Khó khăn Tuy nhiên, tôi cũng nhận thấy được nhiều khó khăn như sau: - Trong lớp, khả năng tiếp thu kiến thức của học sinh có sự khác biệt rõ rệt: một vài em nắm bắt bài học rất nhanh,
GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
Cơ sở lý luận
Trong bối cảnh xã hội hiện đại, ngôn ngữ viết đóng vai trò quan trọng, do đó việc hướng dẫn học sinh cải thiện kỹ năng Luyện từ và câu là cần thiết Khó khăn trong việc này phụ thuộc lớn vào phương pháp giảng dạy môn Tiếng Việt, đặc biệt là nội dung Luyện từ và câu.
Luyện từ và câu đóng vai trò quan trọng trong giáo dục Tiểu học, giúp học sinh viết đúng, sử dụng từ ngữ rõ ràng và hấp dẫn Việc này không chỉ tạo nền tảng vững chắc cho việc học Tiếng Việt mà còn nâng cao kết quả học tập Hướng dẫn học sinh sử dụng từ ngữ đúng cách từ những lớp đầu cấp sẽ khơi gợi hứng thú trong việc học Luyện từ và câu, đồng thời phát triển toàn diện các kỹ năng cần thiết trong môn Tiếng Việt.
Trong quá trình giảng dạy, tôi nhận thấy rằng việc hướng dẫn học sinh sử dụng từ ngữ đúng cách không chỉ nâng cao kỹ năng ngôn ngữ mà còn hình thành phẩm chất đạo đức và tính cách Dạy các em viết đúng yêu cầu, trình bày gọn gàng và sáng tạo giúp rèn luyện ý thức học tập, tính kỷ luật, sự cẩn thận và tự tin Hơn nữa, việc học tốt nội dung Luyện từ và câu không chỉ là nền tảng vững chắc cho môn Tiếng Việt mà còn hỗ trợ hiệu quả cho các môn học khác, góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện ở bậc Tiểu học.
Quá trình thực hiện đề tài
Sau khi thực hiện và nghiên cứu phương pháp giảng dạy của bản thân và các giáo viên đồng nghiệp trong việc dạy phân môn Luyện từ và câu, tôi nhận thấy có một số thuận lợi và khó khăn trong quá trình giảng dạy.
Nhà trường nỗ lực tối đa để đảm bảo giáo viên và học sinh có trải nghiệm học tập chất lượng Các trang thiết bị như hệ thống đèn, bàn học, ti vi, máy chiếu và bảng tương tác được trang bị đầy đủ, phục vụ hiệu quả cho giờ học của học sinh.
Sự quan tâm và chỉ đạo từ các cấp quản lý đối với công tác chuyên môn được thể hiện qua các hoạt động như tập huấn, chuyên đề, thao giảng, dự giờ và sinh hoạt chuyên môn.
Tổ chức các buổi tập huấn kỹ năng ứng dụng Công nghệ Thông tin (CNTT) cho giáo viên đã giúp nâng cao đáng kể trình độ chuyên môn của đội ngũ giáo viên.
- Giáo viên phụ trách đảm nhiệm giảng dạy khối 4 có chuyên môn vững vàng, nhiều năm kinh nghiệm.
- Giáo viên chủ nhiệm, phụ huynh và ban giám hiệu nhà trường luôn phối hợp chặt chẽ trong công tác dạy và học.
Học sinh thể hiện sự ngoan ngoãn, biết lắng nghe và có hứng thú với việc học, đồng thời duy trì tinh thần cạnh tranh lành mạnh với bạn bè Các em dễ dàng nhận được sự khuyến khích, động viên và khen ngợi từ giáo viên Ngoài ra, học sinh cũng tích cực tham gia tương tác với giáo viên và bạn bè trong các hoạt động dạy và học.
