Môn cơ sở văn hoá việt nam bài tập tục bắt vợ của người h'mông nét Đẹp hay hủ tục

Tuy nhiên, trong xã hội hiện đại, phong tục này đang gây ra nhiều tranh cãi khi xuất hiện số trường hợp bắt vợ xảy ra mà không có sự đồng thuận của cô gái, thậm chí nhiều em gái bị ép kế

ĐẠI HỌC CÔNG THƯƠNG TP.HỒ CHÍ MINH

KHOA DU LỊCH VÀ ẨM THỰC

MÔN CƠ SỞ VĂN HÓA VIỆT NAM

BÀI TẬP 1 LOẠI HÌNH VĂN HÓA

Sinh viên thực hiện:

Mã sinh viên:

Lớp:

Thành phố Hồ Chí Minh, tháng năm 2025

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG THƯƠNG THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

KHOA DU LỊCH VÀ ẨM THỰC

MÔN CƠ SỞ VĂN HOÁ VIỆT NAM

BÀI TẬP 1 TỤC BẮT VỢ CỦA NGƯỜI H'MÔNG : Nét Đẹp Hay Hủ Tục

Sinh viên thực hiện : Đỗ Lan Anh

Mã sinh viên : 2030240012 Ngày sinh : 18/09/2006 Nơi sinh : Đồng Nai Lớp : 15DHQTDVNH03 Ngành : Quản trị nhà hàng và dịch vụ ăn uống

TỤC BẮT VỢ CỦA NGƯỜI H'MÔMG :NÉT ĐẸP HAY HỦ TỤC

Đỗ Lan Anh ,2030240012 Tóm tắt

Tục bắt vợ là một phong tục hôn nhân truyền thống lâu đời của người H’Mông, diễn ra chủ yếu ở các tỉnh miền núi phía Bắc Việt Nam Theo quan niệm dân gian, đây là cách để  đôi trai gái đến với nhau khi chưa có đủ điều kiện tổ chức cưới hỏi theo phong tục truyền thống Nếu cả hai bên đồng thuận, cô gái sẽ được đưa về nhà trai, sau đó gia đình hai bên sẽ bàn bạc và tiến hành lễ cưới chính thức Xét ở góc độ văn hóa, tục bắt vợ mang ý nghĩa gắn kết cộng đồng và thể hiện nét đẹp trong tình yêu của người H’Mông

Tuy nhiên, trong xã hội hiện đại, phong tục này đang gây ra nhiều tranh cãi khi xuất hiện

số trường hợp bắt vợ xảy ra mà không có sự đồng thuận của cô gái, thậm chí  nhiều em gái bị ép kết hôn khi chưa đủ tuổi Điều này khiến tục lệ truyền thống bị biến tướng, không còn mang ý nghĩa tốt đẹp như ban đầu

Vậy tục bắt vợ của người H’Mông có thực sự là một nét đẹp văn hóa cần được gìn giữ hay đã trở thành một hủ tục cần thay đổi? Việc nhìn nhận lại tục lệ này dưới góc độ văn hóa – xã hội sẽ giúp tìm ra hướng đi phù hợp để vừa bảo tồn giá trị truyền thống, vừa đảm bảo quyền lợi của phụ nữ trong xã hội hiện đại

Từ khoá : Tục bắt vợ , người H’Mông , hủ tục nét đẹp , văn hoá

1.Đặt vấn đề

Theo Luật Hôn nhân và Gia đình Việt Nam năm 2014, hôn nhân được định nghĩa là quan

hệ giữa vợ và chồng sau khi kết hôn, dựa trên nguyên tắc tự nguyện, tiến bộ, một vợ một chồng và bình đẳng Điều 8 của luật quy định rằng việc kết hôn phải được thực hiện trên

cơ sở tự nguyện quyết định của hai bên nam, nữ, không ai được ép buộc, lừa dối hoặc cản trở hôn nhân Đồng thời, pháp luật nghiêm cấm các hành vi tảo hôn, ép buộc kết hôn và

cưỡng ép trong đời sống hôn nhân nhằm bảo vệ quyền lợi và nhân phẩm của cá nhân, đặc biệt là phụ nữ và trẻ em gái

Trong bối cảnh đó, tục bắt vợ của người Mông là một hiện tượng hôn nhân đặc biệt, phản ánh nét văn hóa riêng của cộng đồng dân tộc này Tục “bắt vợ” của người H’Mông là một phong tục hôn nhân lâu đời, tồn tại chủ yếu ở các tỉnh miền núi phía Bắc Việt Nam như 

