Tiểu luận lý luận và phê bình mỹ thuật cảm thụ yếu tố dân tộc trong tranh lụa hiện Đại việt nam qua phong cách của họa sĩ hoàng ngọc hà

Những họa sĩ tiêu biểu của tranh lụa hiện đại Việt Nam có các cái tên như: NguyễnPhan Chánh, Mai Trung Thứ, Lê Quốc Lộc, Trần Đình Thọ, Phan Kế An,Hoàng Ngọc Hà,… Trong đó, Hoàng Ngọc Hà

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM NGHỆ THUẬT TW

KHOA SƯ PHẠM MỸ THUẬT

-TIỂU LUẬN

LÝ LUẬN VÀ PHÊ BÌNH MỸ THUẬT

CẢM THỤ YẾU TỐ DÂN TỘC TRONG TRANH LỤA HIỆN ĐẠI VIỆT NAM QUA PHONG CÁCH CỦA HỌA SĨ

HOÀNG NGỌC HÀ

Giảng viên hướng dẫn: TS Đào Thị Thúy Anh

Họ và tên sinh viên: Trần Văn Nguyễn Hoàng

Mã SV: 2352220192 Ngành: Sư phạm Mỹ thuật Lớp tín chỉ: 1060025_4

Hà Nội, tháng 4 năm 2025

MỤC LỤC

TRANG

MỞ ĐẦU 4

1 Lý do chọn đề tài 4

2 Mục đích nghiên cứu 5

3 Đối tượng nghiên cứu 5

4 Phạm vi nghiên cứu 5

5 Phương pháp nghiên cứu 5

NỘI DUNG 6

Chương 1 KHÁI QUÁT VỀ TRANH LỤA 6

1.1 Một số khái niệm liên quan đến tranh lụa 6

1.1.1 Chất liệu 6

1.1.2 Kỹ thuật 6

1.1.3 Mảng và nét 8

1.1.4 Lịch sử và sự phát triển tranh lụa từ truyền thống đến hiện đại 9

1.2 Một số họa sĩ tiêu biểu vẽ tranh lụa hiện đại Việt Nam 10

1.3 Khái quát về phong cách vẽ lụa của họa sĩ Hoàng Ngọc Hà 11

Tiểu kết chương 1 12

Chương 2 YẾU TỐ DÂN TỘC TRONG TRANH LỤA HIỆN ĐẠI VIỆT NAM QUA PHONG CÁCH CỦA HỌA SĨ HOÀNG NGỌC HÀ 15

2.1 Đường nét trong các tác phẩm tranh lụa của họa sĩ Hoàng Ngọc Hà 15

2.2 Ảnh hưởng từ mỹ thuật truyền thống đối với mỹ thuật hiện đại trong tranh họa sĩ Hoàng Ngọc Hà 16

2.2.1 Màu sắc trong tranh lụa của họa sĩ Hoàng Ngọc Hà 17

2.2.2 Không gian trong tranh của họa sĩ Hoàng Ngọc Hà 19

2.2.3 Dấu ấn dân tộc trong tranh của họa sĩ Hoàng Ngọc Hà 21

2.2.4 Hình ảnh người phụ nữ Việt Nam trong tác phẩm “Ngẩn ngơ

sầu” - họa sĩ Hoàng Ngọc Hà 23

2.3 Nhận định về những giá trị dân tộc trong tranh lụa đối với môi trường giáo dục phổ thông 26

Tiểu kết chương 2 29

KẾT LUẬN 31

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 33

PHỤ LỤC HÌNH ẢNH 34

A MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Tranh lụa là một chất liệu hội họa độc đáo của Việt Nam và là mộtchất liệu được nhiều họa sĩ sử dụng Tranh lụa Việt Nam thường đượccác họa sĩ truyền tải tính truyền thống sâu sắc, và cùng với đó các họa sĩluôn đổi mới để phù hợp với xu hướng nghệ thuật đương đại Những họa

sĩ tiêu biểu của tranh lụa hiện đại Việt Nam có các cái tên như: NguyễnPhan Chánh, Mai Trung Thứ, Lê Quốc Lộc, Trần Đình Thọ, Phan Kế An,Hoàng Ngọc Hà,… Trong đó, Hoàng Ngọc Hà là một trong những họa sĩ

có phong cách đặc trưng, thể hiện rõ sự giao thoa giữa tinh thần dân tộc

và tư duy sáng tạo mới mẻ Các bức tranh của họa sĩ Hoàng Ngọc Hà thểhiện hình ảnh người phụ nữ Việt Nam trong các trang phục truyền thống

của Việt Nam, tiêu biểu gồm các tác phẩm như: Yểu điệu, Mong manh,

Ngẩn ngơ, Lặng lẽ,…

Việc nghiên cứu tranh lụa của Hoàng Ngọc Hà dưới góc độ lý luận

và phê bình không chỉ giúp em đánh giá được sự kế thừa và phát triểncủa chất liệu này mà còn làm rõ cách yếu tố dân tộc được biểu đạt thôngqua chất liệu, kĩ thuật, đường nét, mảng và ngôn ngữ tạo hình

