Skkn cấp tỉnh một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua hoạt Động trò chơi dân gian lớp mẫu giáo 4 5 tuổi trường mầm non phượng cách

Tên đề tài: “Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua hoạt động trò chơi dân gian lớp mẫu giáo 4-5 tuổi Trường mầm non Phượng Cách” Trò chơi dân gian có ý nghĩa rất quan

UỶ BAN NHÂN DÂN HUYỆN QUỐC OAI TRƯỜNG MẦM NON PHƯỢNG CÁCH

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

thông qua hoạt động trò chơi dân gian cho trẻ 4-5 tuổi

trong trường mầm non ”

Họ tên: Nguyễn Thị Luyến Chức vụ: Giáo viên

Đơn vị: Trường mầm non Phượng Cách

Năm học: 2024 – 2025

A ĐẶT VẤN ĐỀ

I Tên đề tài: “Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua hoạt động trò chơi dân gian lớp mẫu giáo 4-5 tuổi Trường mầm non Phượng Cách”

Trò chơi dân gian có ý nghĩa rất quan trọng trong sự phát triển ngôn ngữ

của trẻ, thông qua trò chơi dân gian trẻ được hoàn thiện về ngôn ngữ, phát triển vốn từ cho trẻ, phát triển khả năng vận động, giúp trẻ tự tin, hòa đồng với bạn bè, biết yêu quê hương đất nước, từ đó giúp trẻ phát triển toàn diện về 5 mặt; Đức trí, thể, mỹ và lao động

II Lý do chọn đề tài

Ngôn ngữ đóng vai trò rất quan trọng trong quá trình hình thành nhận thức

của trẻ nhỏ Thông qua việc sử dụng ngôn ngữ, trẻ bắt đầu khám phá thế giới, hiểu về bản thân, con người xung quanh và những sự vật hiện tượng diễn ra hằng ngày như mưa, nắng, gió hay các tình huống đời sống Từ những trải nghiệm thực tế, trẻ dần hình thành những khái niệm đầu tiên về thế giới, và ngôn

ngữ chính là công cụ để trẻ lưu giữ, liên kết và mở rộng những hiểu biết đó

Ngôn ngữ chính là chìa khóa mở ra cánh cửa phát triển trí tuệ và tâm hồn của trẻ Không chỉ là công cụ giao tiếp, ngôn ngữ còn giúp truyền đạt các giá trị

về đạo đức, nhận thức, tư duy cũng như hình thành các chuẩn mực trong giao tiếp xã hội Trong giai đoạn mẫu giáo, mặc dù trẻ tham gia nhiều hoạt động như học tập, chơi đùa và lao động, hoạt động vui chơi được ưu tiên hơn vì nó có tác động sâu sắc lên toàn bộ tâm lý và góp phần tạo nên dấu ấn riêng trong từng cá nhân qua thời gian Các trò chơi tại trường mầm non được thiết kế đa dạng, không chỉ trong giờ học mà còn trong các hoạt động ngoài giờ, giúp trẻ phát triển cả về thể chất lẫn kỹ năng mềm, trong đó trò chơi dân gian giữ vai trò đặc biệt

Các trò chơi dân gian truyền thống của Việt Nam mang đậm chất tự nhiên

và gần gũi, khi thời gian chơi không bị quy định cứng nhắc mà phụ thuộc vào sự hứng thú của người chơi Những bài ca đi kèm thường có âm điệu nhẹ nhàng, giản dị và dễ nhớ, cùng với các động tác gắn liền với đời sống thường nhật, khiến trẻ dễ dàng tiếp cận và yêu thích Qua đó, các trò chơi không chỉ phát triển

kỹ năng vận động và trí tuệ mà còn là phương tiện giúp trẻ, không những trẻ ở vùng dân tộc thiểu số mà còn cả các trẻ thành phố cải thiện khả năng sử dụng tiếng Việt và khắc phục những hạn chế về ngôn ngữ

Năm học 2024- 2025 tôi được phân công dạy trẻ từ 4-5 tuổi lớp 4TA2 trường Mầm non phượng Cách, với tổng số là 29 trẻ, qua quá trình quan sát, tôi nhận thấy sự phát triển về ngôn ngữ của các em không đồng đều Nhiều trẻ tỏ ra

rụt rè, nhút nhát và gặp khó khăn trong việc phát âm rõ ràng, thiếu sự tự tin khi giao tiếp

Xuất phát từ những đặc điểm trên và những tác dụng của trò chơi dân gian với việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ, sau nhiều trăn trở đêm suy nghĩ tôi quyết

định lựa chọn đề tài: “Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua hoạt động trò chơi dân gian lớp mẫu giáo 4-5 tuổi Trường mầm non Phượng Cách.” để giúp trẻ lớp tôi phát triển ngôn ngữ một cách tốt nhất

III Phạm vi và đối tượng áp dụng của sáng kiến

Đề tài này được áp dụng đối với trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi tại lớp 4TA2 trường mầm non Phượng Cách

Đối tượng nghiên cứu: Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua hoạt động trò chơi dân gian lớp mẫu giáo 4-5 tuổi trường mầm non Phượng Cách

Thời gian nghiên cứu đề tài: bắt đầu từ tháng 9 năm 2024 đến tháng 4 năm

2025

IV Mục đích của sáng kiến:

Tìm hiểu và khắc phục các nguyên nhân hạn chế trong quá trình phát triển ngôn ngữ của trẻ, từ đó áp dụng các biện pháp cụ thể, giúp trẻ nâng cao khả năng giao tiếp và hoàn thiện toàn diện năng lực ngôn ngữ thông qua các trò chơi

dân gian cho trẻ tại lớp mẫu 4 tuổi A2 trường mầm non Phượng Cách

V Phương pháp thực hiện sáng kiến

Để nghiên cứu đề tài này thành công tôi đã lựa chọn sử dụng các phương pháp thực hiện sáng kiến như:

1 Phương pháp điều tra, khảo sát thực nghiệm

- Điều tra, khảo sát để đưa ra biện pháp thực hiện

2 Phương pháp nghiên cứu lý luận:

- Các văn bản chỉ đạo, các tài liệu liên quan đến các trò chơi dân gian

3 Phương pháp quan sát:

- Quan sát trẻ chơi để xác định mức độ nhận thức và kỹ năng qua cách trẻ giao tiếp, qua các hoạt động trong ngày, ở mọi lúc, mọi nơi

4 Phương pháp ứng dụng thực nghiệm giáo dục:

- Áp dụng biện pháp nâng cao kỹ năng chơi cho trẻ

5 Phương pháp, kiểm tra đánh giá

- Đưa ra trò chơi để kiểm tra kết quả hình thành kỹ năng giao tiếp thông qua trò chơi

và hòa nhập với xã hội

Khi chơi cùng bạn, trẻ cần ngôn ngữ để trò chuyện, phân chia vai, thống nhất cách chơi và cùng nhau giải quyết các tình huống xảy ra trong trò chơi Không chỉ là lời nói đơn thuần, ngôn ngữ còn giúp trẻ suy nghĩ, tưởng tượng và phản ứng linh hoạt trong quá trình chơi Cả khi chơi một mình, trẻ vẫn dùng lời nói để tự tạo ra câu chuyện, nhập vai và thể hiện cảm xúc, qua đó, khả năng tư duy, sáng tạo và giao tiếp của trẻ được phát triển một cách tự nhiên

Trò chơi dân gian đóng góp rất nhiều vào sự phát triển ngôn ngữ của trẻ, Trò chơi dân gian dành cho trẻ em là một nét đẹp văn hóa truyền thống, được ông cha ta lưu truyền qua nhiều thế hệ như một cách vừa giúp trẻ vui chơi giải trí, vừa lồng ghép những bài học nhẹ nhàng trong cuộc sống Những trò chơi này không chỉ mang lại niềm vui mà còn tạo điều kiện để trẻ phát triển vận động cơ thể và sử dụng lời nói một cách linh hoạt

Trò chơi dân gian là sự mộc mạc, đơn giản trong cách chơi và dụng cụ Trẻ

có thể dễ dàng tham gia với những vật liệu có sẵn như hòn sỏi, chiếc lá, que tre hay quả ổi… tất cả đều gần gũi và thân thuộc với đời sống thường ngày Chính

sự đơn sơ này lại khiến trò chơi dân gian trở nên gần gũi và giàu tính giáo dục Những bài đồng dao không chỉ đơn thuần là câu hát, mà còn chất chứa giá trị giáo dục sâu sắc Qua từng câu chữ, trẻ cảm nhận được vẻ đẹp của thiên nhiên, tình yêu thương với con vật, cây cối và cả những hành động, cảm xúc giản dị của con người Qua đó, trẻ tiếp thu các bài học đạo đức và kỹ năng sống một cách tự nhiên, không bị gò bó

Từ thực tế đó, tôi nhận thấy cần thiết phải đổi mới phương pháp tổ chức trò chơi dân gian một cách thường xuyên và sáng tạo hơn Tất cả những trò chơi có chung một mục đích là phát triển ngôn ngữ, rèn luyện sức khẻo, nhanh tay, tinh mắt

Mục tiêu là giúp trẻ trở nên mạnh dạn, tự tin khi giao tiếp, chủ động tham gia vào các hoạt động tập thể Qua đó, ngôn ngữ của trẻ được cải thiện rõ rệt, giúp trẻ gần gũi hơn với bạn bè và cô giáo, tạo nền tảng vững chắc cho việc tiếp thu kiến thức trong các lĩnh vực khác, đồng thời hỗ trợ trẻ phát triển toàn diện

2.Cơ sở thực tiễn

Năm học 2024–2025 là năm thực hiện chuyên đề “Xây dựng trường mầm non hạnh phúc”, đồng thời tiếp tục đẩy mạnh định hướng giáo dục lấy trẻ làm trung tâm Trong nhiều năm qua, trường mầm non Phượng Cách đã không ngừng nỗ lực nâng cao chuyên môn, cải thiện bài giảng, đầu tư nhều hơn vào các hoạt động học tập, để triển khai hiệu quả nội dung này bằng việc tích cực lồng ghép các trò chơi dân gian vào sinh hoạt hàng ngày ở các nhóm lớp Qua

đó, chúng tôi nhận thấy trò chơi dân gian không chỉ giúp trẻ phát triển về vận động mà còn hỗ trợ rất tốt trong việc rèn luyện kỹ năng ngôn ngữ

Trong quá trình thực hiện đề tài này, tôi gặp những thuận lợi và khó khăn

- Với bản thân tôi, việc lớn lên tại vùng quê giúp tôi có nhiều ký ức đẹp về các trò chơi dân gian truyền thống Từ chính trải nghiệm của mình, tôi tích cực sưu tầm và chọn lọc các trò chơi phù hợp với lứa tuổi nhà trẻ để đưa vào hoạt động hằng ngày

- Bản thân có trình độ chuyên môn tốt, ham học hỏi, có nhiền năm kinh nghiệm tôi đã tích lũy được những kỹ năng thiết thực trong việc tổ chức các loại hình trò chơi đặc biệt là trò chơi dân gian, để phát triển ngôn ngữ cho trẻ một cách tự nhiên, hiệu quả

- Nhà trường đầu tư cơ sở vật chất sạch sẽ, đầy đủ đồ dùng học tập và khuôn viên thoáng mát, thuận lợi cho việc tổ chức các hoạt động Ngoài ra, phụ huynh cũng luôn đồng hành, hỗ trợ nguyên vật liệu tại địa phương để tạo đồ chơi cho trẻ, góp phần tăng hiệu quả và tính hấp dẫn cho các trò chơi

