Skkn cấp tỉnh một số biện pháp Ứng dụng hiệu quả các phần mềm vẽ sơ Đồ tư duy vào giảng dạy môn tin học lớp 4, Đáp Ứng yêu cầu chương trình gdpt 2018

ỦY BAN NHÂN DÂN HUYỆN QUỐC OAI TRƯỜNG TIỂU HỌC HOÀ THẠCH B SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM Tên Sáng kiến: “Một số biện pháp ứng dụng hiệu quả các phần mềm vẽ sơ đồ tư duy vào giảng dạy môn Tin h

ỦY BAN NHÂN DÂN HUYỆN QUỐC OAI TRƯỜNG TIỂU HỌC HOÀ THẠCH B

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

Tên Sáng kiến: “Một số biện pháp ứng dụng hiệu quả các phần mềm

vẽ sơ đồ tư duy vào giảng dạy môn Tin học lớp 4, đáp ứng yêu cầu

tư duy, giải quyết vấn đề, tự học và sáng tạo Môn Tin học cấp Tiểu học, nhất là

ở lớp 4, không chỉ dừng lại ở việc giúp học sinh biết sử dụng máy tính mà còn hướng đến việc hình thành tư duy logic, rèn luyện kỹ năng xử lý thông tin và phát triển khả năng sáng tạo

Sơ đồ tư duy (Mindmap) là một công cụ trực quan giúp người học ghi nhớ,

hệ thống hóa kiến thức, phát triển tư duy mạch lạc và khả năng tổng hợp, khái quát thông tin Việc sử dụng phần mềm vẽ sơ đồ tư duy trong dạy học môn Tin học không chỉ phù hợp với đặc trưng môn học mà còn giúp học sinh tiếp cận công nghệ hiện đại, rèn luyện kỹ năng sử dụng phần mềm, đồng thời phát huy năng lực

tự học, hợp tác và sáng tạo

Các phần mềm vẽ sơ đồ tư duy như Mindmeister, XMind, iMindMap, Canva Mindmap, Coggle… đều có giao diện trực quan, dễ sử dụng, phù hợp với lứa tuổi học sinh Tiểu học Khi được hướng dẫn sử dụng đúng cách, học sinh có thể chủ động tạo lập sơ đồ kiến thức, trình bày bài học theo tư duy cá nhân, góp phần nâng cao hiệu quả học tập môn Tin học nói riêng và các môn học khác nói chung

Do đó, việc tìm ra các biện pháp ứng dụng hiệu quả phần mềm vẽ sơ đồ tư duy trong giảng dạy là hết sức cần thiết để phù hợp với định hướng đổi mới giáo dục hiện nay

2.2 Cơ sở thực tiễn

Trong quá trình giảng dạy môn Tin học lớp 4 tại các trường Tiểu học, giáo viên thường gặp một số khó khăn như:

+ Học sinh còn hạn chế trong việc ghi nhớ và hệ thống hóa kiến thức Tin học

do nội dung mang tính trừu tượng, khó hình dung

+ Nhiều em chưa có kỹ năng tổ chức thông tin hoặc gặp khó khăn khi trình bày kiến thức theo một trình tự logic

+ Việc dạy học chủ yếu theo phương pháp truyền thống khiến học sinh thụ động, kém hứng thú, đặc biệt với các chủ đề lý thuyết như thao tác chuột, hệ thống thư mục, thao tác trên tệp tin,

+ Mặc dù có máy tính và internet, nhưng nhiều giáo viên chưa mạnh dạn hoặc chưa biết cách tích hợp các công cụ số hiện đại như phần mềm vẽ sơ đồ tư duy vào dạy học một cách hiệu quả

Tuy nhiên, khi có sự hướng dẫn cụ thể và phù hợp, học sinh lớp 4 hoàn toàn

có thể làm quen và sử dụng các phần mềm sơ đồ tư duy một cách tích cực Qua các giờ học có ứng dụng sơ đồ tư duy, học sinh thể hiện rõ sự hứng thú, tích cực hợp tác, ghi nhớ bài tốt hơn, biết tự hệ thống kiến thức và trình bày ý tưởng một cách sáng tạo, khoa học

