ĐẢNG BỘ QUẬN HOÀNG MAI (HÀ NỘI) LÃNH ĐẠO THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH XÃ HỘI TỪ NĂM 2004 ĐẾN NĂM 2014

ĐẢNG BỘ QUẬN HOÀNG MAI (HÀ NỘI) LÃNH ĐẠO THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH XÃ HỘI TỪ NĂM 2004 ĐẾN NĂM 2014 ĐẢNG BỘ QUẬN HOÀNG MAI (HÀ NỘI) LÃNH ĐẠO THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH XÃ HỘI TỪ NĂM 2004 ĐẾN NĂM 2014

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NÔI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-PHẠM VĂN ĐƯƠNG

ĐẢNG BỘ QUẬN HOÀNG MAI (HÀ NỘI)

LÃNH ĐẠO THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH XÃ HỘI

TỪ NĂM 2004 ĐẾN NĂM 2014

Chuyên ngành: Lịch sử Đảng cộng sản Việt Nam

Mã số: 60 22 03 15

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ LỊCH SỬ

HÀ NỘI - 2016

Công trình được hoàn thành tại:

Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Trần Viết Nghĩa

Phản biện 1: PGS TS Ngô Ngọc Thắng

Phản biện 1: PGS TS Nguyễn Ngọc Hà

Luận văn được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ họp tạiTrường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn vào hồi: 9 giờ 00 ngày 6tháng 5 năm 2016

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Chính sách xã hội là bộ phận cấu thành chính sách chung của mộtchính đảng hay một chính quyền nhà nước hướng tới lĩnh vực xã hội như:đời sống con người, nhu cầu lợi ích của các nhóm, các tầng lớp, các giaicấp, các dân tộc trong xã hội đồng thời góp phần điều chỉnh các quan hệ

xã hội phù hợp với mục tiêu của các quốc gia dân tộc

Những năm gần đây Đảng và Nhà nước Việt Nam luôn có nhữngchủ trương quan tâm xây dựng và tổ chức thực hiện các chính sách xãhội, coi đây vừa là mục tiêu, vừa là động lực để phát triển bền vững, ổnđịnh chính trị - xã hội, thể hiện bản chất tốt đẹp của một đất nước đangtiến lên chủ nghĩa xã hội Với mục tiêu và động lực đó chính sách xã hội

có một vị trí vô cùng quan trọng trong hệ thống các chính sách của Đảng

và nhà nước Chính sách xã hội góp phần tạo ra động lực to lớn phát huymọi tiềm năng sáng tạo của nhân dân trong sự nghiệp xây dựng và bảo

và Ủy ban MTTQ Quận, Hoàng Mai đã, đang có tốc độ đô thị hoá diễn rangày một nhanh chóng và được xếp vào tốp các quận có tốc độ đô thị hóanhanh của thành phố Hà Nội, với các công trình nhà chung cư cao tầng vàcác khu đô thị mới đang được hoàn thiện và đi vào hoạt động Cùng với

sự phát triển của cơ sở hạ tầng thì lĩnh vực kinh tế, văn hóa - hội cũng đạt

được những thành tựu nhất định góp phần nâng cao đời sống vật chất, tinhthần của nhân dân trong Quận Đạt được những thành tựu kể trên ngoàiviệc Đảng bộ quận Hoàng Mai tập trung chỉ đạo phát triển trên tất cả cáclĩnh vực thì Đảng bộ, cán bộ, nhân dân trong Quận cũng hết sức coi trọngviệc thực hiện các chính sách xã hội Đảng bộ quận luôn quan tâm tạođiều kiện gắn chính sách xã hội với các chính sách chung ở địa phương.

Từ những việc làm đó, Đảng bộ quận Hoàng Mai luôn là đơn vị đi đầutrong việc thực hiện các chính sách xã hội của thành phố Hà Nội trongnhững năm gần đây

Hoàng Mai là một quận mới, có tốc độ đô thị hóa nhanh, nằm ở cửangõ phía Đông Nam thủ đô Hà Nội, là điểm qua lại, điểm trung chuyểncủa nhiều phương tiện giao thông, vận tải, hàng hóa và con người ra vàotrung tâm thủ đô nên Hoàng Mai có nhiều thuận lợi cho sự phát triển kinh

tế - xã hội Cùng với đó, cũng đặt ra nhiền vấn đề cần quan tâm giải quyết,nhất là trên lĩnh vực xã hội như: chính sách lao động và việc làm, chínhsách ưu đãi người có công với cách mạng, công tác phòng chống tệ nạn xãhội, chính sách giảm nghèo Để cùng bước tiến với sự phát triển của đấtnước và hoàn thành các mục tiêu phát triển kinh tế xã hội mà thành phố