- Phụ huynh quan tâm và ủng hộ nhiệt tình vào các hoạt động của nhà trường

b Khó khăn:

- Sự sáng tạo trong cách tổ chức trò chơi dân gian của giáo viên chưa cao

- Trẻ chưa tích cực, hứng thú tham gia trò chơi Trẻ còn rụt rè, thiếu sự

tự tin

- Nhận thức và năng lực của trẻ chưa đồng đều, khả năng tập trung chú ý của trẻ còn hạn chế,

- Một số trẻ phát âm còn ngọng lắp, phát âm chưa chuẩn

- Tài liệu phục vụ cho việc tổ chức trò chơi dân gian chưa thật sự phong phú

- Việc hỗ trợ và phối hợp với trẻ của phụ huynh chưa cao Phần lớn phụ huynh chưa có thói quen dành thời gian cùng con tham gia trò chơi hoặc hướng dẫn con hát lời ca tại nhà, khiến việc củng cố nội dung trò chơi gặp nhiều hạn chế

Sự hứng thú, mạnh dạn,nhanh nhenjtham gia trò chơi dân

gian

Thông qua một vài khảo sát trên, sau khoảng thời gian nghiên cứu kỹ lưỡng và tìm tòi học hỏi những điều mới lạ tôi đã có được cho mình nhiều biện pháp bổ ích trong việc giúp đỡ phát huy ngôn ngữ trẻ em

II Các biện pháp đã tiến hành

1 Biện pháp 1: Tự học hỏi, bồi dưỡng để nâng cao khả năng tổ chức trò chơi dân gian cho trẻ

Là người trực tiếp giảng dạy trẻ 4–5 tuổi trong nhiều năm, tôi có hiểu biết nhất định về đặc điểm phát triển tâm lý của lứa tuổi này Tuy nhiên, khi bắt tay vào việc tổ chức các trò chơi dân gian trong thực tế, tôi nhận thấy mình vẫn còn khá lúng túng Dù rất yêu thích trò chơi dân gian, tôi vẫn thiếu sự tự tin khi triển khai, bởi chưa có nhiều kinh nghiệm trong việc tạo ra hứng thú cho trẻ trong quá trình chơi

Tôi nhận ra rằng nếu giáo viên không thực sự hiểu trò chơi, không nắm được cách dẫn dắt khéo léo và phù hợp, thì rất khó để thu hút trẻ tham gia một cách tích cực Trò chơi dân gian vốn mang trong mình nhiều giá trị hay, nhưng không phải đứa trẻ nào cũng dễ dàng cảm nhận được Bởi vậy, người giáo viên phải đóng vai trò như một chiếc cầu nối truyền cảm hứng, tạo không khí vui vẻ

và hướng dẫn nhẹ nhàng để trẻ tiếp cận trò chơi một cách tự nhiên nhất

Xuất phát từ mong muốn hoàn thiện bản thân, tôi đã chủ động học hỏi thêm bằng nhiều cách Tôi tìm đọc các tài liệu chuyên ngành, tham khảo sách báo, các trang chia sẻ kinh nghiệm trên mạng xã hội, và dành thời gian đến dự giờ ở những lớp học khác trong huyện để quan sát cách đồng nghiệp tổ chức trò chơi dân gian

Ví dụ: Chuyên đề cấp tổ: Hoạt động làm quen với toán tại lớp 4tA1 do đồng chi Nguyệt Ánh dạy, có tích hơp các trò chơi dân gian vào trong hoạt động

Hình ảnh chuyên đề tại trường

Học hỏi các đồng nghiệp qua những buổi sinh hoạt chuyên môm của tổ của trường, trao đổi với đồng nghiệp về cách tổ chức các trò chơi nhất là trò chơi dân gian để phát triển ngôn ngữ cho trẻ

Hình ảnh hop tổ chuyên môn

Không chỉ tiếp cận lý thuyết, tôi còn thử nghiệm từng trò chơi trong lớp mình, điều chỉnh cách tổ chức sao cho phù hợp với nhóm trẻ đang phụ trách Qua quá trình đó, tôi tích lũy được nhiều bài học thực tế và hiểu rõ hơn đâu là

yếu tố khiến trẻ thích thú, đâu là điểm cần thay đổi

Kết quả: Qua học hỏi tôi đã tiếp thu được rõ hơn về tầm quan trọng dẫn

đến thành công của một hoạt động, khi thực hiện hoạt động tôi tự tin về những hiểu biết của mình để dẫn dắt phù hợp, thu hút trẻ tham gia vào trò chơi dân gian Nhờ vậy trẻ tham gia chơi tích cực hơn, tự tin hơn trong giao tiếp và vốn từ cũng

được mở rộng

2 Biện pháp 2: Xây dựng kế hoạch, lựa chọn trò chơi dân gian phù hợp

với chủ đề và hoạt động giáo dục

Ngôn ngữ là nền tảng giúp trẻ hình thành tư duy, giao tiếp và kết nối với thế

giới xung quanh Vì vậy, trong quá trình xây dựng kế hoạch giảng dạy, tôi luôn

ưu tiên lựa chọn những trò chơi dân gian có lời ca, có tính tương tác cao, phù hợp với từng chủ đề cụ thể mà trẻ đang học Việc chọn đúng trò chơi không chỉ giúp trẻ rèn luyện kỹ năng ngôn ngữ, mà còn tăng sự hứng thú và chủ động khi tham gia vào các hoạt động… vì vậy ngay từ đầu năm học tôi đã lựu chọn và xây dựng kế hoạch cụ thể như sau:

STT Tên trò chơi Thời gian thực

hiện

Lựa chọn trò chơi dân gian phù hợp với các thời điểm trong ngày là rất

qua trọng, vì vậy là giáo viên phụ trách lớp mẫu giáo 4–5 tuổi, tôi đặc biệt chú

trọng đến việc lồng ghép trò chơi dân gian vào các hoạt động hằng ngày của trẻ nhằm giúp các em phát triển ngôn ngữ một cách tự nhiên, sinh động Trong quá trình giảng dạy, tôi nhận thấy rằng nếu trò chơi được lựa chọn phù hợp với thời điểm và đặc điểm tâm lý của trẻ, thì hiệu quả giáo dục ngôn ngữ sẽ rất cao Vì vậy, tôi đã chủ động thiết kế và áp dụng nhiều trò chơi dân gian vào các thời điểm khác nhau trong ngày học của trẻ

* Trong giờ đón và trả trẻ: Đây là khoảng thời gian lý tưởng để tổ chức

các trò chơi đơn giản, nhẹ nhàng, tạo tâm lý thoải mái cho trẻ khi đến lớp và trước khi ra về Tôi thường hướng dẫn các em chơi những trò quen thuộc như:

"Chi chi chành chành", tập tầm vông,"Kéo cưa lừa xẻ", "Ô ăn quan" hoặc các trò

có lời đồng dao như "Dung dăng dung dẻ" Những trò chơi này không chỉ giúp trẻ giải trí mà còn kích thích khả năng ghi nhớ, phát âm và giao tiếp

Hình ảnh trò chơi Tập tầm vông

* Hoạt động chơi ngoài trời: Lợi thế của hoạt động ngoài trời là không

gian rộng rãi, thoáng đãng, tạo điều kiện để tổ chức các trò chơi vận động Tôi thường lựa chọn các trò chơi dân gian như: "Rồng rắn lên mây", "Bịt mắt bắt dê",

"Thả đỉa ba ba", "Nhảy lò cò" Những trò chơi này giúp trẻ rèn luyện thể chất, phối hợp vận động, đồng thời phát triển vốn từ thông qua lời ca, tiếng hát, lời gọi bạn trong lúc chơi Ví dụ, trong chủ đề “Bảy sắc cầu vồng bé yêu”, tôi tổ chức cho trẻ chơi trò “Lộn cầu vồng” rồi chuyển tiếp vào hoạt động tạo hình với màu sắc, giúp trẻ vừa vận động vừa sáng tạo

Hình ảnh các trò chơi dân gian

* Trong giờ học: Với các hoạt động học tập trong lớp, đặc biệt là giờ

hoạt động có chủ đích, tôi ưu tiên sử dụng những trò chơi mang tính nhận thức cao, giúp trẻ phát triển tư duy, khả năng ngôn ngữ và trí nhớ Những trò như: “Ô

ăn quan”, dềnh dềnh dàng dàng “Tập tầm vông”, “Đếm sao”, “Đọc câu”, “Vấn

đáp”… được lồng ghép để trẻ vừa học, vừa chơi Ví dụ, trò chơi “Rồng rắn lên mây” không chỉ giúp trẻ vận động mà còn giúp trẻ phát triển phản xạ ngôn ngữ khi phải lắng nghe, hát và di chuyển theo lời dẫn

Hình ảnh trò chơi dềnh dềnh dàng dàng

*Trong hoạt động khám phá, làm quen với toán, thơ – truyện: Tôi

lựa chọn các trò chơi giúp trẻ nhận biết, phân biệt và nhớ đặc điểm sự vật thông qua đồng dao hoặc câu vè Ví dụ, trò “chuyền sỏi” kèm bài vè: "Con ruồi có cánh, Đòn gánh có mấu, Châu chấu có chân…" giúp trẻ ghi nhớ đặc điểm con vật, đồ vật quen thuộc

Hình ảnh hoạt độngkhám phá

*Trong hoạt động âm nhạc: Tôi tổ chức các trò chơi có lời ca như “Tập

tầm vông”, Nu na nu nống “Hát chuyền” để kết nối với hoạt động hát – nghe nhạc Đây là cơ hội để trẻ vừa rèn luyện tiết tấu, ngôn ngữ nhạc, vừa phát triển khả năng ghi nhớ từ ngữ qua âm điệu

Hình ảnh trò chơi Nu na nu nống

*Ở các góc chơi: Với các góc phát triển, tôi chọn trò chơi phù hợp với

không gian và nhóm nhỏ Góc vận động có thể dùng trò: “Kéo co”, “Nhảy ô”,

“Bịt mắt đánh trống” Góc học tập dùng trò: “Ô ăn quan”, “Chơi chuyền”, “Chi chi chành chành” Các trò chơi này giúp trẻ rèn luyện kỹ năng nhóm, giao tiếp, chia sẻ và phát triển thể chất lẫn ngôn ngữ

Hình ảnh trò chơi Ô ăn quan

Kết quả: Tôi đã lên kế hoạch cụ thể để đưa trò chơi dân gian vào

các hoạt động hằng ngày của lớp Mỗi trò chơi được lựa chọn đều dựa trên khả

năng tiếp nhận của trẻ và mục tiêu phát triển ngôn ngữ

3 Biện pháp.3: Thiết kế không gian chơi và chuẩn bị đồ dùng, lời ca trước khi tổ chức cho trẻ chơi

* Thiết kế không gian chơi cho trẻ

Việc thiết kế một không gian chơi phù hợp sẽ khơi gợi hứng thú và thu hút trẻ tham gia một cách tích cực vào các hoạt động vui chơi Không gian này không chỉ tạo điều kiện để trẻ được trải nghiệm, khám phá với các loại đồ chơi

và vật liệu mà còn giúp giáo viên dễ dàng quan sát, hỗ trợ từng nhóm hoặc từng

cá nhân một cách hiệu quả hơn Đặc biệt giáo viên cũng dễ dàng quan sát, đánh giá kỹ năng chơi của trẻ trong khi chơi và tìm ra các biện pháp giáo dục phù hợp với trẻ