Thực tiễn này cho thấy, nếu giáo viên có biện pháp hợp lý, linh hoạt và sáng tạo trong ứng dụng phần mềm vẽ sơ đồ tư duy thì sẽ nâng cao chất lượng dạy học môn Tin học lớp 4, góp phần đáp ứng yêu cầu của chương trình GDPT 2018

Xuất phát từ những lý do nêu trên, tôi chọn đề tài: “Một số biện pháp ứng dụng hiệu quả các phần mềm vẽ sơ đồ tư duy vào giảng dạy môn Tin học lớp

4, đáp ứng yêu cầu chương trình GDPT 2018” với mong muốn chia sẻ những

kinh nghiệm, giải pháp thiết thực, góp phần đổi mới phương pháp dạy học môn Tin học, hướng đến mục tiêu phát triển phẩm chất và năng lực học sinh một cách

hiệu quả, bền vững

3 PHẠM VI, ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

3.1 Đối tượng nghiên cứu

“Một số biện pháp ứng dụng hiệu quả các phần mềm vẽ sơ đồ tư duy vào

giảng dạy môn Tin học lớp 4, đáp ứng yêu cầu chương trình GDPT 2018”

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi thời gian: Từ đầu tháng 9 năm 2024 đến tháng 4 năm 2025

- Phạm vi con người: 143 học sinh khối 4 trường Tiểu học Hoà Thạch B

- Phạm vi chương trình, tài liệu:

+ Chương trình GDPT năm 2018 môn Tin học lớp 4

+ Sách giáo viên, sách giáo khoa tin học lớp 4

+ Sách hành trang công dân số

+ Sách Sơ đồ tư duy – Tác giả Tony Buzan, Abc12, Nhà xuất bản Tổng hợp

Giáo dục Tin học cho học sinh, hình thành từng bước khả năng tạo cơ sở vững chắc trong việc ứng dụng công nghệ kỹ thuật số, vận dụng kiến thức vào học tập và sinh hoạt hằng ngày Phát triển tư duy logic, tư duy hệ thống và khả năng

ghi nhớ có chọn lọc cho học sinh, giúp các em dễ dàng nắm bắt và liên kết các nội dung kiến thức trong chương trình Tin học lớp 4

Nâng cao chất lượng dạy học môn Tin học, tạo ra những giờ học nhẹ nhàng, hấp dẫn, lôi cuốn học sinh; tăng cường hiệu quả thực hành và khả năng sáng tạo của học sinh trong việc vận dụng kiến thức vào thực tiễn Giáo dục học sinh biết vận dụng kiến thức Tin học trong cuộc sống hàng ngày, từ đó hình thành và phát triển năng lực sử dụng công nghệ thông tin – truyền thông một cách hiệu quả, an toàn và có trách nhiệm

Tạo điều kiện cho học sinh được thực hành trên máy tính một cách thường xuyên, biết cách sử dụng phần mềm vẽ sơ đồ tư duy để trình bày ý tưởng, tổng hợp kiến thức môn Tin học cũng như các môn học khác Khuyến khích học sinh ứng dụng Tin học vào học tập liên môn và đời sống, qua đó tạo ra các sản phẩm mang tính ứng dụng thực tế, góp phần hình thành năng lực giải quyết vấn đề, năng lực sáng tạo và năng lực hợp tác – những năng lực cốt lõi của học sinh trong thời đại số

II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

1 Một số khái niệm cơ bản

a Khái niệm sơ đồ tư duy, hứng thú học tập, phát triển tư duy môn Tin học

* Khái niệm sơ đồ tư duy:

Sơ đồ tư duy, còn gọi là Mindmap theo thuật ngữ tiếng Anh, là một phương

pháp trực quan giúp hệ thống hóa thông tin và phát triển ý tưởng một cách sáng tạo Thay vì trình bày dài dòng bằng văn bản, sơ đồ tư duy tận dụng các từ khóa ngắn gọn kết hợp với hình ảnh sinh động, màu sắc bắt mắt để thể hiện mối liên hệ giữa các nội dung Nhờ đó, người học hoặc người xem có thể dễ dàng hiểu được tổng thể vấn đề và ghi nhớ thông tin một cách hiệu quả và nhanh chóng hơn

Hình ảnh minh họa sơ đồ tư duy

Sơ đồ tư duy (mind map) là một công cụ khai thác đồng thời khả năng xử lý thông tin của cả hai bán cầu não – não trái thiên về logic và ngôn ngữ, còn não phải thiên về hình ảnh và sáng tạo Phương pháp này giúp nâng cao hiệu quả ghi chép thông qua việc trình bày kiến thức dưới dạng hình ảnh tổng thể Các ý tưởng

SƠ ĐỒ TƯ DUY

được kết nối bằng các nhánh và đường liên kết, thể hiện rõ mối quan hệ giữa các thành phần nội dung Nhờ cách trình bày sinh động và hệ thống, việc tiếp thu bài học trở nên dễ dàng, việc ghi nhớ cũng trở nên nhanh chóng và sâu sắc hơn

* Một số ưu điểm nổi bật của sơ đồ tư duy có thể kể đến như sau:

+ Nội dung trung tâm được đặt ở vị trí nổi bật, dễ nhận biết, giúp người học nhanh chóng định hướng được chủ đề chính

+ Các ý liên quan được phân nhánh rõ ràng, thể hiện thứ tự và mức độ quan trọng, trong đó những ý quan trọng hơn sẽ nằm gần trung tâm hơn

+ Mối liên hệ giữa các ý tưởng hoặc khái niệm cốt lõi được hiển thị trực quan, hỗ trợ bộ não xử lý thông tin hiệu quả qua hình ảnh

+ Việc ôn tập trở nên dễ dàng hơn do có thể nhìn tổng quát nội dung chỉ qua một sơ đồ duy nhất

+ Dễ dàng bổ sung thông tin mới bằng cách thêm nhánh hoặc mở rộng nội dung ngay trên sơ đồ mà không làm gián đoạn mạch kiến thức

* Sơ đồ tư duy góp phần thúc đẩy quá trình học tập tích cực của học sinh

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng, khi học sinh tự tay vẽ sơ đồ tư duy – tức là

tự mình suy nghĩ, chọn lọc và sắp xếp thông tin theo cách hiểu riêng – thì khả năng ghi nhớ sẽ tốt hơn, nội dung sẽ được khắc sâu trong trí nhớ lâu hơn Quá trình này giúp học sinh chủ động tiếp cận kiến thức, từ đó phát triển tư duy độc lập và nâng cao khả năng sáng tạo trong học tập

* Sơ đồ tư duy hỗ trợ học sinh ghi chép hiệu quả

Khi áp dụng sơ đồ tư duy trong việc ghi chép bài học, học sinh buộc phải tóm lược nội dung bằng từ khóa ngắn gọn, cô đọng, có khả năng gợi nhớ và liên tưởng cao Việc thường xuyên rèn luyện theo cách này sẽ giúp các em phát triển

kỹ năng ghi chép nhanh, nắm bắt mối liên hệ giữa các phần kiến thức, đồng thời hiểu rõ cấu trúc bài học một cách hệ thống

Năm học 2024-2025 là năm học đầu tiên tôi áp dụng thường xuyên sơ đồ tư duy vào dạy học Tin học cho học sinh trường tiểu học Hoà Thạch B, quá trình tôi thực hiện như sau:

Học sinh khối 4 trường Tiểu học Hoà Thạch B có tổng số 143 em, tôi sắp xếp chỗ ngồi xen kẽ giữa các em học sinh tiếp thu nhanh với những em khả năng tiếp thu chậm; các em gia đình có máy tính và không có máy tính để các em hỗ trợ nhau trong học tập