Bên cạnh đó, trong bối cảnh hội nhập và giao thoa văn hóa, nghệthuật đương đại Việt Nam đang có nhiều chuyển biến mạnh mẽ Việcnhận diện và phân tích yếu tố dân tộc trong tranh lụa hiện đại sẽ giúp làmsáng tỏ vai trò của truyền thống trong sáng tạo nghệ thuật, đồng thời gópphần định vị giá trị bản sắc dân tộc trong mỹ thuật Hơn nữa, khi tiếp cậntranh lụa bằng các phương pháp như phân tích, tổng hợp, nghiên cứu vàbình luận, em có cơ hội vận dụng các lý thuyết mỹ thuật như luận giảihình thức, nội dung và ngữ cảnh để lý giải cách Hoàng Ngọc Hà sử dụngchất liệu lụa nhằm thể hiện tư duy nghệ thuật của mình Qua đó, em chọn

đề tài “Cảm thụ yếu tố dân tộc trong tranh lụa hiện đại Việt Nam qua

phong cách của họa sĩ Hoàng Ngọc Hà” làm đề tài chính để thực hiện bàinghiên cứu này.

2 Mục đích nghiên cứu

- Nghiên cứu làm sáng tỏ tầm quan trọng của yếu tố dân tộc trong tranhlụa hiện đại Việt Nam qua tranh của họa sĩ Hoàng Ngọc Hà

- Khẳng định các giá trị nghệ thuật truyền thống của Việt Nam

3 Đối tượng nghiên cứu

- Nghiên cứu về yếu tố dân tộc trong tranh lụa hiện đại Việt Nam quaphong cách của họa sĩ Hoàng Ngọc Hà

4 Phạm vi nghiên cứu

- Nghiên cứu tranh của họa sĩ Hoàng Ngọc Hà

5 Phương pháp nghiên cứu

NỘI DUNG Chương 1 KHÁI QUÁT VỀ TRANH LỤA

1.1 Một số khái niệm liên quan đến tranh lụa

1.1.1 Chất liệu

Lụa là nền tảng của tranh lụa ở Việt Nam Có thể nói, để

có một bức tranh lụa đẹp, bước lựa chọn lụa rất cẩn phải rất cẩnthận và tỉ mỉ Có nhiều loại lụa, mỗi loại có các kiểu dệt và kíchthước khác nhau của sợi tơ Nắm vững các đặc điểm của từngloại lụa sẽ giúp những người nghệ nhân có cách xử lý linh hoạt

và hiệu quả nhất trong tác phẩm của mình

Sau chất nền lụa, màu sắc cũng là chất liệu không thể thiếu

để sơn lụa Các màu được sử dụng để vẽ lụa thường là màu nước.Trước đây, màu sắc thường được làm từ các sản phẩm tự nhiên,

có sẵn và dễ tìm, chẳng hạn như màu đen từ than tre, màu xanh lácây chàm, màu trắng từ sò điệp, rất bền nhưng kém tươi hơn màunước hiện đại Ngày nay, nhiều nghệ sĩ sử dụng các loại màu dàyhơn và mờ đục như màu, bột màu, phấn màu để thử trên lụa Dùtheo phong cách nào, các họa sĩ vẽ tranh lụa phải có kiến thứcchuyên sâu về vật liệu và khai thác triệt để độ sáng bóng và sứchấp dẫn của nó

Lụa vẽ thường là lụa tơ tằm, không lỗi, mịn hoặc hơi thô,dệt thủ công hay dệt bằng máy Gần đây, do yêu cầu của ngành

mỹ thuật, các nhà máy dệt đã sản xuất loại lụa chuyên dùng để vẽtranh, mỏng và hơi thưa, nhìn rõ thớ lụa

1.1.2 Kỹ thuật

Về kỹ thuật vẽ tranh lụa, điểm đặc biệt nhất giữa kỹ thuật

vẽ lụa cũ và hiện đại ở Việt Nam là những bức tranh lụa cũ

thường được vẽ trực tiếp trên lụa khô trong khi tranh lụa hiện đạigiống như sự nhuộm đi nhuộm lại màu lên mặt lụa.

Trước khi vẽ, lụa phải được kéo dài vào khung gỗ Khungkhông cần phải dày và chắc như khung được sử dụng để vẽ tranhsơn dầu, vì lụa mỏng manh và không cần kéo căng Hầu hết cáchọa sĩ vẽ tranh lụa thường phác họa kỹ trước khi thể hiện trênlụa Khi vẽ, họa sĩ thường vẽ từ màu sáng đến màu tối và sử dụngnhiều lớp màu để tạo nên vẻ đẹp tiềm ẩn đằng sau một bức tranhlụa Bằng cách sử dụng màu sắc đương đại, tranh lụa Việt Nam

có một vẻ đẹp bí ẩn vì sự mềm mại, tinh tế, phong cách và linhhoạt

Thông thường, lụa mới được quét một lớp hồ loãng, người

vẽ nên rửa qua lớp hồ này để màu có thể ngấm vào thớ lụa Nếulụa hút nhiều nước như lụa Trung Quốc thì nên quét một lớp hồloãng lên trên, có pha lẫn một ít phèn chua để chống mốc

Điểm mạnh của tranh lụa là ở sự trong trẻo và êm dịu củamàu sắc, vì vậy phần lớn người vẽ tranh lụa thường xây dựngphác thảo (hình, mảng) hết sức kỹ càng trước khi thể hiện lên lụa.Nhiều người sử dụng cách can hình từ bản can giấy lên lụa để lưulại nét một cách chính xác Tuy nhiên cũng có thể vẽ lụa mộtcách thoải mái