Với những trò chơi tập thể cần có nhiều trẻ tham gia chơi nhằm rèn luyện

và phát triển thể lực, phát huy tinh thần tập thể như: Rồng rắn lên mây, bịt mắt

bắt dê, nhảy lò cò,… tôi chọn không gian rộng lớn, thoáng mát như sân trường

để tổ chức cho trẻ chơi Cần chú ý chọn chỗ rộng, thoáng nhưng phải mát mẻ, có bóng cây để đảm bảo sức khỏe cho trẻ trong khi chơi

* Chuẩn bị đồ dùng, đồ chơi phong phú

Đồ dùng đồ chơi của trò chơi dân gian vô vùng đa dạng và phong phú, mang tính chất đặc trưng và được thiết kế dựa vào cách chơi, luật chơi, luật chơi của từng trò chơi

Ví dụ: + Trò chơi “Bịt mắt bắt dê” cần 1 khăn che mắt

+ Trò chơi “Mèo đuổi chuột” cần mũ mèo mũ chuột

+ Trò chơi “Ném còn” cần cột ném và quả còn

Để có những đồ dùng đồ chơi phục vụ cho các trò chơi dân gian, tôi đã cùng trẻ thảo luận và đưa ý tưởng để làm ra những đồ dùng đồ chơi măng tính thẩm mỹ cao, được trẻ vô cùng thích thú Trò chơi dân gian không đòi hỏi người chơi phải sử dụng các thiết bị hay phương tiện hiện đại, cầu kỳ Ngược lại, chính

sự mộc mạc và giản dị của những trò chơi này giúp người chơi trở nên sáng tạo, linh hoạt hơn trong việc tận dụng những vật dụng sẵn có để phục vụ cho cuộc chơi

Hình ảnh trò chơi Mèo đưởi chuột

* Chuẩn bị lời ca, đồng dao tương ứng với trò chơi

Một điểm nổi bật của trò chơi dân gian Việt Nam là sự gắn kết chặt chẽ với các bài đồng dao Đây là những câu hát đơn giản, có vần điệu vui tai mà trẻ em thường ngân nga trong lúc chơi đùa Dù nội dung của đồng dao đôi khi không rõ ràng hay mang ý nghĩa cụ thể, chính sự ngẫu nhiên và dí dỏm ấy lại khiến trẻ cảm thấy hứng thú Đồng dao không chỉ tạo thêm không khí vui nhộn mà còn góp phần định hình nhịp chơi, thường được lặp đi lặp lại như một vòng tròn không dứt Vì thế, muốn hiểu sâu về trò chơi dân gian thì không thể bỏ qua vai

trò của đồng dao trong đời sống tuổi thơ

Khi tiến hành sưu tầm các trò chơi dân gian, tôi cũng đồng thời sưu tầm cả những bài đồng dao đi kèm với trò chơi ấy Tùy theo phong tục, ngôn ngữ của nhiều địa phương, có những nơi cùng một trò chơi nhưng có nhiều bài đồng dao

đi kèm và sử dụng ngôn ngữ địa phương Chính vì thế tôi phải lựa chọn ra một bài đồng dao dễ nhớ, dễ thuộc và ngôn ngữ gần với địa phương của mình

Ví dụ: Trò chơi “Kéo cưa lừa xẻ”

Lời 1: Miền Bắc

Kéo cưa lừa xẻ Ông thợ nào khỏe Thì ăn cơm vua

Lời 2: Miền Nam

Kéo cưa kéo kít Làm ít ăn nhiều Đụng đâu ngủ đó

Ông thợ nào thua

Về bú tí mẹ."

Nỡ lấy mất cưa Lấy gì mà kéo

Khi trẻ đã ghi nhớ được lời của bài đồng dao, tôi bắt đầu tổ chức cho các

em tham gia vào trò chơi tương ứng với bài đó Nhờ đã quen thuộc với lời ca, các bé chơi một cách đầy hứng khởi và tích cực hơn hẳn

Bên cạnh phương pháp truyền miệng truyền thống để giúp trẻ làm quen với lời

ca, tôi còn sáng tạo thêm một số cách tổ chức thú vị nhằm tăng sự tập trung, giúp trẻ dễ thuộc và cảm thấy hào hứng hơn Một trong những cách tôi hay áp dụng là cho trẻ thi đọc nối lời ca, dưới hình thức nhóm hoặc cá nhân luân phiên VD: với 29 trẻ trong lớp, tôi chia thành 5 nhóm để cùng làm quen với bài đồng dao của trò chơi “Chi chi chành chành” Sau khi hướng dẫn, nếu chỉ còn vài em chưa thuộc, tôi sẽ tổ chức hoạt động đọc nối giữa các nhóm Nhóm đầu đọc câu đầu tiên (“Chi chi chành chành”), nhóm tiếp theo đọc câu kế tiếp (“Cái đanh thổi lửa”), và cứ thế tiếp tục cho đến khi hoàn thành toàn bộ lời ca

Để tăng độ khó và rèn phản xạ, tôi còn tổ chức hình thức đọc nối có kèm hiệu lệnh Khi một nhóm hoặc giáo viên đọc một câu, giáo viên sẽ đưa tay chỉ vào nhóm bất kỳ – nhóm được chỉ định sẽ phải nhanh chóng đọc tiếp câu sau Điều này khiến trẻ phải luôn chú ý theo dõi và phản ứng nhanh, từ đó giúp tăng sự tập trung và khả năng ghi nhớ lời ca một cách tự nhiên