Hà Nội và quận Hoàng Mai đề ra, Đảng bộ Hoàng Mai luôn nhận thức rõviệc thực hiện tốt chính sách xã hội là một trong những điểm trọng tâmgóp phần hoàn thành mục tiêu và đảm bảo cho sự phát triển bền vững củakinh tế địa phương cũng như kinh tế của thành phố, góp phần giữ vững ổnđịnh chính trị - xã hội Nhận thức được vai trò và tầm quan trọng củachính sách xã hội, Đảng bộ quận Hoàng Mai xác định thực hiện CSXHkhông chỉ là nhiệm vụ trước mắt mà là nhiệm vụ lâu dài xuyên suốt, lànhiệm vụ cần kíp mang tính cấp thiết trong giai đoạn hiện nay – giai đoạn

mà thủ đô Hà Nội cũng như đất nước đang phát triển theo hướng côngnghiệp hóa - hiện đại hóa

Trước những yêu cầu cấp thiết của việc thực hiện các CSXH hiệnnay Việc nghiên cứu sự lãnh đạo của Đảng bộ quận Hoàng Mai về việcthực hiện chính sách xã hội, từ đó rút ra những kinh nghiệm góp phần giảiquyết các vấn đề thực tiễn của Quận đang đặt ra là vấn đề cần thiết.Bản thân tôi có một thời gian sinh sống, học tập và công tác tạiquận Hoàng Mai nên có điều kiện nắm bắt tình hoạt động của quận trêncác lĩnh vực kinh tế - xã hội, văn hóa, tư tưởng Đó cũng là một trongnhững điều kiện thuận lợi để tôi nắm bắt thông tin, sưu tầm tư liệu phục

vụ cho công tác nghiên cứu của đề tài này

Với những lý do trên, tôi chọn đề tài “Đảng bộ quận Hoàng Mai (Hà Nội) lãnh đạo thực hiện chính sách xã hội từ năm 2004 đến năm 2014” để làm luận văn thạc sỹ Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam.

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

CSXH và thực hiện CSXH là đối tượng nghiên cứu của nhiềungành khoa học Cho tới nay đã có nhiều công trình nghiên cứu về CSXHdưới các góc độ và cách tiếp cận khác nhau

- Nhóm các công trình khoa học nghiên cứu về CSXH nói chung vàquan điểm của Hồ Chí Minh về CSXH nói riêng, tiêu biểu là các công

trình: Hồ Chí Minh – Về chính sách xã hội của trung tâm Khoa học xã hội

và nhân văn quốc gia, nhà xuất bản Chính trị quốc gia Hà Nội, 1995 Nộidung cuốn sách nêu lên quan điểm của Hồ Chí Minh về thực hiện CSXHđối với các tầng lớp nhân dân như: công nhân, nông dân, trí thức, bộ đội,thương binh và gia đình thương binh liệt sỹ và người có công với cáchmạng” ngoài ra cuốn sách còn đề cập đến những vấn đề chung về CSXHdưới chế độ mới (quan điển, đường lối và chính sách chung: dân số, laođộng và việc làm, phòng chống các tệ nạn xã hội, định hướng các giá trị

và chuẩn mực đạo đức xã hội); Tư tưởng Hồ Chí Minh về con người và chính sách xã hội của Lê Sỹ Thắng (chủ biên), nhà xuất bản Chính trị

quốc gia, Hà Nội, 1996 Nội dung cuốn sách đề cập đến khái niệm “con

người” trong tư tưởng Hồ Chí Minh và tư tưởng Hồ Chí Minh về CSXH;

Nghiên cứu chính sách xã hội nông thôn Việt Nam do các tác giả Bùi

Ngọc Thanh, Nguyễn Hữu Dũng, Phạm Đỗ Nhật Tân (chủ biên) Nộidung cuốn sách làm rõ một số vấn đề lý luận và thực tiễn của CSXH ởnông thôn, phân tích nguyên nhân, thành tựu và thiếu sót, đưa ra các quanđiểm và giải pháp đối với các CSXH chủ yếu như vấn đề việc làm, vấn đềphân hóa giàu nghèo và công bằng xã hội, vấn đề đảm bảo an sinh xã hội,

dân số; Đổi mới chính sách xã hội luận cứ và giải pháp của Phạm Xuân

Nam, nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1997 Nội dung cuốn sáchnêu lên một số vấn đề lý luận và phương pháp luận về CSXH, mối quan

hệ của CSXH với sự chuyển đổi cơ cấu xã hội trong nền kinh tế hàng hóanhiều thành phần, một số giải pháp và CSXH đối với các vấn đề về dân

số, lao động và việc làm; Chính sách xã hội và công tác xã hội ở Việt Nam thập niên 90 của tác giả Bùi Thế Cường, nhà xuất bản Khoa học Xã hội