* Khái niệm hứng thú:

Hứng thú học tập môn Tin học chính là thái độ lựa chọn đặc biệt của học sinh đối với việc lĩnh hội và vận dụng những tri thức khoa học máy tính trong quá trình học tập cũng như trong cuộc sống, do sự hấp dẫn và ý nghĩa thiết thực của môn Tin học đối với bản thân

* Khái niệm phát triển tư duy Tin học:

Phát triển tư duy môn Tin học là suy nghĩ, niềm tin rằng sự nỗ lực sẽ giúp bản thân hiểu biết hơn về máy tính, thông minh hơn và phát triển hơn mỗi ngày

Dù bản thân có xuất phát điểm thuận lợi hay không, tư duy phát triển (thông qua thái đội, sự linh hoạt, sự cố gắng) sẽ là động lực giúp các em luôn phấn đấu hết mình đạt được những kết quả như mong muốn Từ đó làm tiền đề cho các em phát triển tư duy khoa học máy tính Giúp các em học sinh tin vào sự tiến bộ của khả năng tiếp thu, học hỏi cũng như sự phát triển không ngừng của não bộ, đặc biệt là kích thích não bộ phát triển tốt hơn

b Một số biểu hiện cho thấy học sinh hứng thú với môn Tin học

Về mặt cảm xúc: Học sinh thể hiện sự yêu thích, hào hứng khi tham gia vào

các tiết học Tin học Các em xem môn học này như một niềm vui thực sự, cảm thấy thích thú và say mê mỗi khi được học hay tiếp cận với các kiến thức, phần mềm, công cụ trong môn Tin

Về mặt nhận thức: Các em không chỉ có cảm xúc tích cực mà còn hiểu được

lý do vì sao mình yêu thích môn học này Học sinh nhận thức rõ vai trò và ý nghĩa thực tiễn của Tin học trong cuộc sống, từ đó càng thêm trân trọng việc học môn này

Về mặt hành vi: Hứng thú với môn học được thể hiện qua những hành động

cụ thể như: chủ động tìm tòi kiến thức, tích cực phát biểu, hăng hái tham gia hoạt động học tập trên lớp cũng như ứng dụng kiến thức đã học vào thực tế hằng ngày như sử dụng máy tính thành thạo, khám phá phần mềm mới

Về mặt kết quả học tập: Sự say mê, tích cực học tập dẫn đến kết quả học tập

tốt Các em tiến bộ rõ rệt qua từng bài học, nắm vững kiến thức, kỹ năng và có khả năng vận dụng vào thực tế một cách linh hoạt

c Vai trò của việc tạo hứng thú học tập đối với hiệu quả học tập môn Tin học

ở học sinh Tiểu học

Ý nghĩa của hứng thú trong hoạt động cá nhân: Hứng thú là yếu tố nội lực

quan trọng, góp phần thúc đẩy quá trình nhận thức và học tập của con người Nó không chỉ là biểu hiện của cảm xúc tích cực mà còn là nguồn động lực giúp cá nhân duy trì và phát triển năng lực Đối với học sinh, khi có hứng thú, các em sẽ chủ động, sáng tạo hơn trong quá trình học tập

Tác động của hứng thú đến việc học môn Tin học ở tiểu học: Việc khơi dậy

hứng thú trong học tập giúp học sinh có cảm giác yêu thích với môn học, từ đó dễ dàng bị cuốn hút vào các hoạt động trên lớp Nhờ có sự chủ động trong học tập, các em dễ tiếp thu kiến thức hơn, ghi nhớ lâu hơn và phát triển khả năng tư duy logic cũng như kỹ năng thực hành công nghệ thông tin Bên cạnh đó, sự tò mò và mong muốn khám phá công nghệ mới sẽ giúp các em phát triển toàn diện hơn về nhận thức và năng lực sử dụng công nghệ trong thời đại số

