Luận văn thạc sĩ Quản lý giáo dục: Quản lý hoạt động dạy học môn Hóa học theo hướng trải nghiệm ở trường Trung học cơ sở - Trung học phổ thông Hà Thành, quận Bắc Từ Liêm, thành phố Hà Nội

Đánh giá của cán bộ quản lý, giáo viên về thực trạng quản lý cơsở vật chất, thiết bị dạy học cho hoạt động dạy theo hướng trải nghiệm ở Trường THCS - THPT Ha Thành...-- --- 5: Thực trạng

ĐẠI HỌC QUOC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

PHẠM THỊ THU

QUAN LÝ HOAT ĐỘNG DAY HỌC MÔN HÓA HỌC

THEO HƯỚNG TRẢI NGHIỆM Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ

-TRUNG HỌC PHỎ THÔNG HÀ THÀNH, QUẬN BẮC TỪ LIÊM,

THÀNH PHÓ HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

HÀ NỘI - 2021

ĐẠI HỌC QUOC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

PHẠM THỊ THU

QUAN LÝ HOAT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN HÓA HỌC

THEO HƯỚNG TRẢI NGHIỆM Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ

-TRUNG HỌC PHỎ THÔNG HÀ THÀNH, QUẬN BẮC TỪ LIÊM,

THÀNH PHÓ HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUAN LÝ GIÁO DỤC

Chuyên ngành: Quản lý giáo dục

Mã sô: 8140114.01

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS PHAM VAN THUAN

HÀ NỘI - 2021

LOI CAM ON

Trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thiện luận văn, tác gia đã nhận

được sự động viên, khuyến khích, tạo điều kiện và giúp đỡ nhiệt tình của các cấp

lãnh đạo, các thầy cô giáo, đồng nghiệp, bạn bè và gia đình

Với tình cảm chân thành, tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới:

PGS.TS Phạm Văn Thuần Các thầy cô giáo đã tận tình giảng dạy, giúp đỡ,

cung cấp tài liệu, hướng dẫn tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu khoa học.

Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng và giáo viên, học sinh các trường THCS-THPT

Hà Thành đã ủng hộ và khích lệ tôi trong quá trình nghiên cứu và viết luận văn

Mặc dù đã hết sức cố gang trong quá trình học tập, nghiên cứu, song với thời

gian còn hạn chế, kinh nghiệm quản lý chưa nhiều mà thực tiễn công tác quản lý vô

cùng sinh động và có nhiều vấn đề cần giải quyết Vì vậy, luận văn không tránhkhỏi những thiếu sót Kính mong nhận được sự đóng góp, chỉ bảo của các thầy, côtrong Hội đồng khoa học, bạn bè đồng nghiệp và bạn đọc để vấn đề nghiên cứu

được hoàn thiện và có giá tri thực tiễn hơn.

Xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày 20 tháng 07 năm 2021

Tác giả

Phạm Thị Thu

DANH MỤC CÁC CHỮ VIET TAT

Các từ viết tắt | Viết đầy đủ

MỤC LỤC

Trang

LOT CAM OD 0 4AAgAgAAâAẠAẢ Ỏ 1

Danh mục các chữ viẾt tắt - St tEStSkEEEEkSEEEEEEEEEKEEEETT Exxg1xcrreu ii

Danh mục các bảng - c1 1219211191111 111911 9111 011 E1 TH HH nh vii

Danh mục biểu đồ, sơ d6 cccccceccssssecsssesssesececsesussesucacsveueaesnsassesucsesucassesucarsnsessesecavane 1X

(90710 ẻ A“—Đ , |CHUONG 1: CƠ SO LÝ LUẬN VE QUAN LY HOAT DONG DẠY HOC

MON HOA HỌC THEO HUONG TRAI NGHIỆM Ở TRUONG TRUNG

HOC PHO THONG oo cccccccssscssesssessesssessesssessessecssessessusssecsessusssesssessessesssessessseesecsses 61.1 Tống quan nghiên cứu vấn đề -2-2 + x+Sx+Ex£Ex£EEEEEeEEeEkerkerkerkerree 6

1.1.1 Những nghién CỨU Quoc ẨẾ -2-52 S£SE+EE‡EE‡EE2EEEEEEEEEEEEEEEEEEEkrrkerkered 6

1.1.2 Những nghién CỨU Ở trONG HƯỚC à Ăn rệt 7

1.2 Một số khái niệm CO bản 2 2© 2+ E+EE£2EE£EEEEEESEEEEECEEEEEkrrkrrrkrrkrrree 9

1.2.1 Quản lý, quản lý giáo AUC Ăn kiệt 9

1.2.2 Hoạt động dạy hoc và hoạt động dạy học theo hướng trải nghiệm 12 1.2.3 Quản lý hoạt động dạy học theo hướng trải nghiệm và quản lý hoạt

động day học môn Hóa học theo hướng trải nghiỆNH -.- ~- «<< <<<<<<«2 14

1.3 Hoạt động dạy học môn Hóa học theo hướng trải nghiệm ở Trường

trung học phố thông 2-2-2 +E2EE+EE2EE2EEE2E121117121121171111 11.1111 cre 15

1.3.1 Đặc điểm hoạt động dạy học môn Hóa học ở trường trung học phổthông theo chương trình giáo dục phổ thông tới -:+ s+cs+cse+see: 15

1.3.2 Nội dung hoạt động dạy học môn Hóa học theo hướng trải nghiệm

ở Trường trung học pho thong -:-2-52 5e Se+S++SE£EE‡EEEEeEEeEkerxerxereerkees 16

1.4 Nội dung quản lý hoạt động dạy học môn Hóa học theo hướng trải

nghiệm ở trường trung học phố thông 2-2 2 2 E+Ex+EE+EEeEEerxerxerxered 25

1.4.1 Xây dựng kế hoạch day học môn Hóa học theo hướng trải nghiệm

ở trường trung học phổ thong :-5555 St ESEEEEEEEEEEEkerkerkerkerree 251.4.2 Tổ chức triển khai các hoạt động dạy học môn Hoá học theo hướng

CAL HIĐ ÏÏỆTHH - Gv TH HH TH Hệ 27

1.4.3 Chỉ đạo triển khai các hoạt động dạy học môn Hoá học theo hướng

trải HĐ ÏÏỆTHH - Gv TH HH Hệ 31

11

1.4.4 Kiểm tra, đánh giá hoạt dạy học môn Hoá học theo hướng trải nghiệm 321.5 Các yếu tố ảnh hướng đến quản lý hoạt động dạy học môn Hoá học

theo hướng trải nghiệm ở Trường trung học pho thông 5 ¿ 34

1.5.1 Nhận thức và năng lực của cản bộ quản Ïý -s«<<«<<<cesesee 34

1.5.2 Các yếu t6 thuộc về đội ngũ giáo viên và học sinh -:-se-: 351.5.3 Các diéu kiện phục vụ cho dạy học môn Hóa học ««- 35KẾT LUẬN CHUONG -2¿ 22222+2EEEEttEEEEErrrrErrriirrriiried 37

CHƯƠNG 2: THUC TRANG QUAN LÝ HOAT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN

HÓA HỌC THEO HUONG TRAI NGHIỆM Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC

CƠ SỞ - TRUNG HỌC PHO THONG HÀ THÀNH 2-2222 s2 38

2.1 Đặc điểm vi trí địa lý, kinh tế - xã hội quận Bắc Từ Liêm - Hà Nội 38

2.1.1 Đặc điểm về điều kiện tự nhiên, tình hình kinh tế, xã hội quận Bắc

Từ Liêm, Thành phố Hà NO iescecceccescescsssessessessessessessessesssssessessessessessessesseeseeseeses 38

2.1.2 Tình hình giáo dục và đào tạo của Trường trung học cơ sở - Trung

học pho thông Hà Thhànhh - + 25 k£EE‡EE+E£EE£EEEEEEEEEEEEEEEEEEEEkerkrrerkerrei 392.2 Khái quát về hoạt động khảo Sat 2-2 522S2+EE2EeEEeEErrkerkerrrrred 45

VN (1 0 Na 45

2.2.2 DOL (WONG 108 ha aaaa 45

2.2.3 NGI CUNG KNGO 5 7 e 45

2.2.4 Phương pháp khảo sát và xử lý kết quả khảo sát -5- 46

2.2.5 Thời gian khảO Sƒ + 3v vn giết 48

2.3 Thực trạng hoạt động dạy học môn Hoá học theo hướng trải nghiệm ở

trường THCS — THPT Hà Thành G2 22 32831 3*E2EEEEEsrrrrrrsrrrvrs 48

2.3.1 Thực trạng VỀ mục tiêu day học môn Hóa hoc theo hướng trải nghiệm 48

2.3.2 Thực trạng nội dung dạy hoc môn Hoá học theo hướng trải nghiệm 5Ô

2.3.3 Thực trạng hình thức và phương pháp dạy học môn Hoá học theo

hướng trải NGNICM + <3 nọ TH TH Hư cưng 52

2.3.4 Thực trạng kiểm tra đánh giá học sinh trong dạy hoc môn Hóa học

theo hướng trải ng hiỆ TH cà + ng TH ng trệt 56

2.3.5 Thực trạng điều kiện tổ chức hoạt động dạy học môn Hoá học theo

hướng trải NGNICM - c5 KH TH HH nh ngà 59

1V

2.4 Thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn Hoá học theo hướng trải

nghiệm ở Trường trung học cơ sở - Trung học phô thông Hà Thành 61

2.4.1 Thực trạng nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh về

day học môn Hóa học theo hướng trải nghiém s55 <ssss+s+sxx2 61

2.4.2 Thực trạng xây dựng kế hoạch hoạt động dạy học môn Hóa học

theo hướng trải nghiệm cho học sinh Trường trung học cơ sở - Trung học

phổ thông Hà THANN cecsceccccsesscessesssessesssessesssessessesssessesssessecsusssecsessseesesssessesaveess 632.4.3 Thực trạng tổ chức thực hiện hoạt động dạy học môn Hóa học theo

hướng trải nghiệm ở Trường trung học cơ sở - Trung học pho thông Hà Thanh 652.4.4 Thực trạng chỉ đạo triển khai hoạt động dạy học môn Hóa học theo

hướng trải NGNIEM «cv TH TH HH nếp 67

2.4.5 Thực trang kiểm tra đánh giá hoạt động dạy học theo hướng trải nghiệm 69

2.5 Thực trạng ảnh hướng của các yếu tố quản lý tới hoạt động dạy học

môn Hoá học theo hướng trải nghiệm ở Trường trung học cơ sở - Trung

học pho thông Hà Thành: 2-2 s s E£EE£EE£EE£EEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEerkerkerkrree 712.6 Đánh giá chung về thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn Hóa

học theo hướng trải nghiệm ở Trường trung học cơ sở - Trung học phố

thong Ha Thanh ccc (3 74

2.6.1 Di€M MANN nnnnnố n6 74P220 ha 742.6.3 Nguyên nhân tôn tại, hạn chế -:©-++ +t++teEteEkeEterkerkerkereered 752.6.4 Các vấn dé cẩn giải QUYEE ceccecsesscessesssessesseessessesssecsesssessecsesssessesssessesseeess 76.430009/.)89210/9)c 2111177 T1