Hà Giang, Lào Cai, Sơn La Theo truyền thống, đây là một cách để đôi trai gái đến với nhau khi chưa có đủ điều kiện tổ chức lễ cưới, thể hiện sự gắn kết và tình yêu nam nữ Nếu cô gái đồng ý, chàng trai sẽ đưa cô về nhà mình, sau đó hai bên gia đình sẽ tiến hành các nghi thức hôn nhân chính thức

Tuy nhiên, trong xã hội hiện đại, tục bắt vợ đang dần gây ra nhiều tranh cãi Không ít trường hợp lợi dụng phong tục này để thực hiện hành vi ép buộc hôn nhân, vi phạm quyền tự do cá nhân và làm ảnh hưởng đến cuộc sống của nhiều cô gái, thậm chí có những trường hợp bắt vợ khi các cô gái chưa đủ tuổi kết hôn Vậy tục “bắt vợ” của người H’Mông có thực sự là một nét đẹp văn hóa cần gìn giữ hay đã trở thành một hủ tục cần thay đổi? Việc đánh giá lại tập tục này sẽ giúp tìm ra hướng đi phù hợp để vừa bảo tồn giá trị truyền thống, vừa đảm bảo quyền lợi cá nhân trong xã hội ngày nay

2.Thực trạng của tục bắt vợ của xã hội xưa và nay

2.1.Thực trạng của tục bắt vợ trong xã hội xưa

Tục bắt vợ của người H’Mông là một phong tục hôn nhân truyền thống, diễn ra chủ yếu ở  các tỉnh miền núi phía Bắc Việt Nam, trong đó người con trai bắt cô gái mình yêu về làm

vợ Đây được coi là một hình thức tỏ tình và thể hiện tình cảm giữa đôi nam nữ trong cộng đồng người H’Mông

Theo tập quán, nếu một chàng trai thích một cô gái, anh ta sẽ cùng bạn bè hoặc người

trong vòng 3 ngày Nếu cô gái không đồng ý, cô có quyền quay về nhà mà không

bị ép buộc Nếu cô gái đồng ý kết hôn, gia đình chàng trai sẽ nhờ một người đại diện (thường là một người có uy tín trong dòng họ) đến nhà gái để xin phép tổ chức lễ

cưới.Gia đình cô gái sẽ chấp thuận và hai bên thống nhất về sính lễ cũng như các nghi thức tiếp theo.Lễ cưới diễn ra với sự chứng kiến của hai bên gia đình và cộng đồng Không chỉ là việc riêng của đôi nam nữ, tục bắt vợ còn có sự tham gia của cả gia đình và cộng đồng, những người đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì và thực hiện phong tục này

Trước hết, gia đình chàng trai đóng vai trò chủ động Họ không chỉ hỗ trợ chàng trai trong việc lập kế hoạch mà còn là người hướng dẫn và giúp đỡ anh thực hiện đúng nghi thức Khi cô gái được đưa về nhà, gia đình chàng trai sẽ tiếp đón, chăm sóc và thuyết phục cô chấp nhận cuộc hôn nhân này

Tiếp theo, gia đình cô gái cũng có vai trò quan trọng Nếu cô gái đồng ý kết hôn, gia đình

sẽ chuẩn bị các nghi thức truyền thống và đón nhận sính lễ từ nhà trai Tuy nhiên, nếu cô gái từ chối, gia đình cô có quyền đến nhà trai để đòi con gái về, nhằm bảo vệ quyền lợi của cô

Cuối cùng, cộng đồng giữ vai trò giám sát Trong xã hội Hmông truyền thống, các bậc trưởng lão, hàng xóm và những người có uy tín trong làng có trách nhiệm đảm bảo phong tục được thực hiện đúng cách Họ cũng đóng vai trò hòa giải nếu xảy ra tranh chấp giữa hai gia đình hoặc khi có dấu hiệu ép buộc trong hôn nhân

hóa sâu sắc, phản ánh quan niệm về hôn nhân và gia đình trong cộng đồng Tuy nhiên, với sự phát triển của xã hội hiện đại, phong tục này cũng đối mặt với nhiều tranh cãi và thay đổi để phù hợp hơn với thời đại ngày nay.