2 Tình trạng thực tế trước khi thực hiện

2.1 Thuận lợi

Được sự quan tâm sát sao của Ban giám hiệu nhà trường, trong những năm qua Sở Giáo dục & Đào tạo TP Hà Nội, Phòng Giáo dục & Đào tạo huyện Quốc Oai đã tổ chức các đợt tập huấn bồi dưỡng chương trình Sách giáo khoa mới, nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ cũng như bồi dưỡng phương pháp giảng dạy cho giáo viên Tin học tiểu học trong toàn ngành Phòng Giáo dục đã thành lập các cụm chuyên môn để giáo viên có thể sinh hoạt chuyên môn và trao đổi, chia

sẻ những kinh nghiệm trong việc giảng dạy môn Tin học

Ban giám hiệu Trường Tiểu học Hoà Thạch B luôn quan tâm chỉ đạo nâng cao chất lượng giáo dục và chất lượng môn Tin học, cơ sở vật chất đảm bảo phục

vụ dạy học thực hiện Chương trình giáo dục phổ thông 2018 Nhà trường có 02 phòng máy tính cho học sinh, bao gồm 1 ti vi và 15 máy tính có được kết nối mạng Internet toàn bộ các máy

Giáo viên có tinh thần đổi mới, tâm huyết với nghề, tích cực học hỏi và áp dụng các phương pháp dạy học mới nhằm nâng cao chất lượng giáo dục Nhiều thầy cô đã mạnh dạn tích hợp công nghệ thông tin, phần mềm trực quan vào quá trình giảng dạy, trong đó có sơ đồ tư duy

Học sinh lớp 4 có tâm lý hào hứng, yêu thích môn Tin học, đặc biệt là các hoạt động thực hành trên máy tính Các em hứng thú với màu sắc, hình ảnh, nên

dễ tiếp nhận việc học qua sơ đồ tư duy – một công cụ học tập trực quan, sinh động Chương trình môn Tin học lớp 4 theo Chương trình GDPT 2018 chú trọng phát triển năng lực, tạo điều kiện thuận lợi để lồng ghép các phương pháp giảng dạy

hiện đại như sơ đồ tư duy nhằm phát huy tính tích cực, sáng tạo của học sinh 2.2 Khó khăn

Số tiết học tin học trên tuần trong chương trình mới giảm đi một nửa so với trước đây, các em chỉ được học 01 tiết/tuần

Tư duy trừu tượng và khả năng khái quát hóa của học sinh lớp 3 còn chưa phát triển toàn diện, dẫn đến việc học sinh gặp khó khăn trong việc phân tích, hệ thống hóa kiến thức để thể hiện dưới dạng sơ đồ tư duy Thói quen học tập truyền thống còn phổ biến, nhiều học sinh đã quen với cách học thụ động, ghi nhớ máy móc nên ban đầu còn bỡ ngỡ khi được tiếp cận với phương pháp học tập mới như

sơ đồ tư duy – phương pháp đòi hỏi tính chủ động, sáng tạo và tự thể hiện nội dung theo cách hiểu của bản thân

Hệ thống máy tính không đồng bộ phần mềm: Một số máy chưa được cài đặt hoặc cập nhật các phần mềm hỗ trợ học tập, khiến giáo viên gặp khó khăn trong việc triển khai dạy học ứng dụng sơ đồ tư duy

Không gian phòng học: Phòng máy tính khá hẹp, hạn chế việc tổ chức các hoạt động học tập nhóm hoặc triển khai các tiết học tích hợp kỹ năng

Ở điểm lẻ Thắng Đầu có nhiều phụ huynh là dân tộc thiểu số nên chưa quan tâm đến kĩ năng công nghệ thông tin cũng như trang bị thiết bị học tập cho các con ở nhà