CHƯƠNG 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN

HOA HỌC THEO HƯỚNG TRAI NGHIỆM Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC

CƠ SỞ - TRUNG HOC PHO THONG HÀ THÀNH - 2-25 79

3.1 Nguyên tắc đề xuất giải phápp -2-2-5 Ekerkererererrerrưeu 79

3.1.1 Đảm bảo tính pháp Ìý - cc vn ng văn 79

3.1.2 Đảm bảo tinh đồng bộ 2-5555 SESteEEeEEeEEEEEEEEEEEEEEerkerkerkerrees 793.1.3 Đảm bảo tính thực tiỄN - 5-5 Set St SE +ESESEEEEEEEEEESEEEEEEEErErtsrrrrrrrerres 793.1.4 Đảm bảo tinh hệ thỐng 2: St St‡EteEềEEeEEEEEEEEEEEEEEEEkerkerkerkerkek 803.1.5 Nguyên tắc đảm bảo tinh hiệu Qua ccceccecceccecceccescesvssvessessessessessesseeseeseesee 80

3.2 Một số biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Hóa học theo hướng

trải nghiệm ở Trường trung học cơ sở - Trung học phố thông Hà Thành S0

3.2.1 Tổ chức các hoạt động nâng cao nhận thức về day học và quản

lý dạy học theo hướng trải nghiệm cho các lực lượng giáo duc và học

J1//847.8//.,J200nn85758 80

3.2.2 Xây dựng kế hoạch day học môn Hóa học theo hướng trải nghiệm,phù hợp với đặc điểm của trường THPT ngoài công lập -. -:-:-5¿ 823.2.3 Chỉ đạo tổ chức bôi dưỡng năng lực cho cán bộ quản lý, giáo viên

day môn Hóa học theo hướng trải n9 hÏỆHH -c - ccScS*+vEeeeeeeeeseexesvs 84

3.2.4 Chi đạo tổ chuyên môn tô chức thiết kế bài giảng STEM gắn với môn

3.2.5 Tổ chức xây dựng bộ tiêu chí đánh giá hoạt động day học môn Hóa

học theo hướng trải nghiem cv nhnnHnng nưệt 91

3.2.6 Quan lý việc trang bi va sử dung cơ sở vat chất, thiết bi day hoc

môn Hóa học theo hướng trải HỆ NH che rệt 95

3.3 Mối quan hệ giữa các biện phápp - + setxeEEeEEeEEeEEerkerkerkerkerkee 97

3.4 Khảo nghiệm về tính khả thi và cấp thiết -2-2 55c2csccxczeered 99

3.4.1 Mục đích khảo 1ghiém - «cv net 99

3.4.2 Đối tượng khảo ng hiỆN vaeseecceccescssessessessessessessessessessessessessessesseeseeseesvess 100

3.4.3 Nội dung và phương pháp khảo nghiéM -ccs«cc+sccesse 100

3.4.4 Kết quả khảo NhiGM occceccecccssessessessessessessessessessecsessessessessecsessessessecseeses 100KET LUAN CHUONG3 17 Ã 105

KET LUẬN VÀ KHUYEN NGHID 0 00 0.ccccccsscsssessssssessssssessesssessecsssssessesssessecseeeses 106

TÀI LIEU THAM KHẢO -22-22 52 E2£EECEEECSEECEEEEEEE 221221221 21.crrce 108

PHỤ LỤC

VI

DANH MUC CAC BANG

Mô tả năng lực cần dat của môn hóa học trong chương trìnhTrung học phổ thông - 2£ £©E£+E+£E££E££E£EE£EEtEEeEEerEerxerxerxee 17Một số công cụ đánh giá trong tổ chức Hoạt động trải nghiệm 22Thống kê số lượng đội ngũ giáo viên và học sinh THCS - THPT

MS 0 4]

Quy mô hoc sinh của trường Truong THCS - THPT Ha Thanh

tty MAM 2017 — 2021 wee eeeccececeeeceeeseceecseesecsesseeseeseeseeseeeeeeseeseeeeeeees 4]

Tổng hop kết qua đánh giá học tập môn Hóa hoc ở TrườngTHCS - THPT Hà Thành 4 năm gần đây - 2-5252 42Tổng hợp Kết quả thi trung học phố thông môn Hóa học ở

Trường THCS — THPT Hà Thành 3 năm gần đây - 42Bảng so sánh sự lựa chọn các môn trong kỳ thi trung học phổ

thông Quốc gia trong 3 năm gần đây của Trường THCS — THPT

PEMN 0À 43

Thống kê cơ sở vật chất, thiết bị dạy học của trường Trường

THCS — THPT Hà Thành năm 2020 - 2021 - -5++s<++++ 44

Đối tượng nghiên cứu eceeceecseeseessessesssessesseessessecssessesssessessesssesseeseesses 45

Điểm chuẩn với từng mức độ đánh giá - + +5 +s++szxe+xee: 47

Ý kiến của cán bộ quản lý và giáo viên về mục tiêu dạy học môn

Hóa học theo hướng trải nghiệm ở Trường THCS — THPT Hà Thành 48

Ý kiến của cán bộ quản lý và giáo viên về nội dung dạy học môn Hóa

học theo hướng trải nghiệm ở Trường THCS — THPT Hà Thành 50

Ý kiến của học sinh về hình thức dạy học môn Hóa học theo

hướng trải nghiệm ở Trường Trường THCS — THPT Hà Thành 52

Ý kiến của học sinh về thực trạng đổi mới phương pháp day học

môn Hóa học theo hướng trải nghiệm ở Trường THCS — THPT

Đánh giá của học sinh về thực trạng học môn Hóa học của học

sinh theo hướng trải nghiệm ở trường THCS — THPT Hà Thành 57

Đánh giá của học sinh về thực trạng kiểm tra đánh giá trải

nghiệm môn Hóa học của HS Trường THCS — THPT Hà Thành 58

VI

Đánh giá của cán bộ quản lý, giáo viên về thực trạng quản lý cơ

sở vật chất, thiết bị dạy học cho hoạt động dạy theo hướng trải

nghiệm ở Trường THCS - THPT Ha Thành - 5:

Thực trạng xây dựng kế hoạch hoạt động dạy học môn Hóa học

theo hướng trải nghiệm ở Trường trung học cơ sở - Trung học

phổ thông Hà Thành 2 2 2 £+E££E££E2E£2EE£E£EEEEEEerEerkered

Thực trạng tô chức thực hiện dạy học cho hoạt động dạy theo

hướng trải nghiệm ở Trường THCS — THPT Hà Thành

Thực trạng kiểm tra, đánh giá hoạt động quản lý dạy học môn

Hóa học theo hướng trải nghiệm cho học sinh Trường trung học

cơ sở - Trung học phô thông Ha Thành ¿2 2 25+:Thực trạng ảnh hưởng của các yếu tố quản lý tới hoạt động day

học môn Hóa học theo hướng trải nghiệm ở Trường THCS —

THPT Ha Thanh ee

Kết quả khảo nghiệm tinh cấp thiết của các biện pháp quản lý Kết quả khảo nghiệm tinh khả thi của các biện pháp quản ly

VII

Biểu đồ 2.1.

Biểu đồ 2.2.

Biểu đồ 2.3

DANH MỤC BIEU DO, SƠ DO

Tự đánh giá của học sinh về mức độ đổi mới hình thức dạy học

theo hướng trải nghiỆm - G25 1123139 EkeiEekeekrrerekre 53

Đánh giá của hoc sinh về thực trạng đổi mới phương pháp day

học môn Hóa học theo hướng trải nghiệm 5+ ++s++<+>+ 56

Đánh giá của học sinh về công tác kiểm tra, đánh giá 59

Biêu đô 2.4 Y kiên của cán bộ quan lý và giáo viên vé tâm quan trọng của

hoạt động dạy học môn Hóa học theo hướng trải nghiệm cho học

sinh trung học phổ thông -2-2 E£E+EE££E+EEeEEeEEerxerkerkered 61

Ý kiến của học sinh về tầm quan trọng của hoạt động dạy học

môn Hóa học theo hướng trải nghiệm 555555 <+++s++ss2 62

Kết quả khảo sát tính cấp thiết của các biện pháp 102Kết qua khảo sát tính khả thi của các biện pháp - 104

Quá trình tương tác trong quản lý giáo UC «<-sc+<x<++ 10

Sơ đồ mô tả mô hình học tập trải nghiệm của Kolb - 14

Sơ đồ tổ chức Trường THCS-THPT Hà Thành :-5- 40Mối quan hệ giữa các biện pháp quản lý -¿52s ©5z+5ze: 99

1X

MỞ DAU

1 Lý do chọn đề tài

Trong thế kỷ 21, thế giới đang hướng đến một nền giáo dục tiến bộ, mà ở đógiá trị của tự do được đề cao, học thông qua trải nghiệm, học tập phải gan liền vớilợi ích của cuộc sống, học là dé thích ứng với môi trường cuộc sống luôn thay đôi.Trong nền giáo dục tiễn bộ ay, “học tap trai nghiệm” được xem là một lí thuyết học

tập đóng vai trò trung tâm.

Đề đánh giá chất lượng giáo dục của một cơ sở giáo dục hay một trường họcphần lớn dựa trên chất lượng giáo dục Với ngôi trường ngoài công lập thì hiệu quảgiáo dục đóng vai trò quan trọng đề thu hút sự tin tưởng của phụ huynh và số lượnghọc sinh theo học Vậy, việc tô chức giáo dục như thé nào dé hoc sinh muốn học,thích học và có hiệu quả giáo dục tốt đòi hỏi nhà trường, người quản lý có kế hoạchtriển khai đến từng bộ môn, trong đó có môn Hóa học Thực hiện điểm mới chương

trình giáo dục phổ thông 2018, hoạt động dạy học theo hướng tiếp cận năng lực học

sinh, lấy học sinh làm trung tâm và giáo dục phân hóa định hướng nghề nghiệp.Chuyên việc thay truyền thụ kiến thức độc thoại, độc quyền đánh giá, trò ghi chép vàthuộc lòng sang thầy hướng dẫn, trò tìm kiếm thông tin, tương tác, trò đánh giá lẫnnhau, phản hôi thông tin, tự điều chỉnh và trò chiếm lĩnh thông tin đưới sự quản lý tổchức của thầy Việc quản lý hoạt động trải nghiệm trong dạy học cho học sinh chủđộng tích cực trong học tập là điều không thê thiếu trong giảng dạy môn Hóa học

Theo quy chế xét tốt nghiệp và tuyên sinh đại học trong những năm gan đây,

việc xét tốt nghiệp dựa trên 3 môn bắt buộc Toán, Văn, Ngoại ngữ và chọn tổ hợp

KHTN (KHTN gồm Vật lý, Hóa học, Sinh học) hoặc KHXH (KHXH gồm Lịch sử,

Địa lý, Giáo dục công dân) thì số lượng lớn học sinh trường ngoài công lập chọn tổhợp khoa học xã hội Việc cần thiết dé rà soát lại và nhận ra ưu điểm và mặt hạn chếcủa việc dạy môn Hóa học trong tô hợp KHTN nhằm tìm ra phương pháp hap dan,khoa học và cần lôi cuốn giúp học sinh lựa chọn môn Hóa học

