Skkn cấp tỉnh Đổi mới hình thức tổ chức hoạt Động làm quen với văn học cho trẻ 4 5 tuổi trong trường mầm non

Thực hiện nội dung cho trẻ làm quen với văn học trên cơ sở kế thừa một phương pháp truyền thống của giáo dục mầm non kết hợp vận dụng các phương pháp và hình thức tổ chức mới, nhằm tạo đ

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

“Đổi mới hình thức tổ chức hoạt động làm quen với văn học

cho trẻ 4 -5 tuổi trong trường mầm non”

Lĩnh vực : Giáo dục mẫu giáo Cấp học : Mầm non

Tên tác giả : Nguyễn Thị Thìn Chức vụ : Tổ phó chuyên môn khối 4 tuổi Ðõn vị công tác: Trường mầm non Yên Sơn

Năm học : 2024 -2025

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập - Tự do - Hạnh phúc ĐƠN YÊU CẦU CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

Kính gửi: Hội đồng khoa học cơ sở Hội đồng khoa học cấp trên

Tôi là tác giả: “Đổi mới hình thức tổ chức hoạt động làm quen với văn

học cho trẻ 4 -5 tuổi trong trường mầm non”

Stt Họ và tên

Trình

độ chuyên môn

Bộ phận, đơn

vị công tác, (hoặc) số CCCD/Hộ chiếu và địa chỉ liên hệ

Chức danh

Tỷ lệ (%) đóng góp vào việc tạo

ra sáng kiến (ghi rõ đối với từng đồng tác giả, nếu có)

1 Nguyễn Thị

Thìn

Cử nhân GDMN

Trường mầm non Yên Sơn - Huyện Quốc Oai - Thành phố Hà Nội

Giáo viên mầm non Hạng III

100% Giáo viên

và 28 trẻ tại lớp 4TB2 Trường Mầm non Yên Sơn

- Đề nghị xét công nhận sáng kiến: “Đổi mới hình thức tổ chức hoạt

động làm quen với văn học cho trẻ 4 -5 tuổi trong trường mầm non”

- Đã áp dụng/áp dụng từ ngày 01/08/2023 tại Trường mầm non Yên Sơn

- Huyện Quốc Oai - Thành phố Hà Nội

- Hiệu quả chính: Đề tài đã góp phần nâng cao chất lượng cho trẻ 4-5 tuổi làm quen với văn học Thực hiện nội dung cho trẻ làm quen với văn học trên cơ

sở kế thừa một phương pháp truyền thống của giáo dục mầm non kết hợp vận dụng các phương pháp và hình thức tổ chức mới, nhằm tạo điều kiện cho trẻ có nhiều cơ hội tiếp xúc, cảm nhận các tác phẩm văn học, hứng thú với hoạt động làm quen văn học thông qua những nội dung sau:

Thay đổi tư duy, thay đổi nhận thức, cách nghĩ, cách vận dụng vào thực tiễn của giáo viên, giúp giáo viên tích lũy được nhiều kinh nghiệm khi tổ chức

hoạt động LQVVH một cách linh hoạt, sáng tạo, gây hứng thú cho trẻ Giọng đọc, kể của giáo viên được nâng cao

Tạo điều kiện cho trẻ thoải mái, tự tin, hứng thú tham hoạt động làm quen với văn học, qua đổi mới hình thức tổ chức cho trẻ làm quen với văn học nhằm phát huy tối đa tính tích cực, chủ động, hứng thú sôi nổi hơn Hiểu nội dung bài thơ câu chuyện, phát hiện tình tiết không đúng, có khả năng sắp xếp tranh theo trình tự câu chuyện, kể tiếp đoạn truyện còn thiếu vừa được nghe, sáng tạo thêm tình tiết mới phần mở đầu, kết thúc

Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến: Nguyễn Thị Thìn

Những người tham gia áp dụng thử hoặc áp dụng sáng kiến lần đầu: Giáo vên lớp 4 tuổi B2 cùng 28 trẻ tại nhóm lớp

Số

TT

Họ và tên Bộ phận, đơn vị công

tác, (hoặc) số CCCD/Hộ chiếu và địa chỉ liên hệ

Nội dung công việc hỗ

Tư vấn, thống nhất trong

việc “đổi mới hình thức

tổ chức hoạt động làm quen với văn học cho trẻ

4 -5 tuổi trong trường mầm non”

Phượng Sơn ngày 20 tháng 3 năm 2025

Người yêu cầu công nhận

(Ký và ghi rõ họ tên)

Nguyễn Thị Thìn

4 3 Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu 3

12 3.3 Biện pháp 3: Ứng dụng mô hình sân khấu hóa với bàn tranh cát

13 3.4 Biện pháp 4: Tổ chức sân khấu hóa tác phẩm văn học thể loại

14 3.4 Biện pháp 4: Ứng dụng công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo

15 3.5 Biện pháp 5: Phối kết hợp vời phụ huynh trong việc cho trẻ làm

“Đổi mới hình thức tổ chức hoạt động làm quen với văn học cho trẻ 4 -5 tuổi trong trường mầm non”

và thế giới xung quanh của chúng ta thông qua các bài ca dao, đồng dao, bài thơ, câu chuyện Làm quen với văn học còn là một hoạt động có ý nghĩa trong việc giáo dục Đức – Trí – Thể - Mĩ cho trẻ trong trường mầm non Vì vậy thực hiện tốt việc cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học sẽ là phương tiện giáo dục tốt nhất, mang lại cho trẻ những xúc cảm lành mạnh, hình thành ở trẻ những tình cảm đạo đức tốt đẹp, giúp trẻ phát triển khả năng ghi nhớ, trí tưởng tượng óc sáng tạo, làm phong phú đời sống tinh thần, làm giàu vốn từ và phát triển ngôn

ngữ ở trẻ, tạo điều kiện cho trẻ tiếp thu các môn học khác một cách dễ dàng

Đến với mỗi câu chuyện, bài thơ là trẻ lại được bước vào một thế giới vừa thực, vừa ảo với các nhân vật Bà Tiên, ông Bụt cùng các nhân vật đáng yêu, những con người có nghị lực phi thường, khát khao mạnh mẽ, những tấm gương người tốt việc tốt… Trẻ lại được học thêm được nhiều điều mới mẻ, có thêm hiểu biết, học được những bài học hay, ý nghĩa và vô cùng bổ ích, là phương tiện hiệu quả để giáo dục đạo đức, thẩm mỹ cho trẻ một cách nhẹ nhàng Khi làm quen với mỗi câu chuyện có ngôn ngữ giàu hình ảnh, vần thơ sẽ làm phong phú thêm vốn từ cho trẻ giúp trẻ 4-5 tuổi giúp trẻ nói rõ ràng mạch lạc và tự tin trong giao tiếp

Với sự phát triển như vũ bão của xã hội hiện nay, bậc học mầm non cũng đang thực hiện việc đổi mới chương trình giáo dục mầm non, trong đó hoạt động làm quen với tác phẩm văn học cũng được quan tâm đặc biệt coi trọng việc đổi mới hình thức tổ chức tạo nên các giờ học hứng thú, hấp dẫn, phù hợp với sự phát triển của trẻ, khuyến khích trẻ hoạt động một cách chủ động tích cực, hồn nhiên, vui tươi, sáng tạo đáp ứng được tiêu chí “ lấy trẻ làm trung tâm” Tạo cơ hội cho giáo viên phát huy khả năng sáng tạo trong việc lựa chọn và tổ chức các

hoạt động chăm sóc giáo dục trẻ một cách linh hoạt đáp ứng mục tiêu phát triển

cho trẻ một cách toàn diện về mọi mặt

Thực tế tại trường Mầm non Yên Sơn, nơi tôi công tác Giáo viên đã tổ chức và thực hiện tốt việc cho trẻ làm quen với văn học Tuy nhiên, việc tiếp cận phương pháp lấy trẻ làm trung tâm và đổi mới hình thức tổ chức giáo dục lĩnh vực phát triển ngôn ngữ còn một số hạn chế Giáo viên chưa sáng tạo, thiếu sự đột phá, tinh tế, linh hoạt trong việc sử dụng biện pháp thủ thuật Giọng đọc, giọng kể của cô còn đều đều, chưa tách bạch rõ ràng các vai của các nhân vật trong truyện cũng như cách ngắt nhịp, ngừng nghỉ trong các bài thơ, ca dao, đồng dao làm mất đi sự hấp dẫn của tác phẩm Giáo viên vẫn còn tổ chức các hoạt động làm quen với văn học theo kiểu đọc, kể và nghe nên trẻ tiếp thu máy móc, giờ học chưa gây được hứng thú cho trẻ và kết quả giờ học chưa đạt hiệu quả cao

Vậy cần làm gì để nâng cao chất lượng giáo dục cho trẻ 4 -5 tuổi làm quen với văn học trong trường mầm non? Làm cách nào để đưa ra những phương pháp giảng dạy, hình thức tổ chức mới lạ, hấp dẫn và kích thích được sự sáng tạo, chủ động của trẻ để lượng kiến thức trẻ tiếp thu đạt kết quả cao trong hoạt

động làm quen với văn học Tôi mạnh dạn lựa chọn đề tài: “ Đổi mới hình thức

tổ chức hoạt động làm quen với văn học cho trẻ 4 -5 tuổi trong trường mầm non”

3 Phạm vi và đối tượng nghiên cứu:

a Đối tượng nghiên cứu: Trẻ lớp mẫu giáo 4 tuổi B2- Trường Mầm non

Yên Sơn - Huyện Quốc Oai - Thành phố Hà Nội

b Phạm vi nghiên cứu:

- Các hoạt động cho trẻ làm quen văn học ở trường mầm non Yên Sơn

- Thời gian nghiên cứu 8/2023

- Thời gian áp dụng 8 tháng (bắt đầu từ tháng 9/2024 đến tháng 4/2025)

- Đồng thời, giúp giáo viên tổ chức hoạt động làm quen với văn học một cách sinh động, linh hoạt, phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi, nâng cao chất lượng giáo dục văn học trong chương trình giáo dục mầm non hiện nay.

II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

1.Thực trạng vấn đề:

Năm học 2024 – 2025, tôi được nhà trường phân công chăm sóc, giáo dục trẻ tại lớp mẫu giáo lớn (4 – 5 tuổi) Qua thực tế giảng dạy, tôi nhận thấy rằng các hoạt động làm quen với tác phẩm văn học tuy được tổ chức thường xuyên nhưng hình thức còn đơn điệu, chưa thực sự thu hút trẻ Là một giáo viên trẻ, tôi luôn mong muốn tìm ra những cách làm mới mẻ, sinh động để tổ chức hoạt động làm quen với văn học sao cho phù hợp với đặc điểm phát triển của trẻ 4 – 5 tuổi Việc đổi mới hình thức tổ chức không chỉ nhằm tạo sự hứng thú cho trẻ mà còn giúp các con hiểu nội dung tác phẩm một cách tự nhiên, dễ dàng tiếp nhận cái hay, cái đẹp trong văn học Từ đó, trẻ có thể chủ động tham gia vào hoạt động, phát huy trí tưởng tượng, khả năng tư duy sáng tạo và biết vận dụng những bài học rút ra từ tác phẩm vào trong cuộc sống hàng ngày Trong quá trình thực hiện đề tài, tôi gặp một số thuận lợi và khó khăn sau:

