nghe, đọc,viết.(ví dụ: trong bài đọc nếu không hiểu ngữ pháp thì không hiểu được nội dung của bài, hay bài viết văn, nếu không hiểu ngữ pháp thì không hình thành được câu….)

*/ Tầm quan trọng của công nghệ thông tin

Ngày nay công nghệ thông tin đang phat triển mạnh cho mọi lĩnh vực, cho mọi công việc Đặc biệt trong ngành giáo dục, thì công nghệ thông tin là công cụ

hỗ trợ đắc lực Vì vậy người dạy phải biết sử dụng hiệu quả và phải biết khai thác

và cập nhật nó thường xuyên

Công nghệ thông tin giúp người dạy khai thác tối ưu các hình ảnh, âm thanh

và đưa ra các phương pháp hoạt động một cách nhanh nhất, dể hiểu nhất Hơn nửa

nó còn giúp người dạy trình bày các kiến thức, các thông tin đó một cách đẹp, dễ hiểu, dễ nhớ

*/ Phương pháp giảng dạy và những định hướng

Trong phương pháp dạy học hiện nay là phải tránh một giờ học mà người thầy nặng về giải thích ngữ pháp, nói nhiều, học sinh chỉ ngồi nghe, hơn nữa người đời đã có câu “ Trăm nghe không bằng một thực hành” Vậy không cần nói nhiều,

mà phải tổ chức các hoạt động gắn học sinh vào đó để thực hành

Các hoạt động dạy học này phải có môi trường gắn với những tình huống đa dạng của cuộc sống cụ thể Muốn học sinh là chủ thể trong hoạt động học thì người dạy phải tổ chức các hoạt động theo cặp, nhóm, tổ hoặc cả lớp, thuyết trình, những hoạt động này cần gắn với các trò chơi để tăng sự ganh đua, sôi nổi, phát huy được tính chủ động sáng tạo, tự do thể hiện những suy nghĩ của mình

Đảng và nhà nước ta đã vạch rõ “giáo dục phải đào tạo ra những con người

có tri thức, có tính sáng tạo, có tính kỷ luật cao, thích tìm tòi, ham học hỏi cái hay cái mới, năng động và thích nghi với mọi điều kiện”

Xuất phát từ sự cần thiết, thực tế, quan điểm và những nhận định trên, qua hơn một năm học Tôi vừa tìm đọc qua các tài liệu, vừa học hỏi, vừa áp dụng, thực nghiệm và điều tra trên lớp Tôi thấy rằng đề tài này đã đem lại thành công rất cao cho người dạy và người học

2 Mục đích và phương pháp nghiên cứu

2.1-Mục đích nghiên cứu

Nhằm tìm ra những cách làm hay, những phương pháp tích cực để giúp học sinh ôn tập, luyện tập ngữ pháp tiếng Anh ở khối lớp 9 trong phần “Looking Back” với điều kiện là “free or less control” đạt kết quả cao hơn, vận dụng tốt hơn với các kiến thức đã đượ học ở các lớp dưới và được giới thiệu ở các phần trước, trong mọi tình huống giao tiếp

Nhằm tìm ra các phương pháp luyện tập theo nhóm, theo tổ, theo đội hay là hoạt động theo cặp Để mỗi một học sinh đều được và phải làm việc, từ đó học sinh sẽ khắc sâu được kiến thức ngữ pháp hơn

Nhằm tìm ra các hoạt động cụ thể để nhóm các hiện tượng, các cụm ngữ pháp để vẽ thành bản đồ tư duy và làm đơn giản hóa các nội dung trong sách giáo khoa, từ đó học sinh sẽ khai thác được tốt hơn nội dung ngôn ngữ cần đạt

Từ đó sẽ nâng cao được chất lượng môn học và nắm chắc được ngữ pháp tiếng Anh hơn

2.2-Phương pháp nghiên cứu

Qua một năm học 2024 - 2025 Tôi có sử dụng phương pháp vừa nghiên cứu tài liệu, nghiên cứu thực trạng, vừa thực nghiệm và điều tra