Vốn kiến thức môn Hóa học của học sinh khối THCS tuy chưa nhiều nhưng

là khối kiến thức rất cơ bản làm tiền đề giúp các em học tốt môn Hóa khi sang giaiđoạn học THPT Tuy nhiên, trên thực tế khi thi tuyển vào lớp 10 các em thường

chọn điểm các môn học Toán, Văn, Ngoại ngữ và Lịch sử Do vậy môn Hóa học ítđược các em quan tâm hơn Còn đối với các trường THPT ngoài công lập có điểmxét tuyên vào 10 không đồng đều và thấp, số đông các trường xét học sinh xét học

bạ và có học lực lớp 9 ở mức trung bình, thậm chí học sinh không thi lấy điểm xét

tuyển 10 Do vậy, học sinh thường quên kiến thức cơ bản môn Hóa học Việc cầnthiết đưa hoạt động trải nghiệm trong giảng dạy môn Hóa học giúp các em dé nhớ,

dễ hiểu nâng cao tính hấp dẫn môn học Học sinh tích cực học môn Hóa học, tíchlũy vốn kiến thức giúp các em vững vàng trong nghề nghiệp tương lai

Kiến thức môn Hóa học thực tế, gần gũi và rất nhiều ứng dụng trong cuộcsống nên Hóa hoc là một trong những môn được các trường chon dé đánh giá hoạt

động trải nghiệm Trải nghiệm môn Hóa học và các môn KHTN còn là cách dạy kỹ

năng sống cho học sinh Những hình ảnh được dùng truyền thông, xây dựng hình

ảnh thương hiệu cho nhà trường Đặc biệt với các trường ngoai công lập trong khi

trường công lập vẫn đang chiếm ưu thế, sự cạnh tranh trong tuyên sinh gay gắt

Tiếp tục thực hiện nghị quyết 29 -NQ/TW năm 2013 về đổi mới căn bản toàndiện, học đi đôi với hành, học trong nhà trường gan với những vấn đề thực tiễn Đó

là đổi mới mạnh mẽ, sâu sắc tư duy giáo dục; đôi mới mạnh mẽ va đồng bộ các yếu

tố cơ bản của chương trình giáo dục (mục tiêu, nội dung, phương pháp ) theo

hướng phát trién phẩm chat va năng lực người học; giáo dục con người vừa đáp ứng

yêu cầu xã hội vừa phát triển cao nhất tiềm năng của mỗi cá nhân; tập trung dạy

cach học, cách nghĩ và tự học; coi trọng hoạt động học tập trải nghiệm sáng tạo của

người học Điều này cho phép khăng định, học tập trải nghiệm chính là một cơ sở líthuyết học tập cho việc đôi mới dạy học trong bối cảnh đổi mới giáo dục Việt Namhiện nay Việc tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Hóa học là phùhợp nhăm hình thành năng lực phẩm chất người học

Xuất phát từ những yêu cầu cả về mặt lý luận và thực tiễn như trên, với tưcách là tổ trưởng bộ môn vừa là một giáo viên trực tiếp đứng lớp giảng dạy bộ mônHóa học, trước những trăn trở về chất lượng giáo dục và định hướng môn học chohướng nghiệp của học sinh, tác giả chọn đề tài nghiên cứu: “Quản lý hoạt động dạy

học môn Hóa học theo hướng trải nghiệm ở Trường trung học cơ sở - Trung học

phổ thông Hà Thành, quận Bắc Từ Liêm, thành phố Hà Nội”

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở lý luận và thực tiễn quản lý hoạt động dạy học môn Hóa học theo

định hướng trải nghiệm ở trường THCS - THPT Hà Thành quận Bắc Từ Liêm,thành phó Hà Nội, đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Hóahọc theo hướng trải nghiệm nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới, nâng cao tính chủ động

tích cực của học sinh và qua đó góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, tạo thương

hiệu riêng cho nhà trường.

3 Câu hỏi nghiên cứu

Trong bối cảnh thực hiện chương trình giáo dục phổ thông 2018, cần có biện

pháp nao dé quản lý hoạt động dạy học môn Hóa hoc theo hướng trải nghiệm cho

học sinh Trường THCS - THPT Hà Thành quận Bắc Từ Liêm, thành phó Hà Nội?

4 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

4.1 Khách thể nghiên cứu

Hoạt động dạy học môn Hóa học theo hướng trải nghiệm khối THPT củaTrường THCS - THPT Hà Thành quận Bắc Từ Liêm, thành phố Hà Nội

4.2 Đối tượng nghiên cứu

Quản lý hoạt động dạy học môn Hóa học theo hướng trải nghiệm ở Trường

THCS - THPT Hà Thành.

5 Giả thuyết nghiên cứu

Quản lý hoạt động dạy học môn Hóa học theo hướng trải nghiệm ở THCS

-THPT Hà Thành quận Bắc Từ Liêm, thành phố Hà Nội đã có những thành tích nhấtđịnh, mặc dù vậy vẫn còn có những khó khăn, hạn chế, bất cập so với yêu cầu đôimới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo Nếu áp dụng những biện pháp quản lý

hoạt động dạy học môn Hóa học theo hướng trải nghiệm cho học sinh phù hợp với

cách tiếp cận quản lý hoạt động dạy và học sẽ góp phần nâng cao chất lượng dạyhọc môn hóa học và chất lượng giáo dục toàn diện cho học sinh ở trường THCS -THPT Hà Thành quận Bắc Từ Liêm, thành phố Hà Nội trong giai đoạn hiện nay

6 Nhiệm vụ nghiên cứu

6.1 Nghiên cứu cơ sở lí luận về quản lý hoạt động dạy học môn Hóa họctheo hướng trải nghiệm ở trường trung học phô thông

6.2 Đánh giá thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn Hóa học theo hướng

trải nghiệm của giáo viên ở Trường THCS — THPT Hà Thành, quận Bắc Từ Liêm,thành phố Hà Nội

6.3 Đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Hóa học theohướng trải nghiệm ở Trường THCS - THPT Hà Thành, quận Bắc Từ Liêm thành

pho Hà Nội.

7 Phạm vi nghiên cứu

7.1 Nội dung nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu quản lý hoạt động dạy học môn Hóa học theohướng theo hướng trải nghiệm cho khối trung học phổ thông ở trường THCS -THPT Hà Thành, quận Bắc Từ Liêm, thành phó Hà Nội

7.2 Giới hạn về thời gian khảo sát

Các thông tin về thực trạng được khảo sát, đánh giá trong khoảng thời gian 3

năm học: 2018- 2019, 2019 — 2020 và 2020 — 2021.

7.3 Giới hạn về khách thể điều tra, khảo sát

- Hiệu trưởng (01 người), Phó Hiệu trưởng (03 người) của Trường THCS —

THPT Hà Thành, 14 cán bộ quản lý cấp tổ bộ môn

- 66 giáo viên của Trường THCS — THPT Hà Thanh gồm cả GV dạy môn Hóa học

- Học sinh: 300 HS/3 khối lớp 10, 11, 12 Trường THCS — THPT Hà Thành

8 Phương pháp nghiên cứu

8.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận

Phân tích, tổng hợp, khái quát hóa và hệ thống hóa các vấn đề lý luận, kháiniệm nghiên cứu liên quan đến đề tài

8.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi: Dùng phiếu hỏi ý kiến giáo viên, học

sinh, cán bộ quản lý, dé khảo sát thực tế việc dạy của giáo viên, học của học sinh,

quản lý dạy học môn Hóa học.

- Phương pháp dùng phiếu xin ý kiến chuyên gia về các vấn đề có có liênquan đến việc day Hóa học, học Hóa học, quản ly day học môn Hóa học va tính cấpthiết, khả thi của các biện pháp quản lí dạy học môn Hóa học theo hướng phát triểnnăng lực cho học sinh mà dé tài đề xuất Việc lay ý kiến chuyên gia tổ chức theo

cách trao đổi hoặc xin ý kiến đóng góp bằng văn bản Phương pháp này được sửdụng ngay từ khâu xây dựng đề cương, góp ý bộ công cụ, góp ý vào nhận định đánhgiá thực trạng hoặc vào các giải pháp đề xuất

- Phương pháp quan sát: Quan sát cách thức quản lý hoạt động giảng dạy

môn Hóa học của Hiệu trưởng, trực tiếp lên lớp dự giờ dạy học Hóa học, quan sát

việc dạy của giáo viên, việc học của học sinh.

- Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động: Thu thập và nghiên cứu các

văn bản quản lý hoạt động giảng dạy theo hướng trải nghiệm của nhà trường,

nghiên cứu giáo án, số đầu bài, số điểm, kế hoạch dạy học cá nhân, kế hoạch dạyhọc tổ chuyên môn

8.3 Phương pháp bổ trợ

- Sử dụng thống kê toán học để xử lý các kết quả nghiên cứu về định lượng(lập bang phân phối tan sé, tính điểm trung bình cộng) và định tính

- Sử dụng các phần mềm tin học

- Sử dụng mô hình, sơ đồ, đồ thị dé biểu diễn và so sánh

9 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

9.1 Ý nghĩa lý luận

Giúp cho các nhà quản lý có cách nhìn nhận, đánh giá việc thực hiện dạy học

theo hướng trải nghiệm môn Hóa học ở trường THPT trên cơ sở khoa học giáo dục

9.2 Ý nghĩa thực tiễn

Đóng góp tích cực vào việc quản lý thực hiện mục tiêu giáo dục nói chung và

mục tiêu dạy học môn Hóa học nói riêng của Trường THCS — THPT Ha Thanh

10 Cầu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, tài liệu tham khảo, phụ lục, nội

dung chính của luận văn được cấu trúc 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học môn Hóa học theo

hướng trải nghiệm ở trường THPT

Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn Hóa học theo hướng

trải nghiệm ở THCS — THPT Hà Thành.

Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Hóa học theo hướng

trải nghiệm ở trường THCS — THPT Hà Thành.