- Bố trí các góc phù hợp, dễ lấy đồ dùng, tạo nhiều thuận lợi cho trẻ chơi

- Bản thân là một giáo viên trẻ có trình độ chuyên môn vững vàng, luôn có

ý thức tự học, nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ, ứng dụng công nghệ thông tin trong trong các hoạt động giáo dục

- Luôn lấy trẻ làm trung tâm trong việc chăm sóc và nuôi dạy trẻ

- Luôn nhận được sự quan tâm giúp đỡ của tổ chuyên môn cũng như các thành viên trong tổ trong lĩnh vực chuyên môn

- Đa số trẻ được học qua chương trình học 3 tuổi, có nề nếp khi đến lớp

thường nói trống không Bên cạnh đó còn có trẻ quá hiếu động ảnh hưởng đến quá trình tiếp thu trong hoạt động học làm quen với văn học

- Trang thiết bị đồ dùng hiện đại còn hạn chế, đồ dùng tự tạo chưa nhiều

- Đa số các bậc phụ huynh đi làm công nhân tại các xí nghiệp, nhà máy nên

ít quan tâm đến việc chăm sóc giáo dục trẻ nhất là việc trò chuyện, luyện phát

âm cho con

Từ thực trạng trên, để đánh giá khả năng cũng như sự hứng thú của trẻ trong hoạt động làm quen với văn học, tôi đã tiến hành khảo sát trên 28 trẻ lớp 4-5 B2 tại trường mầm non Yên Sơn trước khi áp dụng các biện pháp hỗ trợ như sau:

Trẻ hiểu được nội

dung bài thơ, câu

cách chủ động, hứng thú và sáng tạo hơn, Tôi đã đưa ra một số biện pháp cụ thể như sau:

dựng kế hoạch hoạt động làm quen với văn học theo hướng cá nhân hóa, linh

hoạt và dựa trên chính đặc điểm của từng nhóm trẻ trong lớp Ngay từ những tuần đầu năm học, tôi không vội áp dụng các tiết học cố định, mà dành thời gian

tổ chức nhiều hoạt động quan sát, trò chuyện, kể chuyện thử nghiệm, để ghi nhận các biểu hiện cảm xúc, khả năng ngôn ngữ và mối quan tâm nổi bật của trẻ Tôi xây dựng một hồ sơ năng lực mini cho từng nhóm nhỏ: nhóm trẻ nhạy cảm với hình ảnh – âm thanh; nhóm trẻ thích nhân vật có yếu tố tưởng tượng; nhóm trẻ mạnh về ngôn ngữ biểu đạt; nhóm trẻ còn nhút nhát khi nói trước lớp…

Trên cơ sở dữ liệu đó, tôi lựa chọn các tác phẩm văn học không chỉ đúng độ tuổi, mà còn phù hợp với sở thích, nhu cầu và thế mạnh của từng nhóm trẻ

Ví dụ: Với nhóm trẻ yêu thích thế giới động vật, tôi chọn truyện như

“Thanh âm đầm lầy”, “Voi học múa ba lê” có yếu tố nhân hóa sinh động; Với nhóm trẻ thích cảm xúc nhẹ nhàng, tôi đưa vào các bài thơ ngắn có tiết tấu, hình ảnh như “Mưa”, “Bàn tay mẹ” ; Với nhóm trẻ mạnh dạn, thích nói – tôi sử dụng truyện có nhiều lời thoại để các con tập kể chuyện, nhập vai

Khác với các năm học trước, tôi không lên kế hoạch cố định theo tuần hay theo

hệ thống chủ đề cứng nhắc, mà thiết kế lịch hoạt động mở, có thể điều chỉnh linh hoạt theo tình hình tiếp thu thực tế của lớp Khi trẻ tiếp thu nhanh và hứng thú, tôi mở rộng hoạt động: vẽ tranh minh họa, kể chuyện theo tranh, đóng kịch, sáng tác lời mới cho thơ… Khi trẻ có dấu hiệu mệt mỏi hoặc ít tương tác, tôi tạm dừng việc mở rộng nội dung mà thay vào đó là chơi trò chơi ngôn ngữ, chọn nhân vật yêu thích, kể chuyện tiếp sức, v.v

Nhờ việc cá nhân hóa lựa chọn và tổ chức, các tiết học văn học của lớp tôi

sinh động và hấp dẫn hơn rõ rệt Trẻ hứng thú tham gia vì cảm thấy câu chuyện

“gần gũi”, “quen thuộc” với mình, và có không gian để bày tỏ cảm xúc, ý kiến Trẻ nhút nhát dần mạnh dạn phát biểu, trẻ lanh lợi được thể hiện khả năng sáng tạo, và các tiết học trở thành những cuộc trò chuyện, khám phá chung giữa cô và trò – chứ không còn là “giờ học” theo khuôn mẫu

Tháng Truyện Thơ Ca dao, đồng dao

9 - Người bạn tốt - Trăng sáng

- Lên bốn

- Tập tầm vông

10 - Cậu bé mũi dài

- Gấu con chia quà

Tâm sự của cái mũi

Thăm nhà bà

- Cái bát xinh xinh

- Công cha như núi thái sơn

11 - Voi học múa ba- lê

- Ba chú lợn nhỏ

- Bé làm bao nhiêu nghề

- Ước mơ của tý

- Dích dắc dích dắc

12 - Chú sâu háu ăn

- Thanh âm đầm lầy

- Con đường của bé

- Tiếng còi tàu - Nu na nu nống

4 - Vũ hội trong vườn

chuột nông thôn

- Quả táo của Bác

( Minh chứng cho biện pháp: http://khgd.kc.edu.vn)