Khi vẽ lụa, người ta thường vẽ từ nhạt đến đậm, màu nhạtchồng lên nhau nhiều lần sẽ thành đậm nhưng vẫn nhìn thấy thớlụa tạo nên vẻ đẹp của chất lụa Vẽ chồng lên nhau bằng các màukhác nhau cũng là một cách pha màu Thỉnh thoảng, khi màu đãkhô, phải rửa nhẹ cho sạch những chất bẩn nổi lên mặt lụa và đểcho màu ngấm vào từng thớ lụa

Muốn cho các mảng màu cạnh nhau hòa vào với nhaukhông còn ranh giới tách bạch, tạo ra một hiệu quả mềm mại, mờ

ảo, người ta vẽ khi mặt lụa còn hơi ẩm và không cần viền nétnữa.

Có thể sử dụng bột điệp và bạc thêm vào tranh lụa (dán ởmặt sau)

Tranh lụa vẽ xong thường được bồi lên một lớp giấy, saukhi khô hoàn toàn, họa sĩ có thể rạch phần tranh ra khỏi khunglụa để đưa vào khung Tranh lụa tăng hiệu quả thẩm mỹ nhiềukhi với khung kính

1.1.3 Mảng và nét

Trên mặt phẳng của một bức tranh, nếu để nguyên vẹn mộtmàu trắng của giấy hay vải toan để vẽ thì ta có thể gọi đó làmảng trống Nếu ta chấm lên đó một chấm thì có thể gọi đó làđiểm Nếu tiếp tục chấm nhiều điểm vào đó thì ta có thể gọi đó làmột mảng được tập hợp bởi nhiều điểm Tương tự như vậy, ta cómột tập hợp là nét gồm một mảng được cấu thành bởi các nét

Theo từ điển thuật ngữ mỹ thuật phổ thông, một lượngmàu nào đó chiếm diện tích nhất định trên mặt tranh, tạo thànhmột mảng riêng, phân biệt rõ rệt với các mảng màu xung quanhnó… thì đó được gọi là mảng màu Sự phân biệt này có thể do độđậm nhạt, nóng lạnh của màu sắc hoặc về nội dung hình thể trongtranh Khi nói đến mảng màu, người ta thường chỉ các mảng màulớn Tuy nhiên, trong các mảng màu lớn, có chứa đựng các mảngmàu nhỏ hơn Trong tranh đen trắng thì đó là những mảng màumang các sắc độ khác nhau của đen và trắng

Các nét, hình và điểm, khi được tổ chức, sắp xếp một cách

có ý thức, sẽ tạo nên một hình hoặc một khối Như vậy, trongmột mảng có thể có một hoặc nhiều hình, tập hợp của các nét vàđiểm và ngược lại, hình hoặc khối có thể là tập hợp của một hoặcnhiều mảng Qua các lập luận trên, có thể đưa ra một quan điểm

riêng của tôi về mảng như sau: Mảng là sự cấu thành của mộthoặc nhiều hình, khối, cùng sự tham gia của các tập hợp củađiểm, đường nét tạo nên.

Một bức tranh được hình thành trên cơ sở của nhiều mảngtập hợp lại Sự sắp xếp, tổ chức của các mảng, qua sự sáng tạocủa họa sĩ, đã để lại cho nhân loại những kiệt tác với rất nhiềutrường phái và phong cách khác nhau

1.1.4 Lịch sử và sự phát triển tranh lụa từ truyền thống đến hiện đại

Tranh lụa thường được mọi người nhắc đến ở một số nướcphương Đông có nghề trồng dâu nuôi tằm như Nhật Bản, TrungQuốc và Việt Nam ở Việt Nam, tranh lụa đã xuất hiện từ lâu.Vào thời điểm đó, người dân hay các họa sĩ không làm tranh lụatheo bất kì quy trình hay kĩ thuật nào cả Nó chỉ là một sự tiếpthu kinh nghiệm từ thế hệ này sang thế hệ khác Tuy nhiên, chínhcác nghệ nhân cổ xưa đã để lại một di sản quý giá mang bản sắcdân tộc, là nền tảng cho sự phát triển của tranh lụa Trong Bảotàng Lịch sử Việt Nam, có một số bức tranh lụa nổi tiếng như cácbức tranh chân dung của Nguyễn Trãi và Phùng Khắc Hoan ( Thế

kỉ XV- XVI)

Nghệ thuật vẽ tranh lụa ở Việt Nam đã đạt đến đỉnh caothành công trong những năm 1930 Năm 1925, Trường Cao đẳng

Mỹ thuật Đông Dương, được thành lập tại Hà Nội bởi một nghệ

sĩ người Pháp Victor Tardieu - người có “con mắt xanh nghệthuật” Một số họa sĩ từ trường này đã kết hợp hội họa của Nghệthuật phương Tây với thẩm mỹ phương Đông, mang lại một sắcthái mới cho sự sáng tạo và đánh dấu sự phát triển của tranh lụa

Kết quả ban đầu trong việc mở đường cho tranh lụa ViệtNam của sinh viên trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương đã

được ghi nhận trong một cuộc triển lãm tranh vào năm 1931.Tranh lụa Việt Nam đã được giới thiệu và trưng bày với côngchúng châu Âu với các tác phẩm nổi tiêng của Nguyễn PhanChánh, Nguyễn Nam Phương và Ngọc Văn.