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VE QUAN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

MÔN HÓA HỌC THEO HƯỚNG TRẢI NGHIỆM

Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHÓ THÔNG

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Những nghiên cứu quốc tế

Theo từ điển Wikipedia: Chủ nghĩa kinh nghiệm là một khuynh hướng lí thuyết

về tri thức trong triết học, gắn liền với tên tuổi của các nhà triết học tiêu biểu bao gồm:

Aristotle (384-322 TCN), Thomas Aquinas (1225- 1274), Thomas Hobbes

(1588-1679), John Locke (1632-1704), George Berkeley (1685-1753), David Hume

(1711-1776), và John Stuart Mill (1806- 1873) Chu nghĩa kinh nghiệm đặc biệt nhấn

mạnh vai trò của trải nghiệm, tri thức khoa học có quan hệ chặt chẽ với trải nghiệm,

đặc biệt khi được tạo ra qua các sắp đặt trải nghiệm có chủ ý Chủ nghĩa kinh

nghiệm cho rằng, tri thức không có một cách tự động, thay vào đó, tri thức đó phải

bắt nguồn từ trải nghiệm của cá nhân Đầu thế kỷ 20, chủ nghĩa thực dụng (hay chủnghĩa hành động) được phát triển, cho rằng: Học tập trải nghiệm là sự hiện thực hóacác tư tưởng của chủ nghĩa thực dụng trong triết học được vận dụng vào trong giáodục; nó là một lí thuyết giáo dục hiện đại, nổi bật trong thế kỉ 20, gắn liền với têntuổi của các nhà giáo dục hàng đầu trên thế giới như William James (1842-1910),

John Dewey (1859-1952), Jean Piaget (1896-1980), Vygotsky (1896-1934), Lewin

(1890-1947), George Santayana (1863-1952) khang định, học tap là việc nhận thức

và chuyên đổi kinh nghiệm Học tập trải nghiệm đã và đang đóng vai trò trung tâmtrong nền giáo dục tiến bộ, trở thành xu hướng, nền tảng giáo dục trong thé ki 21.Các nhà giáo dục xem học tập trải nghiệm như là liều thuốc cho nền giáo dục truyềnthống chỉ quan tâm đến việc đồng hóa kiến thức từ thay sang trò dé chuyển sang môhình mà ở đó người học học tập chủ động bằng cảm xúc, niềm tin, hợp tác, chia sẻkinh nghiệm và giá tri, học tập phải gắn liền với cuộc sông, công việc thực tế Nồi

bật nhất trong những nghiên cứu về học tập trải nghiệm là nghiên cứu của Kolb xuất

bản năm 1984, lí thuyết học tập trải nghiệm của ông được rất nhiều nhà giáo dục

ủng hộ và áp dụng dạy học như:

- Baker, A.C., Jensen, P.J and Kolb, D.A (2002) [27] về “Học tập hợp tác:

một trải nghiệm dé kiến tạo tri thức”,

- Beard, C and Wilson, J.P (eds) (2002) [28] về tài liệu “Sức 14 mạnh củahọc tập trải nghiệm: Số tay cho giáo viên”

- Kolb, D A., Boyatzis, R., & Mainemelis, C (2001) [29] về những định

hướng mới của học tập trải nghiệm,

- Kolb, A Y., Kolb, D A., Passarelli, A., & Sharma, G (2014) [30] vé vai

trò của giáo viên trong học tập trai nghiệm Trong đó, mô hình hoc tập trải nghiệm

của Kolb được các nhà giáo dục rất ủng hộ, được xem như là giải pháp hướng dẫnthiết kế học tập trong lớp học Tuy nhiên, các giáo viên thường gặp khó khăn trongviệc lựa chọn và thiết kế các hoạt động học tập nhăm dẫn dắt người học đi qua đầy

đủ các giai đoạn hoc tập theo mô hình cua Kolb Svinick, M D., & Dixon, N M.

(1987) [31] đã thay đổi mô hình học tập trải nghiệm của Kolb đối với từng hoạtđộng trong lớp học để đưa ra một mô hình mô tả mức độ tham gia trực tiếp củangười học nhằm giải quyết những khó khăn mà giáo viên gặp phải khi áp dụng môhình học tập trải nghiệm của Kolb Theo đó, họ cung cấp một mô hình thiết kế dạyhọc cho giáo viên tương ứng với các hoạt động học tập của người học dé dẫn dắt họ

đi qua đầy đủ bốn giai đoạn học tập theo mô hình của Kolb Như vậy, trên thế giới,

mô hình học tập trải nghiệm của Kolb được xem như nền tảng cho việc nghiên cứudạy học trong từng lĩnh vực cụ thê.

1.1.2 Những nghiên cứu ở trong nước

Chủ tịch Hồ Chí Minh ngay từ những ngày đầu của nền giáo dục Việt Namdân chủ cộng hòa đã chỉ rõ phương pháp dé đào tạo nên những người đức tai là

“Học di đôi với hành, giáo dục kết hợp với lao động sản xuất, nhà trường gan liénvới xã hội” Đổi mới phương pháp day học theo hướng phát huy tính tích cực, độc

lập, sáng tạo của học sinh dé từ đó bồi dưỡng cho học sinh phương pháp tự học,

hình thành khả năng học tập suốt đời là một nhu cầu tat yếu trong các nhà trường.Đây là một nhu cầu tất yếu dé giải quyết mâu thuẫn giữa một bên là khối lượng trithức ngày càng tăng lên, phức tạp hơn do sự phát triển như vũ bão của khoa học,

công nghệ và sự bùng nỗ thông tin với thời lượng học tập có hạn đang ton tại trong

quá trình dạy học ở các nhà trường trung học Hoạt động GD thông qua sự trải

nghiệm và sáng tạo của cá nhân trong việc kết nối kinh nghiệm được học trong nhàtrường với thực tiễn đời sống dé các kinh nghiệm được tích lũy thêm và dẫn chuyên

hóa thành năng lực là quá trình dạy học trải nghiệm.

Giáo dục phổ thông nước ta đang thực hiện bước chuyền từ giáo dục tiếp

cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học, từ chỗ quan tâm đến việc họcsinh học được cải gì đến chỗ quan tâm học sinh vận dụng được gì qua học tập

Đề đảm bảo được điều đó, phải đổi mới cách tiếp cận các thành tố của quá trìnhdạy học Tìm hiểu về dạy học theo hướng trải nghiệm đã có nhiều nhà khoa học

đã tiếp cận vấn đề này theo nhiều cách, với nhiều cấp độ khác nhau, có thể kểđến các công trình như sau:

Những quan điểm, tư tưởng về dạy học dựa vảo học tập trải nghiệm ban đầubắt nguồn từ việc nghiên cứu vận dụng thuyết kiến tạo vào trong giáo dục phô thôngvới mô hình Trường Phé thông thực nghiệm tại Giảng Võ của Hồ Ngọc Đại (1978),sau đó là Trường tiểu học thực nghiệm Huế (1985); Trường Phổ thông thực nghiệm

Đà Lạt (1992) Trong những nghiên cứu về dạy học theo thuyết kiến tạo của Lê

Linh Chi (2013) [6] về đổi mới phương pháp dạy học theo quan điểm kiến tạo, PhạmVăn Hải (2013) [13] về bản chất và đặc trưng của dạy học kiến tạo, Đặng Thành

Hưng (2008) [16] về thiết kế bài học nhằm tích cực hóa hoc tập, Phạm Sỹ Nam

(2012) [22] về “Tổ chức hoạt động học tập trải nghiệm của học sinh — khâu then chốttrong tiến trình vận dụng lí thuyết kiến tạo vào day học ở trường phổ thông”

Trong chương trình giáo dục phổ thông sau năm 2015 thì hoạt động trải

nghiệm cùng được xác định là một hoạt động giáo dục Việc đưa hoạt động trải

nghiệm vào chương trình giúp cho các nội dung giáo dục gắn liền thực tiễn đời sốngvới lý thuyết, góp phần phát triển toàn diện nhân cách của học sinh Học tập thông

qua trải nghiệm đóng vai trò quan trọng trong dạy học môn Hóa học giúp các em

học sinh hiểu và vận dụng kiến thức đã học vào cuộc sống Mặc dù nhiều trường

hiện nay đã tổ chức chương trình trải nghiệm sáng tạo nhưng phần lớn các hoạt

động này chưa có cách thức thực hiện khoa học Các hoạt động này mới dừng lại ở

mức độ các hoạt động giúp học sinh bước đâu bước vào thực tiên cuộc sông Hoạt

động trải nghiệm hướng tới một mục tiêu cao hơn là giúp cho học sinh đem những

kiến thức, kỹ năng thái độ đã học được vận dụng vào thực té cuộc sống dé từ đóphát triển năng lực thực của bản thân, thích ứng với cuộc sống Từ những vấn đề đó,

việc quản lý hoạt động dạy học môn học Hóa học theo hướng trải nghiệm đã được

các cấp quản lý và các trường THPT quan tâm để góp phần nâng cao chất lượng

giáo dục toản diện cho học sinh hiện nay.

1.2 Một số khái niệm cơ bản

1.2.1 Quản lý, quản lý giáo dục

1.2.1.1 Quản lý

Quản lý là một hệ thống xã hội, là khoa học và nghệ thuật tác động lên từng

thành tố trong hệ thống bằng những phương pháp thích hợp, nhằm đạt các mục tiêu

đề ra cho hệ thống và cho từng thành tố của hệ thống

Quản lý là một khái niệm rộng, xuất phát từ những góc độ nghiên cứu khácnhau, rất nhiều tác giả trong và ngoài nước đã đưa ra nhiều cách giải thích khácnhau về quản lý Đó là:

Harold Koontz, được coi là người tiên phong của lý luận quản lý hiện đại viết:

“Quản lý là một hoạt động thiết yếu, nó đảm bảo phối hợp những nỗ lực cá nhân

nhằm đạt được các mục đích của nhóm Mục tiêu của mọi cá thể đạt được mục đích

của nhóm với thời gian, tiền bạc, vật chất và sự bất mãn của cá nhân ít nhất” [14]

Các nhà nghiên cứu trong nước cũng đưa ra những quan điểm khác nhau về

quản lý:

Trần Kiểm (1856-1915) là người sáng lập ra thuyết quản lý theo khoa học,theo ông thì: “Quản lý là biết được chính xác điều bạn muốn người khác làm, và sau

đó hiểu được rằng đã hoan thành công việc một cách tốt nhất và rẻ nhất” [1§]

Theo tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc: “Quản lý là tác động có định hướng, có

chủ đích của chủ thé quan lý đến khách thé quan lý trong một tổ chức nhằm làm cho

tô chức đó vận hành và đạt được mục đích của mình” [20]

Từ các nghiên cứu trên, tôi cho rằng khái niệm "quản lý" bao quát một số nội

dung sau:

+ Một là, quản lý là một hoạt động thiết yếu nảy sinh khi con người lao động

và sinh hoạt tập thé nhằm kiểm soát, điều khiển khách thé quản ly dé thực hiện cácmục tiêu mà chủ thé quan lý hay cộng đồng xã hội đặt ra.

+ Hai là, thực chất của hoạt động quản lý là xử lý mối quan hệ giữa chủ thé

quan lý và khách thé quản lý

+ Ba là, hoạt động quản lý chỉ phát huy được nhân tố con người với tư cách

là bộ phận quan trọng nhất của khách thê quản lý và đạt hiệu quả cao khi nó tạo rađược cái toàn thé - chỉnh thé từ nhiều cá nhân và các phương tiện, điều kiện vậtchat, tinh thần tương ứng với mục tiêu quản lý

+ Bồn là, quản lý là một nghề phức tạp Dé hoàn thành được chức trách của

mình, những người quản lý phải có đầy đủ phẩm chất, năng lực phù hợp

Qua nội dung trên, có thê hiểu: Quản lý là một hoạt động thiết yếu nảy sinhkhi có hoạt động chung, đó là sự tác động của chủ thể quản ly vào khách thể quản

lý - trong đó, quan trọng nhất là nhân lực - nhằm thực hiện các mục tiêu và chứcnăng của chủ thé quan ly

Quá trình tương tác trong quản lý giáo dục thé thể hiện qua sơ đồ sau:

Lý thuyết

"

Thực tiễn

Chủ thể Khách thé quan lý

Sơ đồ 1.1: Quá trình tương tác trong quản lý giáo dục [20]

1.2.1.2 Quản ly giáo duc

Trong lịch sử phat triển của khoa học thì khoa học quan lý giáo dục ra đờimuộn hơn khoa học quản lý kinh tế Vì thế, trong các nước Tư bản chủ nghĩa người

ta thường vận dụng lý luận quản lý một xí nghiệp vào quản lý cơ sở giáo dục

(trường học) va coi quan lý cơ sở giáo dục như quản lý một xí nghiệp đặc biệt.

