MỤC LỤC QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ LOẠI TRỪ TRÁCH NHIỆM TRONG HỢP ĐỒNG BẢO HIỂM PHI NHÂN THỌ THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM..........1 PHẦN MỞ ĐẦU........................................................................................................1 1. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI..............................................................................................1 2. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI..........................................................................2 3. MỤC TIÊU VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU................................................................5 3.1 Mục tiêu nghiên cứu đề tài..............................................................................5 3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu đề tài ............................................................................6 4. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU ....................................................................................6 5. PHẠM VI NGHIÊN CỨU .........................................................................................6 6. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ...............................................................................7 CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ LOẠI TRỪ TRÁCH NHIỆM TRONG HỢP ĐỒNG BẢO HIỂM PHI NHÂN THỌ...........................................8 1.1 TỔNG QUAN VỀ BẢO HIỂM PHI NHÂN THỌ........................................................8 1.1.1 Khái niệm và đặc điểm của bảo hiểm phi nhân thọ.....................................8 1.1.2 Phân biệt bảo hiểm phi nhân thọ với bảo hiểm nhân thọ ..........................12 1.1.3 Vai trò của hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ trong nền kinh tế và đời sống .............................................................................................................................14 1.2 TỔNG QUAN VỀ LOẠI TRỪ TRÁCH NHIỆM TRONG HỢP ĐỒNG BẢO HIỂM PHI NHÂN THỌ ..............................................................................................................17 1.2.1 Khái niệm và phân loại hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ.........................17 1.2.2 Khái niệm và đặc điểm loại trừ trách nhiệm trong hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ...............................................................................................................19 1.2.3 Vai trò của điều khoản loại trừ trách nhiệm trong hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ...............................................................................................................22 1.2.4 Nguyên tắc áp dụng điều khoản loại trừ trách nhiệm trong hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ................................................................................................27 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1........................................................................................29 CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ LOẠI TRỪ TRÁCH NHIỆM TRONG HỢP ĐỒNG BẢO HIỂM PHI NHÂN THỌ TẠI VIỆT NAM VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT.........................................30 2.1 QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ LOẠI TRỪ TRÁCH NHIỆM TRONG HỢP ĐỒNG BẢO HIỂM PHI NHÂN THỌ..............................................................................................30 2.1.1. Quy định về phạm vi áp dụng loại trừ trách nhiệm bảo hiểm...................30 2.1.2. Quy định về nghĩa vụ minh bạch và trách nhiệm giải thích điều khoản loại trừ trách nhiệm bảo hiểm....................................................................................35 2.1.3. Quy định về giới hạn áp dụng điều khoản loại trừ trách nhiệm bảo hiểm .............................................................................................................................37 2.2. THỰC TIỄN THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ LOẠI TRỪ TRÁCH NHIỆM TRONG HỢP ĐỒNG BẢO HIỂM PHI NHÂN THỌ TẠI VIỆT NAM ..................................................38 2.2.1 Thực trạng thị trường bảo hiểm phi nhân thọ tại Việt Nam ......................38 2.2.2 Các điều khoản loại trừ trách nhiệm phổ biến trong hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ tại Việt Nam ...................................................................................41 2.2.3 Các tranh chấp điển hình liên quan đến điều khoản loại trừ trách nhiệm trong các hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ tại Việt Nam...................................44 2.2.4 Đánh giá thực tiễn thực hiện pháp luật về loại trừ trách nhiệm trong hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ................................................................................54 2.3 MỘT SỐ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ LOẠI TRỪ TRÁCH NHIỆM TRONG HỢP ĐỒNG BẢO HIỂM PHI NHÂN THỌ.......................................................55 2.3.1 Bổ sung quy định về giới hạn của các trường hợp loại trừ trách nhiệm bảo hiểm.....................................................................................................................56 2.3.2 Ràng buộc trách nhiệm giải thích điều khoản loại trừ bảo hiểm ..............56 2.3.3 Bổ sung quy định về hậu quả pháp lý đối với hợp đồng bảo hiểm không có điều khoản loại trừ trách nhiệm..........................................................................57 2.3.4 Thành lập cơ quan kiểm soát hợp đồng bảo hiểm để rà soát điều khoản loại trừ trách nhiệm. ...........................................................................................58 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2........................................................................................61 KẾT LUẬN..............................................................................................................62 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 1 QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ LOẠI TRỪ TRÁCH NHIỆM TRONG HỢP ĐỒNG BẢO HIỂM PHI NHÂN THỌ THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lí do chọn đề tài Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam ngày càng phát triển, ngành bảo hiểm, đặc biệt là bảo hiểm phi nhân thọ đang đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ tài chính cho cá nhân, tổ chức và doanh nghiệp trước các rủi ro không lường trước. Trong vụ cháy tại Trung Kính, Cầu Giấy, Hà Nội ngày 24/5, doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ báo cáo 3 trường hợp khách hàng tử vong với tổng số tiền bồi thường ước tính 220 triệu đồng1 . Bảo hiểm PVI chi trả 20 triệu đồng cho 1 trường hợp, trong khi Pjico chi trả 200 triệu đồng cho 2 trường hợp (1 sinh viên nhận 20 triệu đồng và 1 trường hợp nhận 180 triệu đồng). Pjico đang hoàn tất thủ tục để chi trả trực tiếp cho gia đình nạn nhân. Các doanh nghiệp khác tiếp tục nhanh chóng và sẵn sàng giải quyết bồi thường nếu phát sinh thêm các trường hợp. Nhờ sự hỗ trợ tài chính kịp thời từ các khoản bồi thường này đã góp phần giảm nhẹ gánh nặng kinh tế cho gia đình các nạn nhân, qua đó hỗ trợ họ trong việc ổn định lại cuộc sống sau biến cố. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, các công ty bảo hiểm có thể không thực thi nghĩa vụ chi trả bồi thường nếu sự kiện liên quan thuộc phạm vi các điều khoản loại trừ trách nhiệm được quy định trong hợp đồng bảo hiểm. Theo đó, loại trừ trách nhiệm là những điều khoản quy định các trường hợp mà doanh nghiệp bảo hiểm không có nghĩa vụ bồi thường2 . Nhưng việc áp dụng các điều khoản loại trừ trách nhiệm trong hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ còn nhiều bất cập, dẫn đến sự thiếu minh bạch và tiềm ẩn rủi ro cho người tham gia bảo hiểm. Hiện nay trên thực tế, người mua bảo hiểm chưa tiếp cận cũng như chưa hiểu rõ về các điều khoản loại trừ 1 Báo Chính phủ (2024). “ Bảo hiểm chi trả 27,2 tỷ đồng cho 6 nạn nhân trong vụ cháy ở Trung Kính”. Truy cập ngày 22 tháng 02 năm 2025 từ https://baochinhphu.vn/bao-hiem-chi-tra-272-ty-dong-cho-6-nan-nhantrong-vu-chay-o-trung-kinh-102240528212110394.htm. 2 Quốc hội (2022), Luật số 08/2022/QH15 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022, ban hành ngày 16 tháng 06 năm 2022 khoản 17 Điều 4. 