3 Giới hạn của đề tài

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Là học sinh lớp 9 tại trường THCS Tuyết Nghĩa, thuộc các lớp 9 A,B,C với các đối tượng học sinh khác nhau

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Sử dụng bản đồ tư duy cho các tiết dạy và ôn tập ngữ pháp “Looking Back” tiếng Anh lớp 9

4 Các giả thuyết nghiên cứu

Nghiên cứu về các phương pháp luyện tập ngữ pháp, cách tổ chức các hoạt động tích cực, nghiên cứu cách sử dụng bản đồ tư duy, cách liên kết các nội dung kiến thức

Nghiên cứu theo quan điểm dạy học sách giáo khoa tiếng Anh lớp 9, nghiên cứu cách làm và sử dụng đồ dùng dạy học

Nghiên cứu các trò chơi trong việc dạy-học ngôn ngữ

5.Kế hoạch thực hiện

Xuất phát từ thực tiễn Đề tài này đã được thực hiện, xây dựng và đăng ký với tổ chuyên môn ngay từ đầu năm học, khi xây dựng kế hoạch bộ môn Đề tài này được thực hiện trong 2 năm học(2023-2024 và năm học 2024-2025)

B PHẦN NỘI DUNG 1.Thực trạng và những mâu thuẫn

1.1-Đối với bộ môn và sách giáo khoa

Ngữ pháp lớp 9 cao, đòi hỏi nhiều kiến thức gốc Nhiều bài tập đòi hỏi học sinh không những nhớ kiền thức bộ môn mà còn có kiến thức xã hội ở phần

“Looking Back”

Là một môn học khá mới được đưa vào để thi tuyển vào lớp 10 trong các trường THCS, vì thế còn gặp nhiều khó khăn : Phương pháp đặc trưng của bộ môn cũng như vấn đề ôn tập, tổng hợp kiến thức ngôn ngữ còn gặp lung túng cho học sinh ở nông thôn, nhiều chủ điểm giao tiếp trong sách giáo khoa chưa sát với cuộc sống thực tế của học sinh, từ vừng trừu tượng và khó

Sách giáo khoa chưa thiết kế được các hoạt động cụ thể, còn quá đơn giản

và nếu làm theo sách thì chưa thoát lên được kiến thức ngôn ngữ và ngữ pháp cần đạt

1.2-Đối với học sinh

Bị rỗng kiến thức ở các lớp dưới đặc biệt qua ba tháng hè và ít ôn lại nên bị quên nhiều

Là học sinh ở nông thôn vì vậy không có môi trường ngoại ngữ, những người xung quanh không có kiến thức về môn này để giúp các em tự học ở nhà

Điều kiện học tập còn chưa phong phú, vở ghi và việc ghi chép không thường xuyên, chưa có phương pháp và thói quen tự học Tài liệu tham khảo không có, Học sinh không nhớ được kiến thức, không hệ thống và tổng hợp ngữ pháp,

sợ học môn này vì khó hiểu

1.3-Đối với giáo viên

Nặng về giải thích, nói nhiều đặc biệt là về ngữ pháp Giao viên khá lớn tuổi

và khá bằng nhau về lứa tuổi, nên ngại tiếp thu ý kiến của đồng nghiệp

Trình độ đào tạo bằng nhiều hình thức khác nhau, điều kiện và nơi đào tạo cũng khác nhau Giáo viên phải dạy nhiều giờ, nên ít có thời gian để đi dự giờ thăm lớp, rút kinh nghiệm, học hỏi lẫn nhau trong cùng một môn học

Trong mỗi trường có ít giáo viên cùng môn để cùng thảo luận, là môn học mới được đưa và thi tuyển sinh với đề chung của toàn thành phố