10

Quản lý giáo dục là một bộ phận quan trọng của hệ thống quản lý xã hội, nóxuất hiện từ lâu và tồn tại dưới mọi chế độ xã hội Với cách tiếp cận khác nhau, các

nhà nghiên cứu đã đưa ra các khái niệm quản lý GD như sau:

- Theo tác giả Trần Kiểm: “Quản lý giáo dục là tác động có hệ thống, có kế

hoạch, có ý thức và hướng đích của chủ thé quản lý ở các cấp khác nhau nhằm mụcđích đảm bảo cho sự hình thành nhân cách thế hệ trẻ trên cơ sở nhận thức và vận

dụng những qui luật chung của xã hội cũng như các qui luật của quản lý giáo dục,

của sự phát triển tâm lý và thé lực của trẻ em” [18]

- Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lý giáo dục là hệ thống những tác

động có mục đích, có kế hoạch, phù hợp qui luật của chủ thê quản lý (hệ giáo dục)

nhằm làm cho hệ vận hành theo đường lối nguyên lý giáo dục của Đảng, thực hiện

được các tính chất của nhà trường Xã hội chủ nghĩa Việt Nam, mà tiêu điểm hội tụ

là quá trình dạy học giáo dục thế hệ trẻ, đưa hệ giáo dục tới mục tiêu dự kiến, tiếnlên trạng thái mới về chất” [23]

- Theo tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc: “Quản lý giáo dục là quá trình thực hiện

có định hướng va hợp quy luật các chức năng kế hoạch hóa, tổ chức, chi đạo vàkiểm tra nhằm đạt tới mục tiêu giáo dục đã đề ra” [20]

Quản lý giáo dục nằm trong phạm trù quản lý xã hội nói chung và có nhữngđặc điểm riêng như:

+ Quản lý giáo dục là quản lý con người;

+ Quản lý giáo dục vừa là khoa học vừa là nghệ thuật.

Quan lý giáo dục, cũng như quản lý nói chung bao gồm 4 yếu tố: chủ théquản lý, đối tượng bị quản lý, khách thể quản lý và mục tiêu quản lý

Trong thực tế với 4 yếu tố trên luôn có mối quan hệ tương tác gắn bó nhau.Chủ thê quản lý tạo ra tác nhân thông qua phương phá và công cụ tác động lên đối

tượng quản lý nơi tiếp nhận tác động của chủ thé quản lý, chủ thé quan lý hoạt động

theo một hướng nham cùng thực hiện một mục tiêu của tổ chức Khách thé quản lýnằm bên ngoài của hệ thống quản lý giáo dục, bị ràng buộc của môi trường trong đó

hoạt động quản lý diễn ra.

11

Những khái niệm trên tuy có diễn đạt khác nhau nhưng tựu trung quản lý

giáo dục được hiểu là: Sự tac động có tổ chức phù hợp với qui luật khách quan của

chủ thể quan lý đến hoạt động sư phạm của người thay va hoạt động hoc tập, rèn

luyện của HS đề hình thành và phát triển nhân cách học sinh theo mục tiêu đã định

1.2.2 Hoạt động dạy học và hoạt động dạy học theo hướng trải nghiệm

1.2.2.1 Hoạt động dạy học

Hoạt động dạy học của giáo viên là một mặt của hoạt động sư phạm Trước

đây, người ta hiểu hoạt động sư phạm chi là hoạt động của người thầy Người thầy

đóng vai trò trung tâm trong quá trình dạy và học Trong hoạt động sư phạm, người

thầy chủ động từ việc chuẩn bị nội dung giảng dạy, phương pháp truyền thụ, đến

những lời chỉ dẫn, những câu hỏi, v.v Còn học sinh (HS) tiếp nhận thụ động, học

thuộc dé “trả bài” Người thầy giữ “chìa khoá tri thức”, cánh cửa tri thức chỉ có thé

mở ra từ phía hoạt động của người thầy Quan niệm này hiện nay đã lỗi thời, bị vượt qua Vì rằng, từ góc độ khoa học sư phạm, quan niệm trên chỉ chú trọng hoạt độngmột mặt, hoạt động của người thầy mà không thấy được mặt kia của hoạt động sư

phạm là hoạt động của trò.

Theo quan điểm lý thuyết về dạy học hiện đại, hoạt động dạy học bao gồmhoạt động của thầy và trò, đó là hai mặt của một hoạt động

Theo tác giả Phạm Minh Hạc “Dạy học là một chức năng xã hội, nhằm

truyền đạt và lĩnh hội kiến thức, kinh nghiệm xã hội đã tích lũy được, nhằm biếnkiến thức, kinh nghiệm thành phẩm chất và năng lực cá nhân” [11] Dạy học là quá

trình hoạt động chung của người dạy và người học Hoạt động dạy và hoạt động học

luôn tổn tại song song, phối hợp chặt chẽ, thống nhất và biện chứng lẫn nhau Haihoạt động này bồ sung cho nhau, là đối tượng tác động chủ yếu của nhau, kích thích

để cùng nhau phát triển Trong quá trình dạy học, người dạy luôn giữ vai trò địnhhướng, chủ đạo, tô chức và dẫn dắt hoạt động Người học tích cực chủ động và tựgiác tiếp thu kiến thức dé hình thành, phát triển kỹ năng nhân cách

Như vậy “Hoạt động dạy học của người thay là hệ thong các hành động dé

tổ chức điều khiến hoạt động của học sinh nhằm hình thành và phát triển năng lực

12

và phẩm chat dé hoàn thiện nhân cách ở người học” Nói cách khác, hoạt động daycũng bao hàm nội dung cốt lõi là tổ chức các hoạt động học dé người hoc chu độngtiếp nhận tri thức, hình thành và phát triển năng lực một cách phù hop.

1.2.2.2 Hoạt động dạy học theo hướng trải nghiệm

Khi nghiên cứu về học tập trải nghiệm, Kolb (Kolb, 1984) [29] định nghĩa:

“Học tập là một quá trình, trong đó kiến thức được tạo ra thông qua việc chuyên đôikinh nghiệm Kiến thức là kết quả từ sự kết hợp của việc nhận thức và chuyền đôikinh nghiệm” Khái niệm học tập của Kolb được xem như là nền tảng trong các thảoluận về học tập trải nghiệm và nó được làm sáng tỏ trong từng lĩnh vực giáo dục cụthể Trong khái niệm của mình, Kolb nhấn mạnh việc chuyên đôi kinh nghiệm bằng

các hoạt động học tập trải nghiệm Theo Đặng Thành Hưng (2012) [16]: “Học tập

trải nghiệm là việc học tập băng cảm xúc, băng rung động; đó là học bằng tâm hồnrung động, thông cảm giữa con người với nhau Nguyên tắc chủ yếu của kiểu họcnày là sự tham gia của cá nhân và nhóm người học vào các quan hệ, các tình huống,

va sự hợp tác, chia sẻ với nhau các giá tri, kinh nghiệm trong công việc, trong qua

trình lựa chọn, đánh giá, ra quyết định Nội dung chủ yếu của quá trình học tậpnày chính là những trải nghiệm thực tẾ, trực tiếp của người học, những cảm nhận vàđánh giá map mé giữa tinh cảm và lí trí, giữa cân nhắc và quyết đoán, giữa trừutượng và cụ thể, giữa thực chứng và suy luận, giữa logic và phi logic diễn ra

trong các quan hệ phụ thuộc lẫn nhau giữa người và người, giữa người và công việc,

giữa cá nhân và nhóm”.

Mô hình học tập trải nghiệm có hai phương diện có quan hệ biện chứng với

nhau là: phương diện nắm bắt kinh nghiệm thông qua hai kênh kinh nghiệm cụ thể

và khái niệm hóa trừu tượng: phương diện chuyên đổi thông qua hai kênh quan sátphản ánh và thực hành chủ động Có thé mô theo sơ đồ sau:

13

Những nét đặc trưng chính của học tập trải nghiệm để phân biệt, nhận diện

nó với những với những kiểu học tập khác là:

- Là kiểu học bằng cảm xúc, tình cảm nghề nghiệp của giáo viên;

- Nội dung học tập là những trải nghiệm thực tế, trực tiếp những việc làm môphỏng thực tế hoạt động của GV;

- Sự tham gia chủ động, hợp tác, phụ thuộc lẫn nhau, chia sẻ giá trị và kinh

nghiệm trong công việc;

- Sự chủ động về quá trình nhận thức và áp dụng kinh nghiệm đã có tronghoàn cảnh/ tình huống thực tế;

- Su đánh giá các kinh nghiệm dựa vào tri thức khoa học và cảm xúc cá nhân;

- Sự phản hồi dé bổ sung hoặc thay thế các kinh nghiệm đã có Những nét đặctrưng này của học tập trải nghiệm giúp chúng ta phân biệt nó với những kiểu học tậpkhác như: học bang sao chép — bắt chước, học qua làm việc, học bằng suy nghĩ lí luận

1.2.3 Quan lý hoạt động dạy học theo hướng trải nghiệm và quản ly hoạt động dạy học môn Hóa học theo hướng trải nghiệm

Các nhà trường quản lý hoạt động dạy học theo hướng trải nghiệm cho học

14

sinh thông qua việc quản lý đồng bộ và thống nhất các mặt hoạt động mang tínhphương tiện thực hiện mục đích dạy học Đề thực hiện điều này cần đồng thời quản

lý hoạt động của người dạy và người học Quản lý hoạt động giảng dạy của người

dạy qua các khâu soạn bài, giảng bài và đánh giá kết quả dạy học Quản lý hoạt

động của người học qua việc quản lý quá trình học tập trên lớp, trong phòng thí

nghiệm, qua hoạt động thực tiễn.

Quản lý dạy học theo hướng trải nghiệm được triển khai thông qua công tácquan lý đội ngũ cán bộ quản lý các tổ chuyên môn, đội ngũ giáo viên chủ nhiệm lớp

và ban cán sự lớp.

Quản lý dạy học theo hướng trải nghiệm được triển khai đồng bộ với quản lý

hoạt động nghiên cứu khoa học và đúc rút kinh nghiệm.