Tuy nhiên, tôi cũng nhận thấy được nhiều khó khăn như sau:
Trong lớp học, sự khác biệt về khả năng tiếp thu kiến thức giữa các học sinh là rất rõ rệt Một số em nhanh chóng nắm bắt bài học, điều này không chỉ tạo động lực mà còn thúc đẩy niềm yêu thích học tập Ngược lại, những em có khả năng tự giải quyết vấn đề hạn chế thường cảm thấy thiếu hứng thú với môn Tiếng Việt, đặc biệt là với nội dung Luyện từ và câu.
- Khả năng tập trung của các em còn hạn chế, chưa chủ động, chưa có sự kiên nhẫn và hứng thú trong học Luyện từ và câu
Nhiều em học sinh còn nhút nhát, thiếu tự tin trong việc thảo luận nhóm và trình bày ý kiến cá nhân Các em thường ngại ngùng khi đưa ra nhận xét cho bạn bè, lo lắng rằng lời nói của mình có thể làm bạn buồn hoặc ảnh hưởng đến tình bạn.
2.2.2 Tổ chức khảo sát thực trạng
Từ tuần đầu đến tuần 8 năm học 2024 – 2025, tôi đã tiến hành điều tra thường xuyên về quá trình học tập của học sinh Số liệu được thu thập qua việc theo dõi, đánh giá hàng ngày và cập nhật trong sổ theo dõi học sinh theo từng mức độ Qua quá trình này, tôi đánh giá được sự hào hứng, hăng hái và khả năng tiếp thu kiến thức của học sinh trong các giờ học Luyện từ và câu Đồng thời, tôi cũng khảo sát khả năng ghi nhớ của các em thông qua các câu hỏi và bài kiểm tra nhanh Kết quả đánh giá được ghi nhận và cập nhật thường xuyên trong sổ theo dõi học sinh.
Bảng khảo sát hứng thú và kết quả bài kiểm tra nhanh của học sinh khi học
(Trước khi áp dụng biện pháp)
Nội dung điều tra Mức độ Tổng số học sinh
Khả năng nắm bắt kiến thức
Học sinh hào hứng, hăng hái tham gia trò chơi học tập
Học sinh hiểu nghĩa và phân loại từ đúng yêu cầu 12 33%
Họcsinh mở rộng thêm vốn từ ở các chủ điểm 8 22%
Học sinh ứng dụng vốn từ đã học vào nói, viết tốt hơn
Ngoài ra tôi tổng hợp kết quả đánh giá xếp loại môn Tiếng Việt qua bài
PHIẾU KHẢO SÁT HỨNG THÚ CỦA HỌC SINH VỚI
PHÂN MÔN LUYỆN TỪ VÀ CÂU
Họ và tên học sinh:……… Lớp:…
Rất hứng thú Hứng thú Không hứng thú kiểm tra giữa học kỳ 1 kết quả như sau:
Số lượng Tỉ lệ Số lượng Tỉ lệ Số lượng Tỉ lệ Tiếng Việt 37 22 59,5% 14 37,8% 1 2,7%
Qua kết quả khảo sát trên cho thấy:
Gần 49% học sinh không hứng thú với môn học, trong khi chỉ có 19% cảm thấy rất hứng thú và 33% có mức độ hứng thú trung bình Trong các tiết học Luyện từ và câu, học sinh thường tỏ ra uể oải, chán nản và thiếu tập trung, coi đây là một môn học bắt buộc.
Kỹ năng làm bài Luyện từ và câu của học sinh hiện còn hạn chế, với chỉ 33% hiểu đúng nghĩa và phân loại từ Trong quá trình kiểm tra, nhiều em thể hiện sự lúng túng, biểu hiện qua việc mất tập trung, quan sát bạn bè và đặc biệt là bỏ trắng bài.
Trong đánh giá giữa học kỳ I, có một học sinh chưa hoàn thành môn Tiếng Việt Để khắc phục tình trạng này, tôi đã tiến hành tìm hiểu và nghiên cứu các phương pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy Luyện từ và câu.
Các biện pháp thực hiện
Để nâng cao hiệu quả giảng dạy phần Luyện từ và câu, cần khuyến khích học sinh chủ động và tích cực trong việc học tập, tự giác khám phá kiến thức Đồng thời, các giải pháp cụ thể được đề xuất nhằm phát triển năng lực và phẩm chất cá nhân của học sinh.