2.2 Biện pháp 2: Đổi mới hình thức tổ chức cho trẻ làm quen với văn học 2.2.1 Cho trẻ làm quen với thể loại kể chuyện âm nhạc trong tiết học

Kể chuyện bằng âm nhạc đóng vai trò vô cùng quan trọng trong quá trình phát triển cho trẻ Thông qua âm nhạc, trẻ không chỉ học hỏi, khám phá thế giới xung quanh mà còn phát triển các kỹ năng giao tiếp, tình cảm và xã hội Kể chuyện bằng âm nhạc đối với trẻ mầm non làm kích thích trí tưởng tượng và sáng tạọ của trẻ Âm nhạc giúp trẻ tưởng tượng và hình dung ra các nhân vật, cảnh vật hoặc tình huống trong câu chuyện nên trẻ cảm thấy thích thú, hào hứng hơn khi được nghe Những giai điệu vui tươi, tiết tấu sôi động kết hợp với những lời kể sẽ mở rộng khả năng sáng tạo của trẻ, cho phép trẻ tạo ra câu chuyện của riêng mình

Nếu như trước đây, Tôi chỉ lựa chọn các tác phẩm truyện, thơ, ca dao đồng dao trong chương trình tuyển tập truyện thơ 4-5 tuổi vào hoạt động giáo dục cho trẻ làm quen với văn học, câu chuyện chỉ xoay quanh lời kể của cô qua các hình thức tri giác bằng tranh chuyện, điều khiển con rối thông thường khiến cho các hoạt động kể chuyện trở nên nhàm chán, không có sự đổi mới

Sau khi được cập nhật tinh thần chỉ đạo đổi mới phương pháp dạy học : “ Tiếp cận học qua chơi và đổi mới hình thức tổ chức hoạt động giáo dục lĩnh vực phát triển ngôn ngữ” Tôi hiểu rõ hơn các vấn đề cốt lõi, nguyên tắc cơ bản của việc học và tổ chức hoạt động giáo dục cho trẻ mầm non tiếp cận một số tác phẩm văn học kể chuyện âm nhạc Vậy tác phẩm kể chuyện âm nhạc là gì? Hình thức tiếp cận với tác phẩm kể chuyện âm nhạc như thế nào để kích thích khả năng cảm nhận văn học và phát triển ngôn ngữ cho trẻ?

Kể chuyện âm nhạc là một hình thức giáo dục mới, đưa các tác phẩm thơ, truyện có tính âm nhạc vào hoạt động giáo dục lĩnh vực phát triển ngôn ngữ cho trẻ Tại đây trẻ vừa được nghe cô kể chuyện lại được hát các bài hát theo nội dung câu chuyện, được tham gia đóng kịch, hòa mình vào các nhân vật trong truyện Một hoạt động mang lại cho trẻ nhiều trải nghiệm thú vị rất phù hợp với tâm lý của trẻ “học bằng chơi, chơi bằng học”, học bằng các giác quan, bằng thử nghiệm, thực hành tương tác, chia sẻ kinh nghiệm, bằng tư duy suy luận Trẻ thích khám phá những điều mới lạ xung quanh Vì vậy để hoạt động cho trẻ làm quen với văn học đạt kết quả cao Tôi tìm hiểu kỹ nội dung của tác phẩm, xác định giọng đọc, giọng kể, nhịp điệu âm nhạc xen kẽ trong mỗi câu chuyện và tìm cách giải thích các từ khó sao cho phù hợp dễ hiểu Từ đó tôi đã tiến hành kể chuyện âm nhạc như sau:

Với thể loại trẻ chưa biết: Đối với tiết kể chuyện cũ , lần 1 Cô kể bằng lời,

không kèm tranh minh họa trẻ không thể hình dung ra hình ảnh các nhân vật, cử chỉ, hành động của nhân vật đó như thế nào Lần 2 cô kể theo tranh minh họa, hình ảnh không sống động, thường là hình ảnh chết, các nhân vật trong truyện

không sinh động hấp dẫn Lần 3 cô cho trẻ xem video qua màn hình ti vi Như vậy các hình ảnh sống động mà trẻ muốn xem, trẻ bắt đầu được tiếp nhận cái hay của câu chuyện thì đã kết thúc dẫn đến khả năng cảm thụ tác phẩm của trẻ

chưa cao Nhưng với tiết kể chuyện âm nhạc như câu chuyện : “ vũ hội trong vườn” Cô kể lần 1 kết hợp nhạc và minh họa theo lời hát Điều này giúp trẻ dễ

dàng nhớ nội dung của câu chuyện, nhớ các tình tiết diễn biến của câu chuyện thông qua các bài hát ngộ nghĩnh gần gũi với trẻ Cô kể lần 2 kết hợp tranh chuyện có nhân vật rời, mỗi lần kể đến nhân vật nào cô gắn nhân vật đó lên tranh, nhân vật được gắn bằng nhám dính nên cử động được theo yêu cầu của

cô Tiếp theo cô vừa hỏi, vừa đàm thoại với trẻ theo tranh Cô kể lần 3 : Sử dụng video chuyện được làm từ AI cho trẻ xem, video 3D được tạo ra từ AI có các hình ảnh sống động, rõ ràng sắc nét giống như cuốn phim hoạt hình mà trẻ nào cũng say mê hấp dẫn trẻ, thu hút sự chú ý của trẻ

