Môn thanh toán quốc tế chủ Đề vấn Đề bảo hiểm và trục lợi bảo hiểm trong kinh doanh xuất nhập khẩu

Khái niệm về bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu Bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu là một thỏa thuận mang tính pháp lý, theo đó một công ty bảo hiểm cam kết bồi thường cho những tổn thất, hư

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

BÀI TẬP NHÓM MÔN: THANH TOÁN QUỐC TẾ CHỦ ĐỀ: VẤN ĐỀ BẢO HIỂM VÀ TRỤC LỢI BẢO HIỂM

TRONG KINH DOANH XUẤT NHẬP KHẨU

Giảng viên bộ môn : Hồ Thị Hải Ly Nhóm thực hiện : Nhóm Chill Guy

Table of Contents

I Vấn đề về bảo hiểm hàng hoá xuất nhập khẩu 1

1 Khái niệm về bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu 1

2 Tại sao phải sử dụng bảo hiểm cho hàng hóa xuất nhập khẩu 2

3 Các loại bảo hiểm xuất nhập khẩu 3

4 Các loại chứng từ bảo hiểm hàng hóa 4

5 Các rủi ro và phạm vi bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu 5

II Trục lợi bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu 7

2 Thực trạng của việc trục lợi bảo hiểm hàng hóa 8

3 Hậu quả của trục lợi bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu 12 III Ví dụ cụ thể về các hình thức trục lợi bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu 14

1 Trục lợi hoàn toàn từ phía người tham gia bảo hiểm 14

2 Trục lợi khi có sự cầu kết của người tham gia bảo hiểm và nhân viên bảo hiểm 16

IV Một số biện pháp nhằm nắm bắt và ngăn chặn trục lợi bảo hiểm trong kinh doanh xuất nhập khẩu 16

1 Xây dựng chính sách và thủ tục rõ ràng 16

2 Xác minh khách hàng, hàng hóa trước khi lập thỏa thuận bảo hiểm 17

3 Điều tra kỹ lưỡng các yêu cầu bồi thường 18

4 Thực hiện các cuộc rà soát nội bộ 19

5 Gia tăng chính sách, tăng cường các công tác ngành từ các quốc gia 20

I Vấn đề về bảo hiểm hàng hoá xuất nhập khẩu

1 Khái niệm về bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu

Bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu là một thỏa thuận mang tính pháp lý, theo đó một công ty bảo hiểm cam kết bồi

thường cho những tổn thất, hư hỏng hoặc rủi ro xảy ra đối với hàng hóa trong quá trình vận chuyển quốc tế, miễn là các sự

cố này nằm trong phạm vi bảo hiểm đã được thỏa thuận Sự cam kết này được thiết lập thông qua một hợp đồng bảo hiểm, trong đó quy định rõ các điều khoản, điều kiện, phạm vi bảo hiểm và trách nhiệm của cả hai bên Các nguyên nhân gây ra thiệt hại có thể rất đa dạng, bao gồm các sự cố liên quan đến phương tiện vận chuyển như tàu, thuyền bị cháy, nổ, chìm đắm, lật úp, hoặc va chạm với các vật thể khác Bên cạnh đó, các yếu tố khách quan như thiên tai (bão, lũ, động đất, sóng thần) hoặc tai nạn trong quá trình vận chuyển trên đường bộ cũng có thể dẫn đến tổn thất hàng hóa và được bảo hiểm chi trả

Bản chất của bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu là một loại hình bảo hiểm phi nhân thọ, được thiết kế đặc biệt để bảo vệ tài sản của doanh nghiệp trước những rủi ro tiềm ẩn trong suốtchuỗi cung ứng toàn cầu, từ điểm xuất phát đến điểm đích

cuối cùng Hình thức bảo vệ này không chỉ giới hạn ở các sự

cố lớn mà còn bao gồm cả những thiệt hại vật chất nhỏ hơn như mất mát hoặc hư hỏng hàng hóa trong quá trình bốc xếp, lưu kho tạm thời hoặc vận chuyển nội địa liên quan đến hoạt động xuất nhập khẩu Thực tế cho thấy, bảo hiểm hàng hóa đóng vai trò như một lá chắn tài chính, giúp các doanh nghiệp

an tâm hơn khi tham gia vào thị trường quốc tế đầy biến động.Mặc dù bảo hiểm không thể ngăn chặn các rủi ro xảy ra,

nhưng nó đảm bảo rằng khi có sự cố nằm trong phạm vi bảo hiểm, người mua bảo hiểm sẽ nhận được một khoản bồi

thường tương ứng với thiệt hại đã gây ra, theo các điều khoản

đã được thỏa thuận trong hợp đồng Điều này giúp doanh

nghiệp giảm thiểu đáng kể những tổn thất tài chính không mong muốn, bảo vệ dòng tiền và duy trì hoạt động kinh doanh

ổn định

2 Tại sao phải sử dụng bảo hiểm cho hàng hóa xuất nhập khẩu

Việc sử dụng bảo hiểm cho hàng hóa xuất nhập khẩu xuất phát

từ nhu cầu thiết yếu là giảm thiểu tối đa những tổn thất tài chính có thể xảy ra do các rủi ro không lường trước trong quá trình vận chuyển quốc tế Hoạt động xuất nhập khẩu tiềm ẩn

vô số nguy cơ, từ những sự cố bất ngờ như tai nạn giao thông,

va chạm, cháy nổ, đến những ảnh hưởng của thiên tai, thời tiếtxấu Đặc biệt, vận chuyển hàng hóa bằng đường biển, một phương thức phổ biến trong thương mại quốc tế, thường đối mặt với nhiều rủi ro hơn so với vận tải nội địa Chính vì vậy, bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu trở thành một công cụ quantrọng để bảo vệ tài sản của doanh nghiệp trong suốt hành trình vận chuyển

Không chỉ dừng lại ở việc bồi thường thiệt hại, bảo hiểm còn mang lại nhiều lợi ích thiết thực khác Khi có bảo hiểm, doanhnghiệp sẽ nhận được sự hỗ trợ từ phía công ty bảo hiểm trong việc giải quyết các vấn đề phát sinh liên quan đến hàng hóa bị tổn thất Điều này giúp doanh nghiệp tiết kiệm thời gian và chiphí trong việc xử lý các sự cố không mong muốn Hơn nữa, bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu còn góp phần đảm bảo quá trình vận chuyển hàng hóa diễn ra an toàn và đúng thời hạn, từ

đó giúp doanh nghiệp duy trì uy tín với đối tác và nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế Trong một số trường hợp, việc mua bảo hiểm hàng hóa còn là một yêu cầu bắt buộc trong các hợp đồng thương mại quốc tế, hoặc là điều kiện để được hưởng các ưu đãi về tài chính hoặc thủ tục hải quan Như vậy, bảo hiểm không chỉ là một biện pháp phòng ngừa rủi ro tài chính mà còn là một yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp hoạt động hiệu quả và phát triển bền vững trong môi trường thương mại toàn cầu.  

3 Các loại bảo hiểm xuất nhập khẩu

Trong lĩnh vực xuất nhập khẩu, bảo hiểm hàng hóa được phân loại dựa trên nhiều tiêu chí khác nhau, phản ánh sự đa dạng của các phương thức vận chuyển và nhu cầu bảo vệ khác nhau của doanh nghiệp Một cách phân loại phổ biến là dựa trên phương thức vận chuyển, bao gồm bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu bằng đường bộ, đường biển, đường hàng không và đường thủy nội địa Mỗi loại hình vận chuyển này có những đặc thù rủi ro riêng, và các gói bảo hiểm sẽ được thiết kế để phù hợp với những rủi ro đó

Ngoài ra, bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu còn có thể được phân loại theo phạm vi địa lý, bao gồm bảo hiểm hàng hóa vậnchuyển nội địa và bảo hiểm hàng hóa vận chuyển quốc tế Đối với vận chuyển quốc tế, phạm vi bảo hiểm thường rộng hơn và

phức tạp hơn do liên quan đến nhiều quốc gia, luật lệ và tập quán khác nhau Một cách phân loại khác dựa trên loại rủi ro được bảo hiểm Bên cạnh các rủi ro chính thường gặp như cháy, nổ, đắm tàu, va chạm, còn có các loại bảo hiểm chuyên biệt hơn như bảo hiểm vận chuyển (bao quát hàng hóa trong suốt quá trình vận chuyển qua các biên giới), bảo hiểm nguy

cơ hải quan (bảo vệ hàng hóa trong quá trình làm thủ tục hải quan và giải quyết các vấn đề phát sinh liên quan), và bảo hiểm rủi ro chính trị (bảo vệ doanh nghiệp khỏi các rủi ro do thay đổi chính sách thương mại của các quốc gia) Sự đa dạng trong các loại hình bảo hiểm này cho phép các doanh nghiệp lựa chọn gói bảo hiểm phù hợp nhất với đặc điểm hàng hóa, phương thức vận chuyển và phạm vi thị trường của mình.  

4 Các loại chứng từ bảo hiểm hàng hóa

Trong giao dịch bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu, có hai loại chứng từ bảo hiểm chính thường được sử dụng để xác nhận việc bảo hiểm và làm cơ sở cho việc giải quyết bồi

thường khi có sự cố xảy ra Đó là đơn bảo hiểm (Insurance Policy) và giấy chứng nhận bảo hiểm (Insurance Certificate). 

(a)Đơn bảo hiểm (Insurance Policy)

Đơn bảo hiểm là văn bản pháp lý chính thức ghi nhận thỏa thuận bảo hiểm giữa người mua bảo hiểm và công ty bảo

hiểm Đây là một hợp đồng chi tiết, trong đó quy định đầy đủ các điều khoản và điều kiện của bảo hiểm, bao gồm thông tin

về đối tượng bảo hiểm (hàng hóa), giá trị bảo hiểm, phạm vi bảo hiểm (các rủi ro được bảo hiểm và các rủi ro bị loại trừ), thời hạn bảo hiểm, phí bảo hiểm, phương thức thanh toán phí,

và các điều khoản khác liên quan đến quyền và nghĩa vụ của các bên Đơn bảo hiểm thường được cấp cho các hợp đồng bảo hiểm có tính chất dài hạn hoặc bảo hiểm cho nhiều chuyếnhàng theo một thỏa thuận khung Nó là bằng chứng pháp lý

quan trọng nhất để giải quyết mọi tranh chấp có thể phát sinh trong quá trình thực hiện hợp đồng bảo hiểm. 

b Giấy chứng nhận bảo hiểm (Insurance

Certificate)

Giấy chứng nhận bảo hiểm là một chứng từ tóm tắt các thông tin chính của đơn bảo hiểm, thường được sử dụng để xác nhậnviệc bảo hiểm cho một lô hàng cụ thể hoặc một chuyến vận chuyển đơn lẻ Giấy chứng nhận bảo hiểm thường được cấp dựa trên một đơn bảo hiểm bao (Open Cover Policy), là một thỏa thuận bảo hiểm tổng quát cho phép người mua bảo hiểm

tự động bảo hiểm cho tất cả các lô hàng của mình trong một khoảng thời gian nhất định mà không cần phải ký kết hợp đồng bảo hiểm riêng lẻ cho từng chuyến Giấy chứng nhận bảohiểm thường chứa các thông tin cơ bản như tên người được bảo hiểm, số hiệu chuyến tàu hoặc chuyến bay, mô tả hàng hóa, số lượng, trọng lượng, giá trị bảo hiểm, phạm vi bảo hiểm

và các điều kiện đặc biệt (nếu có) Nó được sử dụng như một bằng chứng nhanh chóng và tiện lợi về việc hàng hóa đã được bảo hiểm cho một giao dịch cụ thể

5 Các rủi ro và phạm vi bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu

a Các rủi ro trong bảo hiểm xuất nhập khẩu

Quá trình vận chuyển hàng hóa xuất nhập khẩu phải đối mặt với nhiều rủi ro tiềm ẩn có thể gây ra tổn thất hoặc hư hỏng cho hàng hóa Các rủi ro này có thể được phân thành nhiều nhóm khác nhau, tùy thuộc vào nguyên nhân và tính chất của chúng Một số rủi ro thường gặp và thường được bảo hiểm baogồm rủi ro chìm tàu, là hiện tượng tàu bị đắm hoàn toàn xuốngnước, dẫn đến hư hỏng hoặc mất mát toàn bộ hàng hóa Rủi rocháy nổ cũng là một nguy cơ lớn, có thể xảy ra do nhiều

nguyên nhân khác nhau, từ sự cố kỹ thuật đến tính chất dễ cháy của hàng hóa Rủi ro mắc cạn xảy ra khi tàu vô tình đi vào vùng nước cạn và bị mắc kẹt, có thể gây hư hỏng cho thântàu và hàng hóa Rủi ro đâm va bao gồm va chạm giữa các tàu thuyền, hoặc giữa tàu thuyền với các vật thể khác như phao tiêu, cầu cảng.

Bên cạnh đó, còn có các rủi ro liên quan đến thiên tai như bão,

lũ lụt, sóng thần, động đất, có thể gây ra những thiệt hại nặng

nề cho hàng hóa đang được vận chuyển hoặc lưu kho Rủi ro

do phương tiện vận chuyển trên đất liền bị lật đổ hoặc trật bánh cũng là một yếu tố cần được xem xét Ngoài ra, còn có các rủi ro khác như mất cắp, rơi vãi, hư hỏng do xếp dỡ khôngđúng cách, hoặc các rủi ro đặc biệt khác tùy thuộc vào loại hàng hóa và phương thức vận chuyển Tuy nhiên, cũng có những rủi ro thường bị loại trừ khỏi phạm vi bảo hiểm, chẳng hạn như tổn thất do chậm trễ, hao hụt tự nhiên, hoặc những khuyết tật vốn có của hàng hóa (nội tỳ)

b Phạm vi bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu

Phạm vi bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu đóng vai trò then chốt trong việc xác định giới hạn trách nhiệm của công ty bảo hiểm đối với những rủi ro có thể xảy ra trong quá trình vận chuyển Phạm vi này không cố định mà có thể thay đổi tùy thuộc vào loại hình bảo hiểm, điều kiện bảo hiểm cụ thể được lựa chọn và thỏa thuận giữa người mua bảo hiểm và công ty bảo hiểm Thông thường, phạm vi bảo hiểm sẽ quy định rõ khoảng thời gian bảo hiểm có hiệu lực (thường từ khi hàng hóa rời khỏi kho của người gửi đến khi tới kho của người

nhận), tuyến đường vận chuyển được bảo hiểm, và các loại rủi

ro cụ thể được bảo hiểm

Đối với hàng hóa nhập khẩu vào Việt Nam bằng đường biển, việc bảo hiểm thường tuân theo Quy tắc chung về bảo hiểm hàng hóa bằng đường biển năm 1990 (QTC 1990), quy định

ba loại điều kiện bảo hiểm chính là Điều kiện A, B và C Điều kiện A có phạm vi bảo hiểm rộng nhất, bao gồm hầu hết các rủi ro có thể xảy ra, trừ những rủi ro bị loại trừ cụ thể Điều kiện B có phạm vi hẹp hơn, chỉ bảo hiểm cho một số rủi ro chính được liệt kê Điều kiện C có phạm vi bảo hiểm hẹp nhất,chỉ bảo hiểm cho một số rủi ro rất cơ bản Ngoài ra, còn có cácloại hình bảo hiểm khác như bảo hiểm cho một chuyến hàng

cụ thể (voyage policy) và bảo hiểm bao (open cover policy) dành cho các doanh nghiệp có tần suất xuất nhập khẩu thường xuyên Phạm vi bảo hiểm có thể được mở rộng để bao gồm cả rủi ro trong quá trình lưu kho tạm thời, di chuyển nội bộ hoặc các rủi ro kết hợp khác Tuy nhiên, cần lưu ý rằng một số loại hàng hóa đặc biệt như than, dầu chở rời, đồ đông lạnh có thể

có những quy định riêng về phạm vi bảo hiểm Trách nhiệm của công ty bảo hiểm thường kết thúc khi hàng hóa được vận chuyển an toàn đến kho của người nhận

II Trục lợi bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu

Trục lợi bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu là một hiện tượng xảy ra trong lĩnh vực thương mại quốc tế, đặc biệt liên quan đến hoạt động thanh toán quốc tế và quản lý rủi ro trong vận chuyển hàng hóa Đây là hành vi cố ý lợi dụng các kẽ hở tronghợp đồng bảo hiểm hoặc quy trình thanh toán để thu lợi bất chính, thường gây thiệt hại cho các bên liên quan như công ty bảo hiểm, ngân hàng, hoặc đối tác thương mại Trục lợi bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu phản ánh vấn đề đạo đức kinh

doanh mà còn đặt ra những thách thức trong việc đảm bảo tínhminh bạch và an toàn tài chính.

Các hành vi trục lợi bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu có thể bao gồm:

 Khai báo sai về số lượng, chất lượng hoặc giá trị hàng hóa: Khai tăng số lượng hàng hóa bị tổn thất, khai báo hàng hóa bị hư hỏng nặng hơn thực tế, hoặc nâng khống giá trị hàng hóa để nhận được khoản bồi thường cao hơn

 Tạo dựng sự kiện bảo hiểm giả: Cố ý gây ra tai nạn, hư hỏng hoặc mất mát hàng hóa để yêu cầu bồi thường

 Giả mạo hồ sơ, chứng từ: Làm giả các giấy tờ liên quan đến lô hàng, hợp đồng bảo hiểm, biên bản giám định tổn thất để chứng minh thiệt hại không có thật hoặc nghiêm trọng hơn thực tế

 Thông đồng với các bên liên quan: Bắt tay với người vận chuyển, người giám định hoặc các đối tượng khác để thực hiện hành vi gian lận

2 Thực trạng của việc trục lợi bảo hiểm hàng hóa

a Thế giới

Nguyên nhân dẫn đến thực trạng trục lợi bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu trên thế giới có thể được quy về nhiều yếu tố Thứ nhất, động cơ tài chính là yếu tố chính, khi số tiền bồi thường bảo hiểm thường rất lớn, đặc biệt với các lô hàng giá trị cao Thứ hai, sự thiếu minh bạch trong chuỗi cung ứng quốc tế, cùng với khoảng cách địa lý và pháp lý giữa các bên, khiến việc kiểm chứng thông tin trở nên khó khăn Thứ ba, sự

phát triển của công nghệ, dù mang lại nhiều lợi ích, cũng đồngthời hỗ trợ các thủ đoạn gian lận tinh vi hơn, chẳng hạn như làm giả chứng từ điện tử hoặc sử dụng phần mềm để thay đổi

dữ liệu vận chuyển

Trục lợi bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu là một vấn đề

nghiêm trọng trong lĩnh vực thương mại quốc tế, gây ra nhữngthiệt hại đáng kể không chỉ cho các công ty bảo hiểm mà còn ảnh hưởng đến sự minh bạch và hiệu quả của hệ thống giao thương toàn cầu Trên thế giới, thực trạng này diễn ra với mức

độ phổ biến và phức tạp ngày càng gia tăng, phản ánh sự tinh

vi trong các phương thức gian lận cũng như sự thiếu hụt trong

cơ chế kiểm soát và giám sát

Một trong những đặc điểm nổi bật của trục lợi bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu trên thế giới là sự đa dạng về hình thức thực hiện Các hành vi phổ biến bao gồm việc khai khống giá trị hàng hóa trên chứng từ như hóa đơn thương mại hoặc vận đơn nhằm đòi bồi thường cao hơn khi xảy ra tổn thất Ngoài

ra, một số tổ chức hoặc cá nhân cố ý tạo ra các sự kiện bảo hiểm giả mạo, chẳng hạn như dàn dựng vụ mất cắp, hư hỏng hàng hóa trong quá trình vận chuyển, hoặc thậm chí cung cấp chứng từ giám định giả để hợp thức hóa yêu cầu bồi thường Các thủ đoạn này thường tận dụng sự phức tạp của chuỗi cungứng quốc tế, nơi thông tin khó được xác minh đầy đủ giữa các bên liên quan như công ty bảo hiểm, ngân hàng, hãng vận tải

và doanh nghiệp xuất nhập khẩu

Quy mô của trục lợi bảo hiểm trên thế giới là rất lớn Theo cácnghiên cứu từ các tổ chức quốc tế, như Hiệp hội Bảo hiểm Hoa Kỳ (Insurance Information Institute), trục lợi bảo hiểm nói chung, bao gồm cả bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu, gây thiệt hại hàng chục tỷ USD mỗi năm chỉ riêng tại Mỹ Nếu

mở rộng ra phạm vi toàn cầu, con số này có thể lên đến hàng