Việt Nam, 2002 Cuốn sách đề cập một số khía cạnh cơ bản của CSXH vàcông tác xã hội, những nghiên cứu trường hợp người có tuổi và hệ thống

an sinh xã hội, lương, biên chế và phúc lợi xã hội doanh nghiệp; Xã hội học và Chính sách xã hội của Bùi Đình Thanh (chủ biên), Viện Khoa học

Xã hội Việt Nam, Hà Nội, 2004 Nội dung cuốn sách trình bày nhữngquan điểm lý luận và phương pháp luận về xã hội học, nhân học, chiếnlược xã hội, những phương pháp vận dụng lý luận và thực tiễn hoạch địnhCSXH ở nước ta

Nhóm các ấn phẩm trên đã thể hiện những vấn đề lý luận cơ bản vềCSXH của Đảng Cộng sản Việt Nam và quá trình triển khai thực hiện, với

các công trình nghiên cứu tiêu biểu như: Chính sách xã hội và cơ chế quản lý việc thực hiện của Trần Đình Hoan (chủ biên), nhà xuất bản Chính

trị quốc gia, Hà Nội, 1996 Nội dung cuốn sách, từ việc đánh giá khái quátthực trạng một số vấn đề xã hội và CSXH, tác giả nêu lên quan điểm cơbản của một số CSXH đã được thể chế hóa và từng bước đưa vào cuộc

sống như: phát triển nguồn nhân lực và giải quyết việc làm, xóa đói giảmnghèo, bảo hiểm xã hội, trợ cấp xã hội, ưu đãi người có công với nước;

Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo thực hiện chính sách xã hội 25 năm đổi mới (1986 – 2011), Đinh Xuân Lý, nhà xuất bản Đại học quốc gia Hà

Nội, 2011 Nội dung cuốn sách nêu lên cơ sở hình thành chủ trương,

CSXH của Đảng trong thời kỳ đổi mới và kết quả thực hiện CSXH; Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo thực hiện chính sách xã hội từ năm 1991 đến năm 2001, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội, 2004 Luận

án đã nghiên cứu một cách có hệ thống vai trò lãnh đạo của Đảng Cộngsản Việt Nam đối với việc thực hiện chính sách xã hội từ năm 1991 đếnnăm 2001, từ đó khẳng định những thành tựu, hạn chế và đúc kết kinhnghiệm trong quá trình Đảng lãnh đạo thực hiện chính sách xã hội; Luận

án tiến sỹ của Phạm Đức Kiên: Đảng lãnh đạo kết hợp phát triển kinh tế với thực hiện chính sách xã hội từ năm 1996 đến năm 2006 Luận án đã

nêu bật đường lối quan điểm của Đảng, quá trình tổ chức thực hiện, kếtquả cũng như kinh nghiệm của Đảng trong quá trình lãnh đạo phát triểnkinh tế với thực hiện chính sách xã hội, qua đó gợi mở những vấn đềmang tính lý luận và thực tiễn cho quá trình lãnh đạo của Đảng về vấn đề

này ở cả trước mắt và lâu dài; Chính sách xã hội trong đổi mới đất nước,

Nguyễn Thị Hằng, Tạp chí Cộng sản số 11-2000 Nội dung bài viết khẳngđịnh sự đổi mới tư duy trong hoạch định và thực hiện CSXH, những nhậnthức, quan điểm mới về kinh nghiệm 15 năm đổi mới CSXH của ĐảngCộng sản việt Nam

Các công trình nghiên cứu trên đã đề cập trên những góc độkhác nhau về cả phương diện lý luận cũng như thực tiễn trong quátrình thực hiện CSXH ở Việt Nam Đây là cơ sở để tác giả kế thừa, tiếptục nghiên cứu về CSXH Song, chưa có công trình nào nghiên cứu độc

lập, có hệ thống, thời gian cụ thể về quá trình Đảng bộ quận Hoàng Mai (Hà Nội) lãnh đạo thực hiện chính sách xã hội từ năm 2004 đến

năm 2014 Vì thế, đề tài này là một vấn đề mới, không trùng lặp với

các công trình nêu trên

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

- Mục đích nghiên cứu:

Làm rõ quá trình Đảng bộ quận Hoàng Mai nhận thức, vận dụngchủ trương chính sách của Đảng Cộng sản Việt Nam; của Đảng bộ thànhphố Hà Nội trong lãnh đạo thực hiện CSXH ở địa bàn từ năm 2004 đếnnăm 2014

Nhiệm vụ nghiên cứu:

- Trình bày một cách có hệ thống quá trình Đảng bộ quận HoàngMai nhận thức, vận dụng các quan điểm, đường lối của Đảng Cộng sảnViệt Nam và những chủ trương CSXH của Đảng bộ thành phố Hà Nội vàochỉ đạo thực hiện CSXH ở địa phương từ năm 2004 đến năm 2014

- Phân tích chủ trương và sự chỉ đạo thực hiện CSXH của Đảng bộquận Hoàng Mai từ năm 2004 đến năm 2014

- Nhận xét và đúc kết một số kinh nghiệm trong quá trình Đảng bộquận Hoàng Mai lãnh đạo thực hiện các CSXH từ năm 2004 đến 2014

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu:

Nghiên cứu quá trình Đảng bộ quận Hoàng Mai chỉ đạo thực hiệnchính sách xã hội từ năm 2004 đến năm 2014

- Phạm vi nghiên cứu của đề tài:

- Về nội dung: Nghiên cứu sự lãnh đạo (gồm chủ trương, chính sách

và sự chỉ đạo thực hiện) của Đảng bộ quận Hoàng Mai đối với việc thựchiện các CSXH, tập trung vào bốn chính sách cơ bản là: lao động và việclàm; giảm nghèo; phòng chống tệ nạn xã hội và ưu đãi người có công vớicách mạn

- Về thời gian: Đề tài tập trung nghiên cứu trong thời gian từ 2004đến năm 2014

- Về không gian: Chủ yếu tập trung nghiên cứu tại địa bàn quậnHoàng Mai (Hà Nội)

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

- Cơ sở lý luận:

Luận văn nghiên cứu trên cơ sở lý luận chủ nghĩa Mác – Lênin; tưtưởng Hồ Chí Minh; quan điểm, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam,Đảng bộ thành phố Hà Nội về CSXH

- Phương pháp nghiên cứu:

Luận văn nghiên cứu theo phương pháp duy vật biện chứng và duyvật lịch sử; phương pháp chuyên ngành chủ yếu là phương pháp lịch sử vàphương pháp logic, kết hợp phương pháp lịch sử và phương pháp logic.Ngoài ra, luận văn còn sử dụng các phương pháp khác như tổng hợp, phântích, so sánh, thống kê, để làm sáng tỏ nội dung nghiên cứu của đề tài

6 Ý nghĩa của đề tài

- Góp phần hệ thống hóa chủ trương, chính sách và sự lãnh đạo thựchiện CSXH của Đảng bộ quận Hoàng Mai từ năm 2004 đến năm 2014

- Rút ra một số kinh nghiệm từ quá trình Đảng bộ quận Hoàng Mai

lãnh đạo thực hiện CSXH góp phần phục vụ quá trình thực hiện CSXH ởcấp quận trên địa bàn thành phố Hà Nội trong những năm tiếp theo

- Luận văn có thể dùng làm tài liệu tham khảo khi nghiên cứu lịch

sử Đảng bộ quận Hoàng Mai và lịch sử Đảng bộ thành phố Hà Nội trongthời kỳ đổi mới

7 Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luậnvăn được kết cấu thành 3 chương như sau:

Chương 1: Chủ trương và sự chỉ đạo của Đảng bộ quận Hoàng Mai

về thực hiện chính sách xã hội từ năm 2004 đến năm 2010

Chương 2: Đảng bộ quận Hoàng Mai lãnh đạo thực hiện chính sách

xã hội từ năm 2010 đến năm 2014

Chương 3: Nhận xét và kinh nghiệm rút ra từ quá trình Đảng bộquận Hoàng Mai lãnh đạo thực hiện chính sách xã hội từ năm 2004 đếnnăm 2014.