Như vậy có thé xác định quá trình quản lý dạy học trải nghiệm là quá trìnhtác động của người quan lý tới hoạt động dạy học dé giáo viên tổ chức quá trình dayhọc trải nghiệm thực tế cho học sinh một cách hiệu quả nhất

Với cách đưa ra khái niệm quản lý như đã trình bày ở trên thì khái niệm quản

lý giáo dục trải nghiệm trong dạy học môn Hóa học cho HS được hiểu như sau: /à

sự tác động của các chủ thé quản lý đến đối tượng quản lý trong việc tổ chức quátrình dạy học môn Hóa học theo hướng trải nghiệm cho học sinh nhằm giúp các em

học và ng dụng tốt nhất môn Hóa học, gop phan vào hoàn thành mục tiêu giáo duc

toàn diện mà tổ chức đã đặt ra

1.3 Hoạt động dạy học môn Hóa học theo hướng trải nghiệm ở Trường trung

học pho thông

1.3.1 Đặc điểm hoạt động dạy học môn Hóa học ở trường trung học phổ thôngtheo chương trình giáo dục phố thông mới

Hoá học là bộ môn khoa học thuộc lĩnh vực khoa học tự nhiên, nghiên cứu

về thành phần cau trúc, tính chất và sự biến đồi của các đơn chất va hợp chất

Hoá học kết hợp chặt chẽ giữa lí thuyết và thực nghiệm, là cầu nối các ngànhkhoa học tự nhiên khác như vật lí, sinh học, y dược và địa chất học Những tiến bộtrong lĩnh vực hoá hoc gan liền với sự phát triển của những phát hiện mới trong các

lĩnh vực của các ngành sinh học, y học và vật lí Hoá học đóng vai trò quan trọng

15

trong cuộc sống, sản xuất, góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội Những thành

tựu của hoá học được ứng dụng vào các ngành vật liệu, năng lượng, y dược, công

nghệ sinh học, nông - lâm - ngư nghiệp và nhiều lĩnh vực khác

Trong chương trình giáo dục phổ thông, Hoá học là môn học thuộc nhómmôn khoa học tự nhiên, được học sinh lựa chọn theo định hướng nghề nghiệp, sở

thích và năng lực của bản thân Môn Hoá học giúp học sinh có được những tri thức

cốt lõi về hoá học và ứng dụng những tri thức này vào cuộc sống, đồng thời có mốiquan hệ với nhiều lĩnh vực giáo dục khác Cùng với Toán học, Vật lí, Sinh học, Tin

học và Công nghệ, môn Hoá học góp phần thúc đây giáo dục STEM, một trong

những xu hướng giáo dục đang được coi trọng ở nhiều quốc gia trên thế giới Mônhọc này giúp cho học sinh hiểu về bản chất khoa học của các hiện tượng tự nhiên,

khả năng nhận thức của con người dé có thé chuẩn bị tham gia vào các lĩnh vực sản

xuất, cải thiện đời sống hay tiếp tục học cao hơn

1.3.2 Nội dung hoạt động dạy học môn Hóa học theo hướng trải nghiệm ở

Trường trung học phổ thông

1.3.2.1 Mục tiêu trong dạy học môn Hoá hoc theo hướng trải nghiệm

Mục tiêu giáo dục môn Hoá học theo hướng trải nghiệm là hình thành, phát

triển ở học sinh năng lực hoá học: học sinh tiếp thu kiến thức về những tri thức

khoa học phô thông cơ bản về các đối tượng Hóa học quan trọng trong tự nhiên vàđời sông, hiểu về các chất, sự biến đổi các chất, mối liên hệ qua lại giữa công nghệ

hoá học, môi trường và con người va các ứng dụng của của chúng trong tự nhiên va

kỹ thuật Đồng thời góp phần cùng các môn học, hoạt động giáo dục khác hình

thành, phát triển ở học sinh các phẩm chất chủ yếu và năng lực chung, đặc biệt là

thế giới quan khoa học; hứng thú học tập, nghiên cứu; tính trung thực; thái độ tôntrọng các quy luật của thiên nhiên, ứng xử với thiên nhiên phù hợp với yêu cầu pháttriển bền vững; khả năng lựa chọn nghề nghiệp phù hợp với năng lực và sở thích,điều kiện và hoàn cảnh của bản thân

1.3.2.2 Nội dung dạy môn Hoá học theo hướng trải nghiệm

Về nội dung giáo dục, Chương trình môn Hóa học gồm 3 mạch nội dung cốt

lõi: kiên thức cơ sở hóa học chung; kiên thức Hóa học vô cơ và kiên thức Hóa học

16

hữu cơ Trục phát triển chính của Chương trình môn Hóa học là hệ thống các kiếnthức cơ sở hóa học chung về cầu tạo chất và quá trình biến đổi hoá học là cơ sở líthuyết chủ đạo để học sinh giải thích được bản chất, nghiên cứu được quy luật hoáhọc ở các nội dung hoá học vô cơ và hoá học hữu cơ ở mức độ nhất định.

Bên cạnh nội dung giáo dục cốt lõi (70 tiếu lớp/ năm), trong mỗi năm học,

những học sinh có thiên hướng khoa học tự nhiên và công nghệ được chọn học một

số chuyên đề (35 tiết/ lớp/ năm) Mục tiêu của các chuyên đề này là nhằm thực hiệnyêu cầu phân hoá sâu, mở rộng nâng cao kiến thức; Tăng cường rèn luyện kĩ năng

thực hành, hoạt động trải nghiệm thực tế làm cơ sở giúp học sinh hiểu rõ hơn các

quy trình kĩ thuật, công nghệ thuộc các ngành nghé liên quan đến hoá học Giúp họcsinh hiểu sâu hơn vai trò của hoá học trong đời sống thực tế, những ngành nghề cóliên quan đến hoá học để học sinh có cơ sở định hướng nghề nghiệp sau này cũngnhư có đủ năng lực dé giải quyết những van dé có liên quan đến hoá học và tiếp tục

tự học hoá học suốt đời

Các biểu hiện cụ thể của năng lực hoá học được trình bày ở bảng tổng hợp

Nhận thức được các kiên thức co sở về câu tao chat; các quá trình

hoá học; các dạng năng lượng và bảo toàn năng lượng; một sô

chât hoá học cơ bản và chuyên hoá hoá học; một sô ứng dụng của

hoá học trong đời sông và sản xuât Các biêu hiện cụ thê:

Nhận thức |- Nhận biết và nêu được tên của các đôi tượng, sự kiện, khái niệm

hoá học hoặc quá trình hoá học.

- Trình bày được các sự kiện, đặc điêm, vai trò của các đôi tượng,

khái niệm hoặc quá trình hoá học.

- Mô tả được đôi tượng băng các hình thức nói, viet, công thức,

sơ đô, biêu đô, bảng.

17

- So sánh, phân loại, lựa chọn được các đôi tượng, khái niệm hoặc

quá trình hoá học theo các tiêu chí khác nhau.

- Phân tích được các khía cạnh của các đối tượng, khái niệm hoặcquá trình hoá học theo logic nhất định

- Giải thích và lập luận được về mối quan hệ giữa các các đốitượng, khái niệm hoặc quá trình hoá học (cầu tạo - tính chất,nguyên nhân - kết quả, )

- Tìm được từ khoá, sử dụng được thuật ngữ khoa học, kết nối

được thông tin theo logic có ý nghĩa, lập được dàn ý khi đọc và

trình bảy các văn bản khoa học.

- Thảo luận, đưa ra được những nhận định phê phán có liên quan

đên chủ đê.

Quan sát, thu thập thông tin; phân tích, xử lí số liệu; giải thích; dựđoán được kết quả nghiên cứu một số sự vật, hiện tượng trong tựnhiên và đời sống Các biểu hiện cụ thé:

- Đề xuất vấn đề: nhận ra và đặt được câu hỏi liên quan đến vấn dé;phân tích được bối cảnh dé đề xuất van dé; biểu đạt được van đề

- Đưa ra phán đoán và xây dựng giả thuyết: phân tích được vấn

dé dé nêu được phán đoán; xây dựng và phát biêu được giả thuyết

nghiên cứu.

- Lập kế hoạch thực hiện: xây dựng được khung logic nội dung tìm

hiểu; lựa chọn được phương pháp thích hợp (quan sát, thực nghiệm,

điều tra, phỏng vấn ); lập được kế hoạch triển khai tìm hiéu.

- Thực hiện kế hoạch: thu thập được sự kiện và chứng cứ (quan

sát, phi chép, thu thập dtr liệu, thực nghiệm); phân tích được dữ

liệu nhằm chứng minh hay bác bỏ giả thuyết; rút ra được kết luận

và và điều chỉnh được kết luận khi cần thiết

- Viết, trình bảy báo cáo và thảo luận: sử dụng được ngôn ngữ,

hình vẽ, sơ đồ, biểu bảng dé biểu dat quá trình và kết qua tim

18

Thành phần

năng lực Biểu hiện

hiệu; việt được báo cáo sau qua trình tìm hiéu; hợp tác với đôi tác

bằng thái độ lắng nghe tích cực và tôn trọng quan điểm, ý kiếnđánh giá do người khác đưa ra để tiếp thu tích cực và giải trình,phản biện, bảo vệ kết quả tìm hiểu một cách thuyết phục

cụ thể trong thực tiễn Các biểu hiện cụ thê:

- Vận dụng được kiến thức hoá học để phát hiện, giải thích được

một số hiện tượng tự nhiên, ứng dụng của hoá học trong cuộc sống.

- Vận dụng được kiến thức hoá học để phản biện, đánh giá ảnhhưởng của một van đề thực tiễn

- Vận dụng được kiến thức tổng hợp để đánh giá ảnh hưởng của

một vấn đề thực tiễn và đề xuất một số phương pháp, biện pháp,

mô hình, kế hoạch giải quyết vấn đề

- Định hướng được ngành, nghề sẽ lựa chọn sau khi tốt nghiệptrung học phô thông

- Ứng xử thích hợp trong các tình huống có liên quan đến bảnthân, gia đình và cộng đồng phù hợp với yêu cầu phát triển bền

vững xã hội và bảo vệ môi trường.

1.3.2.3 Hình thức và phương pháp dạy học môn Hoá học theo hướng trải nghiệm

a, Hình thức dạy học môn Hóa học theo hướng trải nghiệm

Môn Hoá học là môn khoa học thực nghiệm có nhiều ưu thế trong việc tổchức cho HS lĩnh hội, kiến tạo kiến thức dựa trên những kinh nghiệm thực tẾ,thông qua các thao tác thực hành, thử nghiệm dé kiểm nghiệm va từ đó rút ra kết

luận mới.

Dựa vào thời gian và địa điểm tổ chức dạy học, có thé chia hình thức các

hoạt động trải nghiệm ở 3 quy mô: trong lớp học, trong nhà trường và ngoài nhà

trường (đi tham quan, dã ngoại, thực dia).