Kể chuyện sáng tạo có rất nhiều tác dụng phát triển ngôn ngữ Thông qua việc kể chuyện sáng tạo, trẻ sẽ được nói ra những điều mà trẻ biết Nó sẽ rèn cho trẻ cách nói rõ ràng, mạch lạc, phát triển tư duy, trí tưởng tượng Hình thức kể chuyện sáng tạo trong thể loại tiết trẻ chưa biết thực sự đã gây ra sự tò mò và tối

ưu hóa trí tưởng tượng cho trẻ về cách phỏng đoán diễn biến tiếp theo của câu chuyện Nếu như trước đây hình thức kể chuyện sáng tạo thường là thể loại tiết trẻ đã biết, sẽ hạn chế sự suy nghĩ sáng tạo trong tâm hồn trẻ giống như khi chúng ta xem một bộ phim mà đã biết trước phần kết vậy, không còn hấp dẫn, không kích thích khả năng sáng tạo tiềm ẩn trong trẻ nhỏ Tôi đã thử và thành công hoạt động kể chuyện sáng tạo thể loại tiết trẻ chưa biết câu chuỵên sáng

tạo: “Voi học múa ba lê”

Ví dụ: Câu truyện “Voi học múa ba lê” tôi cho trẻ kể chuyện sáng tạo

- Cô kể đoạn đầu câu truyện bằng rối bao tay: Ông mặt trời tỉnh giấc, chơi trốn tìm trong mây……Hà mã cất giọng chê, múa ba lê lạ thế…….voi buồn thỉu buồn thiu

- Cô không kể đoạn kết của câu truyện, hỏi trẻ

- Bạn voi con có đam mê gì? Vì sao bạn voi lại buồn thỉu, buồn thiu? Theo các con, bạn Voi có thực hiện được đam mê của mình để trở thành vũ công múa

ba lê không ? Các con làm cách nào để giúp bạn voi ?

- Cô đưa ra 3 bức tranh nền về câu chuyện, các nhân vật trong chuyện và rất nhiều hình ảnh khác nhau để trẻ lựa chọn cho nhóm mình

- Cô mời các con về nhóm và nhiệm vụ của mỗi nhóm là giúp bạn Voi thực hiện đam mê trở thành vũ công múa ba lê (Cô đến từng nhóm và đưa ra những câu hỏi gợi mở hỗ trợ trẻ, kích thích sự sáng tạo)

+Trẻ thảo luận nhóm, gắn tranh và trình bày tình huống của các nhóm

(Hình ảnh trẻ trình bày tình huống)

Với thể loại trẻ đã biết: Thực tế tôi thấy hình thức cũ rất khô khan, không

gây được sự chú ý của trẻ, trẻ tiếp nhận câu chuyện rất thụ động, phụ thuộc rất nhiều vào cô giáo Nhưng cho trẻ đến với tác phẩm kể chuyện âm nhạc sẽ kích thích tư duy của trẻ, âm nhạc thổi hồn vào tác phẩm văn học, tiết học trở nên sôi động nhờ vào hệ thống âm thanh được lồng ghép tinh tế trong từng hoạt cảnh giúp trẻ không những hiểu sâu hơn nội dung, nhớ tên câu chuyện và các nhân vật trong truyện mà nó còn giúp trẻ tương tác và tham gia sôi nổi hơn thông qua việc hát và nhảy theo nhịp Tôi cho trẻ chơi các trò chơi rồi đưa ra yêu cầu trẻ như: Phát hiện tình tiết không đúng, những bức tranh khuyết thiếu minh họa cho trình tự câu chuyện trẻ đã biết, sắp xếp tranh theo trình tự nội dung câu chuyện trẻ đã biết hoặc trình bày các tình tiết tiếp theo Mỗi yêu cầu tôi đưa ra với hình thức trò chơi vì thế trẻ lớp tôi tiếp nhận yêu cầu và thực hiện một cách nhẹ nhàng, đầy hứng thú như đang vui chơi, khám phá những điều mới lạ

Ví dụ như truyện “ thanh âm đầm lầy” trong chủ đề động vật hay truyện “ Đồng cỏ hòa ca, Vũ hội trong vườn” trong chủ đề nước và hiện tượng tự nhiên,

“ chuột thành phố, chuột nông thôn”trong chủ đề quê hương, đất nước, Bác Hồ

Tôi đã thay đổi hình thức sau: Lần 1 cô kể chuyện cho trẻ nghe kết hợp minh họa cho câu chuyện bằng tranh cát động Cô kể lần 2: Cô chia trẻ thành 2 đội chơi trò chơi “ thử trí thông minh”, 2 nhóm với 2 bộ tranh minh họa và các nhân vật rời các nhóm sẽ gắn các nhân vật vào bộ tranh nền theo lời kể của cô giáo, cô kể đến nhân vật nào thì trẻ sẽ gắn nhân vật đó vào tranh sau khi trẻ gắn nhân vật vào tranh xong cô sẽ ghép 2 bộ tranh vào làm 1 quyển tranh truyện Lần 3 Tôi cho trẻ chọn mũ có hình ảnh các nhân vật, cho trẻ tự chọn vai diễn của mình, Cô và trẻ cùng biểu diễn nhạc kịch.( hình ảnh sử dụng tranh cát động) Khi tổ chức hoạt động làm quen với văn học, đặc biệt là dạy kể chuyện âm nhạc, Tôi tăng cường cho trẻ mô phỏng lại một số hành động đơn giản, lời nói xúc cảm của nhân vật nhằm tạo cảm xúc và hứng thú của trẻ học nói một cách tự nhiên nhất Tạo cơ hội cho trẻ được hòa mình vào nhân vật để trải nghiệm các tình tiết trong tác phẩm văn học

Ví dụ với hoạt động kể chuyện: “chuột thành phố, chuột nông thôn” Tôi

dẫn trẻ đi tham quan mô hình vẽ cảnh thành phố với những ngôi nhà cao tầng,

và cảnh nông thôn với những cánh đồng lúa Cô cho trẻ dừng tại nơi có nhiều tòa nhà cao tầng, cho trẻ khám phá và hỏi trẻ?