Thực tế cho thấy, dù còn gặp không ít khó khăn về điều kiện dạy học, cơ sở vật chất hay sự tiếp cận không đồng đều giữa các học sinh, môn Tin học ở bậc Tiểu học vẫn giữ vai trò đặc biệt quan trọng Đây chính là bước khởi đầu giúp học sinh hình thành những kiến thức nền tảng về công nghệ thông tin – một lĩnh vực thiết yếu trong đời sống hiện đại Việc học Tin học từ sớm không chỉ giúp các em tiếp cận với công nghệ mà còn tạo tiền đề vững chắc để phát triển tư duy, rèn luyện kỹ năng cần thiết cho các cấp học tiếp theo

Từ nhận thức trên, có thể khẳng định rằng, nâng cao chất lượng dạy và học Tin học ở cấp Tiểu học là một nhiệm vụ cấp thiết và cần được quan tâm đúng mức Để đạt được điều này, giáo viên cần chủ động đổi mới phương pháp giảng dạy, xây dựng các hình thức tổ chức dạy học sinh động, hấp dẫn, phù hợp với đặc điểm lứa tuổi học sinh Trong số các phương pháp đó, việc ứng dụng sơ đồ tư duy vào giảng dạy được xem là một hướng đi hiệu quả Phương pháp này không chỉ góp phần làm tăng sự hứng thú của học sinh trong quá trình học tập, mà còn giúp các em hệ thống hóa kiến thức một cách logic, dễ hiểu, từ đó ghi nhớ lâu hơn và thực hành thao tác tin học một cách chính xác, linh hoạt hơn Đây là một công cụ

hỗ trợ đắc lực trong việc phát triển tư duy, tạo điều kiện cho học sinh tiếp cận kiến thức một cách chủ động, tích cực

2.3 Số liệu điều tra

Tôi đã tiến hành điều tra học sinh từ đầu tháng 9 đến tháng 11 năm học 2024 – 2025 Để có được số liệu điều tra tôi đã tiến hành quan sát, theo dõi, đánh giá, nhận xét quá trình học tập của các em học sinh qua các tiết Tin học Kết quả đánh giá được cập nhật thường xuyên trong sổ theo dõi học sinh thường xuyên Thông qua quá trình theo dõi, quan sát tôi đã đánh giá được tính tự giác, chủ động, hứng thú, tự tin của học sinh trong các giờ học Tin học

Kết quả khảo sát về mức độ yêu thích học tập và chất lượng học tập đầu năm học tôi thu được như sau:

BẢNG TỔNG HỢP KHẢO SÁT HỌC SINH KHI HỌC MÔN TIN HỌC

TRƯỚC KHI ÁP DỤNG BIỆN PHÁP

a Kết quả khảo sát về mức độ yêu thích học tập môn Tin học của học sinh

Thời điểm Sĩ số Các mức độ Kết quả

Tổng số Tỉ lệ (%) T9/2024 143

b Kết quả khảo sát chất lượng môn Tin học lớp 4 đầu năm:

Nhìn vào kết quả khảo sát trên cho thấy: Số học sinh không thích học, chưa hứng thú học môn Tin học chiếm tỉ lệ rất cao Còn số lượng học sinh hứng thú và rất hứng thú chiếm tỉ lệ thấp Nếu như tình trạng này tiếp tục thì dẫn đến kết quả học tập thấp Điều này làm tôi trăn trở và tìm biện pháp khắc phục

2.4 Nguyên nhân thực trạng trạng trên

Thực trạng giảng dạy môn Tin học lớp 4, thuận lợi và khó khăn, xuất phát từ những nguyên nhân chính sau:

- Từ phía học sinh và phụ huynh

Khả năng tư duy chưa đồng đều: Nhiều học sinh chưa hình thành được kỹ năng tổ chức và hệ thống hóa kiến thức, dẫn đến việc tiếp thu bài học còn lúng túng

Thiếu kinh nghiệm thực hành: Đối với các em ở độ tuổi này, việc thao tác với máy tính và sử dụng phần mềm vẫn còn mới mẻ, đòi hỏi sự hướng dẫn cẩn thận từ giáo viên