2.3.1 Biện pháp 1: Dạy học theo sự phân hóa đối tượng và phù hợp với phương pháp dạy từng dạng bài a Mục tiêu áp dụng biện pháp
Mục đích của dạy học phân hóa đối tượng là tối ưu hóa tiềm năng cá nhân, nâng cao hiệu quả học tập, xây dựng sự tự tin và động lực học tập, cùng với việc phát triển tư duy và kỹ năng mềm cho học sinh Để đạt được điều này, cần có những phương pháp giảng dạy phù hợp và linh hoạt.
Việc dạy học theo sự phân hóa đối tượng trong nội dung Luyện từ và câu ở lớp 4 yêu cầu giáo viên phải tập trung và chi tiết trong quá trình giảng dạy Đầu tiên, giáo viên cần kiểm tra và đánh giá kỹ lưỡng trình độ cùng nhu cầu học tập của từng học sinh Dựa vào kết quả này, giáo viên sẽ phân loại học sinh thành các nhóm theo năng lực để thuận lợi hơn trong việc giảng dạy.
Tôi đã phân loại học sinh thành các nhóm dựa trên mức độ hoàn thành (hoàn thành tốt, hoàn thành, chưa hoàn thành) và khả năng tiếp thu (nhanh, trung bình, chậm) để xây dựng kế hoạch hỗ trợ phù hợp cho từng em.
Trong lớp học, tôi sắp xếp vị trí ngồi hợp lý, đặt những học sinh có hạn chế ở đầu bàn để giáo viên dễ dàng nhắc nhở và hỗ trợ Tôi cũng thiết kế hệ thống câu hỏi phù hợp với từng đối tượng học sinh, nhằm khuyến khích những em yếu kém tự tin hơn, đồng thời phát huy tối đa khả năng của học sinh có năng khiếu.
Tôi thường xuyên nhận xét và khen ngợi để khích lệ tinh thần học tập của các em, tạo động lực và giảm thiểu tình trạng lười học hoặc chán học, đặc biệt trong các phần vận dụng và trải nghiệm.
Quá trình hướng dẫn của giáo viên không chỉ là giải thích lý thuyết mà còn là khuyến khích học sinh phát huy sự sáng tạo và tích cực khi làm bài tập Giáo viên không chỉ cung cấp kiến thức mà còn kích thích tư duy và khả năng sáng tạo của học sinh trong việc giải quyết các bài tập về từ và câu Việc áp dụng phương pháp giảng dạy phù hợp cho từng bài học sẽ giúp học sinh cảm thấy hứng thú và có thêm động lực trong quá trình học tập.
Cụ thể tôi đã tiến hành hướng dẫn các em làm bài tập theo các bước sau:
- Giúp học sinh nắm chắc yêu cầu của đề bài (nhắc nhở học sinh đọc kỹ đề bài bằng việc chú các câu hỏi )
Hướng dẫn học sinh thực hiện phần mẫu trong bài yêu cầu là rất quan trọng Tôi sẽ hướng dẫn một học sinh làm mẫu ngay trên lớp, sau đó cả lớp sẽ tự thực hiện và cùng nhau sửa bài để đảm bảo hiểu rõ nội dung.
- Tổ chức cho học sinh làm các bài tập tiếp theo trong tiết học.
- Tiếp theo tổ chức cho học sinh nhận xét bài cho nhau trong nhóm về kết quả, rút ra những điểm ghi nhớ về tri thức.
Sau mỗi bài, tôi đều nhận xét, chốt lại ý đúng để học sinh chỉnh sửa lại bài làm của mình (Kèm phụ lục - Hình 2) c Kết quả đạt được
Dạy học phân hóa đối tượng mang lại nhiều kết quả tích cực cho học sinh lớp tôi, nâng cao hiệu quả học tập nhờ thiết kế nội dung phù hợp với trình độ từng em Phương pháp này giúp giảm khoảng cách giữa các nhóm học lực, cải thiện rõ rệt cho học sinh có năng lực hạn chế, trong khi học sinh năng khiếu được thử thách để phát huy tối đa tiềm năng Học sinh ngày càng tự tin hơn, mạnh dạn phát biểu và đưa ra ý kiến trong các giờ học.