+ Ở đây có những gì?

+ Theo con đây là đâu?

- Cô cho trẻ dừng tại nơi có cánh đồng lúa, các con vật nuôi, cho trẻ khám phá và hỏi trẻ?

+ Theo con đây là đâu?

+ Vì sao con biết?

+ Ở đây có những gì? Con đã nghe thấy những âm thanh gì? Cô cũng biết một câu chuyện nói về cả thành phố và nông thôn đấy

Ví dụ: Khi kể câu chuyện “ Thanh âm đầm lầy” Tôi luôn chú ý đến giọng

của các nhân vật như:

Ếch xanh: Giọng buồn rầu

Ễnh ương: Giọng ồm ồm

Nhái bén : Giọng thanh và nhanh

Khi trẻ đã nắm rõ được nội dung và lời thoại điệu bộ của nhân vật thì tôi cho trẻ nhận vai và đóng kịch, tôi có thể dẫn truyện sau đó cho trẻ dẫn và cho trẻ đóng kịch theo tổ, nhóm, tùy theo những câu truyện Kết hợp với trang phục phù hợp với nhân vật và các bối cảnh hợp lý thường xuyên cho trẻ thay đổi vai chơi tránh sự nhàm chán và trẻ được trải nghiệm nhiều hơn

Qua hoạt động đóng kịch trẻ thường tái tạo lại nội dung câu truyện và biết thể hiện tình cảm, đánh giá các nhân vật Khi đóng kịch trẻ sẽ hiểu rõ và nắm được cụ thể nội dung câu truyện, giúp trẻ cảm thụ tác phẩm một cách sâu sắc

2.2.2 Cho trẻ làm quen với thơ, ca dao đồng dao trong tiết học

Trong hoạt động giáo dục mầm non, việc đổi mới hình thức tiếp cận thơ, ca dao, đồng dao là một trong những biện pháp quan trọng nhằm khơi dậy hứng thú, cảm thụ ngôn ngữ và phát triển thẩm mỹ cho trẻ Thay vì chỉ đọc – nghe thụ động, giáo viên có thể tổ chức hoạt động theo hướng tích cực hóa trải nghiệm

như: sân khấu hóa bài thơ, biến tấu thành trò chơi vận động, kết hợp gõ đệm, múa minh họa, hoặc sáng tạo lời thơ mới dựa trên mô hình có sẵn Các hình

thức này giúp trẻ tiếp nhận tác phẩm qua nhiều giác quan: tai nghe, mắt nhìn, cơ thể vận động – từ đó tăng cường ghi nhớ và cảm xúc Đồng thời, trẻ được rèn luyện kỹ năng ngôn ngữ, phối hợp nhóm, biểu đạt cảm xúc cá nhân Việc đổi mới này không chỉ làm phong phú tiết học mà còn tạo cơ hội cho trẻ làm quen với văn hóa dân gian một cách tự nhiên, gần gũi và đầy sáng tạo.Ví dụ: Bài

thơ "Tâm sự của cái mũi"

Tôi là chiếc mũi xinh Giúp bạn biết bao điều Ngửi hương thơm của lúa Hương ngạt ngào của hoa…

Đây là bài thơ viết theo thể ngũ ngôn Vì vậy bài thơ được đọc với giọng nhẹ nhàng, êm dịu, thể hiện tình cảm của bé với các bộ phận trên cơ thể

Hoặc với bài thơ "thăm nhà bà", Tôi xây dựng tiểu phẩm ngắn, phân vai

cho trẻ đóng vai cháu gái, bà, đàn gà… kết hợp lời thoại, động tác đơn giản Trẻ vừa học được nội dung bài thơ, vừa rèn luyện khả năng biểu cảm và hợp tác Ngoài ra tôi còn chú trọng cho trẻ tiếp cận nhiều về đồng dao, ca dao, tục ngữ…

Ví dụ: chủ đề gia đình cô cho trẻ đọc bài đồng dao "Đi cầu đi quán", hay bài "Gánh gánh, gồng gồng" hoặc câu tục ngữ "Chị ngã em nâng"

Anh em như thể chân tay Rách lành đùm bọc dở hay đỡ đần Hay chủ đề Động vật – cho trẻ đọc bài "mèo đuổi chuột"

Mời bạn ra đây Tay nắm chặt tay Đứng thành vòng rộng Chuột luồn lỗ hổng Chạy vội chạy mau Mèo đuổi đằng sau Trốn đâu cho thoát Thế rồi chú chuột Lại hóa vai mèo

Co cẳng đuổi theo Bắt mèo hóa chuột Cùng với đó, để bài thơ đi sâu vào nhận thức của trẻ, Cô hướng dẫn trẻ liên

hệ nội dung thơ với cuộc sống thường ngày thông qua việc hỏi bé những câu hỏi Chẳng hạn như : Tại sao mèo lại bắt chuột? Con chuột gây hại gì đến cuộc sống của chúng ta? Mỗi lần như vậy bé sẽ tư duy để vận động những kinh

nghiệm bản thân và ngôn ngữ của mình để diễn đạt câu trả lời

2.2.3 Tăng cường cảm thụ văn học và năng lực giao tiếp cho trẻ mẫu giáo nhỡ qua mô hình “Rạp chiếu phim mini” trong hoạt động ngoài trời:

Để nâng cao chất lượng hoạt động ngoài trời cũng như phát triển năng lực ngôn ngữ, giao tiếp và cảm thụ văn học cho trẻ mẫu giáo nhỡ (4–5 tuổi), tôi đã

mạnh dạn áp dụng biện pháp tổ chức hoạt động ngoài trời theo mô hình “rạp chiếu phim mini” kết hợp trò chơi dân gian có yếu tố ngôn ngữ và chơi tự do ngoài trời theo nhóm nhỏ Biện pháp không chỉ mang lại sự hứng thú cho trẻ mà

còn tích hợp hài hòa giữa giáo dục xã hội, phát triển ngôn ngữ, vận động thể chất và cảm xúc – xã hội

Ở hoạt động có mục đích, tôi tổ chức cho trẻ trải nghiệm không gian rạp chiếu phim mini ngoài trời, với màn chiếu, vé xem phim, chỗ ngồi, quầy bán vé

và bắp rang, bim bim giả lập Trẻ được nhập vai vào các tình huống xã hội thu nhỏ như: xếp hàng, chờ đến lượt, giao tiếp mua bán (trẻ nói: “Cho con mua một

vé xem phim ạ”, “Cảm ơn cô bán vé”, ) qua đó rèn kỹ năng giao tiếp lễ phép, lịch sự – những hành vi văn minh nơi công cộng Khi vào rạp, trẻ được cô nhắc nhở giữ trật tự, không nói chuyện, không chen lấn – từ đó hình thành ý thức tôn trọng không gian chung

Trẻ cùng xem phim hoạt hình “Món quà yêu thương”, được chuyển thể từ

câu chuyện sáng tạo mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc, thể hiện tình cảm gia đình,

sự chia sẻ và lòng biết ơn Trong quá trình xem phim, trẻ bộc lộ cảm xúc rõ ràng qua nét mặt, ánh mắt và lời thì thầm với bạn: “Bạn kia tốt quá”, “Mẹ thương em thật đấy”… Sau khi xem xong, cô gợi mở để trẻ chia sẻ cảm xúc (“Con thấy gì hay trong phim?”, “Điều gì làm con cảm động?”), qua đó giúp trẻ mở rộng vốn

từ, phát triển kỹ năng diễn đạt cảm xúc bằng lời nói và hiểu được thông điệp phim muốn truyền tải

Tiếp theo, tôi chia lớp thành hai nhóm nhỏ tổ chức hai trò chơi dân gian giàu tính ngôn ngữ và văn học:

Trò chơi “Mèo đuổi chuột”: Trẻ được chia vai thành mèo, chuột và các bạn còn

lại nắm tay tạo thành vòng tròn – đóng vai "hang chuột" (giải thích từ mới “lỗ hổng” là nơi chuột chui ra vào) Trong lúc chơi, trẻ đọc đồng dao “Mèo đuổi chuột, chuột chạy đi đâu…” – hình thức này giúp trẻ ghi nhớ ngôn ngữ dân gian thông qua vận động, kết hợp nhịp điệu và ngữ điệu tự nhiên trong lời nói Trẻ hiểu luật chơi, vai trò của mình và giao tiếp ứng xử đúng mực trong quá trình chơi

Trò chơi “Rồng rắn lên mây”: Trẻ vừa đi vừa đọc đồng dao “Rồng rắn lên

mây, có cây lúc lắc…” với ngữ điệu rõ ràng, nhịp nhàng, thể hiện được hình ảnh văn học dân gian gần gũi Khi đến đoạn đối thoại giữa "rồng rắn" và "thầy thuốc", trẻ đóng vai để đối đáp linh hoạt (“Thầy thuốc có nhà không?” – “Có,

nhà có…”), thể hiện khả năng giao tiếp ngữ cảnh và tư duy ngôn ngữ linh hoạt Trẻ hiểu được kết cấu lời thoại, tình huống và vai trò ngữ nghĩa trong lời nói

Sau các trò chơi có tổ chức, trẻ được chia thành các nhóm nhỏ chơi tự do ngoài trời với các loại đồ chơi như cầu trượt, xích đu, chơi cát, chơi nước… Trẻ

có quyền lựa chọn hoạt động theo sở thích, được giao tiếp tự nhiên với bạn, rèn khả năng thỏa thuận, chia sẻ, thể hiện ý kiến cá nhân, góp phần phát triển ngôn ngữ tự phát, kỹ năng tương tác nhóm và khả năng diễn đạt mạch lạc

Hình thức tổ chức tiết học theo mô hình rạp chiếu phim mini không chỉ tạo

môi trường học tập sinh động, hấp dẫn, mà còn khơi dậy cảm xúc thẩm mỹ, phát triển ngôn ngữ nói, cảm thụ văn học và kỹ năng giao tiếp xã hội một cách tự nhiên và hiệu quả Đây là mô hình tích hợp mang lại giá trị giáo dục toàn diện,

giúp trẻ phát triển hài hòa về thể chất, trí tuệ, ngôn ngữ và cảm xúc – xã hội, phù hợp với định hướng giáo dục lấy trẻ làm trung tâm (Tài liệu và hình ảnh minh

chứng)