2 trách nhiệm hoặc không có quyền đàm phán về điều khoản này đã làm phát sinh nhiều vấn đề cần được giải quyết. Đồng thời, các quy định pháp luật hiện hành về loại trừ trách nhiệm trong hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ tại Việt Nam cũng chưa đầy đủ, gây khó khăn trong việc áp dụng và thực thi các quy định này. Do vậy, việc nghiên cứu quy định pháp luật về loại trừ trách nhiệm trong hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ là rất cần thiết để làm rõ các nguyên tắc, khái niệm và phạm vi áp dụng loại trừ trách nhiệm. Đề tài này cũng sẽ đóng góp vào việc hoàn thiện hệ thống pháp luật, nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người tham gia bảo hiểm và tạo ra môi trường kinh doanh bảo hiểm minh bạch, công bằng và bền vững tại Việt Nam. Với những lý do đó, tôi chọn đề tài Khoá luật tốt nghiệp cử nhân chuyên ngành Luật Kinh tế “ Quy định pháp luật về loại trừ trách nhiệm trong hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ theo pháp luật Việt Nam” để nghiên cứu và đưa ra các giải pháp hoàn thiện pháp luật về loại trừ trách nhiệm trong hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ, từ đó góp phần nâng cao chất lượng thị trường bảo hiểm tại Việt Nam. 2. Tình hình nghiên cứu đề tài Bảo hiểm phi nhân thọ được xem là một trong những lĩnh vực quan trọng, góp phần bảo vệ tài sản và hạn chế rủi ro trong các quan hệ kinh tế - xã hội. Qua quá trình khảo sát và nghiên cứu các tài liệu liên quan, tác giả đã nhận thấy rằng quy định của pháp luật về bảo hiểm phi nhân thọ nói chung và quy định pháp luật về loại trừ trách nhiệm trong hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ nói riêng, thu hút rất nhiều sự quan tâm của các học giả với nhiều công trình nghiên cứu khác nhau. Các nghiên cứu này, bao gồm luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ, giáo trình giảng dạy, bài báo trên tạp chí chuyên ngành và sách chuyên khảo, đã được các nhà khoa học, chuyên gia pháp lý triển khai nhằm đánh giá hệ thống pháp luật hiện hành, phân tích thực tiễn áp dụng trong lĩnh vực bảo hiểm phi nhân thọ, đồng thời đưa ra các đề xuất hoàn thiện khung pháp lý, có thể kể tới các công trình nghiên cứu như sau: Giáo trình bảo hiểm (2012), PGS.TS. Nguyễn Văn Định, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân. Ở đây, tác giả đã xây dựng hệ thống lý thuyết toàn diện về bảo hiểm, 3 bao gồm khái niệm cơ bản, bản chất kinh tế - xã hội và vai trò của bảo hiểm trong việc quản lý rủi ro và đảm bảo an ninh tài chính cho cá nhân, tổ chức cũng như nền kinh tế. Nội dung chương 1 trình bày các đặc trưng của bảo hiểm như tính ngẫu nhiên, tính chia sẻ rủi ro và tính pháp lý, đồng thời phân loại bảo hiểm thành các nhóm chính như bảo hiểm nhân thọ, bảo hiểm phi nhân thọ, bảo hiểm tài sản,... Ngoài ra, chương cũng đề cập đến khung pháp lý điều chỉnh hoạt động bảo hiểm tại Việt Nam thời điểm 2012, nhấn mạnh ý nghĩa thực tiễn của bảo hiểm trong việc ổn định đời sống, thúc đẩy phát triển kinh tế. Giáo trình Đại lý bảo hiểm cơ bản (2013), do Cục Quản lý, Giám sát Bảo hiểm - Trung tâm Nghiên cứu và Đào tạo Bảo hiểm biên soạn, là một tài liệu quan trọng cung cấp nền tảng kiến thức về bảo hiểm nói chung và bảo hiểm phi nhân thọ nói riêng. Trong chương 2 “ Pháp luật về kinh doanh bảo hiểm” các tác giả đã hệ thống hóa những khái niệm cơ bản về bảo hiểm, làm rõ vai trò, chức năng và nguyên tắc hoạt động của bảo hiểm trong nền kinh tế. Đồng thời, giáo trình cũng phân tích sâu về đặc điểm của các loại hình bảo hiểm phi nhân thọ, bao gồm những yếu tố cấu thành, phạm vi bảo hiểm, cơ chế bồi thường cũng như những vấn đề pháp lý liên quan. Giáo trình Bảo hiểm (2021), do TS. Nguyễn Đăng Tuệ và ThS. Nguyễn Thị Vũ Khuyên, do nhà xuất bản Bách khoa Hà Nội phát ấn hành. Trong chương 1 của giáo trình đã cung cấp nền tảng kiến thức chuyên sâu về lĩnh vực bảo hiểm và các khía cạnh tổ chức hoạt động kinh doanh bảo hiểm và xuyên suốt nội dung giáo trình bao gồm các nguyên tắc cơ bản của bảo hiểm, hệ thống pháp luật hiện hành điều chỉnh hoạt động bảo hiểm tại Việt Nam, giới thiệu các khung pháp lý điều chỉnh bảo hiểm tại Việt Nam và các tiêu chuẩn quốc tế từ Hiệp hội Giám sát Bảo hiểm Quốc tế (IAIS), nhấn mạnh ý nghĩa thực tiễn của việc nắm vững kiến thức này trong việc ổn định tài chính và hỗ trợ kinh tế - xã hội. Trịnh Thị Xuân Dung (2012), “Giải pháp phát triển thị trường bảo hiểm phi nhân thọ ở Việt Nam”, luận án tiến sĩ kinh tế, trường Đại học Kinh tế Quốc dân. Trong bài luận án này, tác giả đã tiến hành phân tích chuyên sâu và hệ thống về các 4 đặc trưng, cách thức phân loại cũng như vai trò của bảo hiểm phi nhân thọ trong doanh nghiệp bảo hiểm tại Việt Nam. Lê Hà Trang (2019), “Quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ ở Việt Nam.”, luận án tiến sĩ, trường Đại học Thương mại, tác giả có sự nghiên cứu thực trạng thị trường bảo hiểm phi nhân thọ tại Việt Nam trong giai đoạn 2010–2017 nhằm đánh giá tình hình phát triển, nhận diện những thách thức đặt ra và đề xuất các giải pháp phù hợp để khắc phục các hạn chế, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của ngành. Lê Thị Hương Giang, Phạm Thị Thuy Hằng (2019), “Pháp luật kinh doanh bảo hiểm và giải quyết tranh chấp trong lĩnh vực bảo hiểm phi nhân thọ”. Kỷ yếu Hội thảo của Toà án nhân dân tối cao. Tác giả phân tích khái niệm, vai trò của điều khoản loại trừ trong hợp đồng bảo hiểm, các quy định pháp luật hiện hành (Luật Kinh doanh Bảo hiểm, Bộ luật Hàng hải, Nghị định liên quan), và thực tiễn áp dụng. Đồng thời, chỉ ra những bất cập như sự thiếu rõ ràng trong quy định, hạn chế trong giải quyết tranh chấp tại tòa án, và đưa ra ví dụ cụ thể từ các vụ án. Cuối cùng, tác giả đề xuất sửa đổi luật, ban hành án lệ, và hướng dẫn cụ thể để đảm bảo tính minh bạch, phù hợp với thông lệ quốc tế và thực tiễn kinh doanh bảo hiểm. Bạch Thị Nhã Nam (2022), “ Hoàn thiện quy định về điều khoản loại trừ trách nhiệm trong pháp luật bảo hiểm”. Tạp chí Nghề Luật số 10, 55-60. Tác giả đồng thời luận giải về mục đích và hình thức thể hiện của các điều khoản loại trừ trách nhiệm trong hợp đồng bảo hiểm, qua đó làm sáng tỏ vai trò điều tiết rủi ro của những điều khoản này trong thực tiễn giao kết và thực hiện hợp đồng. Bên cạnh đó, tác giả cũng chỉ ra những hạn chế về tính minh bạch, phạm vi áp dụng và khả năng kiểm soát pháp lý của các điều khoản loại trừ. Phạm Bá Tân, Ngô Minh Tiến (2024), “Những hạn chế của pháp luật về điều kiện giao dịch chung trong hợp đồng bảo hiểm tài sản và một số kiến nghị hoàn thiện”. Tạp chí Khoa học Đại học Huế: Khoa học Xã hội và Nhân văn tập 133 số 6C/2024. Tác giả đã tiến hành phân tích một cách hệ thống và chuyên sâu các quy định pháp 5 luật liên quan đến điều khoản loại trừ trách nhiệm trong bảo hiểm tài sản, một phân nhánh điển hình của bảo hiểm phi nhân thọ. Bài viết đồng thời làm rõ mối liên hệ giữa điều khoản loại trừ và điều kiện giao dịch chung, từ đó nhận diện những hạn chế trong thực tiễn áp dụng cũng như đưa ra kiến nghị nhằm hoàn thiện khung pháp lý điều chỉnh lĩnh vực này. Từ những tài liệu trên có thể nhận thấy rằng, phần lớn các công trình nghiên cứu đều có đề cập đến điều khoản loại trừ trách nhiệm trong hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ. Tuy nhiên mỗi công trình tiếp cận vấn đề dưới các góc nhìn khác nhau, từ lý luận đến thực tiễn. Không ít nghiên cứu tập trung vào việc phân tích mục tiêu, cơ sở lý luận hoặc đưa ra các giải pháp hoàn thiện pháp luật, trong khi chưa đi sâu vào phân tích những hạn chế nội tại của điều khoản loại trừ trách nhiệm từ góc độ bảo vệ quyền lợi bên yếu thế trong quan hệ hợp đồng. Bên cạnh đó, đa số các tài liệu vẫn sử dụng hệ thống pháp luật cũ, chủ yếu dựa trên Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2000 và Luật sửa đổi, bổ sung năm 2010, trong khi Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2022 đã có hiệu lực với nhiều sửa đổi quan trọng. Điều này cho thấy sự thiếu cập nhật trong việc vận dụng pháp luật hiện hành vào nghiên cứu, dẫn đến những giới hạn nhất định trong việc đánh giá toàn diện cơ chế pháp lý điều chỉnh điều khoản loại trừ trách nhiệm. Tuy vậy, các nghiên cứu trên vẫn là tài liệu tham khảo quý giá, giúp tác giả tiếp cận vấn đề toàn diện hơn và là cơ sở để phân tích sâu các khía cạnh pháp lý còn thiếu, từ đó đề xuất hoàn thiện pháp luật về điều khoản loại trừ trong hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ. 3. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu 3.1 Mục tiêu nghiên cứu đề tài Mục tiêu của nghiên cứu này là làm rõ quy định pháp luật về loại trừ trách nhiệm trong hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ theo pháp luật Việt Nam, phân tích nguyên tắc và phạm vi áp dụng các điều khoản loại trừ trách nhiệm. 6 3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu đề tài Để đạt được mục đích nghiên cứu đã đề ra, khóa luận thực hiện các nhiệm vụ sau đây: Một là, làm rõ những vấn đề lý luận cơ bản liên quan đến loại trừ trách nhiệm trong hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ, bao gồm khái niệm, ý nghĩa của điều khoản loại trừ trách nhiệm trong hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ. Hai là, phân tích và đánh giá thực tiễn áp dụng các quy định pháp luật về loại trừ trách nhiệm trong hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ tại Việt Nam Ba là, đề xuất một số phương hướng và giải pháp nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật về loại trừ trách nhiệm trong hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ, nhằm đảm bảo tính minh bạch, công bằng và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên tham gia hợp đồng bảo hiểm tại Việt Nam. 4. Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của khóa luận là các quy định pháp luật về điều khoản loại trừ trách nhiệm trong hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ tại Việt Nam, bao gồm khái niệm, nguyên tắc và phạm vi áp dụng. Nghiên cứu cũng tập trung vào thực trạng áp dụng các điều khoản này trong thực tiễn và các vấn đề pháp lý phát sinh, từ đó đưa ra kiến nghị hoàn thiện quy định pháp luật trong lĩnh vực bảo hiểm phi nhân thọ. 5. Phạm vi nghiên cứu Đề tài nghiên cứu quy định pháp luật về điều khoản loại trừ trách nhiệm trong hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ tại Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu sẽ tập trung vào các quy định pháp lý hiện hành, các hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ phổ biến và thực trạng áp dụng điều khoản loại trừ trách nhiệm trong thực tiễn tại các doanh nghiệp bảo hiểm ở Việt Nam 7 6. Phương pháp nghiên cứu Để đảm bảo tính hệ thống, logic và thực tiễn trong nghiên cứu đề tài khóa luận, tác giả đã tích hợp đa dạng các phương pháp khoa học một cách hiệu quả. Trong đó, phương pháp phân tích tổng hợp được tác giả sử dụng nhất quán và xuyên suốt trong các tiểu mục cũng như các chương của khóa luận, đảm bảo sự liên kết chặt chẽ và tính mạch lạc trong lập luận. Bằng việc tác giả tham khảo và nghiên cứu các tài liệu chuyên ngành cùng các quy định pháp luật liên quan đến các điều khoản loại trừ trong bảo hiểm phi nhân thọ. Từ đó đưa ra khái niệm, đặc điểm, vai trò của bảo hiểm phi nhân thọ và các điều khoản loại trừ trách nhiệm trong hợp đồng bảo hiểm nói chung và hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ nói riêng. Kế đến là phương pháp so sánh, đây là một phương pháp nghiên cứu khoa học được sử dụng để đối chiếu, phân tích sự tương đồng và khác biệt giữa các đối tượng nghiên cứu, qua đó rút ra những đặc điểm bản chất và quy luật vận động của chúng. Do đó, tác giả áp dụng phương pháp so sánh trong Chương 1 nhằm làm rõ những khác biệt giữa bảo hiểm nhân thọ và bảo hiểm phi nhân thọ, qua đó phân tích đặc điểm pháp lý đặc trưng của từng loại hình bảo hiểm trong hệ thống pháp luật Việt Nam. Trong chương 2 của đề tài, tác giả đã vận dụng linh hoạt nhiều phương pháp nghiên cứu nhằm phân tích và đánh giá thực trạng pháp luật cũng như thực tiễn áp dụng các điều khoản loại trừ trách nhiệm trong hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ. Chương này kết hợp nhiều phương pháp như phân tích, thống kê và nghiên cứu thị trường nhằm thu thập dữ liệu về thị trường bảo hiểm, làm cơ sở đánh giá thực trạng pháp luật và đề xuất hoàn thiện quy định pháp lý. Đồng thời, phương pháp phân tích tình huống cụ thể cũng được triển khai thông qua các trường hợp thực tiễn, qua đó làm rõ việc áp dụng pháp luật và củng cố tính thuyết phục của nghiên cứu. 8 CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ LOẠI TRỪ TRÁCH NHIỆM TRONG HỢP ĐỒNG BẢO HIỂM PHI NHÂN THỌ 1.1 Tổng quan về bảo hiểm phi nhân thọ 1.1.1 Khái niệm và đặc điểm của bảo hiểm phi nhân thọ 1.1.1.1 Khái niệm về bảo hiểm và bảo hiểm phi nhân thọ Trong cuộc sống, con người luôn phải đối mặt trước các rủi ro có thể xảy ra như ốm đau, bệnh tật, tai nạn,…làm tổn hại về sức khỏe, tính mạng, gây thiệt hại về mặt tài chính, ảnh hưởng đến cuộc sống của người gặp rủi ro và xã hội. Vì vậy nhu cầu đảm bảo an toàn là một yếu tố tất yếu và mang tính bền vững trong đời sống con người. Trước những rủi ro tiềm ẩn, con người không ngừng tìm kiếm các biện pháp nhằm bảo vệ bản thân và tài sản. Trong số các giải pháp quản lý rủi ro, bảo hiểm được đánh giá là phương thức hiệu quả nhất, xuất phát từ thực tiễn tồn tại khách quan của rủi ro trong xã hội 3 . Bảo hiểm là một lĩnh vực khá rộng và phức tạp, bao hàm cả yếu tố pháp lý và nghiệp vụ chuyên môn đặc thù. Dưới góc độ tài chính, bảo hiểm là một hoạt động dịch vụ tài chính mà qua đó, cá nhân hay tổ chức có quyền được hưởng bồi thường hoặc chi trả tiền bảo hiểm nếu rủi ro hay sự kiện bảo hiểm xảy ra nhờ vào khoản đóng góp phí bảo hiểm cho mình hay người thứ ba. Khoản tiền bồi thường hoặc chi trả này do một tổ chức đảm nhận, tổ chức này có trách nhiệm trước rủi ro hay sự kiện bảo hiểm và bù trừ chúng theo quy luật thống kê4 . Dưới góc độ kinh doanh bảo hiểm thì các doanh nghiệp đưa ra định nghĩa về bảo hiểm là sự cam kết bồi thường của đơn vị bảo hiểm với người được bảo hiểm, khi mà người được bảo hiểm gặp thiệt hại nào đó do một rủi ro gây ra. Với điều kiện người được bảo hiểm đã đóng một khoản phí bảo hiểm trước đó5 . 3 Nguyễn Quang Phi (2021). “Nghiên cứu sự phát triển thị trường bảo hiểm phi nhân thọ ở Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa”. Luận án tiến sĩ. Đại học Kinh tế Quốc dân. Tr.19. 4 Nguyễn Văn Định (2012). Giáo trình bảo hiểm. Nxb. Đại học Kinh tế Quốc dân. Tr.8. 5 Nguồn tham khảo: https://generali.vn/kien-thuc-bao-hiem/bao-hiem-la-gi-tong-hop-thong-tin-nguoi-muabao-hiem-can-biet. 9 Nhìn chung, bảo hiểm là một phương thức cũng như một ngành nghề liên quan tới sự bảo vệ và đền bù trước những tổn thất tài chính6 . Nghĩa là, bảo hiểm giúp con người giảm thiểu lo lắng trước những nguy cơ tiềm ẩn như tổn thất tài sản, thương tích hoặc tử vong,... bằng cách san sẻ rủi ro giữa nhiều bên tham gia thông qua việc bồi thường hoặc chi trả một khoản tiền nhất định khi xảy sự cố ngoài mong muốn. Ngày nay bảo hiểm được chia làm ba dạng là bảo hiểm nhân thọ, bảo hiểm sức khoẻ và bảo hiểm phi nhân thọ và trong bài nghiên cứu này, tác giả sẽ tập trung nghiên cứu về bảo hiểm phi nhân thọ 7 . Bảo hiểm phi nhân thọ là loại hình bảo hiểm cho những thiệt hại về tài sản và những tổn thất khác hoặc trách nhiệm dân sự đối với người thứ ba8 . Đây là loại hình bảo hiểm nhằm bảo vệ tài sản, các quyền lợi kinh tế của cá nhân hoặc tổ chức trước các rủi ro có thể xảy ra trong cuộc sống9 . Các rủi ro này có thể bao gồm thiệt hại về tài sản (như nhà cửa, xe cộ), các tổn thất khác (như tai nạn, bệnh tật) hoặc trách nhiệm dân sự đối với người thứ ba (ví dụ: nếu bạn gây thiệt hại cho người khác hoặc tài sản của họ), từ đó giúp chúng ta cảm thấy an toàn, tự tin hơn trong cuộc sống. 1.1.1.2 Đặc điểm của bảo hiểm phi nhân thọ Bảo hiểm phi nhân thọ đóng vai trò quan trọng như một công cụ tài chính trong quản lý rủi ro, thể hiện rõ nét vị thế trong đời sống kinh tế - xã hội hiện đại, loại hình bảo hiểm này không chỉ phản ánh bản chất của các giao dịch bảo hiểm mà còn thể hiện sự linh hoạt trong việc đáp ứng nhu cầu đa dạng của các chủ thể tham gia. Những đặc trưng nổi bật của bảo hiểm phi nhân thọ được thể hiện qua nhiều phương diện về thời hạn bảo hiểm, cơ sở bồi thường, phí bảo hiểm, phạm vi bảo hiểm và tính chất bù trừ. Từ đó tạo nền tảng cho việc tối ưu hóa hiệu quả ứng dụng trong bối cảnh thị trường Việt Nam. 6 Wikipedia contributors. (n.d). Bảo hiểm. Wekipedia, Bách khoa toàn thư mở. Truy cập lần cuối ngày 30 tháng 3 năm 2025, từ https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_hi%E1%BB%83m. 7 Quốc hội (2022), Luật số 08/2022/QH15 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022, ban hành ngày 16 tháng 06 năm 2022. Khoản 1 Điều 7. 