Tâm lý phụ thuộc: Một số học sinh chưa có thói quen tự học, thường chờ đợi

sự chỉ dẫn cụ thể thay vì tự khám phá, thử nghiệm

Một số gia đình chưa tập trung đầu tư máy tính cho con học tập và một số gia đình kinh tế khó khăn, chưa có máy tính cho con thực hành Do đó, trẻ ít có thời gian tiếp cận máy tính

- Từ phía giáo viên:

Mô hình dạy học ít thay đổi, chưa tác động nhiều đến tính tự học, tự phát huy ở mỗi cá nhân nên học sinh đôi khi ghi nhớ máy móc, chưa khắc sâu

Phương tiện dạy học thiếu tính cập nhật mới, đôi khi mất thời gian nhưng không gây được hứng thú cho học sinh

Với thực trạng như vậy, tôi đã tìm hiểu, nghiên cứu để tìm ra biện pháp nâng cao chất lượng trong dạy và học môn Tin học bằng cách ứng dụng Sơ đồ tư duy trong quá trình dạy học môn Tin học

- Từ cơ sở vật chất

Cơ sở vật chất giữa điểm lẻ Thắng Đầu và khu chính chưa đồng đều Hệ thống mạng internet không ổn định, làm giảm hiệu quả sử dụng phần mềm trực tuyến hoặc tài liệu giảng dạy số hóa

Với thực trạng như vậy, tôi đã tìm hiểu, nghiên cứu để tìm ra biện pháp nâng

Sĩ số

Kết quả Hoàn thành tốt Hoàn thành Chưa hoàn thành Tổng số Tỉ lệ % Tổng số Tỉ lệ % Tổng số Tỉ lệ %

cao chất lượng trong dạy và học môn Tin học bằng cách ứng dụng Sơ đồ tư duy trong quá trình dạy học môn Tin học

sơ đồ tư duy sẽ giúp giáo viên có cái nhìn toàn diện và từ đó ứng dụng hiệu quả trong thực tế giảng dạy

Bên cạnh việc nghiên cứu lý thuyết, giáo viên cũng cần dành thời gian luyện tập kỹ năng vẽ sơ đồ tư duy — cả bằng tay (trên giấy, bảng phụ ) và bằng phần mềm vi tính Khi đã thành thạo công cụ và phương pháp, việc triển khai vào giảng dạy sẽ diễn ra một cách thuận lợi, tự nhiên và sáng tạo hơn

Ở bước đầu triển khai, giáo viên nên giới thiệu cho học sinh làm quen với một số mẫu sơ đồ tư duy đơn giản, có nội dung gắn liền với những bài học quen thuộc trong chương trình Cách làm này sẽ giúp học sinh dễ dàng tiếp cận vì các

em đã có kiến thức nền tảng, đồng thời cũng giúp việc tiếp thu hình thức sơ đồ tư duy diễn ra nhẹ nhàng, không gây áp lực

Sau khi học sinh đã quen với sơ đồ tư duy, giáo viên tiến hành hướng dẫn cụ thể cách tạo lập một sơ đồ: từ việc xác định nội dung trung tâm, phát triển các nhánh cấp 1, cấp 2, cấp 3, cho đến việc bổ sung từ khóa, hình ảnh minh họa và sử dụng màu sắc phân biệt các ý chính - phụ Giáo viên có thể bắt đầu bằng việc đưa

ra một từ khóa hoặc hình ảnh trung tâm của bài học trên bảng hoặc màn hình chiếu, rồi đặt các câu hỏi gợi mở để học sinh suy nghĩ, đề xuất các nhánh nội dung Hoạt động này vừa giúp các em rèn luyện tư duy hệ thống, vừa hình thành

kỹ năng trình bày vấn đề một cách logic

Khi học sinh đã tạo được phần khung sơ đồ, giáo viên khuyến khích các em sáng tạo thêm bằng cách bổ sung hình ảnh minh họa, dùng màu sắc, ký hiệu riêng như chấm bi, gạch chéo, biểu tượng Để tăng tính sinh động và cá nhân hóa sản phẩm học tập Đây là bước giúp học sinh phát huy khả năng sáng tạo và tư duy thẩm mỹ trong quá trình học