Hình ảnh chi chi chành chành

Tôi cũng chú trọng giúp trẻ làm quen trước với lời ca hoặc luật chơi thông qua giờ đón trẻ, giờ chơi ngoài trời Để tạo thêm hứng thú, tôi tổ chức các hình thức thi đọc nối giữa nhóm hoặc cá nhân Cách làm này không chỉ giúp trẻ nhớ lâu hơn mà còn tạo tinh thần thi đua vui vẻ Nhờ vậy, khi bước vào trò chơi, trẻ

tự tin, chủ động và luôn chờ đợi tới lượt mình được tham gia

Kết quả: khi áp dụng hình thức tổ chức trò chơi kết hợp với làm quen lời

ca như vậy, trẻ trở nên vô cùng hào hứng Một khi đã tham gia vào hoạt động, các em gần như luôn "sống cùng" với lời ca – đầu óc liên tục ghi nhớ, miệng thì thầm đọc theo, và ánh mắt háo hức chỉ chờ đến lượt nhóm hoặc chính mình để được cất tiếng hát lên phần của mình Cách làm này không chỉ giúp trẻ ghi nhớ

nhanh hơn mà còn kích thích sự tập trung và tinh thần chủ động trong khi chơi

4 Biện pháp 4: Đổi mới hình thức tổ chức trò chơi dựa trên nguyên tắc phát huy sự chủ động

Trò chơi dân gian đơn giản, dễ chơi, dễ hòa nhập Nó dễ dàng được phổ biến và không chịu sự rang buộc một cách nghiêm ngặt về thời gian và không gian, trẻ có thể chơi bất cứ lúc nào và bất cứ nơi đâu Khi trẻ được nhận nhiệm

vụ vui chơi và điều này sẽ làm cho trí tuệ trẻ phát triển

* Giúp trẻ hiểu rõ yêu cầu và cách chơi:

Xét về mặt cấu trúc, trò chơi dân gian thường được tổ chức theo một hệ thống rõ ràng với ba yếu tố chính: Thứ nhất là nhiệm vụ chơi – tức nội dung chính mà người chơi cần thực hiện; thứ hai là các hành động trong quá trình chơi – bao gồm những động tác cụ thể mà người chơi phải thực hiện; và cuối cùng là luật chơi – những quy tắc đặt ra để đảm bảo tính công bằng và trật tự trong trò chơi Nội dung trò chơi giúp cho trẻ biết cần làm gì và cách thức tổ chức trò chơi giúp cho trẻ cần phải làm thế nào trong khi chơi Từ đó trẻ sẽ thực hiện trò chơi được đúng hướng, với nội dung đầy đủ, với cách thức hoạt động phù hợp Trước khi chơi, tôi luôn giải thích cụ thể nhiệm vụ và luật chơi Nhờ

đó, trẻ không bị bỡ ngỡ hay chơi tùy tiện Với những trò có luật chơi linh hoạt, tôi cũng điều chỉnh cho phù hợp với trình độ từng trẻ, giúp các em dễ dàng hòa nhập và vui chơi một cách hiệu quả

Ví dụ: Cho trẻ chơi trò chơi “Bịt mắt bắt dê”, tôi thực hiện theo bước sau: + Bước 1: Giới thiệu tên đồ dùng: Một chiếc khăn để bịt mắt

+ Bước 2: Giới thiệu tên trò chơi: Bịt mắt mắt bắt dê

+ Bước 3: Giới thiệu cách chơi, luật chơi:

Cách chơi: Cô sẽ cho 1 bạn bịt mắt đứng giữa, các bạn khác sẽ đứng nắm tay tạo thành vòng tròn to, bạn bịt mắt sẽ tìm kiếm xung quanh và bắt lấy 1 bạn

và đoán trúng tên người đó

Luật chơi: Nếu bạn nào bị bắt và đoán đúng tên, thì phải btij mắt thay bạn + Bước 5: Tổ chức cho trẻ chơi

+ Bước 6: Nhận xét, đánh giá quá trình trẻ chơi

Hình ảnh trò chơi bịt mắt bắt dê

*Tăng cường hoạt động nhóm và thực hành: Khi tổ chức trò chơi dân

gian cho trẻ, tôi luôn chú ý tạo cơ hội cho tất cả các trẻ được thực hành, trải nghiệm và hoạt động nhóm trong khi tham gia các trò chơi dân gian Khi được trực tiếp tham gia vào trò chơi cùng cô giáo và các bạn, trẻ sẽ cảm thấy tự tin hơn và dễ dàng thực hiện các yêu cầu của hoạt động

Trẻ không chỉ đơn thuần là người tiếp nhận kiến thức hay tham gia vào hoạt động giáo dục một cách thụ động, mà quan trọng hơn, các em chính là chủ thể của quá trình nhận thức Chính vì vậy, trong quá trình tổ chức trò chơi, tôi luôn chú ý đến mức độ tham gia của từng trẻ, từ những em còn rụt rè, ít tương tác đến những em hăng hái, chủ động – để từ đó có cách khuyến khích và hỗ trợ phù hợp, giúp tất cả trẻ đều được hòa mình vào hoạt động một cách tích cực

 Cô chọn, hướng dẫn và tổ chức trò chơi

 Cô chọn và hướng dẫn trò chơi, còn trẻ tự tổ chức trò chơi

 Cô chọn trò chơi, còn trẻ tự nghiên cứu và tự tổ chức trò chơi

 Trẻ tự chọn, tự hướng dẫn và tổ chức trò chơi

Đối với những trẻ nhút nhát và thiếu kỹ năng chơi thì đặc biệt chú ý hơn

và có thể can thiệp khi cần

Trong mỗi trò chơi, tôi luôn tạo cơ hội để tất cả trẻ đều được tham gia Những trò chơi được tổ chức dưới dạng nhóm nhỏ giúp trẻ hợp tác, giao tiếp và học hỏi lẫn nhau Tôi thường xen kẽ mức độ chủ động của trẻ trong tổ chức trò chơi: có lúc cô hướng dẫn hoàn toàn, có lúc để trẻ tự điều khiển hoặc phối hợp

tổ chức cùng bạn

Ví dụ: lộn cầu vồng, kéo cưa lừa xẻ

Cách chơi trò chơi “Chi chi chành chành”, tôi thực hiện theo bước sau:

+ Bước 1: Giới thiệu tên trò chơi: Chi chi chành chành

+ Bước 2: Giới thiệu cách chơi, luật chơi:

Cách chơi: Trong một nhóm từ 5 đến 6 trẻ, một trẻ sẽ xòe bàn tay ra (đóng vai trò là "cái"), để các bạn khác đặt ngón trỏ vào lòng bàn tay của mình Cả nhóm cùng đọc lời bài đồng dao, vừa đọc vừa đặt ngón tay vào lòng bàn tay của trẻ làm cái Đến câu cuối, khi nghe tiếng “ập” trong lời ca, trẻ làm cái sẽ nắm chặt tay lại, và tất cả các bạn phải rút ngón trỏ ra thật nhanh Trẻ nào rút ngón tay chậm và bị bàn tay nắm lại sẽ thua và thay thế vị trí của trẻ làm cái, tiếp tục cho các trẻ khác chơi

Luật chơi: Trẻ nào rút ngón tay chậm và bị bàn tay nắm lại sẽ thua cuộc và phải thay thế trẻ làm cái, tiếp tục cho các bạn chơi

+ Bước 5: Tổ chức cho trẻ chơi

+ Bước 6: Nhận xét, đánh giá quá trình trẻ chơi

Hình ảnh các trò chơi: Chi chi chành chành

*Tạo không khí vui vẻ, thi đua nhưng không gò bó: Trò chơi dân gian vốn

rất linh hoạt, dễ tổ chức ở bất cứ đâu và cho mọi số lượng người chơi Tôi luôn tạo môi trường công bằng, vui vẻ, không áp lực Với trò chơi đồng đội, tôi khuyến khích tinh thần thi

Một điểm mạnh của trò chơi dân gian là nó không giới hạn số lượng người tham gia Trò chơi luôn mở rộng, cho phép tất cả những ai muốn chơi đều có thể tham gia mà không có quy định khắt khe Vì vậy, khi tổ chức các trò chơi, tôi luôn khuyến khích và động viên các trẻ tham gia càng đông càng vui Trong khi chơi, tất cả trẻ đều có cơ hội bình đẳng như nhau, không có sự phân biệt Khi tổ chức các trò chơi mang tính đồng đội, tôi đặc biệt chú ý đến việc tạo ra một môi trường thi đua lành mạnh, với thang điểm để đánh giá thành tích của từng cá nhân cũng như thành tích chung của cả đội Nếu trẻ nào tỏ ra ích kỷ, không tuân

thủ luật chơi hoặc có hành vi chen lấn, làm ảnh hưởng đến các bạn khác, trẻ đó

sẽ bị tập thể phê bình và loại trừ khỏi trò chơi

Điều này không chỉ giúp duy trì sự công bằng mà còn thúc đẩy tinh thần trách nhiệm và phấn đấu vì thành tích cá nhân lẫn thành tích của đội nhóm mà trẻ đang tham gia Qua đó, vun đắp cho các con ý thức đồng đội, tình bạn thân ái, tinh thần tập thể của trẻ được nâng lên rất nhiều.Trong quá trình tổ chức, giáo viên có thể điều chỉnh hoạt động của trẻ sao cho phù hợp với mục tiêu giáo dục, đồng thời tạo cơ hội cho trẻ chơi theo nhu cầu và sở thích cá nhân, giúp trẻ cảm thấy thoải mái và tự tin tham gia

Hình ảnh tạo không khí chơi

Kết quả: Việc thay đổi hình thức trong các trò chơi dân gian, giúp trẻ

nắm bắt nhanh các trò chơi tham gia chơi một cách tích cực hơn, giúp trẻ dễ hoà

đồng, tạo không khí vui tươi cho trẻ

5 Biện pháp 5 Tích hợp trò chơi dân gian vào các lĩnh vực giáo dục khác Trò chơi dân gian không chỉ gắn với hoạt động thể chất mà còn có thể tích hợp linh hoạt vào nhiều lĩnh vực học tập của trẻ:

*Toán học: Tôi lồng ghép trò chơi vào hoạt động làm quen với số đếm,

so sánh, phân loại Ví dụ: trong trò "Đếm sao", trẻ vừa đọc đồng dao vừa thực hành đếm số bạn chơi

Ví dụ: Trong trò chơi “đếm sao” có thể tổ chức cho trẻ tập trung thành các

nhóm và giáo viên sẽ để cho trẻ đếm số lượng bạn chơi và cho trẻ đọc bài đồng dao trong trò chơi đó

“Một ông sao sáng Hai ông sáng sao

Ba ông sao sáng Bốn ông sáng sao…”

Hình ảnh trò chơi đếm sao

*Âm nhạc: Trò chơi gắn với đồng dao như “Chi chi chành chành”, “Tập

tầm vông” giúp trẻ cảm nhận nhịp điệu, luyện phát âm và ghi nhớ từ vựng qua

âm thanh

*Tạo hình: Tôi kết hợp cho trẻ vẽ, nặn, tô màu các dụng cụ chơi dân gian

Qua đó, trẻ được phát huy sự sáng tạo và nâng cao kỹ năng vận động tinh

*Phát triển thể chất: Những trò như “Nhảy ô”, “Chạy tiếp sức”, “Kéo co”

giúp trẻ vận động toàn thân, rèn sự nhanh nhẹn, dẻo dai

Hình ảnh trò chơi Cắp cua

*Khám phá môi trường xung quanh: Trẻ được tiếp xúc với các nguyên vật

liệu tự nhiên như sỏi, lá cây, que gỗ… thông qua trò chơi, từ đó tăng khả năng quan sát và nhận biết