2.2.Tục bắt vợ trong xã hội hiện nay

Mặc dù tục bắt vợ của người Hmông từng mang ý nghĩa tích cực trong xã hội truyền thống, nhưng ngày nay, phong tục này đã có nhiều biến tướng tiêu cực, gây ra những hệ lụy nghiêm trọng, đặc biệt là đối với phụ nữ Theo Phó Vụ trưởng Vụ Tuyên truyền, Ủy ban Dân tộc Đinh Xuân Thắng(2022) : ““kéo vợ” là một nét phong tục truyền thống tốt đẹp của một số đồng bào dân tộc thiểu số từ xưa đến nay Tuy nhiên, những năm trở lại

đây, phong tục này bị “biến tướng”, bắt dâu một cách cưỡng bức, vấn nạn trên cần có những giải pháp ngăn chặn kịp thời” Một trong những vấn đề đáng lo ngại nhất là nhiều trường hợp bắt vợ diễn ra mà không có sự đồng thuận của cô gái Trên thực tế, không ít chàng trai lợi dụng phong tục này để thực hiện hành vi bắt cóc hôn nhân, buộc cô gái phải

về làm vợ mình mà không hề có sự chuẩn bị hoặc đồng ý trước đó.Nổi bật là vụ bắt vợ ở 

Hà Giang ,theo Hà An(2022) vụ bắt vợ ở Hà giang cụ thể ngày 2/2022 tại Mèo Vạc, Hà Giang, gây xôn xao dư luận một bé gái đi chơi xuân đã bị một nam thanh niên còn khá trẻ khống chế, giằng co ở giữa đường trước sự chứng kiến của nhiều người nhưng may mắn

đã được công an ngăn chăn

Thay vì là một nghi thức tình cảm tự nguyện giữa hai người yêu nhau, tục bắt vợ ở một

số nơi đã trở thành cái cớ để hợp thức hóa hành vi cưỡng ép hôn nhân Một số chàng trai khi không thể thuyết phục cô gái yêu mình đã sử dụng phong tục này như một phương thức để áp đặt cuộc hôn nhân Điều này không chỉ ảnh hưởng đến tâm lý của cô gái mà còn khiến nhiều gia đình rơi vào tình trạng mâu thuẫn, tranh chấp giữa hai bên gia đình Một trong những hậu quả lớn nhất của tục bắt vợ khi bị lạm dụng là vi phạm nghiêm trọng quyền tự do hôn nhân của phụ nữ Hmông Đối với nhiều cô gái, đặc biệt là những người còn trẻ, việc bị bắt về nhà một chàng trai xa lạ là một cú sốc lớn Khi bị bắt, họ không có quyền lựa chọn, không có cơ hội để phản kháng hay nói lên ý kiến của mình Sau thời gian ba ngày ở nhà chàng trai, họ thường bị gia đình và cộng đồng gây sức ép để chấp nhận cuộc hôn nhân, ngay cả khi họ không có tình cảm với người bắt mình

Hơn nữa, nhiều cô gái bị bắt làm vợ khi còn quá trẻ, thậm chí dưới 16 tuổi – độ tuổi chưa

đủ trưởng thành về thể chất và tâm lý để bước vào đời sống hôn nhân Hôn nhân cưỡng

ép ở độ tuổi này không chỉ tước đi cơ hội học tập, phát triển bản thân của các em mà còn dẫn đến nhiều hệ lụy nghiêm trọng như tảo hôn, mang thai sớm, bạo lực gia đình và đói nghèo.Nhiều trường hợp người Mông cưới vợ, lấy chồng khi chưa đủ tuổi pháp luật quy định, để lại nhiều hệ lụy Cũng có những bạn nam đang trong độ tuổi học sinh, chỉ cần thích bạn học hoặc nữ sinh khác sẽ tìm cách lừa gạt, bắt ép đưa về làm vợ

Một hệ quả tiêu cực khác của tục bắt vợ là tình trạng bạo lực gia đình và hôn nhân không hạnh phúc Khi một cô gái bị ép buộc kết hôn mà không có sự chuẩn bị hay tình cảm với người chồng, nguy cơ dẫn đến bạo lực gia đình rất cao Trong nhiều trường hợp, người

vợ bị đối xử như một tài sản của nhà chồng, không có quyền tự quyết, không được tôn trọng và dễ bị lạm dụng