8 Quốc hội (2022), Luật số 08/2022/QH15, Luật Kinh doanh bảo hiểm, ban hành ngày 16 tháng 06 năm 2022. khoản 14 Điều 4. 9 Nguyễn Đăng Tuệ, Nguyễn Vũ Kuyên (2021). Giáo trình bảo hiểm. Nxb. Bách khoá Hà Nội. Tr.110. 10 Thứ nhất, đối tượng của bảo hiểm phi nhân thọ đa dạng. Thực tiễn thị trường bảo hiểm cho thấy, bảo hiểm phi nhân thọ được mô tả là hệ thống các sản phẩm bảo hiểm để bảo vệ tài sản, trách nhiệm dân sự, và sức khỏe con người trước các sự kiện rủi ro bất ngờ 10. Theo đó, các sản phẩm bảo hiểm phi nhân thọ được mô tả là bao quát nhiều lĩnh vực quan trọng, bao gồm bảo hiểm tài sản (như nhà cửa, xe cộ), bảo hiểm trách nhiệm dân sự (liên quan đến thiệt hại do bên thứ ba), bảo hiểm sức khỏe ngắn hạn, cùng với các loại hình khác như bảo hiểm nông nghiệp và bảo hiểm kỹ thuật 11 . Sự đa dạng của bảo hiểm phi nhân thọ không chỉ phản ánh phạm vi ứng dụng rộng mà còn khẳng định vai trò thiết yếu trong việc cung cấp giải pháp bảo vệ tài chính linh hoạt, toàn diện. Bằng cách giảm thiểu rủi ro cho cá nhân, doanh nghiệp và tổ chức, bảo hiểm phi nhân thọ góp phần ổn định kinh tế và thúc đẩy phát triển bền vững. Thứ hai, thời hạn của bảo hiểm phi nhân thọ được đặc trưng bởi tính chất ngắn hạn, thường được giới hạn trong khoảng thời gian nhất định, phổ biến là một năm hoặc thậm chí ngắn hơn tùy theo loại hình bảo hiểm. Điều này không chỉ phản ánh sự khác biệt so với các mô hình bảo hiểm khác mà còn thể hiện sự linh hoạt trong việc đáp ứng nhu cầu bảo vệ tài chính tức thời của các chủ thể tham gia. Có học giả đã từng khẳng định hợp đồng bảo hiểm tài sản và trách nhiệm thường có thời hạn ngắn, chẳng hạn một năm, và phải được gia hạn để duy trì sự bảo vệ 12 . Ở đây, các tác giả làm rõ tính chất ngắn hạn của hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ, đặc biệt trong các lĩnh vực như bảo hiểm tài sản và trách nhiệm, đồng thời làm rõ sự cần thiết của việc gia hạn để đảm bảo tính liên tục trong việc bảo vệ rủi ro. Thứ ba, việc chi trả bồi thường trong bảo hiểm phi nhân thọ, được thực hiện dựa trên cơ sở xảy ra các sự kiện bảo hiểm đã được xác định trước. Sự kiện bảo hiểm là những điều kiện, hoàn cảnh hoặc tình huống thực tế được các bên thỏa thuận trong hợp đồng hoặc quy định bởi pháp luật, có ảnh hưởng trực tiếp đến đối tượng bảo 10 Nguyễn Văn Định (2018). Lý thuyết và nghiệp vụ bảo hiểm. Nxb. Đại học Kinh tế Quốc dân. Tr.45. 11 Trung tâm nghiên cứu và Đào tạo bảo hiểm (2013). Giáo trình Đại lý bảo hiểm cơ bản. Truy cập ngày 28 tháng 03 năm 2025 từ https://baoviet.com.vn/insurance/Uploads/Library/Document/Giao%20trinh%20dai%20ly%20bao%20hiem% 20-%20co%20ban.pd. tr 37-56. 12 George E.Rejda, Michael McNamara (2000). Principles of Rick Management and Insurance Global Edition. Nxb. Thống kê. Tr.171-172. 11 hiểm13. Sự kiện có thể phân thành hai nhóm chính. Một là sự kiện bảo hiểm là rủi ro. Với đặc tính bất lợi và bất ngờ, rủi ro trực tiếp xâm hại đến sự tồn tại của đối tượng bảo hiểm hoặc làm phát sinh nghĩa vụ pháp lý của người được bảo hiểm. Khi rủi ro mà các bên đã dự liệu trong hợp đồng hoặc pháp luật quy định xảy ra trên thực tế thì làm phát sinh nghĩa vụ trả tiền bảo hiểm hoặc bồi thường của doanh nghiệp bảo hiểm. Hai là sự kiện bào hiểm là những sự kiện, hoàn cảnh, tinh huống không mang tính bất lợi, bất ngờ nhưng do các bên thỏa thuận hoặc pháp luật quy định, nếu xảy ra trên thực tế thì làm phát sinh nghĩa vụ trả tiền bảo hiểm hoặc bồi thường của doanh nghiệp bảo hiểm14 . Thứ tư, phí bảo hiểm hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ mang tính linh hoạt. Đây là một đặc trưng nổi bật của bảo hiểm phi nhân thọ, phản ánh sự điều chỉnh phù hợp với mức độ rủi ro và đặc điểm của đối tượng được bảo hiểm15. Cụ thể, phí bảo hiểm không cố định mà thay đổi dựa trên các yếu tố như giá trị tài sản (ví dụ: xe hơi đắt tiền có phí cao hơn xe cũ), mức độ rủi ro (như khu vực thường xuyên ngập lụt sẽ có phí cao hơn vùng an toàn), hoặc thời hạn hợp đồng (bảo hiểm 6 tháng sẽ rẻ hơn 1 năm). Tính linh hoạt trong phí bảo hiểm trách nhiệm dân sự xe cơ giới được thể hiện rõ ràng qua các quy định pháp luật tại Việt Nam. Thứ năm, tính bù trừ rủi ro. Đây là một đặc điểm quan trọng trong lĩnh vực bảo hiểm nói chung và bảo hiểm phi nhân thọ nói riêng, được xây dựng dựa trên quy luật “luật số lớn”16. Nguyên tắc này cho phép phân tán và cân bằng rủi ro trong một cộng đồng người tham gia bảo hiểm, qua đó đảm bảo tính ổn định tài chính và khả năng chi trả quyền lợi bảo hiểm một cách hiệu quả. 13 Quốc hội (2022), Luật số 08/2022/QH15 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2020, ban hành ngày 16 tháng 06 năm 2022. Khoản 27 Điều 4. 14 Trần Phước Thu (2014).“Pháp luật về hợp đồng bảo hiểm tài sản ở Việt Nam”. Luận văn thạc sĩ. Đại học Quốc gia Hà Nội. tr.10. 15 Tạp chí Công Thương (2022). Phí bảo hiểm trong hợp đồng bảo hiểm tài sản: Thực trạng quy định của pháp luật và các kiến nghị hoàn thiện. Truy cập ngày 24 tháng 02 năm 2025 từ https://tapchicongthuong.vn/phi-bao-hiem-trong-hop-dong-bao-hiem-tai-san--thuc-trang-quy-dinh-cua-phapluat-va-cac-kien-nghi-hoan-thien-88485.htm. 16 Wikipedia contributors. (n.d). Luật số lớn. Wekipedia. Bách khoa toàn thư mở. Truy ần cập ngày 28 tháng 03 năm 2025 từ https://vi.wikipedia.org/wiki/Lu%E1%BA%ADt_s%E1%BB%91_l%E1%BB%9Bn. 12 Tóm lại, bảo hiểm phi nhân thọ có những đặc điểm riêng biệt, phản ánh bản chất và chức năng của loại hình bảo hiểm này trong việc quản lý rủi ro. Với thời hạn ngắn, cơ chế bồi thường dựa trên sự kiện bảo hiểm, tính linh hoạt trong phí bảo hiểm và nguyên tắc bù trừ rủi ro, bảo hiểm phi nhân thọ đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ tài sản, trách nhiệm và sức khỏe của cá nhân cũng như tổ chức. Những đặc điểm này không chỉ giúp bảo hiểm phi nhân thọ thích ứng với các biến động trong thực tiễn mà còn đảm bảo hiệu quả vận hành, góp phần duy trì sự ổn định tài chính và kinh tế trong dài hạn. 1.1.2 Phân biệt bảo hiểm phi nhân thọ với bảo hiểm nhân thọ Tuy bảo hiểm phi nhân thọ và nhân thọ đều là bảo hiểm nhưng có những nét đặc thù riêng biệt dựa trên những tiêu chí sau đây: Về khái niệm. Bảo hiểm phi nhân thọ là loại hình bảo hiểm cho những thiệt hại về tài sản và những tổn thất khác hoặc trách nhiệm dân sự đối với người thứ ba17 , nghĩa là bảo hiểm phi nhân thọ tập trung vào việc bảo vệ các rủi ro liên quan đến tài sản, trách nhiệm dân sự hoặc các sự kiện không trực tiếp gắn với tính mạng con người, bao gồm cả thiệt hại là tài sản. Trong khi đó, bảo hiểm nhân thọ là loại hình bảo hiểm cho trường hợp người được bảo hiểm sống hoặc chết 18 . Bảo hiểm nhân thọ không chỉ bảo vệ tài chính cho người được bảo hiểm khi họ còn sống mà còn bảo vệ quyền lợi của gia đình, người thân khi người được bảo hiểm qua đời, thông qua việc chi trả một khoản tiền bảo hiểm cho người thụ hưởng được chỉ định. Về đối tượng bảo hiểm. Dựa vào khái niệm của hai loại hình bảo hiểm trên cho thấy, đối tượng của bảo hiểm phi nhân thọ rất đa dạng bao gồm tài sản (nhà cửa, xe cộ,...), quyền lợi tài chính (như thiệt hại kinh doanh) hoặc trách nhiệm dân sự (như bồi thường do gây thiệt hại cho bên thứ ba)19 , thậm chí là các đối tượng bắt buộc của 17 Quốc hội (2022), Luật số 08/2022/QH15 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2020, ban hành ngày 16 tháng 06 năm 2022. Khoản 14 Điều 4. 18 Quốc hội (2022), Luật số 08/2022/QH15 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2020, ban hành ngày 16 tháng 06 năm 2022. Khoản 13 Điều 4. 19 Quốc hội (2022), Luật số 08/2022/QH15, Luật Kinh doanh bảo hiểm, ban hành ngày 16 tháng 06 năm 2022. Điều 43, Điều 57. 