2.3.2 Biện pháp 2: Sử dụng linh hoạt các phương pháp và hình thức dạy học theo hướng đổi mới a Mục đích
Việc áp dụng linh hoạt các phương pháp và hình thức dạy học đổi mới không chỉ tăng cường tính chủ động, sáng tạo và hứng thú học tập cho học sinh, mà còn phát triển kỹ năng tư duy, tự học và làm việc nhóm Điều này đáp ứng tốt hơn nhu cầu và năng lực đa dạng của từng học sinh, giúp họ phát huy tối đa tiềm năng Hơn nữa, đổi mới giảng dạy còn nâng cao hiệu quả tiếp thu kiến thức, rèn luyện kỹ năng mềm và tạo động lực học tập bền vững.
Trong quá trình luyện tập, tôi khuyến khích học sinh làm việc nhóm thay vì chỉ gọi một số em lên làm bài trước lớp Các thành viên trong nhóm sẽ hỗ trợ nhau bằng cách nhận xét, sửa sai và thảo luận để tìm ra phương pháp làm bài hiệu quả Nếu có thắc mắc, trưởng nhóm sẽ trình bày trước lớp để cùng nhau giải quyết với sự hỗ trợ của các bạn khác hoặc giáo viên.
Bằng cách tạo ra tình huống gợi mở và giao nhiệm vụ cụ thể, giáo viên có thể khuyến khích học sinh tham gia tích cực vào các hoạt động học tập Việc tạo điều kiện cho học sinh trao đổi, thảo luận và đóng vai trò hướng dẫn sẽ giúp họ giải quyết vấn đề hiệu quả hơn Điều này không chỉ thu hút sự tham gia của học sinh mà còn làm cho quá trình học tập trở nên hứng khởi và chủ động hơn.
Khi dạy bài "Động từ" trong Tiếng Việt 4, tôi khuyến khích học sinh làm việc theo nhóm đôi để tìm động từ trong các câu tục ngữ Phương pháp này giúp tất cả học sinh tham gia tích cực vào hoạt động, tạo ra sự hứng thú trong thảo luận nhóm Không chỉ những em có năng khiếu, mà cả những em học chưa tốt cũng được khuyến khích chủ động tham gia và sửa chữa bài cho bạn.
Trong các câu tục ngữ, động từ được tìm thấy như sau: a "Yêu" trong câu "Yêu trẻ, trẻ đến nhà" chỉ hành động yêu thương b "Thương" trong câu "Thương người như thể thương thân" thể hiện sự đồng cảm c "Nhớ" trong câu "Uống nước nhớ nguồn" nhấn mạnh việc ghi nhớ nguồn cội d "Đi" trong câu "Đi một ngày đàng, học một sàng khôn" chỉ hành động di chuyển và học hỏi.
Ngoài ra tôi còn lồng ghép các kỹ thuật dạy học tích cực như:
Kỹ thuật động não là phương pháp hiệu quả giúp học sinh phát triển nhanh chóng nhiều ý tưởng liên quan đến một vấn đề trong thời gian ngắn Sau đó, tôi cung cấp hệ thống thông tin và dữ kiện làm nền tảng cho việc thảo luận và trao đổi ý kiến Để thực hiện kỹ thuật này, tôi tiến hành theo một trình tự rõ ràng.
Ví dụ: Khi dạy bài “ Luyện tập về Danh từ ” ( trang 25, Tiếng Việt 4, tập
1) bài tập yêu cầu đặt 3 câu có chứa danh từ theo đầu bài (phía dưới) Tôi tiến hành như sau:
GV đặt câu hỏi: Em thích buổi nào trong ngày?
Tại sao em lại thích buổi sáng/trưa/chiều/tối?
Một ngày trong tuần em thường có những việc làm gì?
Em thích mùa nào trong năm? Tại sao?