Chương 1:

CHỦ TRƯƠNG VÀ SỰ CHỈ ĐẠO CỦA ĐẢNG BỘ

QUẬN HOÀNG MAI VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH XÃ HỘI

3 phần tương đối đều nhau bởi đường Giải Phóng, Tam Trinh (theo trụcBắc - Nam) Là quận nội thành, nằm ở cửa ngõ phía Nam của thành phố

Hà Nội Hoàng Mai có nhiều điều kiện, cơ hội phát triển kinh tế - xã hội.Song cũng tiềm ẩn nhiều thách thức, tệ nạn xã hội của những vùng tiếpgiáp nội thành

Địa – hành chính

Trước năm 2003, Hoàng Mai là vùng đất thuộc quận Hai Bà Trưng

và huyện Thanh Trì Theo Nghị định số 132 NĐ-CP ngày 6 tháng 11 năm

2003 của Chính phủ, quận Hoàng Mai được thành lập bao gồm 5 phườngcủa quận Hai Bà Trưng và 9 xã của huyện Thanh Trì Ngày nay, đơn vịhành chính của quận Hoàng Mai gồm 14 phường: Hoàng Liệt, Yên Sở,

Vĩnh Hưng, Định Công, Đại Kim, Thịnh Liệt, Thanh Trì, Lĩnh Nam, TrầnPhú, Mai Động, Tương Mai, Tân Mai, Giáp Bát và Hoàng Văn Thụ Tổngdiện tích tự nhiên của quận Hoàng Mai tương đối rộng lớn lên đến 40,32

km2 với trên 363 nghìn người

Về kinh tế

Từ cuối năm 2003 Hoàng Mai trở thành một quận nội thành củathành phố Hà Nội Sau khi ổn định về mặt địa giới hành chính, Đảng bộquận Hoàng Mai chỉ đạo các đơn vị chuyển dịch cơ cấu kinh tế của HoàngMai theo hướng công nghiệp – nông nghiệp – thương mại Đặc biệt kinh

tế tư nhân ở Hoàng Mai phát triển mạnh đã tạo việc làm tại chỗ cho cưdân địa phương, hàng năm giải quyết việc làm cho hàng ngàn lao động

Hệ thống các loại hình dịch vụ - thương mại đã và đang từng bước đượcquy hoạch đầu tư và phát triển, các trung tâm thương mại, khu đô thị đangđược hình thành ngày một nhiều trên địa bàn

Dân số và lao động

Theo “Niên giám thống kê 2014” của Cục thống kê thành phố HàNội tính đến ngày 31 tháng 12 năm 2014 quận Hoàng Mai có tổng sốdân thường trú trên địa bàn 363 nghìn người, mật độ dân số là 9003người/km2 Tuy nhiên, dân số quận Hoàng Mai phân bố không đều, tậptrung dân cư đông đúc tại các phường có địa giới hành chính giáp quậnThanh Xuân và quận Hai Bà Trưng, thưa thớt ở các phường giáp huyệnThanh Trì và mạn giáp sông Hồng

1.1.2 Thực trạng và yêu cầu khách quan về thực hiện CSXH của quận Hoàng Mai trước năm 2004

Thực trạng

Hoàng Mai là quận mới thành lập trên cơ sở là hai phần diện tíchthuộc hai đơn vị hành là quận Hai Bà Trưng và huyện Thanh Trì nên việcchỉ đạo thực hiện công tác chính sách xã hội trên địa bàn Hoàng Mai trước

khi thành lập quận không có sự thống nhất Vì thế, sau khi thành lậpHoàng Mai gặp rất nhiều khó khăn, thiếu thốn về cơ sở vật chất, đội ngũcán bộ, hạ tầng xã hội trong lĩnh vực thực hiện CSXH

Yêu cầu mới về thực hiện chính sách xã hội của quận Hoàng Mai từ năm 2004

Từ thực trạng trên trên đặt ra yêu cầu cho quận Hoàng Mai phải cầnphát huy những thành tựu, tận dụng thời cơ thuận lợi, vượt qua những khókhăn để thực hiện chính sách xã hội trên địa bàn để đảm bảo đời sống chocác đối tượng chính sách, góp phần giữ vững an ninh chính trị, trật tự antoàn xã hội

1.2 Đảng bộ quận Hoàng Mai nhận thức và vận dụng CSXH của Đảng và thành phố Hà Nội vào chỉ đạo thực hiện CSXH ở địa phương từ năm 2004 đến năm 2010

1.2.1 Những quan điểm cơ bản của Đảng Cộng sản Việt Nam về CSXH trong thời kỳ quá độ lên CNXH

Nhận thức cơ bản về chính sách xã hội

Chính sách xã hội là sự tổng hợp các phương thức, các biện phápcủa nhà nước, của các đảng phái và tổ chức chính trị khác nhau nhằm thỏamãn nhu cầu vật chất và tinh thần của nhân dân phù hợp với trình độ pháttriển của đất nước về kinh tế, văn hóa, xã hội… Chính sách xã hội là sự cụthể và thể chế hóa bằng pháp luật những chủ trương, đường lối của Đảng