13 như chủ xe cơ giới, cơ sở có nguy cơ cháy nổ 20. Còn đối tượng của bảo hiểm nhân thọ là tính mạng, sức khỏe và tuổi thọ của con người 21 nhằm bảo vệ người được bảo hiểm và gia đình người được bảo hiểm. Sự khác biệt nằm ở chỗ bảo hiểm nhân thọ tập trung bảo vệ người được bảo hiểm và gia đình người được bảo hiểm, còn bảo hiểm phi nhân thọ mở rộng sang bảo vệ tài sản và các rủi ro khác liên quan đến tài sản. Về thời hạn của các hợp đồng bảo hiểm. Hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ thường mang tính ngắn hạn, phổ biến trong khoảng một năm hoặc ít hơn, thậm chí thời hạn này có thể là vài ngày, vài tuần hay vài tháng22 . Thời hạn tối đa của một số bảo hiểm tài sản không đượcvượt quá ba năm23 nhằm đảm bảo tính linh hoạt vốn có thể biến động theo thời gian. Trái lại, bảo hiểm nhân thọ có thời hạn rất dài từ vài năm đến trọn đời, thường là 15 đến 20 năm24 tùy thuộc vào từng sản phẩm. Dù vậy, mỗi loại bảo hiểm đều có thời hạn hợp đồng khác nhau nhằm đáp ứng nhu cầu đa dạng của từng cá nhân và tổ chức. Về hình thức thanh toán phí bảo hiểm. Đối với hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ, do đặc tính ngắn hạn, thường yêu cầu thanh toán toàn bộ phí bảo hiểm một lần cho toàn bộ thời gian hiệu lực của hợp đồng. Điều này đặc biệt áp dụng đối với các loại bảo hiểm bắt buộc, chẳng hạn như bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới 25. Ngược lại, bảo hiểm nhân thọ, với đặc trưng dài hạn, cho phép người tham gia lựa chọn phương thức thanh toán linh hoạt theo định kỳ, bao gồm hàng tháng, hàng quý hoặc hàng năm26, trong suốt thời gian thực hiện hợp đồng. 20 Chính phủ (2023), Nghị định số 67/2023/NĐ-CP quy định về bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới, bảo hiểm cháy, nổ bắt buộc, bảo hiểm bắt buộc trong hoạt động đầu tư xây dựng, ban hành ngày 06 tháng 09 năm 2023. Điều 2. 21 Quốc hội (2022), Luật số 08/2022/QH15, Luật Kinh doanh bảo hiểm, ban hành ngày 16 tháng 06 năm 2022. Điều 33. 22 Nguyễn Thị Hải Đường (2006). “Một số giải pháp phát triển thị trường bảo hiểm nhân thọ ở Việt Nam”. Luận án tiến sĩ. Đại học Kinh tế Quốc dân. Tr.13. 23 Chính phủ (2023), Nghị định số 67/2023/NĐ-CP quy định về bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới, bảo hiểm cháy, nổ bắt buộc, bảo hiểm bắt buộc trong hoạt động đầu tư xây dựng, ban hành ngày 06 tháng 09 năm 2023. Khoản 1 Điều 9. 24 Hồ Công Trung (2015). “Phát triển hoạt động bảo hiểm phi nhân thọ tại Việt Nam”. Luận án tiến sĩ. Đại học Kinh tế Quốc dân. Tr.36. 25 Quốc hội (2022), Luật số 08/2022/QH15, Luật Kinh doanh bảo hiểm, ban hành ngày 16 tháng 06 năm 2022. Điều 8. 26 Quốc hội (2022), Luật số 08/2022/QH15, Luật Kinh doanh bảo hiểm, ban hành ngày 16 tháng 06 năm 2022. Khoản 1, khoản 2 Điều 37. 14 Về người thụ hưởng trong hợp đồng bảo hiểm. Trong bảo hiểm phi nhân thọ, người thụ hưởng thường là bên mua bảo hiểm hoặc chủ sở hữu tài sản được bảo hiểm, như trong trường hợp bảo hiểm tài sản 27 (nhà, xe). Tuy nhiên, với bảo hiểm trách nhiệm dân sự, người thụ hưởng có thể là bên thứ ba bị thiệt hại 28. Đối vơi bảo hiểm nhân thọ, người thụ hưởng thường là cá nhân hoặc tổ chức được bên mua bảo hiểm chỉ định để nhận quyền lợi bảo hiểm khi xảy ra sự kiện bảo hiểm, chẳng hạn như người thân (vợ/chồng, con cái) của người được bảo hiểm. Sự khác biệt này phản ánh mục tiêu chủ yếu của từng loại bảo hiểm, bảo hiểm nhân thọ tập trung vào kế hoạch tài chính dài hạn, còn bảo hiểm phi nhân thọ bảo vệ trước các rủi ro ngắn hạn. Tóm lại, bảo hiểm nhân thọ và bảo hiểm phi nhân thọ tuy cùng thuộc hệ thống bảo hiểm nhưng có sự khác biệt về bản chất, mục đích và cơ chế hoạt động. Bảo hiểm nhân thọ mang tính bảo vệ dài hạn kết hợp với tích lũy tài chính, giúp người tham gia xây dựng nền tảng tài chính bền vững, đồng thời đảm bảo quyền lợi kinh tế cho người thụ hưởng khi xảy ra sự kiện bảo hiểm. Ngược lại, bảo hiểm phi nhân thọ tập trung vào bồi thường rủi ro ngắn hạn, giúp khắc phục tổn thất thực tế về tài sản, sức khỏe hoặc trách nhiệm pháp lý, nhưng không có tính tích lũy. Do đó, việc lựa chọn loại hình bảo hiểm phù hợp cần dựa trên nhu cầu tài chính, mức độ rủi ro và kế hoạch bảo vệ của từng cá nhân hoặc tổ chức. 1.1.3 Vai trò của hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ trong nền kinh tế và đời sống
L Í DO CHỌN ĐỀ TÀI
Ngành bảo hiểm phi nhân thọ tại Việt Nam đang ngày càng trở nên quan trọng trong việc bảo vệ tài chính cho cá nhân và doanh nghiệp trước các rủi ro không lường trước Vụ cháy tại Trung Kính, Cầu Giấy, Hà Nội vào ngày 24/5 đã khiến 3 khách hàng tử vong, với tổng số tiền bồi thường ước tính 220 triệu đồng Bảo hiểm PVI đã chi trả 20 triệu đồng cho một trường hợp, trong khi Pjico chi trả 200 triệu đồng cho hai trường hợp, với một sinh viên nhận 20 triệu đồng và một trường hợp khác nhận 180 triệu đồng Pjico đang hoàn tất thủ tục để chi trả trực tiếp cho gia đình nạn nhân, trong khi các doanh nghiệp bảo hiểm khác cũng sẵn sàng giải quyết bồi thường nếu có thêm trường hợp phát sinh Sự hỗ trợ tài chính kịp thời từ các khoản bồi thường này đã giúp giảm nhẹ gánh nặng kinh tế cho gia đình nạn nhân, hỗ trợ họ ổn định cuộc sống sau biến cố.
Trong một số trường hợp, các công ty bảo hiểm có thể từ chối chi trả bồi thường nếu sự kiện xảy ra nằm trong các điều khoản loại trừ trách nhiệm trong hợp đồng Những điều khoản này quy định rõ ràng các trường hợp mà doanh nghiệp bảo hiểm không có nghĩa vụ bồi thường Tuy nhiên, việc áp dụng các điều khoản loại trừ trách nhiệm trong hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ còn nhiều bất cập, dẫn đến thiếu minh bạch và rủi ro cho người tham gia bảo hiểm Hiện nay, người mua bảo hiểm thường chưa tiếp cận và chưa hiểu rõ về các điều khoản loại trừ này.
Bảo hiểm đã chi trả 27,2 tỷ đồng cho 6 nạn nhân trong vụ cháy tại Trung Kính, theo thông tin từ Báo Chính phủ Sự hỗ trợ tài chính này nhằm giúp các nạn nhân vượt qua khó khăn sau thảm họa Việc bồi thường kịp thời thể hiện trách nhiệm của các công ty bảo hiểm đối với khách hàng.
2 Quốc hội (2022), Luật số 08/2022/QH15 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022, ban hành ngày 16 tháng 06 năm
Khoản 17 Điều 4 năm 2022 đã nảy sinh nhiều vấn đề do trách nhiệm hoặc quyền đàm phán không rõ ràng Bên cạnh đó, các quy định pháp luật hiện hành về loại trừ trách nhiệm trong hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ tại Việt Nam còn thiếu sót, gây khó khăn trong việc áp dụng và thực thi.
Nghiên cứu quy định pháp luật về loại trừ trách nhiệm trong hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ là cần thiết để làm rõ các nguyên tắc và phạm vi áp dụng Đề tài này góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người tham gia bảo hiểm, đồng thời tạo ra môi trường kinh doanh bảo hiểm minh bạch và bền vững tại Việt Nam Vì vậy, tôi chọn đề tài "Quy định pháp luật về loại trừ trách nhiệm trong hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ theo pháp luật Việt Nam" để nghiên cứu và đề xuất các giải pháp cải thiện pháp luật, từ đó nâng cao chất lượng thị trường bảo hiểm tại Việt Nam.
T ÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI
Bảo hiểm phi nhân thọ là lĩnh vực quan trọng trong việc bảo vệ tài sản và giảm thiểu rủi ro trong các quan hệ kinh tế - xã hội Nghiên cứu về quy định pháp luật liên quan đến bảo hiểm phi nhân thọ, đặc biệt là về loại trừ trách nhiệm trong hợp đồng bảo hiểm, đang thu hút sự quan tâm lớn từ các học giả Nhiều công trình nghiên cứu, bao gồm luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ, giáo trình và bài báo chuyên ngành, đã được thực hiện nhằm đánh giá hệ thống pháp luật hiện hành và phân tích thực tiễn áp dụng trong lĩnh vực này Những nghiên cứu này không chỉ cung cấp cái nhìn sâu sắc mà còn đưa ra các đề xuất nhằm hoàn thiện khung pháp lý cho bảo hiểm phi nhân thọ.
Trong giáo trình "Bảo hiểm" (2012) của PGS.TS Nguyễn Văn Định, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, tác giả đã xây dựng một hệ thống lý thuyết toàn diện về bảo hiểm, nhấn mạnh khái niệm cơ bản, bản chất kinh tế - xã hội và vai trò quan trọng của bảo hiểm trong quản lý rủi ro cũng như đảm bảo an ninh tài chính cho cá nhân, tổ chức và nền kinh tế Chương 1 trình bày các đặc trưng của bảo hiểm như tính ngẫu nhiên, tính chia sẻ rủi ro và tính pháp lý, đồng thời phân loại bảo hiểm thành các nhóm chính như bảo hiểm nhân thọ, bảo hiểm phi nhân thọ và bảo hiểm tài sản Ngoài ra, chương cũng đề cập đến khung pháp lý điều chỉnh hoạt động bảo hiểm tại Việt Nam.