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng, những cuộc hôn nhân ép buộc theo tục bắt vợ có tỷ lệ ly hôn và bạo lực gia đình cao hơn so với những cuộc hôn nhân tự nguyện Theo Ngô Thị Trinh và Trần Ngọc Ngân:”Tỷ lệ ly hôn trong cộng đồng người Mông chủ yếu xuất phát

từ việc vợ chồng không hợp nhau, chiếm 80% ở người Mông(Tạp chí Khoa học , Giáo

dục và Công nghệ).Khi cô gái không thể chịu đựng được cuộc sống hôn nhân gò bó, họ

có thể tìm cách bỏ trốn hoặc ly hôn Tuy nhiên, việc ly hôn trong cộng đồng người Hmông không hề dễ dàng, bởi những áp lực từ gia đình và quan niệm truyền thống Điều này khiến nhiều phụ nữ phải chấp nhận sống trong những cuộc hôn nhân không hạnh phúc, chịu đựng sự bất công trong suốt cuộc đời

Trước những hậu quả tiêu cực của tục bắt vợ, chính quyền địa phương và các tổ chức bảo

vệ quyền phụ nữ đã có nhiều biện pháp can thiệp Luật pháp Việt Nam đã quy định rõ ràng về quyền tự do hôn nhân, nghiêm cấm các hành vi cưỡng ép kết hôn và bạo lực gia đình Trao đổi với Tạp chí Luật sư Việt Nam, Tiến sĩ, Luật sư Đặng Văn Cường, Trưởng Văn phòng Luật sư Chính pháp, Đoàn Luật sư TP Hà Nội (2022)cho biết:”Thủ tục bắt vợ  của người mông là một nét truyền thống văn hóa đang có xu hướng bị biến tướng trở  thành hành vi xâm phạm quyền tự do thân thể, tự do đi lại, cư trú của công dân Bởi vậy, với những người lợi dụng tục bắt vợ để xâm phạm đến quyền tự do thân thể của người khác thì có thể bị xử lý hình sự”

Tuy nhiên, việc thực thi pháp luật tại các vùng đồng bào dân tộc thiểu số vẫn gặp nhiều khó khăn.Hay Một trong những thách thức lớn nhất là sự bảo thủ trong tư tưởng của cộng đồng Nhiều gia đình và người dân Hmông vẫn xem bắt vợ là một phong tục thiêng liêng, cần được duy trì, bất chấp những ảnh hưởng tiêu cực của nó Ngay cả khi có những trường hợp bị ép buộc rõ ràng, rất ít cô gái hoặc gia đình dám đứng lên tố cáo vì sợ bị kỳ thị hoặc bị cộng đồng xa lánh

Ngoài ra, do địa hình khó khăn và hệ thống pháp luật chưa được áp dụng chặt chẽ ở vùng sâu vùng xa, nhiều vụ việc bắt vợ trái pháp luật không được xử lý kịp thời Một số trường hợp dù đã được phát hiện nhưng lại không có biện pháp ngăn chặn hiệu quả, dẫn đến tình trạng tục bắt vợ tiêu cực vẫn tiếp diễn

Việc lợi dụng, làm biến tướng phong tục trong xã hội hiện đại đã làm tổn thương nghiêm trọng đến nhân phẩm, quyền và khát vọng của các bé gái trong vấn đề bình đẳng nam nữ,

trong đó có bình đẳng hôn nhân; góp phần gia tăng nạn tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống; nhiều trẻ em đang độ tuổi đến trường phải từ bỏ tương lai

Chưa dừng lại ở đó, ngày nay, phong tục này còn bị lợi dụng để nhiều đối tượng thực hiện ý đồ xấu như giao cấu hay nhiều trường hợp dính líu tới cả nạn buôn bán người ở  biên giới

Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Trịnh Thị Thủy(2022) cho rằng:” tục “kéo vợ” hay “kéo dâu” là một phong tục cổ truyền có tính nhân văn, phản ánh truyền thống tốt đẹp của đồng bào một số dân tộc thiểu số Tuy nhiên, Thứ trưởng Trịnh Thị Thủy cũng thừa nhận, gần đây, "kéo vợ" chuyển sang hình thức “cướp vợ”, “bắt vợ” ở một số nơi với các kiểu biến tướng khác nhau, như lợi dụng tục kéo vợ để “cướp”, “bắt” các cô gái”.Vì vậy dù là phong tục truyền thống tốt nhưng trong xã hội hiện đại đã bộc lộ nhiều mặt tiêu cực, đặc biệt là khi bị lạm dụng dẫn đến ép buộc hôn nhân, vi phạm quyền tự do của phụ nữ và gây ra nhiều hệ lụy nghiêm trọng như bạo lực gia đình, tảo hôn và đói nghèo Mặc dù chính quyền và các tổ chức xã hội đã có nhiều biện pháp can thiệp, nhưng việc thực thi pháp luật vẫn còn nhiều khó khăn Để bảo tồn nét đẹp văn hóa mà không vi phạm quyền con người, cần có sự điều chỉnh hợp lý để tục bắt vợ trở thành một phong tục mang tính biểu tượng, thay vì một tập tục bị lạm dụng gây tổn hại cho phụ nữ và trẻ

