Tiểu luận kết thúc học phần cơ sở văn hoá việt nam tết trung thu việt nam nét Đẹp còn lưu giữ

Đèn kéo quân thường được trang trí những hình ảnh về các nhân vật lịch sử, các câu chuyện cổ tích hoặc các hoạt động sinh hoạt của người dân.. Đèn ông sao cũng được “ra đời” trong một sự

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP.HCM

TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN CƠ

SỞ VĂN HOÁ VIỆT NAM

Mã lớp học phần

TẾT TRUNG THU VIỆT NAM

-NÉT ĐẸP CÒN LƯU GIỮ

SVTH: Đoàn Bùi Thanh Ngọc

STT - MSSV: - 40.01.614.043

Lớp: TLHGD K49 GVHD: Đặng Ngọc Ngận

TP.HCM, tháng 12/2024

Lời mở đầu

MỤC LỤC

1 Nguồn gốc Tết Trung thu tại Việt Nam

1.1 Du nhập từ văn hoá Trung Quốc

Theo nhiều nghiên cứu, Tết Trung thu tại nhiều nước, bao gồm Việt Nam được du nhập từ văn hoá Trung Quốc - đó là ngày lễ lớn lâu đời thường được tổ chức vào ngày 15 tháng 8

âm lịch hằng năm Thời nhà Lý, Trung thu được phổ biến chủ yếu trong giới vua quan quý tộc, được tổ chức xa hoa ở kinh thành Thăng Long với tục thưởng trăng, ngắm cảnh, ngâm thơ (https://www.studocu.com/vn/document/dai-hoc-su-pham-thanh-pho-ho-chi-minh/lich-su-van-hoa/so-sanh-tet-trung-thu-viet-trung/79056760?origin=home-recent-1) Qua thời gian, dần dần Tết Trung thu mới được phổ biến đến với nhân dân, được nhân dân đón nhận

và trở thành một trong những dịp lễ lớn trong năm

1.2 Bắt nguồn từ nền văn minh lúa nước

Bên cạnh đó có giả thuyết dựa theo nền văn minh lúa nước của người Việt, Tết Trung thu rơi vào giai đoạn người nông dân hoàn thành công việc Cuộc sống của nhân dân gắn liền với đồng ruộng, nên việc mùa màn bội thu mang ý nghĩa vô cùng lớn đến với sự ấm no, sung túc cho cộng đồng Chính vì vậy mà Tết Trung thu cũng được coi là bắt nguồn từ việc người nông dân giai đoạn này tổ chức lễ hội ăn mừng mùa màng bội thu, cảm tạ trời đất, thần linh và tổ tiên Theo giả thuyết này, Tết Trung thu có thể bắt nguồn từ lễ hội mừng mùa, được tổ chức vào thời điểm cuối vụ thu hoạch Đây là lúc nông dân có thời gian nghỉ ngơi, vui chơi sau một năm lao động vất vả Việc ngắm trăng tròn tượng trưng cho sự tròn đầy, no đủ, là một cách để thể hiện niềm vui và sự biết ơn của con người đối với thiên nhiên

1.3 Truyền thuyết về Tết Trung thu

Truyền thuyết về sự ra đời của ngày Tết Trung thu theo lưu truyền của nhân dân Việt Nam

là không ít Thế nhưng phổ biến hơn cả mà hầu hết đứa trẻ con nào cũng được nghe từ khi

bé là câu chuyện về chú Cuội và cây đa Dựa trên chuyện kể, ngày xưa có chú tiều phu tên Cuội Trong một lần vào rừng đốn cùi, chú vô tình thấy hổ mẹ cứu hổ con bằng nắm lá thần Chờ mẹ hổ tha con đi thì Cuội liền đốn cây đa thần về nhà để cứu người và nổi danh khắp nơi từ đó Sau đó nhờ cây thần mà Cuội cứu được con gái một lão địa chủ và cưới được cô làm vợ Tuy nhiên chưa được bao lâu, vợ Cuội bị giết, chú bèn dùng thuốc cứu vợ Nhưng sau khi tỉnh lại, vợ Cuội lại thần trí lẫn lộn, quên trước quên sau Một lần nọ vợ Cuội quên mất lời chồng dặn, đem nước bẩn tưới lên cây đa thần, làm cây bật gốc bay lên trời Cuội về đúng lúc ôm được một gốc cây đa níu lại, nhưng cuối cùng vẫn bị cây kéo bay lên tận cung trăng Từ đó mà mỗi khi nhìn lên vầng trăng rằm, ta sẽ thấy lờ mờ bóng Cuội ngồi dưới gốc cây đa

Ngoài câu chuyện trên, còn một bài Đồng dao rất nổi tiếng về Cuội:

“Chú cuội ngồi gốc cây đa

Để trâu ăn lúa gọi cha ời ời Cha còn cắt cỏ trên trời

Mẹ còn cưỡi ngựa đi mời quan viên

Ông thì cầm bút cầm nghiên Ông thì cầm tiền đi chuộc lá đa…”

Bài Đồng dao này lại kể về một chàng Cuội hay lơ đãng, mơ mộng ngồi ở gốc cây đa, chàng

lỡ làm trâu ăn hết lúa mà nhờ chẳng ai giúp được Hoặc có nơi giải nghĩa rằng đây là chàng Cuội có thói xấu là nói dối, cuối cùng chẳng ai đoái hoài tới lời của Cuội nữa nên chàng đã phải bay lên cung trăng và ôm gốc cây đa Hình tượng về chú Cuội ngồi dưới gốc cây đa là

để giải thích cho những vệt mờ thấy từ mặt trăng - hiện tượng do bề mặt lòi lõm tạo nên Bên cạnh đó câu chuyện dân gian này còn mang theo những bài học quý giá mà người đời trước muốn truyền đạt cho con cháu sau này

2 Tết Trung thu truyền thống

2.1 Các đồ chơi ngày Trung thu

2.1.1 Đèn kéo quân, đèn ông sao, đèn ông sư (đèn cù)

Đây là loại đồ chơi phổ biến đối với thiếu nhi trong dịp Tết Trung thu

Đèn kéo quân có hình dáng như một chiếc lồng đèn ngoài vuông, bên trong có trụ tròn xoay Thân đèn thường được làm bằng tre, trúc hoặc gỗ, tạo thành một khung hình trụ Sáu mặt bên ngoài được dán giấy bóng kính, bên trong có nhiều hình ảnh được vẽ trên giấy Khi đốt nến bên trong, các hình ảnh này sẽ quay tròn tạo nên những hình ảnh động rất sinh động và đẹp mắt Đèn kéo quân thường được trang trí những hình ảnh về các nhân vật lịch sử, các

câu chuyện cổ tích hoặc các hoạt động sinh hoạt của người dân

Theo sự tích, đèn kéo quân được một nông dân nghèo khó tên Lục Đức làm ra Chàng mồ côi cha, rất hiếu thảo với mẹ Vậy nên một hôm nọ nằm mơ, một vị tự nhận là Thái Thượng Lão Quân hiện ra và bày cho Lục Đức cách làm chiếc đèn dâng cho vua Lúc dâng lên cho vua, nhà vua rất hài lòng với chiếc đèn vừa sặc sỡ, vừa mới lạ nên hỏi chàng về ý nghĩa chiếc đèn Lục Đức tâu với vua theo lời Thái Thượng Lão Quân rằng cây trúc ở giữa đèn là

biểu hiện cho trục khôn, còn sáu mặt là sáu tính cách của con người: thương, ghét, giận, buồn, vui, hờn Nhờ ánh đèn mà chong chóng luôn quay sáu mặt giấy, cũng như con người hay thay đổi và tốt lành cũng nhờ đạo đức Sáu mặt đèn làm bằng giấy màu tươi sáng tượng trưng cho cá tính của của con người Vua sau đó ban thưởng cho mẹ con Lục Đức, phong cho chàng làm Van Hộ Hầu Thế là từ đó mỗi khi Tết Trung thu, dân chúng làm những chiếc đèn kéo quân để nhớ lại sự tích chàng Lục Đức hiếu thảo

(https://vi.wikipedia.org/wiki/ Đè n_k é o_qu ân )

Đèn kéo quân không chỉ mang theo niềm vui đến cho thiếu nhi, mà còn là một câu chuyện

để giáo dục trẻ em về lòng hiếu thảo Ngoài ra những hình ảnh được vẽ trên đèn cũng chính

là nơi lưu truyền những thói quen sinh hoạt, câu chuyện cổ tích, lịch sử dân tộc đầy tự hào của nhân dân ta, mang tính giáo dục và tôn vinh giá trị truyền thống

Đèn ông sao bao gồm các phần

chính là khung đèn, mặt đèn và

nguồn sáng (nến) Khung đèn

thường làm những thanh bằng tre

hoặc trúc được chọn lọc kỹ, phải

thật đều và dẻo để dễ uốn cong

Mặt đèn thì thường được làm

bằng giấy bóng kính hoặc giấy

màu, giúp ánh sáng từ bên trong

có thể toả ra đều và lung linh

hơn Nguồn sáng theo truyền

thống là nến, sau này được thay

thế bằng pin hoặc đèn LED

Đèn ông sao cũng được “ra đời”

trong một sự tích khác: Ngày xửa ngày xưa, có một chàng trai sống cùng cha mình, cả hai đều làm nghề làm đèn lồng cho Tết Trung thu Năm nào cũng vậy, họ làm những chiếc đèn lồng hình bầu bí quen thuộc, được nhiều trẻ em yêu thích

Tuy nhiên, chàng trai cảm thấy nhàm chán với những chiếc đèn lồng truyền thống Anh ấp ủ

ý tưởng tạo ra một chiếc đèn lồng mới lạ hơn Sau nhiều đêm trăn trở, anh đã sáng tạo ra một chiếc đèn lồng hình ngôi sao vô cùng độc đáo Ban đầu, người cha phản đối ý tưởng của con trai vì sợ làm ảnh hưởng đến truyền thống gia đình Nhưng với sự kiên trì và đam

mê, chàng trai đã hoàn thành chiếc đèn lồng của mình Chiếc đèn lồng không chỉ đẹp về hình dáng mà còn mang một vẻ đẹp lung linh, huyền ảo nhờ những cánh hoa cườm thảo và những giọt máu vô tình rơi vào Chiếc đèn lồng mới lạ của chàng trai đã gây được tiếng

vang lớn trong làng Các em nhỏ đều thích thú và mong chờ được ngắm nhìn chiếc đèn sao mỗi dịp Tết Trung thu Từ đó, bên cạnh những chiếc đèn lồng truyền thống, những chiếc đèn sao sáng tạo của chàng trai đã trở thành một phần không thể thiếu trong lễ hội Trung thu của làng Câu chuyện của đèn ông sao lại hướng tới việc khuyến khích sự sáng tạo, kiên trì

và khơi dậy đam mê nơi mỗi đứa trẻ khi được nghe kể (https://hanoisteiner.edu.vn/chuyen-ke-nuoi-duong-su-tich-den-ong-sao/) Chiếc đèn lồng ông sao là một biểu tượng đặc trưng cho Tết Trung thu khi nhắc đến thiếu nhi Đèn ông sao được xem như là biểu tượng cho ánh sáng và hi vọng, có hình dạng một ngôi sao năm cánh, được làm từ tre, giấy bóng kính nhiều màu sắc Ngoài ra ngôi sao năm cánh còn đại diện cho ngũ hành (Kim, Mộc, Thuỷ, Hoả, Thổ), tượng trưng cho sự cân bằng và hài hoà trong vũ trụ Và người ta cũng tin rằng ánh sáng của đèn ông sao có thể xua đuổi tà ma, mang lại bình an cho gia đình

Cuối cùng là đèn ông sư, sở dĩ có cái tên đèn

cù vì khi cầm đèn di chuyển, nó có thể quay

như cái cù (một loại con quay ngày xưa) Và

vì chao đèn nhìn giống với chiếc mũ của các

vị hoà thượng nên gọi là đèn ông sư Đèn ông

sư khi làm cần trải qua nhiều công đoạn thủ

công và sự tỉ mỉ Đầu tiên là làm khung, phải

chẻ nứa, tiện bánh xe để uốn thành hình chao

đèn Sau đó là trang trí chao đèn gồm có 6

cánh Công đoạn này cần khéo léo dùng giấy

bóng kính màu kéo căng, dán vào góc bám sát

theo chao đèn, lượng hồ dán phải vừa đủ và

lực tay phải nhịp nhàng Khác với đèn kéo

quân và đèn ông sao, đèn ông sư thường được đẩy trên mặt đất thông qua một cái cán cầm tay làm từ cây đay khô vót thẳng tầm 1m có dán giấy màu Vì vậy nên nghệ nhân cần thêm một công đoạn nữa đó là cắm đèn vào một bánh xe gỗ - cũng là công đoạn khó nhất Nếu không quen tay làm lệch đèn, trong quá trình rước đèn thì đèn sẽ dễ bị tuột mất

(https://vnexpress.net/luu-giu-trung-thu-truyen-thong-qua-chiec-den-cu-4164831.html) Tuy ngày nay đèn cù không còn được phổ biến như ngày trước, nhưng đây vẫn là món đồ chơi đầy thú vị, hấp dẫn, lưu giữ những kỷ niệm của thế hệ trước

Những chiếc đèn lồng đủ màu, đủ kiểu đã trở thành món đồ chơi được yêu thích của trẻ thơ vào dịp Trung thu Vì ngày này các em được mua đồ chơi, được đi chơi khắp xóm, làng cùng bạn bè và hát ca dọc đường mà không bị la mắng

“Chiếc đèn ông sao sao năm cánh tươi màu.

Cán đây rất dài cán cao quá đầu

Em cầm đèn sao em hát vang vang

Đèn sao tươi màu của đềm rằm liên hoan ! Tùng rinh rinh, tùng tùng tùng rinh rinh ! Đây ánh sao vui chiếu xa sáng ngời

Tùng rinh rinh, rinh rinh tùng rinh rinh

Ánh sao Bác Hồ toả sáng nơi nơi ! …”

Hình ảnh rước đèn của thiếu nhi là hình ảnh đặc trưng cho Tết Trung thu, những đường làng, con phố rực rỡ bởi ánh đèn, tiếng cười hát giòn tan rộn ràng của trẻ nhỏ giúp bầu không khí đêm rằm tháng Tám thêm ấm áp, sum vầy

2.1.2 Trống bỏi, mặt nạ giấy bồi, tiến sĩ giấy

Trống bỏi là món đồ chơi Trung thu được ghi lại nguồn gốc là từ làng Báo Đáp (Nam Định), theo từ điển tiếng Việt thì đây là “Trống bằng giấy cho trẻ con chơi, hai bên có hai sợi dây, đầu buộc một hạt nặng, đập vào mặt giấy thành tiếng khi xoay nhanh.” Đó cũng là cấu tạo của trống bỏi: cán, tang, mặt, khung, tay trống… Hình dạng quen thuộc của trống bỏi là chiếc trống nhỏ cầm trên tay với màu vàng và tím, đỏ là chủ yếu Mặt trống là hình ngôi sao năm cánh màu đỏ được in trên mặt giấy trắng nhuộm vàng Trống bỏi truyền thống

có cán bằng tre, dây buộc tay trống là dây gai hoặc chỉ Gồm 4 bánh răng gạt tay trống và tang trống được làm bằng ống nứa rỗng, bịt kín bằng giấy

Nghệ nhân dùng một hỗn hợp đặc biệt từ bột gạo nếp để dán giấy vào tang trống Tang trống sau này được đổi sang chủ yếu làm từ đất sét nên sau khi phơi khô tang trống, nghệ nhân sẽ bắt đầu bọc giấy vào tang và khâu mặt trống Nếu các công đoạn được hoàn thành đúng, thành quả sẽ cho ra tiếng “tạch tạch” vui tai khi xoay trống bỏi (https://vov.vn/xa-hoi/trong-boi-do-choi-trung-thu-truyen-thong-truoc-nguy-co-mai-mot-post964946.vov)

Mặt nạ giấy bồi

Tiến sĩ giấy

Tiến sĩ giấy được chuẩn bị vào Tết Trung thu mang theo ý muốn đỗ đạt những cuộc thi, thành công trong con đường học vấn của nhiều thiếu nhi

2.2 Các hoạt động ngày Tết Trung thu

2.2.1 Bày mâm cỗ

Mâm cỗ Trung thu thường được bày để dâng lên và bày tỏ lòng biết ơn đối với tổ tiên Những thành phần được bày trí trên mâm cỗ truyền thống thường thấy đó là bánh trung thu; đèn lồng (thường là đèn lồng ông sao); bánh kẹo; mâm ngũ quả (tượng trưng cho ngũ hành), tuỳ theo từng vùng miền mà có sự khác biệt trong cách lựa chọn trái cây giữa miền Bắc - Trung - Nam… Ở miền Bắc, mâm ngũ quả chủ yếu là các loại

Mâm cỗ mang ý nghĩa cho sự cân bằng, hài hoà khi các phần được sắp xếp một cách cân

là bánh kẹo, đèn lồng Màu sắc sặc sỡ của mâm cỗ cũng mang lại không khí ấm áp, vui tươi

cho ngày Tết Trung thu

2.2.2 Làm và thưởng thức bánh trung thu

Bánh trung thu là một biểu tượng đặc trưng cho Tết Trung thu Bánh trung thu truyền thống của người Trung Quốc thường dùng bột gạo nếp hoặc bột mì làm vỏ mỏng với nhân đậu đỏ nghiền và trứng muối hoặc thịt xá xíu

Đối với bánh truyền thống vào ngày này của người Hàn Quốc lại được gọi là songpyeon,

được làm từ các nguyên liệu như hạt vừng, đậu đen, đậu xanh, quế, hạt thông, quả óc chó, hạt dẻ, táo tàu và mật ong, và được hấp trên một lớp lá thông, mang hình dạng của trăng

khuyết

Còn ở Nhật Bản, bánh trung thu được gọi là Tsukimi Dango/Otsukimi Dango (với tsukimi

hay otsukimi nghĩa là ngắm trăng), với vỏ dẻo được làm từ bột nếp và nhân thường là đậu

đỏ hoặc đậu xanh

Đến với bánh trung thu Việt Nam, hai loại bánh quen thuộc thường thấy đó là bánh nướng

và bánh dẻo Cả hai loại đều có dạng hình tròn như bánh trung thu truyền thống, khác nhau

ở vỏ bánh - một loại dẻo và một loại cứng Vỏ bánh dẻo thường được làm từ bột gạo nếp mịn rang, còn vỏ bánh nướng thì thường được làm từ bột mì Nhân bánh trung thu Việt Nam bao gồm cả nhân ngọt và thập cẩm Nhân ngọt chủ yếu là những nguyên liệu được sên lại như đậu xanh, khoai môn,… và nhân thập cẩm thường gồm thịt mỡ, lạp xưởng, các loại hạt, mứt,…

Hoạt động làm bánh trung thu có thể tham gia cùng nhau để tạo thêm sự kết nối với mọi người Bánh trung thu thường được thưởng thức chung với trà và chia sẻ cùng người thân Ngoài ra bánh trung thu còn được xem là quà tặng ở mỗi dịp Tết Trung thu, nó trở thành một món quà nhằm san sẻ niềm vui và tạo những kỷ niệm đẹp với nhau

2.3.3 Rước đèn ông sao

2.2.4 Múa lân/sư tử

Hoạt động múa lân thường được tổ chức theo dạng diễu hành quanh các con phố, đường làng để mang không khí lễ hội đến mọi nhà Các đoàn múa lân sẽ bao gồm người đóng con lân, ông Địa (nhiều ghi chép đây là hiện thân của Đức Di Lặc) và không thể thiếu phần âm nhạc Âm nhạc sôi động, nhịp nhàng đặc trưng của múa lân được tạo nên bởi sự kết hợp giữa trống lân (nhạc cụ chính và quan trọng nhất trong đội múa lân), chũm choẹ (hai tấm đồng nhỏ úp vào nhau), thanh la (một nhạc cụ bằng đồng, có hình dạng tròn dẹt) và não bạt (một loại nhạc cụ bằng đồng, có hình dạng giống như chiếc nón úp ngược)… tùy theo từng vùng miền và phong cách biểu diễn, người ta còn có thể sử dụng thêm một số nhạc cụ khác Theo truyền thuyết, Lân là một con thú rất hung dữ, chuyên ăn thịt người và năm nào cũng xuất hiện phá phách vào mỗi dịp Tết Trung Thu.Dân làng vô cùng khiếp sợ, không ai dám

ra khỏi nhà Thấy vậy, Đức Phật Di Lặc đã hóa thân thành ông Địa để thu phục con lân Ông Địa đã lên núi tìm hái một loại cỏ linh chi quý hiếm và mang xuống dụ dỗ con lân ăn Ăn phải loại cỏ này, con lân từ một con vật hung dữ trở nên hiền lành, chỉ thích ăn rau cỏ

Từ đó, ông Địa đã thuần phục được con lân và dạy nó múa Mỗi năm, vào dịp Tết Trung thu, ông Địa lại dẫn lân đi khắp các làng mạc để biểu diễn, mang lại niềm vui và may mắn cho mọi người

Đối với múa sư tử, có một sự tích như sau: “Ngày xưa, tại một khu rừng nọ có một chàng tiều phu Một đêm trung thu trăng sáng, chàng bắt gặp một con sư tử to khoẻ đang vờn bóng trăng bên bờ suối trong rừng Sư tử nhảy xuống suối vồ bóng trăng, nhưng mỗi lần như vậy thì bóng trăng lại tan biến Sư tử nổi cơn thịnh nộ, xông vào bản gần đó phá phách Nghe dân bản kêu cứu, chành tiều phu đốn một cành cây làm gậy Sau nhiều lần nỗ lực, chàng đã

hạ thủ sư tử Dân làng kính phục sức mạnh của chàng trai và xin chàng biểu diễn lại cuộc đọ sức với chúa sơn lâm Từ đó thành lệ, cứ đền ngày rằm tháng tám hằng năm, dân bản lại tổ chức múa sư tử Hai người đóng vai chàng tiều phu dũng cảm và sư tử hùng mạnh quần nhau bằng các thế võ, mô phỏng cuộc đấu vĩ đại của chàng tiều phu để cứu sống dân bản.” (https://www.studocu.com/vn/document/ueh-international-school-of-business/principle-of-marketing/tet-trung-thu-abc/69605068?origin=home-recent-5)

Sự kết hợp giữa chuyển động của con lân/sư, màn pha trò của ông Địa cùng âm nhạc sôi động, náo nhiệt giúp múa lân/sư tử không chỉ là một màn biểu diễn nghệ thuật mà còn mang