2012, nhấn mạnh ý nghĩa thực tiễn của bảo hiểm trong việc ổn định đời sống, thúc đẩy phát triển kinh tế
Giáo trình Đại lý bảo hiểm cơ bản (2013), do Cục Quản lý, Giám sát Bảo hiểm
Trung tâm Nghiên cứu và Đào tạo Bảo hiểm đã biên soạn một tài liệu quan trọng, cung cấp kiến thức nền tảng về bảo hiểm, đặc biệt là bảo hiểm phi nhân thọ Chương 2 “Pháp luật về kinh doanh bảo hiểm” hệ thống hóa các khái niệm cơ bản, làm rõ vai trò và nguyên tắc hoạt động của bảo hiểm trong nền kinh tế Giáo trình cũng phân tích đặc điểm các loại hình bảo hiểm phi nhân thọ, bao gồm yếu tố cấu thành, phạm vi bảo hiểm, cơ chế bồi thường và các vấn đề pháp lý liên quan.
Giáo trình Bảo hiểm (2021), do TS Nguyễn Đăng Tuệ và ThS Nguyễn Thị
Giáo trình Vũ Khuyên, do nhà xuất bản Bách khoa Hà Nội phát hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về bảo hiểm, bao gồm các nguyên tắc cơ bản và hệ thống pháp luật hiện hành tại Việt Nam Nó giới thiệu các khung pháp lý điều chỉnh bảo hiểm và tiêu chuẩn quốc tế từ Hiệp hội Giám sát Bảo hiểm Quốc tế (IAIS), nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nắm vững kiến thức này trong việc ổn định tài chính và hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội.
Trong luận án tiến sĩ của Trịnh Thị Xuân Dung (2012) tại trường Đại học Kinh tế Quốc dân, tác giả đã thực hiện một phân tích toàn diện về bảo hiểm phi nhân thọ ở Việt Nam Nghiên cứu này tập trung vào các đặc trưng, phương pháp phân loại và vai trò quan trọng của bảo hiểm phi nhân thọ trong hoạt động của doanh nghiệp bảo hiểm.
Lê Hà Trang (2019) trong luận án tiến sĩ tại trường Đại học Thương mại đã nghiên cứu thực trạng thị trường bảo hiểm phi nhân thọ ở Việt Nam giai đoạn 2010–2017 Nghiên cứu nhằm đánh giá sự phát triển của ngành, nhận diện các thách thức và đề xuất giải pháp để khắc phục những hạn chế, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ tại Việt Nam.
Lê Thị Hương Giang và Phạm Thị Thuy Hằng (2019) trong bài viết "Pháp luật kinh doanh bảo hiểm và giải quyết tranh chấp trong lĩnh vực bảo hiểm phi nhân thọ" đã phân tích vai trò của điều khoản loại trừ trong hợp đồng bảo hiểm cùng với các quy định pháp luật hiện hành như Luật Kinh doanh Bảo hiểm và Bộ luật Hàng hải Tác giả chỉ ra những bất cập trong việc áp dụng pháp luật, bao gồm sự thiếu rõ ràng trong quy định và hạn chế trong giải quyết tranh chấp tại tòa án, kèm theo ví dụ cụ thể từ các vụ án thực tế Cuối cùng, tác giả đề xuất cần sửa đổi luật, ban hành án lệ và hướng dẫn cụ thể nhằm đảm bảo tính minh bạch, phù hợp với thông lệ quốc tế và thực tiễn kinh doanh bảo hiểm.
Bạch Thị Nhã Nam (2022) trong bài viết “Hoàn thiện quy định về điều khoản loại trừ trách nhiệm trong pháp luật bảo hiểm” đã phân tích mục đích và hình thức của các điều khoản loại trừ trách nhiệm trong hợp đồng bảo hiểm, đồng thời làm rõ vai trò của chúng trong việc điều tiết rủi ro trong quá trình giao kết và thực hiện hợp đồng Tác giả cũng chỉ ra những hạn chế liên quan đến tính minh bạch, phạm vi áp dụng và khả năng kiểm soát pháp lý của các điều khoản này.
Phạm Bá Tân và Ngô Minh Tiến (2024) trong bài viết “Những hạn chế của pháp luật về điều kiện giao dịch chung trong hợp đồng bảo hiểm tài sản và một số kiến nghị hoàn thiện” đã phân tích sâu sắc các quy định pháp luật liên quan đến điều khoản loại trừ trách nhiệm trong bảo hiểm tài sản, một phân nhánh quan trọng của bảo hiểm phi nhân thọ Bài viết làm rõ mối liên hệ giữa điều khoản loại trừ và điều kiện giao dịch chung, từ đó nhận diện những hạn chế trong thực tiễn áp dụng và đưa ra các kiến nghị nhằm hoàn thiện khung pháp lý cho lĩnh vực này.
Phần lớn các công trình nghiên cứu về điều khoản loại trừ trách nhiệm trong hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ đều tiếp cận vấn đề từ nhiều góc độ khác nhau, nhưng chưa chú trọng phân tích những hạn chế nội tại của điều khoản này trong việc bảo vệ quyền lợi bên yếu thế Nhiều tài liệu vẫn dựa trên hệ thống pháp luật cũ, chủ yếu là Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2000 và các sửa đổi năm 2010, mà chưa cập nhật theo Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2022 với nhiều thay đổi quan trọng Điều này dẫn đến những giới hạn trong việc đánh giá toàn diện cơ chế pháp lý liên quan đến điều khoản loại trừ trách nhiệm Tuy nhiên, các nghiên cứu này vẫn là nguồn tài liệu quý giá, giúp tác giả có cái nhìn tổng quát hơn và làm cơ sở để phân tích sâu hơn các khía cạnh pháp lý còn thiếu, từ đó đề xuất hoàn thiện pháp luật về điều khoản loại trừ trong hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ.
M ỤC TIÊU VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
Mục tiêu nghiên cứu đề tài
Mục tiêu của nghiên cứu này là làm rõ quy định pháp luật về loại trừ trách nhiệm trong hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ theo pháp luật Việt Nam, đồng thời phân tích nguyên tắc và phạm vi áp dụng các điều khoản loại trừ trách nhiệm.
Nhiệm vụ nghiên cứu đề tài
Để đạt được mục đích nghiên cứu đã đề ra, khóa luận thực hiện các nhiệm vụ sau đây:
Trong hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ, việc làm rõ các vấn đề lý luận cơ bản liên quan đến loại trừ trách nhiệm là rất quan trọng Điều này bao gồm việc xác định khái niệm và ý nghĩa của điều khoản loại trừ trách nhiệm, nhằm giúp các bên hiểu rõ quyền lợi và nghĩa vụ của mình trong hợp đồng.
Trong bài viết này, chúng tôi sẽ phân tích và đánh giá thực tiễn áp dụng các quy định pháp luật liên quan đến việc loại trừ trách nhiệm trong hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ tại Việt Nam Việc hiểu rõ các điều khoản loại trừ trách nhiệm là rất quan trọng để bảo vệ quyền lợi của cả bên bảo hiểm và bên được bảo hiểm Chúng tôi sẽ xem xét các quy định hiện hành, thực tiễn áp dụng và những khó khăn mà các bên gặp phải trong quá trình thực hiện hợp đồng bảo hiểm Qua đó, bài viết nhằm cung cấp cái nhìn sâu sắc về tính hiệu quả và sự minh bạch của hệ thống pháp luật trong lĩnh vực bảo hiểm phi nhân thọ tại Việt Nam.
Để hoàn thiện hệ thống pháp luật về loại trừ trách nhiệm trong hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ tại Việt Nam, cần đề xuất các phương hướng và giải pháp nhằm đảm bảo tính minh bạch, công bằng và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên tham gia.
Đ ỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
Khóa luận nghiên cứu các quy định pháp luật liên quan đến điều khoản loại trừ trách nhiệm trong hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ tại Việt Nam, bao gồm khái niệm, nguyên tắc và phạm vi áp dụng Nghiên cứu cũng phân tích thực trạng áp dụng các điều khoản này trong thực tiễn và những vấn đề pháp lý phát sinh, từ đó đề xuất các kiến nghị nhằm hoàn thiện quy định pháp luật trong lĩnh vực bảo hiểm phi nhân thọ.
P HẠM VI NGHIÊN CỨU
Nghiên cứu quy định pháp luật về điều khoản loại trừ trách nhiệm trong hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ tại Việt Nam, tập trung vào các quy định pháp lý hiện hành và các hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ phổ biến Bài viết cũng phân tích thực trạng áp dụng điều khoản loại trừ trách nhiệm trong các doanh nghiệp bảo hiểm tại Việt Nam.
P HƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Để đảm bảo tính hệ thống và logic trong nghiên cứu khóa luận, tác giả đã áp dụng hiệu quả nhiều phương pháp khoa học, trong đó phương pháp phân tích tổng hợp được sử dụng xuyên suốt, tạo sự liên kết chặt chẽ trong lập luận Tác giả đã tham khảo tài liệu chuyên ngành và các quy định pháp luật liên quan đến điều khoản loại trừ trong bảo hiểm phi nhân thọ, từ đó đưa ra khái niệm, đặc điểm và vai trò của bảo hiểm phi nhân thọ cùng các điều khoản loại trừ trách nhiệm trong hợp đồng bảo hiểm.
Phương pháp so sánh là một kỹ thuật nghiên cứu khoa học quan trọng, giúp đối chiếu và phân tích sự tương đồng cũng như khác biệt giữa các đối tượng nghiên cứu Qua đó, phương pháp này cho phép rút ra những đặc điểm bản chất và quy luật vận động của các đối tượng đó.
Trong Chương 1, tác giả sử dụng phương pháp so sánh để làm nổi bật sự khác biệt giữa bảo hiểm nhân thọ và bảo hiểm phi nhân thọ, đồng thời phân tích các đặc điểm pháp lý riêng biệt của từng loại hình bảo hiểm trong hệ thống pháp luật Việt Nam.
Trong chương 2, tác giả áp dụng nhiều phương pháp nghiên cứu linh hoạt để phân tích và đánh giá thực trạng pháp luật cũng như thực tiễn áp dụng các điều khoản loại trừ trách nhiệm trong hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ Chương này sử dụng các phương pháp phân tích, thống kê và nghiên cứu thị trường để thu thập dữ liệu về thị trường bảo hiểm, từ đó làm cơ sở cho việc đánh giá thực trạng pháp luật và đề xuất hoàn thiện quy định pháp lý Ngoài ra, tác giả cũng triển khai phương pháp phân tích tình huống cụ thể thông qua các trường hợp thực tiễn, nhằm làm rõ việc áp dụng pháp luật và củng cố tính thuyết phục của nghiên cứu.
NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ LOẠI TRỪ TRÁCH NHIỆM
T ỔNG QUAN VỀ BẢO HIỂM PHI NHÂN THỌ
1.1.1 Khái niệm và đặc điểm của bảo hiểm phi nhân thọ
1.1.1.1 Khái niệm về bảo hiểm và bảo hiểm phi nhân thọ
Trong cuộc sống, con người thường xuyên đối mặt với rủi ro như ốm đau, tai nạn, và bệnh tật, điều này ảnh hưởng đến sức khỏe, tính mạng và tài chính Do đó, nhu cầu đảm bảo an toàn là yếu tố thiết yếu và bền vững trong đời sống Để bảo vệ bản thân và tài sản trước những rủi ro tiềm ẩn, con người tìm kiếm nhiều biện pháp khác nhau, trong đó bảo hiểm được coi là phương thức hiệu quả nhất Bảo hiểm không chỉ là một lĩnh vực rộng lớn mà còn phức tạp, bao gồm cả yếu tố pháp lý và nghiệp vụ chuyên môn đặc thù.
Bảo hiểm, từ góc độ tài chính, là dịch vụ cho phép cá nhân hoặc tổ chức nhận bồi thường hoặc tiền bảo hiểm khi xảy ra rủi ro Người tham gia bảo hiểm đóng phí để được bảo vệ trước các sự kiện không mong muốn Tổ chức bảo hiểm có trách nhiệm chi trả khoản bồi thường này, dựa trên quy luật thống kê để quản lý rủi ro.
Trong lĩnh vực kinh doanh bảo hiểm, bảo hiểm được định nghĩa là cam kết bồi thường của công ty bảo hiểm đối với người được bảo hiểm khi họ gặp thiệt hại do rủi ro Điều kiện tiên quyết là người được bảo hiểm phải đã đóng phí bảo hiểm trước đó.
Nghiên cứu của Nguyễn Quang Phi (2021) tập trung vào sự phát triển của thị trường bảo hiểm phi nhân thọ tại Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa Luận án tiến sĩ này được thực hiện tại Đại học Kinh tế Quốc dân, cung cấp cái nhìn sâu sắc về những thách thức và cơ hội mà thị trường bảo hiểm phi nhân thọ phải đối mặt trong môi trường toàn cầu hiện nay.
4 Nguyễn Văn Định (2012) Giáo trình bảo hiểm Nxb Đại học Kinh tế Quốc dân Tr.8
5 Nguồn tham khảo: https://generali.vn/kien-thuc-bao-hiem/bao-hiem-la-gi-tong-hop-thong-tin-nguoi-mua- bao-hiem-can-biet
Bảo hiểm là một phương thức và ngành nghề liên quan đến việc bảo vệ và đền bù cho những tổn thất tài chính Nó giúp con người giảm bớt lo lắng trước các nguy cơ như tổn thất tài sản, thương tích hoặc tử vong, bằng cách chia sẻ rủi ro giữa nhiều bên tham gia thông qua việc bồi thường hoặc chi trả một khoản tiền nhất định khi xảy ra sự cố ngoài mong muốn.
Bảo hiểm hiện nay được chia thành ba loại: bảo hiểm nhân thọ, bảo hiểm sức khỏe và bảo hiểm phi nhân thọ Trong nghiên cứu này, tác giả sẽ tập trung vào bảo hiểm phi nhân thọ, loại hình bảo hiểm bảo vệ tài sản và trách nhiệm dân sự đối với bên thứ ba Bảo hiểm phi nhân thọ giúp bảo vệ quyền lợi kinh tế của cá nhân hoặc tổ chức trước các rủi ro trong cuộc sống, bao gồm thiệt hại về tài sản như nhà cửa và xe cộ, cũng như các tổn thất khác như tai nạn và bệnh tật Điều này giúp chúng ta cảm thấy an toàn và tự tin hơn trong cuộc sống.
1.1.1.2 Đặc điểm của bảo hiểm phi nhân thọ
Bảo hiểm phi nhân thọ là một công cụ tài chính quan trọng trong quản lý rủi ro, thể hiện vai trò thiết yếu trong đời sống kinh tế - xã hội hiện đại Loại hình bảo hiểm này không chỉ phản ánh bản chất của các giao dịch bảo hiểm mà còn linh hoạt đáp ứng nhu cầu đa dạng của người tham gia Các đặc trưng nổi bật của bảo hiểm phi nhân thọ bao gồm thời hạn bảo hiểm, cơ sở bồi thường, phí bảo hiểm, phạm vi bảo hiểm và tính chất bù trừ, từ đó tối ưu hóa hiệu quả ứng dụng trong thị trường Việt Nam.
6 Wikipedia contributors (n.d) Bảo hiểm Wekipedia, Bách khoa toàn thư mở Truy cập lần cuối ngày 30 tháng 3 năm 2025, từ https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_hi%E1%BB%83m
7 Quốc hội (2022), Luật số 08/2022/QH15 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022, ban hành ngày 16 tháng 06 năm
8 Quốc hội (2022), Luật số 08/2022/QH15, Luật Kinh doanh bảo hiểm, ban hành ngày 16 tháng 06 năm 2022 khoản 14 Điều 4
9 Nguyễn Đăng Tuệ, Nguyễn Vũ Kuyên (2021) Giáo trình bảo hiểm Nxb Bách khoá Hà Nội Tr.110
Bảo hiểm phi nhân thọ bao gồm nhiều sản phẩm đa dạng nhằm bảo vệ tài sản, trách nhiệm dân sự và sức khỏe con người trước các rủi ro bất ngờ Các lĩnh vực quan trọng trong bảo hiểm phi nhân thọ bao gồm bảo hiểm tài sản như nhà cửa và xe cộ, bảo hiểm trách nhiệm dân sự liên quan đến thiệt hại do bên thứ ba, bảo hiểm sức khỏe ngắn hạn, cùng với các loại hình khác như bảo hiểm nông nghiệp và bảo hiểm kỹ thuật.
Bảo hiểm phi nhân thọ đa dạng không chỉ thể hiện phạm vi ứng dụng rộng rãi mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp giải pháp bảo vệ tài chính linh hoạt và toàn diện Bằng cách giảm thiểu rủi ro cho cá nhân, doanh nghiệp và tổ chức, bảo hiểm phi nhân thọ góp phần ổn định kinh tế và thúc đẩy sự phát triển bền vững.
Bảo hiểm phi nhân thọ thường có thời hạn ngắn, thường là một năm hoặc ngắn hơn, nhằm đáp ứng nhanh chóng nhu cầu bảo vệ tài chính của người tham gia Các hợp đồng bảo hiểm tài sản và trách nhiệm thường chỉ kéo dài trong một năm và cần được gia hạn để duy trì sự bảo vệ liên tục Điều này thể hiện sự khác biệt so với các mô hình bảo hiểm khác và nhấn mạnh tính linh hoạt trong việc quản lý rủi ro.
Việc chi trả bồi thường trong bảo hiểm phi nhân thọ phụ thuộc vào các sự kiện bảo hiểm đã được xác định trước, bao gồm những điều kiện và hoàn cảnh được thỏa thuận trong hợp đồng hoặc quy định bởi pháp luật, có tác động trực tiếp đến đối tượng bảo hiểm.
10 Nguyễn Văn Định (2018) Lý thuyết và nghiệp vụ bảo hiểm Nxb Đại học Kinh tế Quốc dân Tr.45
Trung tâm Nghiên cứu và Đào tạo Bảo hiểm đã xuất bản "Giáo trình Đại lý bảo hiểm cơ bản" vào năm 2013 Tài liệu này cung cấp kiến thức nền tảng cho các đại lý bảo hiểm, giúp họ hiểu rõ hơn về ngành nghề và các quy định liên quan Bài giảng được thiết kế để hỗ trợ quá trình đào tạo và nâng cao kỹ năng cho những người làm trong lĩnh vực bảo hiểm Để tìm hiểu thêm, tài liệu có thể được truy cập trực tuyến.
Sự kiện trong bảo hiểm có thể chia thành hai nhóm chính Đầu tiên, sự kiện bảo hiểm là rủi ro, với đặc điểm bất lợi và bất ngờ, có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sự tồn tại của đối tượng bảo hiểm hoặc phát sinh nghĩa vụ pháp lý cho người được bảo hiểm Khi rủi ro đã được dự liệu trong hợp đồng hoặc theo quy định của pháp luật xảy ra, doanh nghiệp bảo hiểm sẽ có nghĩa vụ trả tiền bảo hiểm hoặc bồi thường Thứ hai, sự kiện bảo hiểm có thể là những hoàn cảnh không mang tính bất lợi hay bất ngờ, nhưng nếu xảy ra theo thỏa thuận hoặc quy định của pháp luật, cũng sẽ dẫn đến nghĩa vụ trả tiền bảo hiểm hoặc bồi thường từ doanh nghiệp bảo hiểm.
Phí bảo hiểm hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ có tính linh hoạt cao, phản ánh sự điều chỉnh theo mức độ rủi ro và đặc điểm của đối tượng được bảo hiểm Cụ thể, phí bảo hiểm không cố định mà thay đổi dựa trên giá trị tài sản, mức độ rủi ro và thời hạn hợp đồng Ví dụ, xe hơi đắt tiền có phí cao hơn xe cũ, khu vực thường xuyên ngập lụt sẽ có phí cao hơn vùng an toàn, và bảo hiểm 6 tháng sẽ rẻ hơn so với bảo hiểm 1 năm Tính linh hoạt này được thể hiện rõ qua các quy định pháp luật tại Việt Nam.