em gái

3.Nguyên nhân biến tướng tục bắt vợ và một số khuyến nghị giải quyết vấn đề

3.1.Nguyên nhân biến tướng tục bắt vợ

3.1.1 Từ quan niệm về quyền lợi của tập thể gia đình, dòng tộc, dân tộc

Trong xã hội truyền thống, hôn nhân không chỉ là chuyện của hai cá nhân mà còn là vấn

đề quan trọng của gia đình, dòng tộc và dân tộc Theo quan niệm của người xưa hôn nhân

là một công cụ duy trì nòi giống, nguồn nhân lực và sự phát triển kinh tế của gia đình và cộng đồng Chính vì vậy, trong xã hội người Hmông trước đây, tục bắt vợ không chỉ là một phong tục đơn thuần mà còn là một hình thức đảm bảo quyền lợi của tập thể

Tuy nhiên, trong xã hội hiện đại, các giá trị truyền thống về hôn nhân dần thay đổi, đặc biệt là trong việc lựa chọn bạn đời Nếu trước đây, tiêu chí hôn nhân đặt nặng vào khả năng sinh sản, sự phù hợp về dòng họ, thì ngày nay, hôn nhân có xu hướng dựa trên tình yêu và sự tự nguyện nhiều hơn Điều này dẫn đến việc nhiều người trẻ không còn muốn tuân theo các quy tắc hôn nhân của gia đình, dòng họ

Tuy nhiên, chính sự thay đổi này đã tạo ra mâu thuẫn giữa quan niệm truyền thống và hiện đại, khiến một số gia đình vẫn muốn duy trì phong tục cũ để bảo vệ quyền lợi của tập thể Trong nhiều trường hợp, tục bắt vợ đã bị lợi dụng như một cách để gia đình và dòng tộc đảm bảo sự duy trì nòi giống, bất chấp mong muốn của cá nhân Nhiều cô gái bị

ép buộc kết hôn vì gia đình cho rằng họ không thể tự quyết định hạnh phúc của mình, hoặc bị áp lực phải cưới để đảm bảo danh dự và truyền thống của dòng họ

Hơn nữa, với sự gắn kết chặt chẽ giữa các dòng họ trong cộng đồng người Hmông, nhiều gia đình vẫn tin rằng hôn nhân không chỉ là sự ràng buộc giữa hai người mà còn là mối liên kết quan trọng giữa hai gia tộc Do đó, ngay cả khi một cô gái phản đối việc bị bắt

vợ, áp lực từ dòng họ vẫn có thể khiến cô buộc phải chấp nhận cuộc hôn nhân ngoài ý muốn Chính vì sự bảo thủ trong tư tưởng coi trọng tập thể hơn cá nhân, tục bắt vợ dần trở thành một hình thức ép buộc thay vì là một phong tục mang tính tự nguyện như trước

3.1.2.Từ sự suy yếu của tâm thức làng xã: Gia đình mất dần quyền kiểm soát, phong tục bị lợi dụng

Trong xã hội Hmông truyền thống, dù chàng trai có bắt vợ thì gia đình và cộng đồng vẫn đóng vai trò giám sát, đảm bảo rằng phong tục này diễn ra trong khuôn khổ đạo đức cho phép Tuy nhiên, với sự phát triển của xã hội hiện đại, tâm thức làng xã dần suy yếu, gia đình và cộng đồng không còn kiểm soát chặt chẽ các phong tục truyền thống như trước Chính vì vậy, một số cá nhân đã lợi dụng tục bắt vợ để thực hiện các hành vi trái pháp luật, như ép buộc hôn nhân hoặc thậm chí là mua bán cô dâu Nếu trước đây, tục bắt vợ  diễn ra với sự chứng kiến của người lớn và cộng đồng, thì nay có những trường hợp chàng trai tự ý bắt vợ mà không thông báo trước cho gia đình hai bên, khiến cô gái rơi