19

Dựa vào cách thức thực hiện có thể chia ra các hình thức sau:

- Hoạt động câu lạc bộ (CLB): Câu lạc bộ là hình thức sinh hoạt ngoại khóa

của những nhóm học sinh cùng sở thích, nhu cầu, năng khiếu, đưới sự định hướngcủa những nhà giáo dục nhằm tạo môi trường giao lưu thân thiện, tích cực giữa cáchọc sinh với nhau và giữa học sinh với thầy cô giáo, với những người lớn khác.Hoạt động của CLB tạo cơ hội dé học sinh được chia sẻ những kiến thức, hiểu biếtcủa mình về các lĩnh vực mà các em quan tâm, qua đó phát triển các kĩ năng củahọc sinh như: kĩ năng giao tiếp, kĩ năng lắng nghe và biểu đạt ý kiến, kĩ năng trìnhbày suy nghĩ, ý tưởng, kĩ năng viết bài, kĩ năng chụp ảnh, kĩ năng hợp tác, làm việcnhóm, kĩ năng ra quyết định và giải quyết vấn đề

- Tổ chức trò chơi: Trò chơi là một loại hình hoạt động giải trí, thư giãn của học sinh Đây là hình thức tổ chức hoạt động vui chơi với nội dung kiến thức thuộc

lĩnh vực Hóa học có tác dụng “chơi mà học, học mả chơi” như làm quen, khởi động,

dẫn nhập vào nội dung học tập, cung cấp và tiếp nhận tri thức Trò chơi giúp pháthuy tính sáng tạo, hấp dẫn và gây hứng thú cho học sinh, giúp học sinh dễ tiếp thukiến thức mới, tạo được bầu không khí thân thiện, tác phong nhanh nhẹn cho HS

- Tổ chức diễn đàn: Là hình thức tổ chức hoạt động được sử dung dé thúcđây sự tham gia của HS thông qua việc các em trực tiếp, chủ động bày tỏ ý kiến củamình với đông đảo bạn bè, nhà trường, thầy cô giáo Diễn đàn là một trong nhữnghình thức tổ chức mang lại hiệu quả giáo dục thiết thực, giúp HS bày tỏ quan điểm,suy nghĩ, hiểu biết của mình về van đề được nêu Qua đó các em có thé đề xuất củamình về vấn đề nào đó có liên quan tạo Đồng thời đây cũng là cơ hội để các em họcbiết lắng nghe và học tập lẫn nhau

- Sân khẩu tương tác — biểu diễn thí nghiệm: Sân khẩu tương tác (hay sânkhẩu diễn đàn) là một hình thức nghệ thuật tương tác dựa trên hoạt động diễn kịch,trong đó vở kịch chỉ có phần mở đầu đưa ra tình huống, phần còn lại được sáng tạobởi những người tham gia Phần trình diễn chính là một cuộc chia sẻ, thảo luận giữanhững người thực hiện và khán giả, trong đó đề cao tính tương tác hay sự tham giacủa khán giả Mục đích của hoạt động này là nhằm tăng cường nhận thức, thúc đây

dé học sinh đưa ra quan điểm, suy nghĩ và cách xử lí tình huống thực tế gặp phải

20

trong bất kì nội dung nào của cuộc sống Thông qua sân khẩu tương tác, sự tham giacủa HS được tăng cường và thúc day, tạo cơ hội cho học sinh rèn luyện những kinăng như: kĩ năng phát hiện vấn đề, kĩ năng phân tích vấn đề, kĩ năng ra quyết định

và giải quyết van dé, kha năng sáng tạo khi giải quyết tình huống và kha năng ứngphó với những thay đôi của cuộc sống

- Tham quan, dã ngoại: Tham quan, dã ngoại là một hình thức tô chức học tập

thực tế hấp dẫn đối với học sinh Mục đích của tham quan, dã ngoại là để các em họcsinh được đi thăm, tìm hiểu và học hỏi kiến thức, tiếp xúc với các công trình, nhà

máy, xí nghiệp, tham quan các cơ sở sản xuất, làng nghề , giúp các em có được

những kinh nghiệm thực tế, từ đó có thể áp dụng vào cuộc sông của chính các em

b, Các phương pháp giáo dục chủ yếu được lựa chọn:

Định hướng hoạt động: Các hoạt động học tập của học sinh dựa trên các hoạt

động trải nghiệm; Vận dụng, gan kết với thực tiễn và định hướng giải quyết các vấn

đề thực tiễn nhăm nâng cao sự hứng thú của học sinh, góp phần hình thành và pháttriển pham chat va năng luc cho học sinh mà môn hoc đảm nhiệm

Định hướng dạy học tích cực: Tăng cường sử dụng các phương pháp dạy học

nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và phù hợp với sự hình thành vàphát triển phẩm chất, năng lực cho người học Kết hợp giáo dục STEM trong dạyhọc nhằm phát triển cho học sinh khả năng tích hợp các kiến thức kỹ năng của các

môn học Toán - Kỹ thuật - Công nghệ và Khoa học (trong đó có Hóa học) vào việc

nghiên cứu giải quyết một số tình huống thực tiễn

Sử dụng các bài tập hoá học đòi hỏi tư duy phản biện, sáng tạo (bài tập mở,

có nhiều cách giải, ), các bài tập có nội dung gắn với thực tiễn, tăng cường banchất hoá học, giảm các bài tập thiên về tính toán toán học

Da dang hoá các hình thức học tập, sử dụng công nghệ thông tin và các thiết

bị dạy học một cách phù hợp, hiệu quả trong dạy học hoá học.

1.3.2.4 Đánh giá kết quả trong dạy học môn Hoá học theo hướng trải nghiệm

Kiểm tra đánh giá kết quả học tập theo hướng trải nghiệm của HS được tồntại đồng thời với quy trình dạy học, đó là quy trình thu nhận và xử lý thông tin vềtrình độ và khả năng thực hiện nhiệm vụ học tập của HS Trên cơ sở đó đề ra những

21

biện pháp phù hợp, giúp HS học tập tiến bộ Qua việc QL hoạt động kiểm tra đánhgiá HS của GV, người QL sẽ nắm được chất lượng dạy và học ở từng GV một Đó

là cơ sở để đánh giá quá trình và hiệu quả của người dạy lẫn người học Việc kiểmtra đánh giá kết quả học tập của HS là việc làm hết sức cần thiết của nhà QL nhằm

tác động trực tiếp đến GV thực hiện đầy đủ và chính xác quá trình kiểm tra- đánh

giá, thúc đây quá trình nâng cao hiệu quả dạy học theo mục tiêu.

Dé đánh giá kết quả day học môn Hóa hoc theo hướng trải nghiệm nói riêng

và các môn học khác nói chung, chúng ta có thê sử dụng các công cụ sau:

Bảng 1.2 Một số công cụ đánh giá trong tổ chức Hoạt động trải nghiệm

Công cụ| Phiếu | Hồ | Sản |„„

R sẽ 3_ | Bảng | „ 3 Thang

đánh gia} sơ | phâm hi Cau | Bang đánh

theo tiêu | hoạt | hoạt a hỏi | kiêm lá Phương pháp chí | động | động P š

Trắc nghiệm X X

Quan sát các biểu hiện, hành x xxx x

vi va thai d6 HS

Khao sat, diéu tra X X

Đánh giá hồ sơ tham gia hoạt

ˆ X X Xx

động

Trao đổi ý kiến X x X X X

(Nguôn tác giả tổng hợp.)

— Hoạt động dạy học theo hướng trải nghiệm hướng đến những phẩm chất va

năng lực chung còn hình thành ở người học các năng lực đặc thù sau:

+ Năng lực hoạt động và tô chức hoạt động;

+ Năng lực tô chức và quản lý cuộc sống;

+ Năng lực tự nhận thức và tích cực hóa bản thân;

+ Năng lực định hướng nghề nghiệp;

Chương trình môn Hóa học đặc biệt quan tâm đến đánh giá năng lực nhậnthức kiến thức Hóa học học thông qua các câu hỏi (nói, viết), bài tập, thông quaviệc trình bày, so sánh, hệ thống Hóa học kiến thức hay vận dụng kiến thức Hóa họchọc dé giải thích, chứng minh, giải quyết van dé.

Dé đánh giá hoạt động dạy học theo hướng trải nghiệm giáo viên đánh giá

trên các tiêu chí sau:

- Đánh giá độ tích cực, chủ động, mức độ quan tâm và hứng thú đối với hoạtđộng: Thông qua việc sử dụng các công cụ hỗ trợ như bảng kiểm, tiến hành quan sát

theo các tiêu chí đã xác định, quan sát quá trình HS thực hành các thí nghiệm hóa

học, tiến trình tìm tòi khám phá và ứng dụng kiến thức của HS, );

- Mức độ hợp tác, hợp lực trong hoạt động nhóm: Tiến hành quan sát sự chủđộng của HS tham quá trình học tập, sự chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm, ý kiến đểgiải quyết các vấn đề có liên quan đến nội dung bài học, sự giao lưu, học hỏi lẫnnhau cùng nhau hợp tác giải quyết những nhiệm vụ chung

- Tính vận dụng sáng tạo: Việc đánh giá năng lực vận dụng kiến thức Hóahọc học vào thực tiễn được thực hiện thông qua yêu cầu người học trình bày vấn đềthực tiễn cần giải quyết, trong đó học sinh phải sử dụng được ngôn ngữ Hóa họchọc, các bảng biểu, mô hình, để mô tả, giải thích hiện tượng Hóa học trong vấn đềđang xem xét; sử dụng các câu hỏi đòi hỏi người học vận dụng kiến thức vào cácvấn đề thực tiễn

- Kết quả hoạt động đặc biệt khác1.3.2.5 Điều kiện tổ chức hoạt động trong dạy học môn Hoá học theo hướng trải nghiệm

a) Với đội ngũ các thầy cô giáo dạy môn Hóa học

Dé có thể dạy học Hóa học theo hướng trải nghiệm, mỗi thầy cô giáo cầnphải nắm rõ vị trí vai trò, mục tiêu, phương pháp, nội dung và cả hình thức kiểm trađánh giá của bộ môn ở bậc học của mình Dạy học theo hướng trải nghiệm rất chú

trọng các hoạt động thực tiễn mang tính tự chủ của học sinh vì vậy người giáo viên

cần tạo môi trường học tập tích cực, chia sẻ nhận định và cảm xúc của mình nhưngkhông làm ảnh hưởng đến khả năng tư duy và tính độc lập sáng tạo của học sinh

Người giáo viên giảng dạy bộ môn Hóa học cân chú ý đên các vân đê:

23

- Thay đổi cách soạn giáo án phù hợp với chương trình và mục tiêu giảngdạy Dự kiến được những kiến thức, kinh nghiệm liên quan đến bài học mà học sinh

có dé đưa ra Những tình huống, những câu hỏi vừa sức giúp học sinh huy động cácvốn kiến thức và kinh nghiệm của minh dé giải quyết van đề

- Trong quá trình soạn giảng phải thể hiện được các hoạt động của thầy cô,học sinh trên cơ sở phát huy tính tích cực của học sinh, hình thành kiến thức Chialớp học thành các nhóm nhỏ, tổ chức hoạt động nhóm dé học sinh có thể trình bày ýkiến của bản thân, lắng nghe và bảo vệ ý kiến đúng

- Tạo điều kiện cho học sinh được thực hành chủ động bằng cách thiết kế

chuỗi các hoạt động, trải nghiệm liên quan đến bài học được thực hiện trong hoặc

ngoài lớp tùy theo nội dung bài học

- Chú trọng dạy cho học sinh cách học của bộ môn Hóa học, cách khai thác,

tiếp cận sách giáo khoa và những tài liệu liên quan Chủ động khai thác các hìnhthức dạy học phù hợp với điều kiện của nhà trường và bài học

- Quan tâm đến các đối tượng học sinh trong lớp, tăng cường sự tương tácvới học sinh dé làm tăng động lực của cả thay và trò

- Thường xuyên cập nhật tri thức, bồi đưỡng năng lực đáp ứng yêu cầu

b) Đối với học sinh trong hoạt động học:

Đề có thể học theo hướng trải nghiệm thì học sinh phải thực hiện hoạt động

một cách tích cực, chủ động thể hiện mình là chủ thể của hoạt động

- Tích cực chủ động suy nghĩ khi học trên lớp, tự tạo cho mình hứng thú học

tập Biết cách xây dựng kế hoạch học, chọn phương pháp học tập phù hợp với bảnthân và điều kiện thực tế

- Chủ động tích cực tham gia các hoạt động học, các hoạt động ngoại khóa.