1.2 Một số họa sĩ tiêu biểu vẽ tranh lụa hiện đại Việt Nam

Tranh lụa hiện đại Việt Nam có lịch sử phát triển lâu đời, vớinhiều cái tên nnhư Nguyễn Phan Chánh, Trần Văn Cẩn, Nguyễn NamPhương, Ngọc Văn, Quách Đại Hải, Lương Xuân Đoàn, Lê Anh Vân,

Đỗ Phấn, Hoàng Minh Hằng,…

Trong đó, Nguyễn Phan Chánh được coi là người đi đầu trong

tranh lụa hiện đại Việt Nam, theo Tạp chí mỹ thuật Việt Nam: “…tranh

của ông thiên về cái ý vị của Tống học, tinh túy tập trung ở “tịnh lự”(Thiền) Sắc – không của Thiền nhập với vô - hữu của Lão khiến ôngluôn luôn ý thức được ý nghĩa của các mảng trống Thiền và Đạo thâmnhập vào nhau tạo nên thi vị Ấn tượng nhận được thường mang tínhchủ lý, giàu chất trí tuệ, giản dị tới mức thanh thản.” Ngoài ra, còn cóTrần Văn Cẩn - người cùng thời với Nguyễn Phan Chánh, ông tốtnghiệp Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương bằng tác phẩm sơnmài, nhưng sau đó lại chuyên tâm vào tranh lụa, ông gọi đó là thời kỳ

“cô đơn” và “tĩnh lặng” Ông là một trong những họa sĩ toàn năng đầutiên ở nước ta Chuyển đến thời hiện đại, thì chúng ta có những họa sĩtiêu biểu về tranh lụa như Quách Đại Hải, Lương Xuân Đoàn, HoàngNgọc Hà,… Và trong các họa sĩ đó, hình ảnh người phụ nữ cùng vớicác hình ảnh dân tộc được họa sĩ Hoàng Ngọc Hà thể hiện rất tốt qua

các tác phẩm như Mong manh, Yểu điệu, Giấc mơ trưa,… Các hình ảnh

đó được họa sĩ lấy cảm hứng từ những hình tượng người phụ nữ trongvăn học Việt Nam và từ đời thường

Tuy nhiên, giống như mọi chất liệu khác, lụa luôn luôn và baogiờ cũng ít nhiều mang tính “phụ thuộc cổ điển”, nó chi phối cả người

vẽ lẫn người xem Mẫu thức tiếp cận tác phẩm của người xem là cáingười vẽ cần luôn luôn nghĩ tới, vì không có nghệ thuật thì sẽ không cóngười xem Là một chất liệu hội họa truyền thống, điều kiện tiên quyếtđối với tranh lụa có lẽ ở tính “phi vật chất”, “chất đống” Một số họa sĩgần đây đã đưa tranh lụa vào hình thái mô tả mang tính vật chất và tựnhiên chủ nghĩa.

1.3 Khái quát về phong cách vẽ lụa của họa sĩ Hoàng Ngọc Hà

Họa sĩ Hoàng Ngọc Hà, sinh ra trong một gia đình có truyềnthống làm nghệ thuật Nên trong tranh của Hoàng Ngọc Hà cũng bị ảnhhưởng bởi nét trữ tình dân gian, tranh của Hoàng Ngọc Hà thường vẽđến hình ảnh người phụ nữ Việt Nam cùng với hình ảnh hoa sen – loàihoa được xem là quốc hoa của Việt Nam, hai yếu tố đó tạo nên chấtriêng trong tranh lụa của họa sĩ Hoàng Ngọc Hà Trong tranh lụa củahọa sĩ Hoàng Ngọc Hà, việc chọn hình, đề tài và dáng được họa sĩ đưalên hàng đầu nhằm cách điệu làm sao cho đẹp nhất nhằm thể hiện trêntranh được hình ảnh người phụ nữ Việt Nam đẹp, duyên dáng nhưng

mà đầy nghị lực Hình tượng người phụ nữ Việt Nam trong nghệ thuậthội họa được họa sĩ Hoàng Ngọc Hà thể hiện rất đặc sắc, thể hiện hìnhảnh của người phụ nữ trong thời xưa và thời kì chiến tranh còn xảy ra.Cảm hứng từ những hoạt động thường nhật của người phụ nữ hậuphương trong thời kì chiến tranh, họa sĩ tả những hoạt động đấy nhưngtoát lên một chất nghệ thuật đặc trưng Để phù hợp với cuộc sống hiệnđại, chủ đề về tranh lụa của họa sĩ Hoàng Ngọc Hà cũng đa dạng hơn,như cuộc sống hàng ngày, chân dung, nhân vật lịch sử, phong cảnh củaViệt Nam,… Với chất liệu lụa sang trọng, họa sĩ Hoàng Ngọc Hà đã thểhiện cảm xúc qua những thiếu nữ điệu đà như ở chốn cung đình xưa, vẻđẹp của tạo hóa đầy nữ tính mê hoặc lòng người Các tác phẩm tiêu

biểu của họa sĩ phải kể đến như: Mong manh, Ngẩn ngơ sầu, Mơ, Giấc

mơ trưa,… và đã được trưng bày ở triển lãm hội họa và điêu khắc Màu

Nắng tại Hà Nội Tiếp bước nhiều thế hệ, họa sĩ Hoàng Ngọc Hà đãdành hơn 30 năm để mang những hồn cốt dân tộc vào trong bức tranh

Tiểu kết chương 1

Chương 1 đã cung cấp một cái nhìn toàn diện về tranh lụa – mộtdòng tranh truyền thống nhưng vẫn mang tinh thần hiện đại, góp phầnlàm phong phú thêm bản sắc mỹ thuật Việt Nam Tranh lụa không chỉ

là một hình thức biểu đạt nghệ thuật thông thường, mà còn là sự kếthợp tinh tế giữa chất liệu tự nhiên, kỹ thuật xử lý công phu và chiều sâu

tư tưởng mang đậm yếu tố dân tộc Trong phần đầu của chương, cáckhái niệm cơ bản về tranh lụa đã được phân tích, trong đó nhấn mạnhtầm quan trọng của lụa – chất liệu nền tảng, cùng với màu sắc – yếu tốtạo nên linh hồn cho tác phẩm Việc chọn lựa và xử lý lụa không chỉđòi hỏi sự tỉ mỉ, kinh nghiệm mà còn cần cái nhìn thẩm mỹ nhạy béncủa người nghệ sĩ Các loại lụa khác nhau với độ mịn, thô, độ thưa củasợi tơ sẽ quyết định cách lên màu, độ trong sáng cũng như hiệu ứng thịgiác cuối cùng của bức tranh Kết hợp với lụa, màu vẽ cũng là yếu tốkhông thể thiếu – từ những chất màu tự nhiên truyền thống cho đếnnhững loại màu hiện đại, tất cả đều được các họa sĩ sử dụng linh hoạtnhằm tạo nên vẻ đẹp nhẹ nhàng, sâu lắng, mềm mại đặc trưng của tranhlụa

Về kỹ thuật, tranh lụa mang nhiều điểm khác biệt so với các dòngtranh khác như sơn dầu hay sơn mài Kỹ thuật vẽ lụa không chỉ đơnthuần là việc tô màu lên mặt vải, mà còn là quá trình xử lý từng lớpmàu mỏng, vẽ từ nhạt đến đậm, để màu thẩm thấu qua các thớ lụa mộtcách tự nhiên, tạo nên chiều sâu và độ chuyển sắc tinh tế Sự kỳ côngthể hiện qua các thao tác như kéo lụa vào khung, hồ lụa, vẽ nhiều lớp,rửa màu, làm ẩm bề mặt,… phản ánh kỹ năng cũng như sự kiên nhẫn

của người vẽ Tranh lụa vì thế không thiên về hiệu ứng mạnh hay bốcục kịch tính, mà thường đi theo hướng êm dịu, tĩnh tại, gợi cảm xúcnhẹ nhàng và sâu lắng Đây chính là lý do tranh lụa được đánh giá cao

ở sự tinh tế, thanh thoát và khả năng biểu đạt nội tâm, trầm mặc màkhông quá kịch liệt

Không thể tách rời kỹ thuật và chất liệu, phần tiếp theo củachương cũng nhấn mạnh vai trò của mảng và nét trong bố cục tranh lụa.Mảng màu trong tranh không chỉ là sự phân chia hình thể mà còn làphương tiện chuyển tải cảm xúc Sự đối lập, hài hòa giữa các mảng lớn– nhỏ, sáng – tối, đậm – nhạt giúp tạo nên nhịp điệu cho tác phẩm Néttrong tranh lụa thường nhẹ, mềm, uyển chuyển, góp phần tăng thêm sựduyên dáng và nữ tính của bố cục Sự kết hợp của mảng, nét, điểm vàhình khối là nền tảng tạo nên chiều sâu không gian cũng như cá tính thịgiác trong tranh lụa

Chương 1 cũng đã điểm qua hành trình lịch sử hình thành và pháttriển của tranh lụa Việt Nam, từ thời kỳ truyền thống với các tác phẩmđược lưu truyền bằng kinh nghiệm dân gian, đến giai đoạn hiện đại khi

mỹ thuật Việt Nam được chuyên nghiệp hóa Sự ra đời của Trường Caođẳng Mỹ thuật Đông Dương vào năm 1925 đã mở ra một kỷ nguyênmới cho tranh lụa Những tên tuổi lớn như Nguyễn Phan Chánh,Nguyễn Nam Phương, Trần Văn Cẩn,… đã mang tranh lụa ra thế giới,đồng thời xác lập vị thế của dòng tranh này trong nền mỹ thuật hiện đạiViệt Nam Với sự kết hợp hài hòa giữa hội họa phương Đông vàphương Tây, tranh lụa hiện đại Việt Nam đã định hình được bản sắcriêng – vừa truyền thống, vừa cách tân, vừa dân tộc, vừa mang hơi thởthời đại