2.3 Biện pháp 3: Ứng dụng mô hình sân khấu hóa với bàn tranh cát

động trong hoạt động làm quen văn học

Thiết kế bàn ánh sáng phục vụ dạy học theo phương pháp Reggio Emilia:

kể chuyện bằng tranh cát động

Tranh cát động là loại hình nghệ thuật trình diễn trực tiếp bởi sự kết hợp của hội họa, âm thanh, ánh sáng và cử động uyển chuyển của mười đầu ngón tay Trong một tác phẩm, hình họa đóng vai trò rất quan trọng Vẽ tranh cát động đòi hỏi người trình diễn phải nhanh Trong tranh cát động yếu tố hình ảnh

là quan trọng nhưng phải kết hợp với âm nhạc vì khi hình vẽ được sự hỗ trợ của

âm nhạc sẽ tăng sức biểu cảm và cảm xúc cho người xem Để có thể dùng cát kể lên nhiều câu chuyện kể âm nhạc khác nhau, tôi phải tìm hiểu đề tài, xây dựng kịch bản và phân cảnh Một bài biểu diễn tranh cát động gắn liền với một cốt truyện nhất định tôi dựa vào cốt truyện đó để vẽ tái hiện lại câu chuyện qua hình ảnh của cát giúp trẻ hứng thú trong hoạt động làm quen với văn học Đặc biệt khi biểu diễn tranh cát động phải phiêu theo nhạc, khi nhạc lên cao trào thì tôi thể hiện động tác nhanh, mạnh, dứt khoát Khi đến đoạn nhạc nhẹ nhàng tôi thể hiện động tác uyển chuyển Nghệ thuật tranh cát động là sự tinh tế trong chuyển động ngón tay của người vẽ tranh và sự biến hóa cảm xúc khôn lường của những hạt cát vô tri vô giác Tôi đã dùng những hạt cát nhỏ li ti ấy để tạo nên những bức tranh với những tác phẩm kể chuyện âm nhạc Với gam màu trầm ấm của cát, không màu mè cũng đủ để những bức tranh truyện lưu lại trong tâm thức của trẻ lớp tôi Đáp ứng yêu cầu đổi mới sáng tạo tại trường mầm non Yên Sơn, tôi đã thiết kế chiếc bàn ánh sáng để phục vụ cho hoạt động văn học

Nguyên liệu: Một chiếc ngăn kéo đã cũ hỏng bỏ đi, để làm chiếc hộp gỗ môt tấm meka có chiều dài và chiều rộng trùng khớp với miệng hộp, sau đó tôi viền lại để đảm bảo an toàn Ba chiếc bóng đèn led có chiều dài phù hợp với hộp

gỗ, vải finter tản sáng, kéo, súng bắn keo và dây dẫn điện có công tắc

Cách làm: đục một lỗ tròn bên cạnh hộp lắp dây dẫn điện, nối điện thông ba bóng đèn, sắp xếp ánh đèn để ánh sáng dàn đều Cố định vải finter tản sáng, đặt miếng mika lên trên

Sử dụng: Bàn ánh sáng có thể sử dụng trong hoạt động khám phá, tạo hình,

văn học, âm nhạc.( Hình ảnh bàn ánh sáng)

Ứng dụng mô hình bàn tranh cát động trong hoạt động làm quen với văn học

Một hình thức đổi mới nổi bật đó là sử dụng bàn tranh cát động – công cụ

giúp tôi tạo hình ảnh chuyển động bằng cát để minh họa nội dung thơ, chuyện đồng dao, ca dao trong tiết học Mỗi nét vẽ trên cát, kết hợp với ánh sáng và âm thanh, tạo nên một “sân khấu nghệ thuật thị giác” sinh động, thu hút sự tập trung, kích thích cảm xúc ngôn ngữ và thẩm mỹ ở trẻ

Ví dụ, khi tổ chức tiết học với bài "Rong và cá", tôi dùng cát vẽ những làn

sóng, cây rong mềm mại, đàn cá tung tăng bơi lội… cùng với lời thơ đọc nhẹ nhàng và âm nhạc nền du dương Trẻ vừa quan sát, vừa lắng nghe, vừa cảm nhận bằng nhiều giác quan, từ đó ghi nhớ bài học một cách tự nhiên và sâu sắc

Tương tự, bài "Tiếng còi tàu" có thể được minh họa qua chuyển động cát

tạo hình đường ray, đầu tàu và khói trắng… kết hợp âm thanh mô phỏng tiếng

tàu chạy, tạo nên trải nghiệm học tập chân thực và lôi cuốn Ở bài "Con đường của bé", hình ảnh ngôi nhà, vạch qua đường, đèn xanh đèn đỏ hiện lên dần dần

giúp trẻ hiểu được bài học về an toàn giao thông qua tranh cát một cách trực quan

Việc sử dụng bàn tranh cát động không chỉ làm mới phương pháp dạy học,

mà còn khơi dậy hứng thú sáng tạo ở cả giáo viên và trẻ Đây là biện pháp khả thi, có thể áp dụng linh hoạt trong nhiều nội dung, tiết học, góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục thẩm mỹ và phát triển ngôn ngữ cho trẻ mầm non

2.4 Biện pháp 4: Biện pháp sân khấu hóa tác phẩm văn học qua thể loại nhạc kịch

Trong bối cảnh giáo dục hiện đại, khi việc phát triển năng lực thẩm mỹ, tư duy sáng tạo và cảm xúc nghệ thuật cho trẻ ngày càng được coi trọng, sân khấu hóa tác phẩm văn học trở thành một phương pháp giáo dục hấp dẫn và hiệu quả

Tuy nhiên, không chỉ dừng lại ở hình thức đóng kịch truyền thống, ngày nay, nhiều tiết dạy sáng tạo đã lựa chọn thể loại nhạc kịch như một biện pháp sân

khấu hóa đổi mới, giàu tính nghệ thuật và giáo dục Đây không chỉ là sự thay đổi