2 Phương pháp dạy học và những định hướng

Như chúng ta biết, trong phương pháp giảng dạy hiện nay, thì người dạy đóng vai trò hướng dẫn và tổ chức trong các hoạt động dạy học, thì học sinh chủ động tiếp thu kiến thức mới, đồng thời phải coi người học là chủ thể trong các hoạt động đó, đồng thời tăng cường các hoạt động để cùng thảo luận và đưa ra các ý kiến riêng của mình, trân trọng những ý kiến sáng tạo, hợp tác để cùng giúp

đỡ nhau tiến bộ và phát huy hết các năng lực ngôn ngữ cũng như phẩm chất của người học

Phương pháp sử dụng bản đồ tư duy là phương pháp giúp người dạy dễ truyền thụ, dễ tóm tắt bằng ngôn ngữ xúc tích, rõ ràng và giúp người nghe dễ tiếp thu, dễ hiểu vì nó logic, không nhầm lẫn ví dụ một nhà kinh doanh nổi tiêng người singapo, từ một cậu bé rất dốt, có lực học rất thấp kém Song anh ta biết vận dụng bản đồ tư duy trong cách học và làm việc, từ đó anh ta trở thanh có tài và người thành đạt nhất trên thế giới

Sử dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy là rất cần thiết Ngày nay hầu hết các trường trong huyện cũng như trường THCS Tuyết Nghĩa học đều đang được trang bị máy chiếu và Tivi thông minh Nó khuyến khích giáo viên sử dụng tối đa các kênh hình thông tin và kiểm soát kết quả của từng học sinh ngay trên máy chủ của mình Vậy người dạy phải không ngừng khám phá, trao dồi, học hỏi

về công nghệ thông tin thì nó sẽ đem lại cho người dạy và người học rất nhiều lợi ích

Trong quan điểm dạy ngoại ngữ hiện nay, thì lấy hoạt động giao tiếp làm trung tâm và xuyên suốt trong mọi hoạt động dạy học, từ đó sẽ phát huy các kỹ năng khác

Muốn học sinh là chủ thể trong hoạt động dạy học, thì người dạy phải tổ chức tốt các hoạt động theo nhóm, cặp hoặc tổ và cần gắn chúng với các trò chơi,

để tăng sự ganh đua, sôi động và phát huy được tính chủ động sáng tạo, tự do thể hiện những suy nghĩ của mình Đồng thời người dạy phải biết tạo ra những ngữ cảnh sát với thực tế của học sinh ở nông thôn, từ đó học sinh dễ hoạt động, khắc sâu được vốn từ vựng, ngữ pháp và lôi cuốn được học sinh vào môn học hơn Mục đích của việc dạy ngoại ngữ không nhằm hướng học sinh vào việc nghiên cứu hệ thống ngôn ngữ, mà nhằm giúp người học sử dụng hệ thống ngôn ngữ đó như là một công cụ giao tiếp Năng lực giao tiếp này được thể hiện bằng khả năng sử dụng sáng tạo những quy tắc ngôn ngữ để thực hiện giao tiếp theo tình huống Như vậy, nắm chắc hệ thống ngôn ngữ không phải là đích cuối cùng

mà chỉ là phương tiện để đạt được các mục đích giao tiếp Xuất phát từ sự cần thiết, thực tế, quan điểm và những nhận định trên Qua hơn một năm học qua, tôi vừa tìm đọc qua những tài liệu, vừa học hỏi, áp dụng, thực nghiệm và điều tra trên lớp Tôi thấy rằng đề tài này đã đem lại thành công rất cao cho người học và người dạy

Xuất phát từ những nguyên nhân trên, nên trong một số năm qua chất lượng học sinh thấp, học sinh sợ môn học này, việc nói tiếng Anh của học sinh rất kém… Được thể hiện qua 3 bảng khảo sát dưới đây:

B¶ng 1: KÕt qu¶ kh¶o s¸t ®Çu n¨m

B¶ng 2: §iÒu tra th¨m dß vÒ m«n Anh ng÷

Bảng thăm dũ trờn đó được hệ thống qua việc phỏt phiếu điều tra, qua từng

học sinh một cỏch khỏch quan, vỡ học sinh khụng phải ghi tờn vào phiếu, khụng

đỏnh giỏ, khụng lấy điểm

Qua bảng này cho ta thấy học sinh sợ học tiếng Anh, ngại giao tiếp, khụng

nắm được kiến thức ngữ phỏp và sợ sai nờn ớt dỏm núi

Bảng 3: Điều tra thăm dò qua một giờ dạy, có áp dụng các bản đồ tư duy

này và một giờ học đơn thuần

Học sinh nắm chăc ngữ phỏp

Hoc sinh đạt 50%

Học sinh không nắm

kiến của đồng nghiệp và cho thấy kết quả khỏc nhau rừ ràng

3 Những giải pháp

Như chúng ta biết, nghề dạy học thật đáng tự hào vì đó là nghề cao quý, như

cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng có nói: “Nghề dạy học là nghề cao quý nhất trong

những nghề cao quý.” Không những thế mà nghề dạy học này còn được ví như

một “kỹ sư tâm hồn” Vậy làm thế nào để đáp lại sự quan tâm của Đảng, Nhà

nước và sự tôn vinh của xã hội?

Để khẳng định vị thế đó, người dạy cần tâm huyết, cống hiến hết sức mình,

cần tìm hiểu tâm lý của học sinh từng lứa tuổi Trong giảng dạy cần sử dụng các

phương pháp và phải biết lắp ghép các mắt xích ngữ pháp lại với nhau cho logic

để dễ nhớ Trong đề tài này có sử dụng phần mềm “iMindMap” để vẽ các bản đồ

tư duy và sau đó xuất file sang chương trình PowerPoint để trình chiếu và khi

muốn chỉnh sửa các hiệu ứng hay hình ảnh thì ta sửa ở phần đó Vậy người sử

dụng phải biết download phần mềm và cài đặt nó

Như tiết số 1 của sách lớp 9 có ôn lại một kiến thức ngữ pháp của lớp 6, trong

đó có động từ “to be” vì ở các trường đại trà, học sinh yếu nhiều đồng thời qua

dịp nghỉ hè các em quên nhiều, có nhiều em quên cả cách sử dụng động từ “to be”

này Với việc ôn lại động từ này ta có thể sử dụng bản đồ tư duy này Với bản đồ trên học sinh rất dễ hiểu, dễ nhớ, mà không tốn nhiều thời gian

để giải thích và ta có thể chiếu lên máy, học sinh dễ nhận ra Đồng thời yêu cầu

học sinh về nhà vẽ vào vở bài tập

Cũng trong tiết học này có ôn tập về thời của các động từ và cho hết lớp 8

thì học sinh đã học được 7 thời, đồng thời các thời này luôn được ôn lại ở lớp 9

này Đó là một trong những mắt kiến thức mà học sinh rất hay quên và ngược trở

lại thì nó lại rất quan trọng, vì nó theo suốt với người học tiếng Anh Vậy ta cũng

có thể sử dụng bản đồ tư duy sau:

Nếu ta sử dụng bản đồ trên học sinh sẽ được khắc sâu và được so sánh giữa các thời với nhau Sau khi sử dụng xong các bản đồ này giáo viên có thể xuất file

in cho mỗi tổ một bản và giao cho học sinh vẽ những chiếc bản đồ tư duy như vậy

để treo trên tường, như vậy hàng ngày các em nhìn thấy nó và dễ nhớ hơn, còn bản

đổ cua giáo viên thì đưa vào phòng đồ dùng để sử dụng cho năm sau

Trong bài 1,2,3 có ôn lại các thời của động từ và đồng thời để giúp học sinh phân biệt được kỹ hơn mỗi một câu đó thuộc thời nào, ngoài việc nhìn vào động

từ để phat hiện thời thì giáo viên cần giúp học sinh dựa vào trạng từ Vây ta có bản đồ tư duy cho các trạng từ theo thời như sau: