Giáo Trình Kinh Tế Lượng Iuh.pdf

MO HINH HOI QUY TUYEN TINH NHIEU BIEN .... Phan tich xac sufrt biSu hi�n cac tr�ng thai cua bien ph\l thucc dinh tinh .... -Ki�m djnh gia thuy�tVi d\l: Ki�m dinh gia thuySt v€ mfii quan

TS HUỲNH ĐẠT HÙNG (Chủ biên)

TS TRẦN NHA GHI (Đồng chủ biên) PGS.TS PHẠM XUÂN GIANG

LOI GIOI THIEU

KINH TE Llf(TNG, ca sa ly lu(jn ad XU ly va phan tich du li¢u, giup

tim hidu ban chdt m(Jt hi¢n tu(Yng kinh td xa h(Ji La m6n h9c cdn thidt d6i vai sinh vien eek nganh kinh ti Quyin sach nay ra dai nhli:m h6 tr()' tai li¢u h9c trjp cho sinh vien, ilap ung nhu cdu tham khao sau han vi ly thuydt, c6 bai t(jp minh h9a va t11 giai N(Ji dung bao g6m cac chuang nhu sau:

JI T6ng quat vJ kinh ti Lir(Yng

2/ Mo hinh h6i quy hai biin tuyin tinh

3/ Mo hinh h6i quy hai biin tuyin tinh mu rpng

4/ Mo hinh h6i quy nhiJu biin

5/ Mo hinh h6i quy co biin ilinh tinh

6/ Hiin tir(Yng ila cpng tuyin - Hijn tir(Yng phirdng sai nhiiu thay il6i - Hijn tir(Yng t,.r tudng quan

Tich h<JP tu kinh nghi¢m qua nhiiu nam giang d(ly cung nhu tu nhiiu ngu6n tai li¢u trong nuac va ngoai nuac, chung t6i aa c6 gdng ch9n l9c nhimg kidn thuc c6 ich, nhfmg vi d1:1 minh h9a tu ngu6n du li¢u c6 th(jt cho adn nhiing du li¢u gia djnh, nhli:m lam sang to ly lurjn kinh td lu(Yng

Tuy dii c6 gdng, win kh6 tranh khoi nhiing sai sot Nh6m tac gia chung t6i mong OU(JC tidp nhr;in nhimg gop y phe binh cua cac anh chi d6ng nghi¢p va cac bt;1n sinh vien ai n(Ji dung va hinh thuc cua quyin sach OU(JC hoan thi¢n han

M9i gop y, xin gui vi E-mail: hhuynhdat@gmail.com

Tran tr9ng cam an cac bt;1n dii quan tam adn quyin sach nay

Cac tac gia

Giang vien ca huu Khoa Quan trj Kinh doanh Truong Dt;1i h9c Cong nghi¢p thanh ph6 H6 Chi Minh

MVCLVC

MVC LVC 5

CHUONG 1 TONG QUAT VE KINH TE LVQNG 11 , - � u 1.1 KHAI NIJ;:M KINH TE L QNG 11

1.2 UNG DVNG CUA KINH TE LUONG 11

1.3 PHUONG PHAP LU!N CUA KINH TE LUONG 12

1.4 DU LIBU SlJ DVNG TRONG PHAN TiCH HOI QUY 15

1.5 TONG QUAT VE HOI QUY 18

1.5.1 Khai ni�m hf>i quy 18

1 5 2 Bien ph\l thm)c va bien d(k l�p 18

1.5.3 H� s6 hf>i quy 22

1.5.4 Cac d�ng quan h� giua bien X v&i bien Y 23

1.6 HAM HOI QUY TONG THE VA HAM HOI QUY MAU 26

1.6.1 Ham hf>i quy t6ng th€ (PRF - Population Regression Function - PRF) 26

1.6.2 Ham hf>i quy mftu ngftu nhien (Stochastic Sample Regression Function - SRF) 27

1.6.3 M6i quan h� giua PRF v&i SRF 28

1.6.4 Ham hf>i quy tuyen tinh va phi tuyen tinh 29

TOM TAT CHUONG l 34

cAu HOI VA BAI T !P CHUONG 1 36

TAI LIBU THAM KHAO CHUONG l 40

CHUONG 2 MO HINH HOI QUY TUY.EN TINH HAI BIEN 41

2.1 voe LUONG cAc He so CUA MO HINH HOI QUY THEO PHUONG PHAP BINH PHUONG BE NHAT- OLS (ORDINARY LEAST SQUARE) 41

2.1.1 Cac gia djnh cua mo hinh hf>i quy tuyen tinh c6 di€n 41

2.1.2 Phuang phap t6ng binh phuang be nhAt thong thucmg (Ordinary Least Square - OLS) 41

2.1.3 Tinh chAt cua ham hf>i quy mftu theo phuang phap OLS 47

2.2 PHUONG SAi VA SAi SO CHUAN CUA �1 VA �2 48

2.3 KHOANG TIN C! Y 49

' - 4 , 2

2.4 HE SO XAC DJN"H (R ) 54

2.5 KIEM DJN"H 57

2.5.1 KiSm djnh gia thuyet h� s6 h6i quy (Hypothesis testing) 57

2.5.2 Ki�m djnh gia thuyet phuong sai nhi�u 68

2.5.3 Ki�m djnh sv phu hqp cua mo hinh 69

2.6 DV BAO 75

2.7 TRINH BAY KET QUA HOI QUY 77

2.8 DOI DdN VJ CUA BIEN VA HOI QUY VOI BIEN CHUAN HOA 78

2.8.1 D6i don vi cua bien 78

2.8.2 H6i quy vai bien chuftn hoa 80

2.9 MOT SO LUU Y LIEN QUAN DEN KIEM DlNH t VA KIEM DJN"H F O HOI QUY DdN 83

TOM TAT CHUdNG 2 90

cAu HOI VA BAI TAP CHUdNG 2 92

TAI LIBU THAM KHAO CHUdNG 2 100

CHUdNG 3 MO HINH HOI QUY TUYEN TINH HAI BIEN MO R◊NG 101

3.1 MO HINH HOI QUY QUA GOC TOA DO (REGRESSION -THROUGH - ORIGIN MODEL) 101

3.1.1 Ca s6 lythuyet 101

3 1.2 Ca sa thvc nghi�m 102

3.2 MO HINH LOG- LOG 104

3.3 MO HINH LOG - LIN HAY MO HINH TANG TRUONG (LOG-LINEAR or GROWTH MODELS) 110

3.4 MO HINH LIN - LOG 115

3.5 MO HINH NGHJCH DAO (RECIPROCAL MODEL) 120

3.6 CHON Ll/A MO HINH HOI QUY HAI BIEN 129

TOM TAT CHUONG 3 131

cAu HOI VA BAI TAP CHUdNG 3 133

TAI LIBU THAM KHAO CHUdNG 3 140

CHUONG 4 MO HINH HOI QUY TUYEN TINH NHIEU BIEN 142

4.1 MO HINH HOI QUY TUYEN TINH BA BIEN 142

4.1.1 Gia djnh cua mo hinh 142

4.1.2 U ac luQTig tham s6 ham ba biSn theo phuong phap OLS 143

4.1.3 Phuong sai, sai sf> chudn va khoang tin C?Y cua cac he sf>

hf>i quy 14 7

4.1.4 He s6 xac djnh va h� sf> xac djnh c6 di€u chinh 151

4.1.5 Ki8m djnh gia thuy€t cac he sf> hf>i quy 154

4.1.6 Ki8m djnh gia thuy€t d6ng thoi 156

4.2 MO HINH HOI QUY K BIEN � 157

4.2.1 Ham hf>i quy PRF va ham hf>i quy SRF 157

4.2.2 Y nghia va tinh chit cua tham sf> hf>i quy rieng 159

4.2.3 Cac gia djnh cua mo hinh 160

4.2.4 U 6c luQ11g cac tham sf> hf>i quy 161

4.2.5 H� sf> xac djnh cua hf>i quy b<)i 165

4.2.6 He sf> R2 hieu chinh (Adjusted R - Squared) 167

4.2 7 Ma tr?n he sf> tuong quan 168

4.2.8 Ma tr?n hi�p phuong sai 171

4.2.9 U&c luQllg khoang tin C?Y va ki8m djnh gia thuy€t th6ng ke cho he sf> hf>i quy 173

4.2.10 Ki8m djnh S\l' phu hqp cua mo hinh 175

4 2 11 Dv bao 1 7 6 4.2.12 Kiem djnh Wald _ 179

4.2.13 Ki8m djnh t6 hqp tuy€n tinh cac he sf> hf>i quy 180

4.2.14 Bang phan tich phuong sai (ANOV A -Analysis of Variance) 182

4.2.15 Kiem djnh ham phu hqp (MWD test) : 183

? , ? 4.2.16 Kiem djnh cau true ho�c tinh on djnh cua mo hinh hf>i quy - CHOW test 189

4.2.17 Kiem djnh tinh b�ng nhau cua hai he sf> hf>i quy 194

- I: ' A I: 4.3 MOT SO DANG HAM NHIEU BIEN 197 ,

4.3.1 Ham san xuat Cobb - Douglas 198

4.3.2 Mo hinh hf>i quy da thirc (Polynominal Regression Models) 201

TOM TA T CHUONG 4 205

cAu HOI VA BAIT AP CHUONG 4 207

TAI LIEU THAM KHAO CHUONG 4 238

CHUONG 5 ROI QUY VOI BIEN DINH TINH 239

5.1.2 H6i quy v6i mc)t bien djnh tinh 242

5 1.3 H6i quy v6i mc)t bien djnh luQllg va mc)t bien djnh tinh c6 hai d�c dSm 246

5.1.4 H6i quy v6i mc)t bien djnh luQ11g va mc)t bien djnh tinh c6 nhiSu hon hai d�c di Sm 249

5 1.5 H6i quy v6i mc)t bien djnh luQ11g va hai bien djnh tinh 250

5.2 BIEN GIA vo1 HB s6 G6c KHAc NHAU 252

5.3 BIEN GIA vo1 TUNG DO G6c v A HB s6 G6c KHAC NHAU 253

5.4 BIEN GIA TRONG PHAN TICH THOI vu 254

5.5 HOI QUY VOi BIEN PHU THU()C LA BIEN GIA 269

5.5.1 Mc)t s6 vi d\l vS bien ph\l thuc)c djnh tinh 269

5.5.2 Bien ph\l thuc)c nhi phan ; 272

5.5.3 Phan tich xac sufrt biSu hi�n cac tr�ng thai cua bien ph\l thuc)c dinh tinh 272

5.5.4 Mo hinh xac sufrt tuyen tinh LPM 274

TOM TAT CHUONG 5 279

cAu H61 v A BAI TAP CHUONG 5 281

TAI LIBU THAM KHAO CHUONG 5 285

CHUONG 6 DA C()NG TUYEN, PHUONG SAi SAi SO THAY DOI, T{J TUONG QUAN 286

6.1 KHAI QUAT VE DA C()NG TUYEN 286

6.1.1 Ban chfrt cua da cc)ng tu yen 286

6.1.2 Mc)t s6 nguyen nhan gay ra da cc)ng tuyen 289

6.1.3 H�u qua cua da cc)ng tuyen 289

6.1.4 Cach phat hi�n da cc)ng tuyen 292

6.1.5 Khic ph\lC da cc)ng tuyen 293

6.2 KHAI QUAT VE PHUONG SAi THAY DOI 295

6.2.1 Mc)t s6 nguyen nhan cua phuong sai cua sai s6 thay d6i 295

6.2.2 U 6c luQ11g OLS khi phuong sai nhi�u thay dfii 297

6.2.3 H�u qua cua phuang sai thay dfii 302

6.2.4 Cach phat hi�n phuong sai thay dfii 302

6.2.5 Bi�n phap khic ph\lc 316

6.3 KHAI QUAT V� T{J TUONG QUAN 327

6.3.1 Hi�n tuQ11g tv tuong quan (tuong quan chu6i) 327

6.3.2 Nguyen nhan cua hi�n tuc;mg tv tucmg quan 329

6.3.3 H�u qua cua tv tucmg quan ; 332

6.3.4 Phat hi�n tv tucmg quan 336

6.3.5 Cac bi�n phap khilc ph1=1c t\l tucmg quan 350

TOM TAT CHUONG 6 354

cAu HOI VA BAI TAP CHUONG 6 358

TAI LI$U THAM KHAo CHUONG 6 377 cAc BANG TRA 3 78

Chuong 1 TONG QUAT VE KINH TE LU(}NG

1.1 KHA.I NI¥M KINH TE LU<}NG

"Kinh te luQ11g" hilt ngu6n tu thu�t ngfr "Econometrics" Duqc biet den theo nhi€u quan diem khac nhau Trong d6, hai khai ni�m sau day bao quat nhi€u khia c�nh

1/ 0€ c�p d€n ky thu�t va mvc dich thµc hi�n, Baltagi B H (2008) da di€n giai trong trang 3 cua quy€n Econometrics: "Kinh te luQ11g la phuang phap djnh luQ11g m9t hi�n tuQ11g kinh te Bing each ap d1=1ng th6ng ke va toan hQc d€ phan tich du li�u, nhim mvc dich dua ra n9i dung th\fc nghi�m cho cac ly thuy€t kinh t€, d€ xac minh ho�c bac bo chung"

2/ Tuang 1\f nhung c6 hu6ng d€n kha nang v�n d1=1ng, Jeffrey M Wooldridge (2013) mo ta a trang 1 trong quy€n Introductory Econometrics

- A Modeme Approach: "Kinh t€ luQ11g d\fa tren S\l phat tri€n cua cacphuang phap th6ng ke d€ u6c tinh cac m6i quan h� kinh t€, ki€m tra cac

ly thuy€t kinh t€, danh gia va th\fc hi�n cac chinh sach cua chinh phu vadoanh nghi�p"

Kinh te luQ11g duqc ung d1=1ng trong nhi€u linh V\fC nghien ciru nhu kinh t8, tai chinh, kinh doanh, nong nghi�p, y hQc, v v Ho�t d9ng nghien cuu d\fa tren ky thu�t kinh t8 luQ11g th€ hi�n qua cac ung d1=1ng sau [2, tr 7 -9]; [4, tr 44-45]; [9, tr 194-196]:

- Utrc hrQ'llg quan h� kinh t�

Vi d1=1: V crc luQ11g tac d9ng cua: ( 1) vi�c h� mire trdn lai suftt d8n tangtruang kinh te m9t qu6c gia; (2) tang ddu tu quang cao d8n doanh s6 ban hang cua m9t cong ty; (3) tang lai suftt cho vay d8n mire cdu vay v6n cua doanh nghi�p; ( 4) tang gia ve du ljch den s6 luqt khach tham gia; ( 5) ap d1=1ng cong ngh� cao den san luQ11g xuftt khftu nong san; ( 6) giam sat vi�c th\fc hi�n hqp d6ng canh tac v6i chftt luQ11g cua chu6i cung ung nong san,v.v

-Ki�m djnh gia thuy�t

Vi d\l: Ki�m dinh gia thuySt v€ mfii quan h� gifra: (1) Gia tour du }ichvoi sfi luqng khach tham gia; (2) Nhi�t d◊ moi truong mua l�nh voi sfi lugt khach du ljch mi€n nui cua XU nhi�t doi (2) Thai gian hQC t�p voi kSt qua thi; (3) Chuong trinh khuy€n nong voi nang suftt lua; ( 4) Ca so h� tftng Logistic voi hi�u qua ho�t d9ng cua doanh nghi�p xuftt khAu nong san; v.v

-Dtrbao

Vi d\l: Dv bao: (1) Doanh thu cua m◊t doanh nghi�p khi thay d6i giaban san ph!m; (2) Lqi nhu�n cua m◊t ngan hang thuong m�i khi tang ho�c giam lai suftt cho vay; (3) Muc tang truong kinh t€ cua qufic gia khi gia tang nang suftt lao d9ng; ( 4) Muc tang truong lqi nhu�n cua doanh nghi�p xuftt nh�p khAu khi nha nuoc cua m◊t qufic gia tang dftu tu vao ca so h� tftng Logistic; v.v

1.3 PHUONG PHAP LU�N CUA KIND TE LU(}NG

Nghien cuu thvc nghi�m m◊t vftn dS kinh tS bing giai phap kinh tS luqng bao g6m 8 buoc duqc mo ta v�n t�t qua so d6 hinh ( 1.1) [2, tr 7 -9]; [4, tr 3-7; 11-12]:

M◊t each chi ti€t hon, cac buoc duqc mo ta nhu sau:

•:• Biruc (1): Xdc djnh vin iii cin nghien cfru

MQt sd y€u tfi trQng tam cftn neu ro nhu: M\lc tieu nghien cuu; Ph�m

vi nghien cuu; Dfii tuqng nghien cuu; Bfii canh kinh t€, xa h9i

•:• Biruc (2): Tham khao If thyit kinh ti va nhimg kinh nghiim co

triruc

MQt sd b◊ mon duqc xem nhu n€n tang cua ca so ly lu�n d� tham khao cac ly thuyet kinh t€ c6 lien quan den ban chftt vftn dS cftn nghien cuu Ch�ng h�n nhu Kinh t� vi mo, Kinh te vi mo, Marketing, Phan tich thi truong, Hanh vi cua nguai tieu dung, v.v Ngoai ra, kinh nghi�m th\IC te tir nhfrng nghien cuu tuong tv da ti�n hanh truoc d6 cfing c6 th� tr& thanh ngu6n thong tin c6 ich Qua d6, xac dinh cac bien kinh te chi phfii hi�n tuqng khao sat va mfii lien h� gifra chung Nha v�y, ta c6 can cu khoa h9c

Theo ly thuy�t thu nh�p va tieu dung cua Keynes ( 1936), thu nh�p tang

se keo theo chi tieu tang Nhung chi tieu c6 xu hu6ng tang it hon so v&i sv gia tang cua thu nh�p Keynes cho ring khi thu nh�p tang 1 $, chi tieu se tang len v&i mire 16n hon O nhung nho hon 1 Day duqc gQi la XU hu6ng tieu dung bien (Marginal Propensity to Consume - MPC) [4, tr 3 - 7; 11 - 12]

Dva tren ca sa ly thuy�t nay, xac dinh hai bi€n cAn khao sat la thu nh�p va chi tieu v6i gia thuy€t d�t ra la chi tieu ph\l thuQc vao thu nh�p Chung ta cAn u6c luqng khi thu nh�p thay d6i 1 don vi thi chi tieu se thay d6i bao nhieu don vi

Xac djnh vin d� nghien cw

Ly thuy�t kinh t�/gia thuy�t Ljp mo hinh kinh t� Iuvng Thu th@p & xii ly s6 lifu

U ac Iuvng tham s6 h6i quy Ki�m djnh gia thuy�t Xay d\l'Dg lfi mo hinh Diln djch k�t qua

Ham y chinh sach Dvbao

Ngu6n: Bhattarai, D K (2015)

Hinh 1.1: Cac btr6'c nghien Cl111 bing ky thuit kinh t� hrqng

•:• Bir<ic (3): Xtic tfinh a,,c trimg cua mo hinh kinh ti lir(fng

V 6i vi d\l vira neu tren, d�g ham don gian nhAt th� hi�n y tuang cua Keynes v� m6i quan h� Thu nh�p - Chi tieu la ham h6i quy tuy€n tinh hai bi�n:

'

Yi = �1 + �2 Xi + Ui

BiSn Y: Chi tieu (tri�u d6ng/thang); biSn X: Thu nh�p (tri�u d6ng/thang)

Luu y: "Mo hinh h6i quy tuySn tinh" hay "ham h6i quy tuySn tinh" se dugc viSt v�n t�t la "mo hinh" hay "ham"

•:• Biruc (4): Thu thQ,p va xii' If dir liju

Thu th�p du li�u la m<)t bucrc rfit quan tr9ng, du li�u cfin c6 d<) tin c�y cao de kSt qua XU ly dang tin c�y Tu d6, phan tich kSt qua c6 the cung cfip thong tin t6t cho ham y chinh sach ho�c ra quy€t djnh Du li�u dugc xu ly bing ky thu�t th6ng ke va ky thu�t h6i quy V 6i nhung ham hai bi Sn va kich thucrc mfiu du li�u khong Ian, c6 the xu ly "thu cong" V6i nhung mfiu du li�u quy mo Ian hay nhfrng ham h6i quy c6 nhi�u biSn, cfin thiSt c6 S\f h6 trg cua cac phftn m�m nhu SPSS, Eviews, Stata, v.v Excel c6 the dugc su d\lng trong nhfrng trucmg hgp don gian, khong c6 nhfrng yeu cftu phan tich chuyen sau

•:• Biruc (5): lf uc lir(lng ctic hj s6 cua mo hinh kinh ti lir(lng

Thong tin cung vcri gia trj cua cac c�p biSn s6 (Xi, Yi) thu th�p dugc qua khao sat th\fc tS se tra thanh du li�u de ucrc lugng cac h� s6 h6i quy,

ky hi�u la B1 va B2 Tu d6, phuong trinh h6i quy dugc thanh l�p Cac h� s6 nay dugc uac lugng bing phuong phap t6ng binh phuong nho nhfit thong thucmg, se dugc trinh bay C\l the trong chuong H6i quy hai biSn

Vi d\l: Trong m<)t nghien cuu thu nh�p- chi tieu, gia su tu mfiu du li�u cac h� s6 dugc uac lugng: B 1 = 1,8; B 2 = 0,6

➔ Phuong trinh h6i quy nhu sau: Yi= 1,8 + 0,6 Xi (1.1)

•!• Biruc (6): Kilm djnh giii thuy€t

M\lc dich cua kiem djnh la kiem chung l�i mo hinh ho�c cac gia thuy€t

da d�t ra V 6i du li�u di�u tra, tri s6 xu huang tieu dung bien trong phuong trinh neu tren la P2= 0,6 dung theo phat bi€u cua Keynes Tuy nhien, cftn phai xac nh�n trj s6 nay c6 th\fc S\f thu<)c khoang (0; 1) va c6 y nghia th6ng

ke hay khong V�y ta cftn tiSn hanh kiem djnh gia thuy€t v� (32 Phep ki€m djnh nay se dugc p-inh bay trong chuong H6i quy hai biSn

•:• Biruc (7): Diin giiii kit quii h6i quy

Thu nh�p va chi tieu c6 m6i quan h� d6ng bi€n Cv th� la khi thu nh�p cua thang tang (giam) 1 tri�u d6ng, tieu dung se tang (giam) khoang 0,6 trieu d6ng

•:• Bu-uc (8): Di.r btio va ra quyit djnh hoi,c ham y chinh stich

Vi dv: khi thu nh�p thang la 10 trieu d6ng, ta mu6n d\l bao trung binh cua chi tieu Th€ gia tri Xo = 10 vao ( 1.1 ), ta c6:

Yo;oa = 1,8 + 0,6*10 = 7,8

Nghia la, v6i thu nh�p 10 tri�u d6ng, muc chi c6 th� la 7,8 tri�u d6ng M?t khac, (1.1) cho thfty, khi ngu6n thu = 0, chi tieu t6i thi€u la 1,8 trieu d6ng Gia su khao sat c6 quy mo ca m(>t qu6c gia, k€t qua h6i quy nay c6 kha nang la ngu6n thong tin d€ chinh phu cai thi�n chinh sach luang t6i thi€u hay muc trg cftp thftt nghi�p Ho?c, giam thu€ thu nh�p ca nhan, qua d6 lam tang thu nh�p kha dvng va tac d(>ng sau d6 la lam tang tieu dung, lam tang tfing cdu, keo theo tang san xuftt va cdu vi�c lam cung tang theo

a Phan loe,i

C6 3 lo�i [10, tr 5 - 11]:

(1) Dir lif u theo thin gian (Time Series Data): bao g6m cac quan sat qua

nhi�u thoi di�m, cung m(>t khong gian K€t qua �o thanh m(>t day s6 thoi gian theo nam, thang, quy, v.v

Vi d\l 1: muc tang dan s6 t\1' nhien cua Vi�t Nam va Thanh ph6 H6 Chi Minh (TP HCM) tir 2018 - 2022 nhu sau:

Bang 1.1: Tang din s6 Vift Nam va TP HCM tir 2018 - 2022

Bing 1.2: Ti If lao dqng co vifc lam cua Vift Nam tir 2018 - 2022

bien, che t�o

Ngu6n: TCTK (2022) [8]

(2) Dir liju theo khong gian hay du- liju cheo (Cross-Section Data):

bao g6m cac quan sat t�i nhi�u di�m khac nhau, cung m9t m6c thoi gian

Vi d\l 1: Nang sufit lao d9ng (NSLD) quy ra tri�u d6ng/nguoi, trong nam 2022 t�i m9t s6 tinh Mi�n Dong Nam bQ

Bang 1.3: Nang suit lao dqng trong nam 2022

Bang 1.4: T6ng san phim binh quan diu ng1roi nam 2022

Vi dv: San luQ'llg lua ca nam cua m<)t s6 tinh thu<)c 06ng bing song Cuu Long:

Bang 1.5: San hr(}llg lua ca nam cua mqt s6 tinh thuqc D6ng bing

song Cuu Long tir 2018 - 2022

Don vj tinh: Nghin tdn

b Chiit lir(fng cua du liju

Khac vcri s6 li�u khoa hQc hay ky thu�t c6 the thu th�p vcri d<) chinh xac cao thong qua th\IC hanh thi nghi�m hay th\Ic t€ san xuftt, chftt luQ'llg cua s6 li�u kinh t€ - xa h<)i thuong khong t6t, do cac nguyen nhan sau:

- Sai ph�m khi chQn mdu (m§u khong c6 tinh d�i di�n cao ), v.v

c Ngu6n cua du liju

•:• Du li�u tht'r cftp dang tin c�y c6 ngu6n tu:

- Cac CO' quan nha nucrc: T6ng Cl)C Th6ng ke, Chi Cl)C Th6ng ke

- Cac co quan qu6c t�: Quy Ti�n t� Th€ gicri (IMF), Ngan hang Th�gicri (WB), T6 cht'rc Nong luang Th� gicri (FAO), v.v

- Sach chuyen khao, t�p chi khoa hQC, website uy tin, y V '.

, , , , , n • ,>.· s• • • · ,·•"" · , _,_, , �- •:-•' ·• ,•-· · ' ,

i !

•:• Du li�u so cftp phai mang tinh khach quan va dang tin c�y Do do, nha nghien cuu cAn thu th�p dung ky thu�t, bing cac phuong ti�n giao ti€p tnJC ti€p v6i cac t6 chirc, ca nhan, chuyen gia, nh6m thao lu�n, v.v Chftt luqng du li�u thu th�p tnJc tuy€n (online) vfrn c6 th€ so sanh ngang bing v6i ki€u thu th�p truyen th6ng D€ d�t duqc nhu v�y, each thirc t6 chirc, phuong phap ti€p c�n v6i d6i tuqng khao sat, d9ng CO' cua ngucri tham gia, CO' SO' v�t chftt ciing nhu dieu ki�n thtJc hi�n vfrn la m9t thach thirc 16n

N6i d€n khao sat online, Paul C Cozby va Scott C Bates (2015) da ghi nh�n 6 trang 144 trong quy€n Methods Behavioral Research: "M◊t dieu dang lo Hing la nhieu nghien cuu gAn day cho thfty ty 1� phan h6i chi d�t 11 %"

1 5.1 Khtii nijm h8i q uy

H6i quy hay Phan tich h6i quy (Regression Analysis) la tim ra m6i quan h� cua bi€n ph\l thw)c v6i m9t ho�c nhieu bi€n khac, duqc g9i la bi€n d◊c l�p Qua d6, u6c luqng gia tri ky v9ng cua bi€n phv thu9c khi bi€t tru6c gia tri cua bi€n d9c l�p Trong nghien cuu thi truang, bi€n ph\l thu9c thuang la ket qua (vi dv: doanh s6 ban hang) Trong khi bien d9c l�p la cong cv d€ d�t duqc nhung ket qua d6 ( vi dv: gia ca ho�c chi phi quang cao san phfrm) Nhung lqi ich chinh cua vi�c sir dvng phan tich h6i quy la n6 c6 th€: (1) Cho bi�t li�u cac bi�n d◊c l�p c6 m6i quan h� dang k€ v6i bien ph\l thu◊c hay khong; (2) Chi ra mire d◊ tuong d6i tac d9ng cua cac bi€n d9c l�p khac nhau den m9t bi�n ph\l thu9c; Va (3 ) Ra quy�t dinh hay ham y chinh sach [7, tr 193 - 195]

1.5.2 Biin ph{l thuvc va biin ave 1¥,p

Bi�n ph\l thu9c duqc ky hi�u la Y, bi€n d9c l�p la X2, X3, X4, v.v Bi€n phv thUQC chiu tac d9ng cua bi€n d9c l�p ma ta cAn tim lcri giai thich cho sv bi€n d9ng cua n6 Bien d9c l�p tac d9ng va lam thay d6i bi�n phv thu9c

Khi gia ban �an phfrm A tang cao, ngucri tieu dung h�n ch� mua, mire cfiu giam xu6ng N guqc l�i, khi giam gia san phfrm A, ngucri ta mua nhieu

- khong phai mua t€t, 1�; khong c6 hi�n tuqng dftu ca, v.v ).

Bi€n d()c l�p dugc xac dinh, bi€n ph\l thu()c la nhfing bi€n ngfiu nhien

Vi dl): V oi mire thu nh�p (bi€n X) 5 tri�u d6ng/thang, c6 th� c6 nhi�u mire chi tieu (bi€n Y) khac nhau: 3 tri�u, 4 tri�u, 5 tri�u, 6 tri�u, v v [7, tr 193

- 195]

M()t sf> ten g9i khac cua Y, X dugc trinh bay theo tung c�p tuang irng

va 2 d�ng mf>i quan h� cua chung:

Bang 1.6: Ten gqi cua Y va X trong ham h6i quy

Bi€n giai thich (Explanatory variable)

Bi€n d\f bao (Predictor variable)

Bi€n h6i quy (Regressor variable)

Bi€n tac nhan (Stimulus variable)

Bi€n ngo�i sinh (Exogenous variable)

•!• Quan h� Y - X Truong hgp dan gian:

Bang 1.7: Quan h� 1 bi@n Y -1 bi@n X

Thu nh�p m9t vien chirc Tham nien cong tac

pham

•!• Truong hqp phirc t�p hon

Bang 1.8: Quan hf 1 bi�n Y - Nhi�u bi�n X

1 bi�n Y

Chi tieu

Mire cftu vay v6n cu.a

doanh nghi�p

Mire cung san phAm

cu.a doanh nghi�p

Gia tieu th\l san phAm, san lu911g san xuAt, gia v6n nguyen v�t li�u, dg bao XU hu&ng 1�m phat, tinh hinh c�nh tranh, v v

Gia tour du lich, cac di�m du ljch khac, chAt Sfi luQ't khach du ljch lu911g tour, cac mua trong nam, tinh hinh chinh trj xa h{,i trong va ngoai nu&c, thoi ti€t,

Lqi nhu�n cu.a doanh

cung cftu nong san trong va ngoai nUO'C, ca

so h� tftng logistic, v.v

Ca sa h� tftng giao thong: ChAt luQ'llg h� thfing giao thong ( duong b9, duong sit, duong thuy, hang khong), h� thfing cang, nha

ga, h� th6ng kho bai, v v.; va Ca sa h� tftng thong tin va truy�n thong

Tham nien cong tac, kinh nghi�m chuyen mon, linh vgc ho�t d9ng, bing cftp, gi&i tinh, dja ban cong tac, tu chAt ca nhan, V V ••

Khoan chi cho quang cao san phAm, thcri lu911g quang cao tren tivi, qua �ng, h�u mai, gia ban cu.a d6i thu c�nh tranh, mua V\l, v v

•!• Sau day la m9t vai vi d1=1 v€ phan tich h6i quy

(1) Ngan hang KCT mu6n bi€t khi tang lai suftt huy d<}ng v6n them

1 %/nam thi luqng tien gui c6 th8 tang la bao nhieu

(2) fl8 th\Ic hi�n dqt giam gia nhAm thu hut khach hang, giam d6c kinhdoanh cua m9t cong ty may vi tinh mu6n bi€t tac d<}ng cua gia ban may d€n s6 luqng may ban duqc Tir d6, d\I bao khi gia ban giam 50$ ch�ng h�n, luqng may ban ra trung binh nhieu han la bao nhieu

(3) NhAm tim hi�u thi hi€u, nhu cdu cua khach hang cung nhu cac y€ut6 quy€t djnh tri gia m9t can nha, m()t cong ty dja 6c da khao sat tac d<}ng cua di�n tich can nha, ki€n true n<}i ngo�i thftt, k€t cftu xay d1µig, dja ban tQa l�c, ti�n ich cong c<}ng d6i v6i gia ban m<}t ngoi nha

(4) S6 y t€ cua m<}t dja phuang mu6n bi€t tac d<}ng ra sao cua trinh d<}chuyen mon, khu V\IC cong tac, tham nien va gi6i tinh d€n muc thu nh�p cua y, bac sy dang ho�t d<}ng trong ph�m vi quan ly Qua d6, ki€n nghi nhung ch€ d9 thu lao hqp ly nhAm thu hut nhan l\fc

( 5) M<}t cong ty du ljch mu6n khao sat tac d<}ng cua cac y€u t6 khacnhau d€n s6 khach tham gia m<}t tuy€n du ljch nhu: gia ve tr9n g6i, cac di€m du ljch khac trong va ngoai nu6c, tac d<}ng cac mua trong nam, chftt luqng ph1=1c V\l cua nhan vien nganh du ljch, chftt luqng cua h� th6ng duong giao thong Tir d6, de xuftt nhung giai phap nhAm thu hut khach du ljch ( 6) M<}t dan vi chuyen nghien cuu thi truong lao d<}ng va cung ungngu6n nhan l\fc cho doanh nghi�p tim hi€u d<}ng ca gift chan nhan vien c<}ng tac lau dai v6i doanh nghi�p M<}t s6 y€u t6 duqc luu y: muc luang

va thucrng; cac khoan trg cftp; muc d<} phu hgp cua cong vi�c dam trach;

ca h<}i thang ti€n; ti�n nghi cua moi truong lam vi�c, V V ••

(7) S6 Nong nghi�p va Phat tri€n nong thon cua tinh BT mu6n nangcao muc s6ng cua nguai nong dan tinh nha M<}t nghien cuu dugc ti€n hanh d€ tim hi�u tac d<}ng cua quan ly chu6i cung ung nong san d€n thu nh�p cua h9 nong dan Cac y€u t6 tac d()ng dugc S6 de xuftt nhu: ky kSt hgp d6ng canh tac; hgp tac cua nha khoa h9c; ho�t d<}ng khuy€n nong; can thi�p cua dia phuang trong th\Ic thi hqp d6ng canh tac khi c6 dftu hi�u vi ph�m; h� th6ng duong giao thong; h� th6ng kho bai, thi€t bi ph1=1c V\l luu tru, bao quan san phftm; ki8m soat gia ca ddu vao ddu ra; giam sat quy trinh canh tac, v.v

1.5.3 Hi sJ hai quy

H� s6 h6i quy (Regression parameters, Regression coefficients) thuang dtr(JC ky hi�u P1, P2, p3, v.v., la d�i luqng cftn tim khi giai h6i quy Gia trj cac c�p (Xi, Yi) da duqc bi8t tru6c qua qua trinh thu th�p dfr li�u, chung dtr(JC SU d\}ng d� ve bi�u dB phan tan Tir bi�u dB nay, duong h6i quy hqp ly duqc thiet ke va sau d6 tim duqc phuong trinh cua n6 (nghia

la, UO'C luqng dtr(JC cac h� s6 h6i quy)

Cung m<)t t6ng th�, nhfrng mfiu duqc lfiy c6 kich thu6c khac nhau, trong nhfrng b6i canh khac nhau, tham s6 c6 th� thay d6i Th�m chi, mfru duqc lfiy cung kich thu6c, cung b6i canh, tham s6 u6c luqng duqc vfrn c6 th� khac nhau Thanh thu, trong nghien cuu ly thuyet nh�m ki�m djnh m<)t gia thuyet nao d6, doi khi phai su d\lng ket qua lfiy mfiu l�p l�i nhi�u lftn (10 mfiu, 50 mfiu, th�m chi hang tram mfiu)

Cach gQi ten cac tham s6 va y nghia kinh te trong mo hinh h6i quy 2 bien (Yi = P1 + P2Xi) nhtr sau:

- �2 duqc gQi ten theo y nghia hinh h9c: h� s6 g6c hay d<) d6c cuaduong h6i quy (Slope coefficients - xem hinh 1.2) Cong thuc tinh:

aE(Y/X)

Tri s6 tuy�t d6i (Ian hay nho) cua �2 chi ra mired<) bien d<)ng (m�nh hay yeu) cua Y khi X bi�n d<)ng 1 don vj Dfiu cua �2 cho thfiy Y va X bien thien cung chi�u (�2 > 0) ho�c nguqc chi�u (�2 < 0)

D6i v6i ham nhi�u bien, vi d\l� Yi = P1 + P2Xi + P3Xi + p4Xj

Ta gQi ten P2 , P3, p4 la cac h� s6 g6c rieng phftn

N6i r5 hon, P2 thu<)c v� X2; tuong tg vai p3 va p4

- P1: duqc gQi la tung d<) g6c hay h� s6 ch�n (Intercept) Chinh la diSm

cit cua duong h6i quy tren tf\IC tung T<;li di Sm c�t: X = 0, y Min = P1 neu

�2 > 0; ho�c YMax = P1, neu �2 < 0

Vi d\l trong mo hinh Thu nh�p - Chi tieu (xem hinh 1.2), day chinh la

mire chi tieu thfip' nhfit, khi khong c6 thu nh�p (X = 0) [3, tr 120- 125]; [4,

tr 15 - 29]; [4, tr 37 - 39]

Chi tieu

Ngu8n: Damodar (2009)

Hinh 1.2: Chi tieu -Thu nh@.p

1.5 4 Cac d {l ng q uan hj gifra biin X voi biin Y

(1) Quan hj tit t1inh (Deterministic Relationship)

Con duqc gQi la quan h� ham s6 (Functional relationship) Theo do, X

va Y duqc bi�u di€n brtng m(,t ham toan hQc Cho tru6c 1 gia tri cua x, ta xac djnh tuang ung duy nhftt m(,t gia tri cua y

Vi d1=1: Cho ham s6 y = f(x) = 2x + 3; ung v6i x = 4 ta co duy nhftt y = 11 D�ng m6i quan h� nay co trong cac nganh khoa h9c tµ nhien Vi d1=1:

theo Dinh lu(jt bao toan kh6i lu<;rng trong hoa h9c: t6ng kh6i luQ11g cac

chftt tham gia phan ung luon brtng t6ng kh6i luqng cac san phfrm hinh thanh sau phan ung, di�u nay la chic chin tuy�t d6i

(2) Quan hj th6ng ke (Statistical Relationship)

Cac bi�n s6 kinh t� thuong khong co quan h� tit dinh Thi d1=1, khongth� cu thu nh�p cua m(,t h(, la 5 tri�u d6ng/thang thi phai chi tieu la 4 tri�u/thang Vi nhi�u y�u t6 khac nhau co th� tac d(,ng khac nhau d6i v6i tirng h(, Chilng h�n nhu s6 con trong gia dinh, khu vµc sinh s6ng, thoi quen chi tieu, hoan canh C\1 th� m6i h(,, v v Thanh thu muc chi tieu cua m6i h(, co th� khac nhau m�c du thu nh�p co brtng nhau di chang nfra D�ng quan h� nay gQi la quan h� th6ng ke

(3) Hai quy va quan hj nhiin qua (Relationship of causation)

Bien X va bi€n Y co quan h� nhan qua n€u bi€n X dugc xem la nguyen nhan mang l�i k€t qua la bi€n Y N gugc l�i, n€u co k€t qua Y, co th€ suy

ra nguyen nhan X Vi d\l: m9t qu6c gia ngheo se ddn d€n tinh tr�ng l�c h�u Cho nen can cu vao tinh tr�ng l�c h�u cua qu6c gia do, co th€ cho r�ng nguyen nhan la do ngheo Trong m6i quan h� nhan qua, bi€n Y gift vai tro la bi€n k€t qua, bi€n X la bi€n nguyen nhan

Thvc te, vai tro cua y€u t6 nguyen nhan va y€u t6 k€t qua trong quan h� nhan qua doi khi dS bi nhfim ldn Vi d\l, khong th€ cho r�ng thcri ti€t t6t

la do nang sufit cao ma chi co nang sufit tr6ng tr9t cao nhcr vao thcri tiet t6t M9t vi d\l khac, n€u phat bi€u r�ng: "Tang s6 lugng bac sy se lam tang sf> b�nh nhan" Y ki€n nay da mile sai lfim Thvc ra, sf> bac sy nhi€u han la do sf> b�nh nhan tang len Tuang 1\1' nhu v�y, khong th€ noi "ngucri ta ban nhi€u ao di mua nen trcri mua to va mua nhi€u"

Quan h� nhan qua co m�t trong phan tich h6i quy Trong do, bien nguyen nhan la bi€n X, bi€n k€t qua la bien Y Nhfim ldn vai tro gifra cac bien (Bien X l�i thu vai cua bi€n Y, bien Y l�i dong vai cua bi€n X), se lam dao ngugc ket qua h6i quy ho�c dAy ban chfit cua vfin d€ di theo m9t hu6ng khac hiln K�t qua h6i quy se bi l�ch l�c, dv bao se mfit chinh xac

Ap d�t quan h� nhan qua cho X va Y ciing la m9t sai lfim Do ta khong nh�n ra chung d€u la h� qua tu m9t nguyen nhan khac Vi d\l h6i quy sf> lugng nha 6 va di�n tich dfit nong nghi�p t�i m9t vung nong thon Thvc ra

la ca hai yeu tf> nay cung bi chi phf>i boi S\f gia tang nhan khAu cua cac hQ nong dan nai day

(4) Hai quy va quan hitir011g quan (Correlation)

0€ biet d9 m�nh yeu cua mf>i quan h� tuyen tinh gifra hai bi€n sf>, taphan tich h� sf> tuang quan (rxv ) Vi d\l, Y la sf> b�nh nhan ung thu ph6i

va X la sf> lugng thuf>c la dugc tieu th\l cua m9t nu6c Ta co h� sf> tuang quan rxv kha cao Tuy nhien, tuang quan khong d6ng nhfit v6i nhan qua Nghia la, khi hai bien tuang quan nhau, ta khong th€ quy ket bien nay la nguyen nhan va bien kia la ket qua Vi con phai k€ den "cac yeu tf> gay nhiSu" luon co th� t6n t�i va "gop phfin lam nen nguyen nhan" ma doi khi

thu phdi N guqc l�i, co nguoi mic ung thu phdi ma khong hut thu6c N ghia

la co the do di truy�n, do tac h�i cua moi tnrong o nhi�m, do di€u ki�n lam viec, v.v Vi d\1 khac, khong vi doanh thu ban hang cua m(>t doanh nghi�p v6i chi phi quang cao co tuong quan thu�n kha m�nh ma cho rrtng quang cao co tac d(>ng lam tang doanh thu ban hang Vi con phai ke den tnrong hqp do doanh thu tang cao ma doanh nghi�p m6i diu tu vao quang cao Cho nen, khi h6i quy, cin phai chi ro vai tro cua tung bien ( d\fa tren

ly thuyet n€n ho�c bing chung th\lC nghiem, v.v ) D6ng thoi, cin nfi l\fC phat hien nhung bien nguyen nhan co tim quan tr9ng d6i v6i bien ket qua

He s6 tuong quan ( rxv) duqc xac dinh nhu sau:

Cov(X, Y) - Hiep phuong sai cua X, Y;

s� - Phuong sai cua X;

si - Phuong sai cua Y

Mi�n gia tri: -1 < rxv < 1

(1) -1 < rxy < 0 ➔ tuong quan am, Txy qang gin - 1 thi quan hetuyen tinh nghjch cua X va Y cang m�nh

(2) 0 < rxv < 1 ➔ tuong quan duong, rxv cang gin 1 thi quan hetuyen tinh thu�n cua X va Y cang m�nh

(3) rxv cang gin bing 0, quan he tuyen tinh cang yeu Trong h6i quy,rxv co gia tri min = 3 la di�u ki�n de h6i quy Y theo X

Luu y ring, trong phan tich tuong quan, vai tro cua hai bien la nhu nhau va d€u la bi€n ngdu nhien Trong khi h6i quy, X la bien nguyen nhan,

Y la bien ket qua va la nhung bien s6 duqc biet truac.

Vi d\1: H6i quy Y (s6 b�nh nhan ung thu phdi) theo X (s6 luqng thu6c

la tieu th\1) Khong the dao ngugc thanh h6i quy X theo Y Vi lam nhu v�y ching khac nao thira nh�n ung thu phdi la nguyen nhan khuyen khich

ngucri ta hut thu6c nhieu hem

Dieu ki�n d€ h6i quy Y theo X la lrxyl > 0,3 Khi muc d◊ tucmg quan qua be, bi6n X va bi6n Y gdn nhu khong c6 lien h� gi v6i nhau, nen ciing khong c6 ly do gi d€ h6i quy chung [5, tr 35 - 51]; [6, tr 62 - 68]

1.6 HAM HOI QUY TONG THE VA HAM HOI QUY MAU

1.6.1 Ham h6i quy t6ng thi (PRF - Population Regression Function - PRF)

T6ng thi (Population) va mdu (Sample): Tf>ng th€ vi nhu "t�p hgp

m<;'', mdu la "t�p hgp con", mang nhiing tinh chAt gi6ng nhu tf>ng th€ Vi d1=1: M()t nghien cuu lien quan d6n nhan S\l cua m()t xi nghiep Tf>ng th€ (hay tf>ng th€ nghien cuu) la toan b() g6m 2.000 nguoi lao d()ng dang lam viec t�i m()t xi nghiep Mdu (hay mdu khao sat) la m()t nh6m 200 nguoi dugc ch9n ngdu nhien Do tf>ng th€ thuong chua m()t s6 rdt 16n cac phdn

tu nen dieu tra tf>ng th€ thuong g�p kh6 khan ve thoi gian, kinh phi va nhan l\fc Vi v�y, thuong ta chi ti6n hanh dieu tra mdu Khi dam bao t6t ky thu�t ldy mdu va thu th�p du Heu, cac thong s6 co dugc tu dieu tra mdu se dugc suy di€n cho tf>ng th€

PRF dugc xay d\lllg khi khao sat trong ph�m vi m()t tf>ng th€ V 6i mfii gia tri xac djnh cua bi6n X, c6 th€ c6 nhieu gia tri ngdu nhien cua bi6n Y

Vi d1=1: cung muc thu nh�p la 10 trieu d6ng/thang, mfii nguoi c6 th€ c6 muc chi tieu khac nhau: 5 tri�u, 5,5 trieu, 6 trieu, 7 trieu, v.v Cho nen, th\fc chAt cua h6i quy la tim ra gia tri trung binh cua Y ung v6i mfii gia tri cho tru6c cua X PRF dugc mo ta qua phucmg trinh:

E(Y /Xi) = f(Xi) Trong d6:

E(Y /Xi) - Ham ky v9ng c6 dieu kien cua Y theo Xi (The conditional expectation function)

f(Xi) la ham s6 cua f theo Xi

Th\fc t6, kh6 c6 th€ dieu tra tren tf>ng th€ Cho nen ham f(Xi) la m()t k6t qua th\fc nghiem C\1 th€ N6 con c6 th€ dugc thi6t l�p b�ng each d\fa tren ly thuy6t nefl Chilng h�n trong nghien cuu thu nh�p - chi tieu, ly

E(Y/Xi) = f(Xi) = P1 + P2Xi

Trong thvc te nghien cuu, d€ dan gian, ham h6i quy t6ng th€ duqc mo

ta dan gian duoi d�ng m<)t phuang trinh, trong d6 c6 m�t bi�n Y va bi�n

X:

Yi = � 1 + �2Xi + Ui

( Ui la nhieu cua mo hinh hay sai s6 ngftu nhien - Random errors)

Ky v9ng cua nhieu E(ui) = 0, 'i i

Nhieu Ui: Tr6 l�i vi d\l Thu nh�p - Chi tieu, cung m<)t muc thu nh�p

(X), c6 th€ c6 nhi€u muc chi tieu (Y) khac nhau 0€ bi€u dien m6i quan

h� th6ng ke gifra 2 bien nay, m<)t luqng sai s6 Ui duqc dua vao phuang trinh Ngoai ra, Ui con d�i di�n cho cac nhan t6 khac c6 th€ tac d<)ng d€n

Y nhung khong c6 m�t trong mo hinh Vi d\l nhu gioi tinh, tu6i tac, v�t gia, th6i quen tieu dung, chinh sach cong, v v c6 th€ c6 tac d<)ng d€n chi tieu nhung ta khong dua vao mo hinh [ 6, tr 62 - 68]

1.6.2 Ham h6i quy miu ngiu nhien (Stochastic Sample Regression Function - SRF)

Kich thuoc tf>ng th€ thuong rdt 16n, nen rfrt·kh6 di€u tra tren t6ng th€.Thuong, ta su d\lng du li�u di€u tra mftu d€ uoc luqng SRF va tir d6, suy

<lien PRF

Tu m(>t t6ng th€, c6 th€ ch9n ngftu nhien rdt nhi€u mftu Tu d6, c6 th€ c6 nhieu duong h6i quy khac nhau V oi ky thu�t ldy mftu t6t, nhung duong h6i quy mftu nay dSu la uoc luqng cua duong h6i quy t6ng th€

Hinh (1.3) cho thdy SRF va PRF xdp xi nhau [4, tr 44 - 45]

SRF c6 th€ bi€u <lien duoi d�ng ham xac dinh va ham ngftu nhien:

* D�ng xac dinh: Yi = P 1 + P 2Xi

* D�ng ngftu nhien: Yi = P 1 + P 2Xi + ei

�I: Voe luqng cua f31

�2: Voe luqng cua f32.

Yi: Voe luqng cua Yi

ei: Voe luqng cua Ui, ( ei - phAn du - Residuals - ban chdt gi6ng Ui)

(3) Ui la nhi�u ng§u nhien cua PRF, ei bi�u thi phftn du cua SRF

( 4) M\lc tieu chinh cua phan tich h6i quy la u6c tinh PRF tren ca sa

SRF

(5) Ta chi ldy 1 m§u tir 1 nh6m t6ng th€ Chua k€ bien d9ng cua ldymdu, nen PRF la m9t u6c luQ11g t6t nhdt d\fa tren SRF

y Y1 -

Hinh 1.3: H6i quy mlu va h6i quy t6ng tht

1.6.3 M8i quan hj giira PRF voi SRF

Lam the nao de � I va �2 gftn bing v6i gia tri th\lC cua �1 va �2- Phuang

phap binh phuang be nhdt dap ung cho m\lc dich nay, se duqc trinh bay 6 chuang 2 Theo sa d6 hinh 1.3, c6 the mo ta m6i quan h� gifra PRF v6i SRF qua phuang trinh sau:

Yi = �1 + �2Xi + ei

Tu d6, c6 th� suy di€n:

- PRF la uac luQ11g cua SRF

- Gifra PRF va SRF c6 m()t sai s6 la ei [6, tr 62 - 68]

1 6.4 Ham h8i quy tuyin tinh va phi tuyin tinh

(1) PRF tuy@n tinh va phi tuy@n tinh theo bi@n

* Ham tuy€n tinh theo bi€n X:

Hi�u don gian, khi bi€n X 6 tqmg thai liiy thira b�c 1 (la ham b�c nhitcua Y theo X, ching h�n Yi = �1 + �2 Xi + Ui) Duong h6i quy la duong thing

Vi dl): xet ham Yi/Xi = 2 + 0,6Xi Ham nay tuy€n tinh theo bi€n Xi, va ciing tuy€n tinh theo �1 va �2 (hinh 1.4)

Ngu6n: Tac gia

Hinh 1.4: Dtrcrng thing h6i quy - Ham tuy@n tinh Y theo X

* Ham phi tuy€n tinh theo bi€n X:

Ngu6n: Tac gia

Hinh 1.5: Duong cong h6i quy - Ham phi tuy�n tinh Y theo X (2) PRF Tuy�n tinh va phi tuy�n tinh theo tham s6 [4, tr 38]

* Tuy€n tinh theo tham s6:

Khi tham s6 ( chi1.ng h�n �2) hi�n di�n a tr�ng thai lfiy thira bing 1 (Yi

la ham b�c 1 theo tham s6 �2) Duong bieu di�n Y theo �2 la duong thing MQi truong hqp khac d�u khong dung, vi dv nhu �1*�2; �i/�2, ��' v.v

Vi dv: Ham Yi= �1 + �2 Xf + Ui la ham tuy€n tinh v6i cac tham s6 (phituy6n tinh v6i X)

Day la ham tuy€n tinh theo tham s6 �2 (khi d6: �2 la bi€n s6; X va �1

la 1 s6 thvc ) De chung minh, tu phuong trinh ( 1.2) ta ve bieu d6 Y theo

�2 (hinh 1.6) dva theo bang s6 li�u sau day:

Beta 2 0,6 2,4 5,4 9,6 15 21,6 29,4 38,4 48,6 60

Ngu6n: Tac gia

Hinh 1.6: Bi@u d6 Y theo beta 2 - Ham tuy�n tinh theo tham sA Bieu d6 hinh ( 1.6) cho thfty bien Y va '32 c6 m6i quan h� tu yen tinh Di€u nay duqc the hi�n a ch6 duong bi8u di€n Y theo '32 c6 d�ng duong thing

* Phi tuyen tinh theo tham s6:

Khi duong bieu di€n Y theo beta 2 la m9t duong cong

Cho ham Yi = 5 + ��Xi Gia sir ta xet truong hqp Xi = 3 Khi d6, bien

Yi c6 the t6n t�i nhi€u gia tri ngfru nhien khac nhau M6i gia tri ngfru nhien cua Yi thoa phucmg trinh Yi = 5 + �� * 3 Nghia la, Yi c6 quan h� v6'i ��­Trong m6i quan h� nay, '32 c6 vai tro la bien

Duong bieu di€n Y theo beta 2 c6 d�ng duong cong b�c 3 (hinh 1 7) Cho nen, Y la ham phi tuyen theo beta 2

3,000 -�

2,000 1,000

Ngu6n: Tac gia

Hinh 1.7: D11img cong bjc 3 - Ham phi tuy�n tinh Y theo beta 2

(3) Cac ham h6i quy tuy�n tinh theo tham s6 - trqng tam nghien cU11 ctia giao trinh

Cac ham nay c6 the tuy�n tinh theo bi�n ho�c khong Cv the la mc)t s6 d�i <lien nhu sau:

1/ Ham hai bi�n ho�c nhi�u bi�n

d ham (1.3), cac tham s6 nAm tren s6 mii cua ca s6 e nen la ham phi tuyen tinh Tuy nhien, ta c6 th8 logarit h6a (1.3) d8 dua n6 v€ d<:1ng tuyen tinh

Luu y: Ph<:1m vi nghien cuu cua giao trinh la tuyen tinh theo tham s6 Cho nen, d8 mo ta ngin gQn, ta quy u6c: "mo hinh", "ham" hay "ham h6i quy" chinh la "mo hinh h6i quy tuyen tinh theo tham s6" hay "ham h6i quy tuyen tinh theo tham s6"

Ham phi tuy�n tinh theo tham s6 (Nonlinear in parameter) la truong hqp nghien cuu chuyen sau [4, tr 37 - 39]

TOM TAT CHUONG 1

Kinh tS lugng cung cfip cong C\1 dS phan tich djnh lugng m9t vfin de kinh tS, xa h(,i Chuong nay gi6i thi�u cac thanh phAn, m6i quan h� va vai tro cua n6 trong ham h6i quy M(,t hi�n tugng kinh tS don gian thuong chju

sv chi ph6i bai it nhfit m(,t biSn ph1=1 thu(,c (Y) va m(,t biSn d(,c l�p (X) Vi d1=1 nhu lai sufrt cho vay cua ngan hang (X) va muc cAu vay v6n cua doanh nghi�p (Y) BiSn X la biSn phi ngfru nhien tac d(,ng dSn biSn Y, la biSn ngfru nhien

Ham h6i quy mfru (SRF) duQ'c xay d\l'Ilg tu du li�u mfru Trong khi ham h6i quy t6ng thS (PRF) hinh thanh tu vi�c khao sat tren t6ng thS Thµc

tS, t6ng thS thuong c6 kich thu6c rfrt Ian cho nen gay ra nhung kh6 khan

ve thai gian, chi phi cling nhu phai huy d(,ng nhieu nhan lµc m6i c6 thS khao sat tren t6ng thS Vi v�y, vi�c tim hiSu m9t vfrn de kinh tS thuong chi dUQ'C khao sat tren mfru, la m9t b9 ph�n rut ra nr t6ng thS, chua dAy du nhung thong tin cua t6ng thS V 6i phuong phap ch9n mfru t6t va ky thu�t dieu tra thu th�p du li�u dang tin c�y, kSt qua UO'C lugng tren mfru se dUQ'C suy <lien cho t6ng thS chua mfru do

Ham SRF don gian nhfit la ham hai bi Sn: Yi = �1 + �2Xi Trong d6,

� 1 va �2 la cac h� s6 ( con g9i la tham s6) h6i quy Day la cac d6i tugng cAn u6c lugng dµa tren tri s6 cua cac c�p (Xi, Yi) thu th�p duQ'c qua khao sat thµc tS Cho nen, giai h6i quy chinh la di tim cac tham s6 beta nay Va nen nh6 rrtng, cac tri s6 nay la nhung gia tri UO'C lugng

Trong nhung truong hqp phuc t�p, mo hinh kinh tS lugng c6 thS c6 tir hai biSn d(,c l�p tra len, g9i la mo hinh h6i quy nhieu biSn Ho�c c6 nhung

mo hinh g6m nhieu phuong trinh

D6i tugng nghien cuu cua giao trinh la mo hinh h6i quy tuySn tinh theo tham s6, c6 thS tuySn tinh ho�c phi tuySn tinh theo biSn TuySn tinh theo tham s6 duQ'c hiSu don gian la duong biSu diSn cua Y theo tham s6 beta la m(,t duong thilng NghTa la, cac beta hi�n di�n trong mo hinh phai

a tr�ng thai lliy t�ua b�c 1

Trong chuong nay, h6i quy cling la m(,t khai ni�m quan tr9ng theo

di�n duqc g9i la duong h6i quy Cho nen, khi giai h6i quy tim duqc gia tri

UO'C luqng cua cac beta, ta c6 th€ biSt duqc muc d<) va chi€u huong tac d<)ng cua cac biSn X dSn biSn Y E>i€u nay d6ng nghia voi vi�c kham pha m6i quan h� giua biSn Y voi cac biSn X Cung cftn luu y ring, trong h6i quy, vai tro cua cac biSn duqc thira nh�n ro rang BiSn Y la biSn ph1=1 thu<)c,

no chju sv tac d<)ng cua cac biSn d<)c l�p X Thanh thu ra, nhin o m<)t g6c d<) khac, h6i quy chinh la tim ra muc d<) bi Sn d<)ng trung binh cua bi Sn Y, duoi S\l tac d<)ng cua biSn X

E>i€u quan tr9ng sau hSt la phuong phap lu�n cua kinh tS luqng C1=1 th€, qua trinh nghien cuu m{>t hi�n tuqng kinh tS bing ky thu�t h6i quy thuong b�t dftu bing vi�c xac djnh vein d€ va m1=1c tieu nghien cuu Sau d6 tham khao ly thuy€t kinh t€ lien quan va nhung k€t qua thvc chung c6 truoc Day chinh la n€n tang cho ca so ly lu�n va la can cu d�t ra cac gia thuy€t nghien cuu Buoc tiSp theo la khao sat m�u d�i di�n d€ thu th�p du li�u c6 n<)i dung g�n li€n voi m1=1c tieu nghien cuu K€t qua XU ly du li�u c6 th€ giup ta tim ra m6i quan h� giua cac bi€n NSu k€t qua cac ki€m djnh cho thcly mo hinh duqc su d1=1ng la phu hqp d€ phan tich du li�u, ta c6 th€ d� xuclt nhung dv bao Thong tin cua nhung dv bao nay vira co tinh thvc t€, vira chua d\lllg ham luqng khoa h9c nen dang tin c�y d€ d� xuclt ham y chinh sach ho�c v�n d1=1ng vao viec ra quy€t djnh cho ho�t d<)ng quan tri m<)t doanh nghiep Thi d1=1 nhu dva tren nhung d\l bao tir k€t qua nghien cuu tac d<)ng cua lai suclt cho vay d€n muc cftu vay v6n cua doanh nghiep, Ngan hang nha nuoc c6 th€ ch9n Iva m<)t giai phap t6i uu trong viec di€u chinh khung lai suclt ho�c can d6i l�i viec cung ti�n m�t

CAU HOI CHUONG 1

Cau 1 Phan bi�t:

- SRF v6i PRF?

- SRF d�ng ng�u nhien v6i SRF d�ng xac djnh?

- Mo hinh toan kinh tS v6i mo hinh kinh tS lugng?

- Tham s6 v6i biSn s6?

Cau 2 Phan lo�i cac du li�u sau day:

- Gia vang t�i TP HCM vao cac ngay 15 trong nam 2023?

- Doanh thu/quy cua cong ty XYZ tu 2020 - 2023?

- Nang suftt lua t�i cac tinh cua B6ng bing song Ciro Long trong nam2023?

Thu nh�p binh quan dftu ngucri cua cac nu6c Asean tu nam 2010 2020?

-Cau 3 Cho ham Yi = �1 + �2 Xi + Ui D\Ia vao kiSn thuc kinh tS ho�c kinh nghi�m th\fc tS, hay chi ra biSn ph\l thu9c, biSn d9c l�p; d\I doan dftu cua �2 va giai thich t�i sao, trong cac truang hqp sau day?

- Muc cftu v6i gia tieu th\l m9t lo�i hang tieu dung?

- Doanh thu ban hang v6i chi phi quang cao cua m9t doanh nghi�p?

- Khoang each tu nha dSn trung tam XU ly rac thai v6i gia ban nha?

- Muc cftu vay v6n cua doanh nghi�p v6i lai suftt cho vay cua nganhang?

Cau 4 Qui trinh xay d\lllg PRF nhu th€ nao, neu m9t tinh hu6ng kinh

tS d� minh h9a?

Cau 5 Giai thich m6i quan h� giua PRF v6i SRF?

Cau 6 ThS nao la nhieu ng�u nhien va phftn du trong ham h6i quy? Cau 7 Cho ham Yi = 60 + 8Xi Trong d6, Y la doanh thu ban hang; X

la chi phi quang cao san phdm Hay binh lu�n cac h� s6 h6i quy?,

Cau 8 Hay cho m9t phuong trinh h6i quy v6i vai tro C\l th� cua biSn

Cao 9 Cho cac ham:

- V6i 10 ham neu tren, tir (a) dSn ((j), hay chi ra ham tuySn tinh v6i

tham s6; ham tuySn tinh v6i tham sf> va biSn sf>?

- Hay ch9n ra 1 trucmg hqp va minh hQa b�ng m(>t phuong trinh h6iquy C\l the de chung minh ham tuySn tinh theo tham s6?

Cao 10 M◊t khao sat ve tien luong (BiSn X, don vi: tri�u d6ng/thang)

va muc cAu vi�c lam (BiSn Y, don vi: tram nguai) cua m◊t s6 van phong

( 1 ) Hay giai thich cac dfiu "chfim", duong SRF 1 va SRF?

(2 ) Chi xet 1 diem Mi d�i di�n cho "dam may t9a d(>'' va duong SRF 1 Ch9n diem nay nim phia du6i SRF 1 ( diem chfim den tren so d6 ) D\fa tren

so d6 nay, hay chi ra cac s6 do cua TSS, ESS va RSS?

(3 ) Cac s6 do nay gi6ng va khac nhau nhu the nao so v6i trong so d6 hinh (1.3)?

Cau 12 Cac diem quan sat Mi trong "dam may t9a de)" cua hinh (1.6)

phai c6 vi tri nhu the nao de SRF 1 c6 tinh d�i di�n t6t nhfit cho PRF?

TAI LIEU THAM KHAO CHUONG 1

[1] Baltagi, B H (2008) Econometrics Springer - Fourth Edition.

[2] Bhattarai, D K (2015) Research Methods for Economics and Related

Studies England, UK: ResearchGate.

[3] Christiaan Heij; Paul de Boer; Philip Hans Franses & Teun Kloek;

Herman K van Dijk (2004) Econometric Methods with Applications

in Business and Economics New York: Oxford University Press.

[ 4] Damodar N Gujarati & Dawn C Porter (2009) Basic Econometrics.

The Mc Graw- Hill - Fifth Edition

[ 5] Dorel Savulea and Nicolae Constantinescu (2010) Statistical

Correlation Study Annals of the University of Craiova, Mathematics

and Computer Science Series Volume 37(3).

[6] G.S MADDALA (1998) Introduction to Econometrics Chapitre 3:

Simple Regression Macmillan Publising Company - 2th Edition.

[7] Marko Sarstedt & Erik Mooi (2014) A Concise Guide to Market

Research Springer Texts in Business and Economics.

[8] Tfmg C\lC Th6ng ke (2022) Nien giam Th6ng ke Viit Nam.

[9] Walter Nicholson & Christopher Snyder (2008) Microeconomic

Theory 10th Edition Thomson- South-W estem.

[10] Wooldridge, J M (2002) Introductory Econometric A Modern

Approach 5th Edition

Chuong 2

MO HINH HOI QUY TUYEN TINH HAI BIEN

THEO PHUONG PHAP BINH PHUONG BE NHAT - OLS (ORDINARY LEAST SQUARE)

2.1.1 Ctic giii tfinh cua mo hinh h6i quy tuyin tinh ca min

oe UO'C luQ11g o LS la t6t nhAt thi t6ng the phai thoa man m()t s6 gia thi€t (Assumptions) sau: [2, tr 139 - 141]; [3, tr 62 - 68]; [6, tr 13 - 14] Gia thi€t 1 : Bi€n ph\l thu()c ngdu nhien; Bi€n d()c l�p phi ngdu

Gia thiet 7: Mo hinh duqc xac djnh dung

Gia thi€t 8: Khong c6 da CQng tuySn gifra cac bi€n giai thich cua mo

hinh h6i quy b()i

Djnh ly Gaus-Markov: NSu t6ng the thoa man cac gia thi€t tren thi UO'C luQ11g OLS se la ucrc luqng tuy€n tinh, khong ch�ch, t6t nhAt (Best Linear Unbiased Estimator - BLUE) [8, tr 62 - 63]; [2, tr 145 - 146]

2.1.2 Phirung phtip tang binh phirung be nh/it thong thirung (Ordinary Least Square - OLS)

y tuong cua phuong phap OLS la tim �1 va P2 sao cho t6ng binh

phuong cac phdn du ei c6 gia trj nho nhAt [3, tr 55]; [7, tr 47 - 58]

C\l the, v6i du li�u thu th�p dUQ'C tir viec khao sat m(>t m!u, ta xay d\fllg bieu d6 phan tan M6i diem tren bieu d6 the hien t9a d(> cua m(>t quan sat (Vi d\l: X - thu nh�p; Y - chi tieu) T�p hgp cac diem t9a d(> t�o thanh

"dam may t9a d(>" C6t loi cua h6i quy tuy�n tinh 2 bi�n la tim ra mot ducmg thilng di xuyen qua "tf\lc chinh" cua "dam may t9a d(>" Hieu theo each khac, ta quy W tAt ca cac diem t9a d(> nay v€ m(>t ducmg thilng chung c6 tu each d�i <lien, g9i la ducmg thilng h6i quy M6i diem c6 m(>t khoang each khi chi�u thilng dung xu6ng ducmg h6i quy Khoang each nay la phdn

du (resid, ky hieu ei) N6 chinh la chenh tech gifra gia tri thvc t� quan sat (Yi) v6i gia tri tinh toan Yi (hinh 2.1 )

Ngu6n: Tac gia

Hinh 2.1: Mo phong phtrong phap OLS.

Luu y: Trong SO' d6 hinh (2.1), a€ di nghien cuu, gia sit mdu khao sat c6

12 quan sat Dam may t9a d(> g6m 12 ddu chdm phiin b6 aJu 2 phia duang SRF Cac di€m niim phia tren SRF c6 e; > 0, trong khi nhimg di€m n&m phia duai c6 ej < 0 Day chinh la ca sa khoa h9c cua phuang phap OLS