Tính bù trừ rủi ro là một đặc điểm quan trọng trong bảo hiểm, đặc biệt là bảo hiểm phi nhân thọ, được xây dựng dựa trên quy luật "luật số lớn" Nguyên tắc này giúp phân tán và cân bằng rủi ro trong cộng đồng người tham gia bảo hiểm, từ đó đảm bảo sự ổn định tài chính và khả năng chi trả quyền lợi bảo hiểm một cách hiệu quả.
13 Quốc hội (2022), Luật số 08/2022/QH15 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2020, ban hành ngày 16 tháng 06 năm
14 Trần Phước Thu (2014).“Pháp luật về hợp đồng bảo hiểm tài sản ở Việt Nam” Luận văn thạc sĩ Đại học Quốc gia Hà Nội tr.10
T ỔNG QUAN VỀ LOẠI TRỪ TRÁCH NHIỆM TRONG HỢP ĐỒNG BẢO HIỂM PHI NHÂN THỌ
Trong pháp luật kinh doanh bảo hiểm, hợp đồng bảo hiểm là cơ sở pháp lý điều chỉnh quan hệ giữa bên mua và doanh nghiệp bảo hiểm Hợp đồng này xác lập quyền và nghĩa vụ của các bên, đồng thời quy định cơ chế chuyển giao rủi ro một cách hợp pháp Theo đó, bên mua bảo hiểm phải đóng phí, trong khi doanh nghiệp bảo hiểm có trách nhiệm bồi thường theo thỏa thuận Hợp đồng bảo hiểm thể hiện cam kết của các bên về việc bảo vệ quyền lợi và nghĩa vụ trong mối quan hệ bảo hiểm.
Bài luận văn thạc sĩ của Lê Văn Thành (2022) tập trung vào việc nâng cao hiệu quả kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ tại phòng kinh doanh khu vực Vĩnh Phúc của Công ty bảo hiểm BIDV Tây Bắc Nghiên cứu này không chỉ phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh mà còn đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm cải thiện hiệu quả và tăng cường sự cạnh tranh trong thị trường bảo hiểm.
36 Quốc hội (2022), Luật số 08/2022/QH15 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2020, ban hành ngày 16 tháng 06 năm
Khoản 16 Điều 4 năm 2022 quy định về việc thực hiện nghĩa vụ tài chính tương ứng với các sự kiện rủi ro đã được dự liệu Đây không chỉ là công cụ chuyển giao rủi ro mà còn là cơ sở pháp lý bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho người được bảo hiểm trong các tình huống bất trắc, đồng thời đặt ra nghĩa vụ cho doanh nghiệp bảo hiểm trong việc bảo vệ lợi ích công cộng.
Hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ là công cụ quan trọng giúp bảo vệ cá nhân và tổ chức trước những rủi ro bất ngờ trong cuộc sống và kinh doanh Các hợp đồng này được chia thành ba nhóm chính: bảo hiểm tài sản, bảo hiểm trách nhiệm và bảo hiểm con người phi nhân thọ, mỗi nhóm đều có phạm vi bảo vệ và đặc điểm riêng biệt.
Nhóm hợp đồng bảo hiểm tài sản và thiệt hại bảo vệ các tài sản hữu hình có giá trị bằng tiền như nhà cửa, máy móc và hàng hóa trước rủi ro bất ngờ như hỏa hoạn, thiên tai, tai nạn hay trộm cắp Mục tiêu chính là bồi thường thiệt hại về tài sản sau sự cố, giúp người sở hữu nhanh chóng khắc phục hậu quả và phục hồi hoạt động kinh doanh hoặc sinh hoạt cá nhân.
Hợp đồng bảo hiểm trách nhiệm là loại hợp đồng bảo vệ người được bảo hiểm trước những rủi ro phát sinh từ nghĩa vụ bồi thường thiệt hại cho bên thứ ba theo quy định của pháp luật dân sự Loại bảo hiểm này không chỉ giúp bảo vệ tài chính cho cá nhân hoặc tổ chức mà còn góp phần duy trì trật tự và công bằng xã hội bằng cách đảm bảo quyền lợi cho các bên liên quan.
37 Trịnh Thị Xuân Dung (2012) “Giải pháp phát triển thị trường bảo hiểm phi nhân thọ ở Việt Nam” Luận án tiến sĩ Đại học Kinh tế Quốc dân Tr.12
38 Lê Văn Vũ (2018) “Hoạt động kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ theo quy định pháp luật Việt Nam” Luận văn thạc sĩ Đại học Huế Tr.9
39 Hồ Công Trung (2015) “Phát triển hoạt động bảo hiểm phi nhân thọ tại Việt Nam” Luận án tiến sĩ Đại học Kinh tế Quốc dân Tr.39-40.
Hợp đồng bảo hiểm con người phi nhân thọ là một giải pháp tài chính quan trọng, bảo vệ người tham gia trước những rủi ro về sức khỏe và tai nạn bất ngờ Sản phẩm này không chỉ hỗ trợ chi phí y tế phát sinh mà còn giúp người được bảo hiểm duy trì công việc và chăm sóc sức khỏe mà không gặp áp lực tài chính Qua đó, nó góp phần đảm bảo sự ổn định cho cuộc sống cá nhân và gia đình trong những giai đoạn khó khăn.
Việc phân loại bảo hiểm phi nhân thọ theo đối tượng giúp làm rõ mục đích và phạm vi của từng hợp đồng, đồng thời giúp các bên liên quan hiểu rõ quyền lợi, nghĩa vụ và trách nhiệm khi tham gia Điều này cho phép các doanh nghiệp bảo hiểm xây dựng sản phẩm phù hợp với nhu cầu đa dạng của thị trường, trong khi người mua bảo hiểm có thể lựa chọn giải pháp bảo vệ tài sản và quyền lợi cá nhân một cách hiệu quả.
1.2.2 Khái niệm và đặc điểm loại trừ trách nhiệm trong hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ
1.2.2.1 Khái niệm về loại trừ trách nhiệm trong hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ
Trong ngành bảo hiểm, đặc biệt là bảo hiểm phi nhân thọ, điều khoản hợp đồng rất quan trọng để xác định trách nhiệm của doanh nghiệp bảo hiểm Một điểm cốt lõi cần làm rõ là điều khoản loại trừ trách nhiệm bảo hiểm.
Loại trừ trách nhiệm là điều khoản quan trọng trong hợp đồng và văn bản pháp lý, có thể áp dụng toàn bộ hoặc một phần Nó liên quan đến các yếu tố như thiệt hại tài sản, tổn thất về con người, và các sự kiện bất khả kháng Trong hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ, loại trừ trách nhiệm đóng vai trò thiết yếu trong việc xác định phạm vi bảo hiểm và trách nhiệm của các bên liên quan.
Loại trừ trách nhiệm dân sự là một biện pháp giúp giảm nguy cơ tranh chấp giữa các bên khi xảy ra vi phạm nghĩa vụ, cho phép bên vi phạm được miễn trừ trách nhiệm mà lẽ ra họ phải chịu Điều này được xác định thông qua thỏa thuận trước giữa các bên hoặc theo quy định của pháp luật Theo Generali, một trong những tập đoàn bảo hiểm hàng đầu thế giới, loại trừ trách nhiệm bảo hiểm là hình thức loại bỏ những trường hợp, sự kiện hay sự cố mang tính chất chủ quan như vi phạm pháp luật hoặc cam kết, mà công ty bảo hiểm không phải bồi thường.
Trong hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ, loại trừ trách nhiệm bảo hiểm là công cụ quan trọng, giúp xác định các trường hợp mà doanh nghiệp bảo hiểm không phải bồi thường.
Điều khoản loại trừ trách nhiệm bảo hiểm trong hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ xác định rõ các trường hợp mà doanh nghiệp bảo hiểm không phải bồi thường hoặc trả tiền bảo hiểm Khi xảy ra rủi ro, tổn thất hoặc chi phí phát sinh đã được hai bên thống nhất và ghi rõ trong hợp đồng, doanh nghiệp bảo hiểm sẽ không có nghĩa vụ chi trả Quy định này rất quan trọng để xác định phạm vi bảo hiểm và giới hạn trách nhiệm của doanh nghiệp bảo hiểm trong quá trình thực hiện hợp đồng.
Bài viết "Bàn về loại trừ trách nhiệm dân sự theo quy định của pháp luật Việt Nam" trên Tạp chí Dân chủ và Pháp luật (2024) phân tích các quy định pháp lý liên quan đến việc loại trừ trách nhiệm dân sự tại Việt Nam Tài liệu này cung cấp cái nhìn sâu sắc về các điều khoản pháp luật, giúp người đọc hiểu rõ hơn về cách thức áp dụng và ý nghĩa của việc loại trừ trách nhiệm trong bối cảnh pháp lý hiện hành Để tìm hiểu chi tiết, bạn có thể truy cập vào liên kết: https://danchuphapluat.vn/ban-ve-loai-tru-trach-nhiem-dan-su-theo-quy-dinh-cua-phap-luat-viet-nam.
%A2n%20s%E1%BB%B1%20l%C3%A0%20tr%C6%B0%E1%BB%9Dng%20h%E1%BB%A3p%20c%C 3%B3,gi%E1%BB%AFa%20c%C3%A1c%20b%C3%AAn%20ho%E1%BA%B7c%20quy
42 Generali Việt Nam Giới thiệu công ty Generali Retrieved April 9, 2025, from https://generali.vn/page/company/gioi-thieu-cong-ty
Điều khoản loại trừ trách nhiệm bảo hiểm là những quy định xác định các trường hợp mà công ty bảo hiểm không chịu trách nhiệm bồi thường Những điều khoản này giúp người mua bảo hiểm hiểu rõ hơn về phạm vi bảo vệ và những rủi ro không được bảo hiểm Việc nắm vững các điều khoản này là rất quan trọng để tránh những hiểu lầm trong quá trình yêu cầu bồi thường.
44 Quốc hội (2022), Luật số 08/2022/QH15 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2020, ban hành ngày 16 tháng 06 năm