Giáo viên cũng tổ chức cho học sinh trình bày sơ đồ của mình, mời các bạn khác nhận xét, góp ý Qua đó, học sinh không chỉ củng cố lại kiến thức mà còn phát triển kỹ năng giao tiếp, tư duy phản biện và làm việc nhóm

Quan trọng hơn, giáo viên cần định hướng để học sinh hình thành thói quen

sử dụng sơ đồ tư duy như một công cụ học tập thường xuyên Các em nên tự lập

sơ đồ khi chuẩn bị bài mới ở nhà, cũng như sau mỗi buổi học để hệ thống hóa kiến thức, giúp ghi nhớ lâu hơn và nắm chắc nội dung Việc lưu giữ các sơ đồ này sẽ rất hữu ích trong quá trình ôn tập, kiểm tra sau này

Đồng thời, giáo viên cũng cần tôn trọng sự sáng tạo riêng của học sinh Sơ

đồ tư duy là công cụ mở, không có một khuôn mẫu duy nhất, vì vậy việc khích lệ các em thể hiện ý tưởng theo cách riêng là điều hết sức cần thiết Giáo viên chỉ điều chỉnh về mặt nội dung kiến thức, còn cách trình bày, bố cục, hình ảnh hay màu sắc nên dành cho học sinh quyền lựa chọn và thể hiện

Sơ đồ tư duy đơn giản bài Hiệu ứng chuyển trang – Lớp 4

3.2 Biện pháp 2: Hướng dẫn học sinh kỹ năng đọc hiểu và xác định nội dung trong sơ đồ tư duy đơn giản

Qua thực tế giảng dạy, tôi nhận thấy rằng nhiều học sinh, đặc biệt là ở lứa tuổi Tiểu học, còn khá lạ lẫm với khái niệm "sơ đồ tư duy" Các em thường chưa hình dung rõ sơ đồ tư duy là gì, cấu trúc của nó ra sao và cách đọc hay tạo ra một sơ đồ như thế nào Vì vậy, một trong những việc đầu tiên cần làm là giúp học sinh tiếp cận từ những điều cơ bản nhất

Trước hết, tôi bắt đầu bằng việc giới thiệu sơ bộ cho học sinh về khái niệm sơ

đồ tư duy một cách đơn giản, dễ hiểu, phù hợp với khả năng nhận thức của các em Bên cạnh đó, tôi cũng chia sẻ thêm với các em về lịch sử ra đời, người sáng tạo ra

sơ đồ tư duy, đồng thời nhấn mạnh tác dụng thiết thực của phương pháp này trong học tập nói chung và trong môn Tin học nói riêng Thông qua những hình ảnh minh họa trực quan, ví dụ cụ thể và cách dẫn dắt gần gũi, học sinh dần hiểu được vai trò,

ý nghĩa của sơ đồ tư duy như một công cụ hỗ trợ ghi nhớ và hệ thống hóa kiến thức hiệu quả

Sau bước giới thiệu khái quát, tôi hướng dẫn học sinh quan sát, phân tích một

số sơ đồ tư duy đơn giản với bố cục rõ ràng, từ khóa ngắn gọn, dễ hiểu Qua đó, các em bắt đầu làm quen với cách xác định nội dung chính ở trung tâm, các nhánh cấp một, cấp hai và cách tổ chức thông tin theo logic của bài học

Tôi cũng dành thời gian luyện tập cùng học sinh cách đọc sơ đồ theo trình tự hợp lý, từ trung tâm tỏa ra các nhánh, từ đó hình thành kỹ năng nắm bắt nội dung một cách có hệ thống Mỗi lần hướng dẫn, tôi đều đặt những câu hỏi gợi mở giúp