Đặc biệt, tiểu kết chương 1 nhấn mạnh vào vai trò của họa sĩHoàng Ngọc Hà – một trong những nghệ sĩ đương đại tiêu biểu tiếp nốidòng tranh lụa truyền thống Với hơn 30 năm gắn bó với chất liệu này,

họa sĩ Hoàng Ngọc Hà đã xây dựng được một phong cách mang đậmyếu tố dân tộc và trữ tình Ông thường xuyên khai thác hình ảnh ngườiphụ nữ Việt Nam duyên dáng, nền nã, cùng với các biểu tượng văn hóa

như hoa sen, áo dài, không gian xưa… Những tác phẩm như Mong

manh, Giấc mơ trưa, Ngẩn ngơ sầu… là minh chứng cho khả năng kết

hợp giữa tinh thần dân tộc và sự sáng tạo cá nhân sâu sắc Không chỉdừng lại ở biểu cảm thẩm mỹ, tranh của ông còn chạm đến những tầngsâu cảm xúc, thể hiện vẻ đẹp nội tâm và nghị lực tiềm ẩn của người phụ

nữ Việt Nam trong cả quá khứ và hiện tại

Như vậy, chương 1 đã đặt nền tảng lý luận, kỹ thuật và lịch sửvững chắc cho việc nghiên cứu chuyên sâu hơn trong các chương sau,đặc biệt là phân tích yếu tố dân tộc trong tranh lụa hiện đại Việt Namthông qua phong cách của họa sĩ Hoàng Ngọc Hà – nội dung trọng tâmcủa tiểu luận

Chương 2 YẾU TỐ DÂN TỘC TRONG TRANH LỤA HIỆN ĐẠI VIỆT NAM QUA PHONG CÁCH CỦA HỌA SĨ HOÀNG NGỌC HÀ

2.1 Đường nét trong các tác phẩm tranh lụa của họa sĩ Hoàng Ngọc Hà

Tranh lụa của họa sĩ Hoàng Ngọc Hà có những đường nét mềmmại, làm cho những hình ảnh của hoa sen, người phụ nữ Việt Namchân thực hơn Trong các tác phẩm tranh lụa hiện đại tiêu biểu, hìnhảnh hoa sen hay người phụ nữ luôn gắn liền với những đường nét mềmmại và chi tiết, từ đó diễn tả được nét duyên dáng, đẹp nhưng đầy nghịlực của người phụ nữ Việt Nam Trong tác phẩm tranh lụa “Vũ điệutình yêu” của họa sĩ Hoàng Ngọc Hà, bức tranh được họa sĩ dùng cácđường nét thẳng và cong để tạo nên các mảng màu sắc và từ đó tạohình được các trang phục và các biểu tượng dân tộc H’Mông Bức tranhđược họa sĩ dùng đường nét mềm mại và uyển chuyển cùng với các nétcong, đặc biệt ở trang phục, dáng người và hoa văn, tạo sự dịu dàng,uyển chuyển, rất phù hợp với không khí của một bức tranh đời sốngdân tộc Đường viền trong bức tranh nhẹ nhàng, không có sự phân địnhranh giới rõ ràng giữa các mảng hình bằng đường viền đậm Thay vào

đó, họa sĩ sử dụng các đường viền mờ, đan xen với màu sắc để tạohình, đường nét và màu sắc đan xen nhau tạo cảm giác mơ hồ, dầy chấtthơ – nét đặc trưng của tranh lụa Và bức tranh cũng đã được trưng bày

ở triển lãm hội họa và điêu khắc “Màu nắng” của 6 nghệ sĩ Ngoài ra,

về thể loại chân dung lụa, họa sĩ Hoàng Ngọc Hà cũng đã có những bứctranh tiêu biểu về hình tượng người phụ nữ Việt Nam, và trong nhữngbức tranh đó, bức tranh “Ngẩn ngơ sầu” có lẽ là đặc biệt nhất, bởi bứctranh được họa sĩ lấy cảm hứng từ tác phẩm văn học tiêu biểu là

“Truyện Kiều” - Nguyễn Du, nhân vật được lấy cảm hứng là hai chị emThúy Kiều và Thúy Vân Đường nét mềm mại và chi tiết tạo hình đượchình ảnh người phụ nữ đẹp nhưng không kém phần duyên dáng Ngoài

hình ảnh của hai người phụ nữ, họa sĩ cũng dùng các đường nét uốnlượn để miêu tả chim công – loài chim được xem như là loài chim đẹpnhất với bộ lông đuôi sặc sỡ Nét vẽ trong bức tranh nhấn mạnh vào sự

nữ tính, làm tôn lên vẻ đẹp mượt mà của nhân vật Không sử dụng cácđường viền cứng, rõ nét như tranh sơn dầu hay sơn mài, bức tranh ápdụng kỹ thuật nét mờ, đặc trưng của tranh lụa, làm cho đường nét gầnnhư tan vào các lớp màu loang, khiến tổng thể bức tranh trở nên nhẹnhàng và có chiều sâu Không chỉ vật, ngoài hình thể nhân vật thì nềntranh cũng chứa nhiều chi tiết cách điệu phần đuôi của loài chim công,làm tăng thêm sự trang trọng và thẩm mỹ cho bức tranh Qua đó thểhiện được vẻ đẹp cổ điển của người phụ nữ Việt Nam, không chỉ tạohình mà còn gợi cảm xúc, hòa quyện với màu sắc làm nên tổng thể hàihòa, đậm chất lụa

Họa sĩ Hoàng Ngọc Hà muốn truyền tải đến người xem hình ảnhthường ngày của người dân Việt Nam và vẻ đẹp của người phụ nữ cùngvới các yếu tố dân tộc thông qua đường nét tinh tế trong tranh Qua đó,tạo nên sự hứng thú của người xem đối với loại chất liệu đặc biệt nàythông qua các tác phẩm đặc biệt đó

2.2 Ảnh hưởng từ mỹ thuật truyền thống đối với mỹ thuật hiện đại trong

tranh họa sĩ Hoàng Ngọc Hà

Do được tiếp xúc với hội họa truyền thống từ nhỏ, nên ảnhhưởng truyền thống đối với họa sĩ Hoàng Ngọc Hà được thể hiện trongtranh lụa qua các tác phẩm về phong cảnh và chân dung Sau này, khitiếp xúc nhiều với nền hội họa hiện đại, các yếu tố trong tranh của họa

sĩ Hoàng Ngọc Hà càng thay đổi về các yếu tố từ truyền thống đến hiệnđại Cụ thể như từ bức tranh “Ngẩn ngơ sầu” đến “Mơ” của họa sĩHoàng Ngọc Hà, các yếu tố thay đổi rõ nhất chính là trang phục củanhân vật trong tranh, mặc dù các yếu tố truyền thống vẫn được họa sĩgiữ lại trong phần không gian của bức tranh

2.2.1 Màu sắc trong tranh lụa của họa sĩ Hoàng Ngọc Hà

Tranh lụa của họa sĩ Hoàng Ngọc Hà không chỉ thu hútngười xem ở đường nét mềm mại và chi tiết, mà những bức tranhlụa ấy còn thu hút người xem ở màu sắc trong tranh Trongnhững bức tranh lụa của họa sĩ Hoàng Ngọc Hà, màu sắc thườngxuyên được họa sĩ sử dụng là tông màu ấm Trong những tácphẩm như “Mong manh”, “Mơ”, “Yểu điệu”, “Trầu cau”,

“Hương sen”,… Các tác phẩm đấy thường được họa sĩ sử dụngtông màu ấm với gam màu chủ đạo là vàng, cam và nâu, nhữnggam màu này mang đến cảm giác ấm áp, hoài cổ và gợi lênkhông khí truyền thống Những gam màu trầm ấm, dịu nhẹ kếthợp với bố cục uyển chuyển làm toát lên vẻ đẹp duyên dáng củangười phụ nữ Việt Nam Ngoài ra, dù chủ đạo là các tông màu

ấm, nhưng họa sĩ Hoàng Ngọc Hà đã sử dụng thêm những gammàu lạnh trong các chi tiết hoa sen, lá cây để trung hòa, hòaquyện và cân bằng tổng thể bức tranh Có thể kể đến những bứctranh như “Mong manh”, “Giấc mơ trưa”,… Màu sắc trong cácbức tranh của họa sĩ Hoàng Ngọc Hà còn tạo cho không giantrong tranh có sự giao thoa giữa thực và mộng, gợi cảm giác bìnhyên, hoài niệm

Đặc biệt, còn một bức tranh được tác giả sử dụng tônglạnh và trung tính để thể hiện các nhân vật và không gian trongtranh Đó là bức tranh “Ngẩn ngơ sầu”, được họa sĩ Hoàng Ngọc

Hà dựa trên hình tượng hai chị em Thúy Kiều – Thúy Vân trongtác phẩm văn học nổi tiếng “Truyện Kiều” của đại thi hàoNguyễn Du Bức tranh sử dụng gam màu chủ đạo là xanh lam vàxanh lục để miêu tả nền và áo dài của hai chị em Thúy Kiều vàThúy Vân, điều đó tạo cho bức tranh một cảm giác thanh thoát

và dễ chịu cũng như tạo chiều sâu cho tranh Ngoài yếu tố đó ra,

họa sĩ Hoàng Ngọc Hà còn khéo léo sử dụng gam màu hồng,cam và đỏ để tạo điểm nhấn bằng cách sử dụng nó vào những đồvật và những chi tiết trong trang phục của hai chị em Thúy Kiều

và Thúy Vân, nhờ đó tạo cho người xem cảm giác ấm áp và cùngvới đó giúp thu hút ánh nhìn vào bức tranh nhiều hơn Đối vớiphần nền của bức tranh, họa sĩ Hoàng Ngọc Hà đã sử dụng mộtgam màu tối, nhằm nâng hình ảnh nhân vật lên trước mắt ngườixem, và cũng đồng thời tạo một cảm giác huyền bí và sâu lắngcho bức tranh

Tận dụng đặc điểm chất liệu của tranh lụa, họa sĩ HoàngNgọc Hà đã sử dụng hiệu ứng loang màu Màu sắc không bị giớihạn bởi những đường viền rõ nét mà có sự lan tỏa mềm mại trênnền lụa, tạo cảm giác mơ màng và huyền ảo trong bức tranh, Đặcbiệt là các lớp màu chồng lên nhau nhưng vẫn giữ được độ trongtrẻo, giúp thể hiện được chiều sâu mà không cần đến việc làmcho tương phản giữa các màu mạnh lên Ngoài ra, màu sắc trongbức tranh được họa sĩ Hoàng Ngọc Hà xử lý qua để tạo khônggian đa tầng Màu nền tối, sâu giúp hình ảnh nhân vật được nổibật lên nhưng vẫn có sự hòa quyện vào không gian chung Cácchi tiết như lông công, họa tiết hoa lá được xử lý bằng nhữnggam màu nhẹ, không quá chói, cũng không quá trầm, giúp tạođược cảm giác trang nhã, nhẹ nhàng và thanh thoát

Qua đó, họa sĩ Hoàng Ngọc Hà cho những người xemtranh thấy được sự đa dạng và sự khéo léo trong việc sử dụngmàu sắc trong tranh lụa qua phong cách của họa sĩ Ngoài ra, cácbức tranh của họa sĩ Hoàng Ngọc Hà đã sử dụng những gam màusắc đó để tạo một vẻ đẹp duyên dáng cho hình ảnh người phụ nữViệt Nam truyền thống và cũng toát lên được sự trang nhã, thanhtao của nghệ thuật tranh lụa

2.2.2 Không gian trong tranh của họa sĩ Hoàng Ngọc Hà

Đối với họa sĩ Hoàng Ngọc Hà, không gian trong bứctranh rất quan trọng, vì đó là nơi mà họa sĩ Hoàng Ngọc Hà thểhiện cái “hồn” dân tộc vào trong tranh Qua thời gian mài dũa kĩnăng và kĩ thuật trong tranh lụa, việc thể hiện cái “hồn” đấykhông còn khó khăn như trước Trong những bức tranh của họa

sĩ Hoàng Ngọc Hà, không gian được họa sĩ thể hiện rất nhiềukhung cảnh, khi thì hình ảnh quê hương qua khung cửa sổ, khithì hình ảnh đầm sen hoặc đơn giản chỉ là hình ảnh một đồ vật từthời xưa

Nhờ vào đó, trong các bức tranh của họa sĩ Hoàng Ngọc

Hà, luôn mang một dấu ấn đặc biệt đối với truyền thống dân tộc

Có thể kể đến như “Yểu điệu”, “Trầu cau”, “Mong manh”,

“Lặng lẽ”,… Trong bức tranh “Mong manh”, hình ảnh người phụ

nữ tạo dáng giữa một hồ sen trong duyên dáng thướt tha, xungquanh là hình ảnh hoa sen và lá sen - biểu tượng được xem làquốc hoa của Việt Nam Không gian trong bức tranh được họa sĩthể hiện bằng màu vàng, và cùng với đó là hình ảnh hoa sen uốnlượn theo dáng của người phụ nữ Bức tranh này còn là sự giaothoa giữa tranh lụa truyền thống và hiện đại Không gian mờ ảo

và giàu tính ước lệ được họa sĩ thể hiện bằng cách chồng các lớplên nhau mềm mại, không có ranh giới rõ ràng giữa tiền ảnh vàhậu cảnh, đây là điều khác biệt với quy luật phối cảnh phươngTây, nhờ đó mà bức tranh mang đậm tính ước lệ của tranh lụatruyền thống Cách tạo không gian mờ ảo tạo cảm giác bồngbềnh, huyền ảo và đưa người xem vào môt thế giới vừa thực vừamộng

Bố cục và sự hòa quyện giữa chính - phụ cũng là một yếu

tố để bức tranh trông đặc biệt hơn Hình ảnh người phụ nữ mặc

bộ áo dài màu vàng (chính) hòa quyện với không gian nền vàngtạo cho người xem cảm giác nhẹ nhàng và thanh thoát Nhữngbông sen và lá sen (phụ) bao quanh nhân vật, không phân biệtrạch ròi giữa người và cảnh, gợi lên sự hòa hợp giữa con ngườivới thiên nhiên - một đặc trưng trong tư duy nghệ thuật phươngĐông Nhờ các đường nét mềm mại và uyển chuyển của tà áo dài

và mái tóc góp phần làm cho không gian bức tranh thêm phầnlãng mạn

Không gian mở và không có điểm tụ cố định được họa sĩHoàng Ngọc Hà cố tình tạo ra để tạo ra sự khác biệt cho bứctranh Bức tranh không tuân theo một quy luật xa gần mà sửdụng cách bố trí tự do, không có điểm tụ cố định, tạo cảm giáckhông gian như đang chuyển động như một dòng nước đangchảy và không bị giới hạn bởi bất kì thứ gì Ngoài ra, màu sắctrong tranh còn là một điểm để làm cho không gian thêm phầnmềm mại và có chiều sâu, phần nền được họa sĩ Hoàng Ngọc Hà

tô nhạt dần về phía xa cùng với sự kết hợp uyển chuyển củađường nét, nhờ đó tạo được chiều sâu cho bức tranh mà khôngcần đến bóng đổ hay độ đậm nhạt mạnh

Chất liệu lụa là thứ tạo nên không gian đặc biệt này, độmịn và khả năng thấm màu tốt nên nhờ đó mà mắc sắc trongtranh loang nhẹ nhàng, tạo hiệu ứng không gian mềm mại,thoáng đãng mà không bị giới hạn Không gian không bị bó hẹptrong khung tranh mà còn có cảm giác lan tỏa, mở rộng Khiquan sát kĩ bức tranh, chúng ta có thể thấy được điều kì diệu đó,cảm giác như bức tranh đang chuyển động nhẹ nhàng như mộtdòng nước

Cuối cùng, họa sĩ Hoàng Ngọc Hà cho ta thấy được khônggian trong bức tranh lụa này mang tính ước lệ, mềm mại và giúp