Ví dụ: Trong trò chơi “Ô ăn quan” giáo viên có thể cho trẻ quan sát tranh ảnh

hay vật thật là những hòn sỏi dùng để chơi

Hình ảnh trò chơi Ô ăn quan

Kết quả: Việc tích hợp trò chơi dân gian trong nhiều lĩnh vực học tập

không chỉ làm phong phú nội dung dạy học mà còn tăng sự hứng thú, giúp trẻ phát triển toàn diện cả về ngôn ngữ, nhận thức và kỹ năng xã hội

6 Biện pháp 6: Phối hợp chặt chẽ với phụ huynh và địa phương

Công tác phối hợp giữa nhà trường và gia đình đóng vai trò quan trọng

trong giáo dục mầm non Trong các buổi họp phụ huynh, tôi thường chia sẻ với cha mẹ về lợi ích của trò chơi dân gian đối với sự phát triển ngôn ngữ của trẻ Với tình hình thực tế, trẻ ở khu vực nông thôn nên thời gian ở nhà các em sẽ hạn chế việc sử dụng điện thoại, ti vi mà các em sẽ chơi cùng các bạn, các anh chị tại

các điểm vui chơi đó

Tôi khuyến khích phụ huynh cùng chơi với con tại nhà, kể lại hoặc đọc các câu đồng dao mà trẻ đã học, hoặc qua bảng tuyên truyền, zalo của nhớm lớp tôi

in các bài đồng dao mà tôi sẽ dạy trẻ trong tuần để phụ huynh về nhà hướng dẫn trẻ đọc

Hình ảnh họp phụ huynh , ảnh phụ huynh chơi với trẻ, ảnh zalo nhóm lớp

Trong lớp, tôi bố trí góc tuyên truyền, treo tranh ảnh minh họa trò chơi để phụ huynh dễ tiếp cận và đồng hành cùng con

Kết quả: Nhờ sự phối hợp tích cực của phụ huynh các trò chơi dân gian

được trẻ yêu thích hơn, việc tổ chức trong lớp thuận lợi và hiệu quả rõ rệt

III Nâng cao hiệu quả của sáng kiến:

1 Ưu điểm của sáng kiến

Sau khi áp dụng sáng kiến trong các hoạt động tôi thấy có những ưu điểm sau:

+ Khi tổ chức các trò chơi dân gian không tốn chi phí, lời ca trong trò chơi dân gian thường giản dị, mang tính vần điệu, dễ thuộc, dễ nhớ, các vận động trong trò chơi dân gian thường gần gũi với đời sống hàng ngày

+ Thông qua trò chơi dân gian giúp trẻ dễ dàng phát triển ngôn ngữ để tiếp cận, hiểu và thích được chơi trò chơi

+Phù hợp với mọi nứa tuổi trẻ mầm non

+ Giúp trẻ phát triển về thể chất, trí tuệ mà còn là một công cụ hữu ích giúp trẻ vùng nông thôn và trẻ thành phố được tăng cường về tiếng Việt, khắc phục hạn chế về ngôn ngữ phổ thông của trẻ

+ Hệ thống trò chơi rất phong phú, được kết hợp linh hoạt trong các hoạt động học tập, vui chơi, ngoài giờ lên lớp, trải nghiệm sáng tạo và giáo dục kỹ năng mềm

2 Những biện pháp nâng cao hiệu quả

Tôi đã đưa ra sáu biện pháp nhằm đưa ra các hình thức giúp giáo viên tổ chức việc thực hiện trò chơi dân gian cho trẻ với những hình thức mới hơn Việc kết hợp các phương pháp linh hoạt, sáng tạo trong tổ chức trò chơi – từ chuẩn bị đồ dùng trực quan, sử dụng video minh họa, hệ thống câu hỏi dẫn dắt, cho đến tích hợp nội dung trong các hoạt động học tập – đã tạo nên sự hấp dẫn

và thu hút cao đối với trẻ Nhờ đó, quá trình giáo dục trở nên nhẹ nhàng, hiệu quả và gần gũi với các em hơn bao giờ hết giúp trẻ hứng thú, tích cực tham gia vào trò chơi

Đề tài của tôi được ban giám hiệu nhất trí đư nội dung: Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua hoạt động trò chơi dân gian lớp mẫu giáo 4-5 tuổi Trường mầm non Phượng Cách” vào trong nhà trường để thực

hiện

3 Kết quả đạt được

Sau khi áp dụng đè tài nay tôi thu được kết quả như sau

*Về mặt kinh tế: Chi phí thấp, nguyên vật liệu tại địa phương, đồ dùng

phục vụ trò chơi gần gũi với trẻ, tự những nguyên liệu đơn giản có thể dễ dàng tạo đồ chơi cho trẻ

*Về mặt xã hội: trò chơi dân gian Việt Nam giúp truyền bá các giá trị văn hóa truyền thống, gìn giữ những nét đặc trưng trong phong tục tập quán và niềm

tự hào dân tộc Mỗi trẻ đều nhận được sự quan tâm, yêu thương và có cơ hội tham gia vào các hoạt động phát triển ngôn ngữ thông qua trò chơi

*Đối với giáo viên: Sáng kiến này đã khơi dậy lòng yêu nghề, thúc đẩy giáo

viên tìm tòi, học hỏi và nắm vững các phương pháp tổ chức trò chơi dân gian, từ

đó tích lũy kinh nghiệm và linh hoạt trong giảng dạy

*Đối với trẻ: Trẻ trở nên chủ động, tự tin hơn trong giao tiếp, sử dụng tiếng

phổ thông thành thạo và tích cực tham gia vào các hoạt động tập thể, qua đó phát triển kỹ năng ngôn ngữ, tư duy và làm việc nhóm

*Đối với phụ huynh: Nhận thức về việc giáo dục phát triển ngôn ngữ cho trẻ

được nâng cao, họ tích cực phối hợp với giáo viên và khuyến khích trẻ sử dụng tiếng phổ thông trong giao tiếp hàng ngày