Biết cách phân tích đánh giá so sánh để giải quyết các vấn đề đặt ra, rèn luyện các

kỹ năng, xây dựng thái độ và hành vi đúng đắn.

- Chủ động chuẩn bị bài và các nhiệm vụ được giao, biết cách tổng hợp kháiquát kiến thức, đối chiếu, so sánh rút ra bài học kinh nghiệm từ kiến thức được học

và các hoạt động thực tiễn.

- Trung thực, nghiêm túc trong thi cử.

24

Trong quá trình học tập người học sinh phải rèn luyện các phương pháp cá

nhân, các kỹ năng, năng lực phù hợp.

c) Đối với nhà quản lý:

Hiệu trưởng có vai trò rất quan trọng trong việc quản lý hoạt động dạy họctheo hướng trải nghiệm Hiệu trưởng cần:

- Có đầy đủ các văn bản, tài liệu quy định hướng dẫn về việc thực hiệnchương trình giáo dục và kiểm tra đánh giá của cấp học dé làm căn cứ triển khai các

hoạt động.

- Cùng các bộ phận liên quan xây dựng các nội quy, quy định của trường, tạo

lập một nhà trường văn hóa Tạo các quy định rõ về việc khen thưởng động viên

hay kỷ luật các thành viên trong trường.

- Xây dựng cơ sở vật chất đáp ứng yêu cầu của các môn học: xây dựngphòng thư viện với đầy đủ sách giáo khoa và các tài liệu tham khảo; Thường xuyênkiểm tra các phòng thí nghiệm mua sắm bé sung day đủ các thiết bi, dụng cụ và hóachất, các đồ dùng trực quan như: hệ thống sơ đồ, biểu bảng, học liệu điện tử có thểthay thế được thí nghiệm như sử dụng video thí nghiệm, thí nghiệm mô phỏng, thí

nghiệm 4o, với sự hỗ trợ của các phương tiện kĩ thuật như máy tính, máy

chiếu (projector) và Internet

- Tạo mối quan hệ bền vững với chính quyền địa phương và các cơ quanđoàn thể, tranh thủ sự ủng hộ về vật chất và tinh thần để tạo điều kiện cho sự pháttriển hoạt động dạy học trải nghiệm

-Nắm chắc các phương pháp đổi mới sẽ là người tiên phong trong quản lý

dạy học theo hướng trải nghiệm để nâng cao chất lượng dạy học và tổ chức các hoạt

động của nhà trường.

- Nắm bắt, xử ly thông tin, diéu phối các hoạt động để đạt được mục tiêu

chung của nhà trường

1.4 Nội dung quản lý hoạt động dạy học môn Hóa học theo hướng trải nghiệm

ở trường trung học pho thông

1.4.1 Xây dựng kế hoạch dạy học môn Hóa học theo hướng trải nghiệm ở trườngtrung học pho thông

Đề có thể quản lý tốt việc dạy học môn Hóa học theo hướng trải nghiệm cho

25

HS THPT công việc đầu tiên của Hiệu trưởng là lập kế hoạch dựa trên cơ sở yêucầu chung của Chương trình giáo dục và yêu cầu riêng đối với môn Hóa học, điềukiện cu thé của nhà trường

Lập kế hoạch là quá trình thiết lập, dự tính một cách khoa học các mục tiêu,nội dung, phương pháp, trình tự, thời gian tiễn hành các công viỆc, chuẩn bị huy độngcác nguồn lực (nhân lực, vật lực, tài lực, thông tin, ) để triển khai các hoạt động mộtcách chủ động nhằm đạt kết quả cao nhất các mục tiêu giáo dục của nhà trường [17]

Khi lập kế hoạch dạy học môn Hóa học theo hướng trải nghiệm cho HS

THPT nhà quản lý phải dựa trên các cơ sở sau:

- Xác định mục tiêu của hoạt động dạy học: Cần chỉ ra đối tượng dạy học HSkhối lớp nào, tình hình chất lượng học sinh như thé nào; giáo dục dé đối tượng ấythu nhận được những kiến thức, kỹ năng gì

Mục tiêu phải đảm bảo các tiêu chuẩn:

+ Phù hợp với thực tế của Trường, của tổ chuyên môn; phù hợp với hướngdẫn thực hiện nhiệm vụ năm học của các cấp quản lý theo quy định

+ Bao đảm tính kha thi

+ Bảo đảm kiểm chứng được, đánh giá được theo chuẩn

- Phân tích, khảo sát thực trạng dạy học môn Hóa học cho học sinh để nắm

được những hạn chế, điểm mạnh, điểm yếu, những gì đã làm được và chưa làm

được từ đó xây dựng kế hoạch sao cho phù hợp

- Nắm bat tình hình thực trạng nhà trường nhăm định hướng các nội dung và

hình thức dạy học sao cho phù hợp với đặc điểm của nhà trường, của học sinh, của

đội ngũ giáo viên,

- Tìm hiểu tình hình, đặc điểm kinh tế, xã hội của địa phương va môi trườnggiúp HS có thể trải nghiệm thực tế

- Dự kiến các nguồn lực (nhân lực, tài lực, vật lực và thời gian) cho hoạt

động dạy học trải nghiệm:

+ Dự kiến nhân lực: Phân công GV tham gia dạy học trải nghiệm+ Dự trù kinh phí cho các hoạt động ở nguồn nào, tài liệu và phương tiện vậtchất khác (như phòng thí nghiệm, nhà máy, phân xưởng, vật tư, máy móc thiết bị,

hóa chất, các dụng cụ phụ trợ ) được khai thác ở đâu

26

+ Lên kế hoạch thời gian cho các hoạt động, thời lượng dé thực hiện chươngtrình dạy học và bồ trí thời khóa biéu cho môn học.

- Dự kiến các biện pháp thực hiện và hình thức thực hiện mục tiêu dạy học:

Dự kiến các biện pháp và hình thức tô chức là việc làm cũng không kém phần quan

trọng thé hiện việc tổ chức dạy học tập trung cả thời gian, hay tập trung từng giaiđoạn, tổ chức thành lớp hay theo nhóm, ở tại trường hay tô chức kết hợp với thamquan thực tế

1.4.2 Tổ chức triển khai các hoạt động dạy học môn Hoá học theo hướng trải nghiệm

1.4.2.1 Quản lý việc thực hiện chương trình môn học Hóa học theo hướng trải

nghiệm của giáo viên

Chương trình dạy học môn Hóa học là một phần trong chương trình, kế hoạchhoạt động chung của nhà trường Ngay từ đầu năm học Ban giám hiệu đã phải xây

dựng các kế hoạch năm học, kế hoạch chuyên môn của nhà trường một cách chi tiết

dựa trên kế hoạch hoạt động năm học và nhiệm vụ năm học mà Sở giáo dục và đào

tạo ban hành Quản lý việc thực hiện chương trình môn học Hóa học theo hướng trải

nghiệm của giáo viên chính là đổi mới quản lý quá trình xây dựng kế hoạch và tổchức thực hiện kế hoạch dạy học của tô chuyên môn và các giáo viên

Theo truyền thống, quá trình xây dựng kế hoạch dạy học thường được Ban

Giám hiệu truyền đạt những yêu cầu, nhiệm vụ chung của năm học tới các tô

chuyên môn, kết hợp cùng tổ trưởng chuyên môn xây dựng kế hoạch giảng dạy của

bộ môn phù hợp với kế hoạch chung của nhà trường và hướng dẫn hoạt động bộ

môn trong năm học do Sở Giáo dục va Dao tạo ban hành Trên tinh than đó, các tôtrưởng chuyên môn hướng dẫn các giáo viên trong tổ xây dựng kế hoạch giảng dạy

trong năm học theo nhiệm vụ được phân công.

Ban Giám hiệu cũng tổ chức quán triệt đến từng giáo viên việc yêu cầu dạyhọc bộ môn theo hướng trải nghiệm Giúp giáo viên nắm vững được mục tiêu,chương trình môn học, cấp học Tổ chức bồi dưỡng cho giáo viên hàng năm vềchương trình, sách giáo khoa, các kiến thức mới Bồi dưỡng về phương pháp, hìnhthức tô chức dạy học, năng lực dạy học theo hướng trải nghiệm Tổ chức hội thảochuyên dé, tập huấn về day hoc theo hướng trải nghiệm Xây dựng đội ngũ giáo

viên nòng côt cho các hoạt động.

27

Tổ trưởng chuyên môn chịu trách nhiệm trước Ban giám hiện về kế hoạchdạy học của từng cá nhân giáo viên Trong kế hoạch phải chỉ rõ bài soạn nêu đượcmục tiêu, nội dung, phương pháp, hình thức, phương tiện dạy học cần sử dụng, đặcbiệt cần bám sát chuẩn kiến thức kỹ năng của môn học Các kế hoạch này cần được

t6 trưởng phê duyệt và triển khai nghiêm túc

Hàng tuần tô trưởng chuyên môn kiểm tra việc báo giảng, soạn giáo án của

GV Yêu cầu giáo viên soạn giáo án theo hướng trải nghiệm Thiết kế các nội dunghoạt động từ dễ đến khó cho phù hợp với mục tiêu, nội dung bài

Ban Giám hiệu cũng tiến hành chỉ đạo việc sinh hoạt chuyên môn của tổ

nhóm theo định hướng nghiên cứu bài học chú ý việc trao đổi phân tích để thốngnhất cách dạy học theo hướng trải nghiệm Phương pháp dạy này cũng phải đượcđiều chỉnh ở từng lớp tùy theo đối tượng học sinh

Trong quá trình thực hiện kế hoạch dạy học bộ môn theo hướng trải nghiệm,

tổ trưởng chuyên môn có lịch hoạt động chung của tổ, nhóm trong việc dự giờ thămlớp và đặc biệt cần có những rút kinh nghiệm cho các bài dạy gắn với hoạt động trải

nghiệm cho học sinh trên lớp và ngoài lớp.

Theo tinh thần đổi mới thay vì quản lý từ trên xuống dưới (từ Ban Giám hiệuđến tô trưởng chuyên môn rồi đến giáo viên như truyền thống) nay quá trình quản lý

việc xây dựng và thực hiện kế hoạch dạy học môn Hóa học theo hướng trải nghiệm

được thực hiện từ dưới lên Với việc chủ trương tổ chức dạy học theo hướng trảinghiệm được nhà trường và các cấp quản lý đã rõ ràng, các giáo viên trên cơ sởnhiệm vụ được phân công chủ động xây dựng kế hoạch dạy học cũng như kế hoạchtriển khai thực hiện kế hoạch trong đó làm rõ mục tiêu cần đạt, các bước tiễn hành

và điều kiện thực hiện, trên cơ sở đó tổ chuyên môn thông qua và nhà trường phêduyệt đưa vào kế hoạch hoạt động dạy học chung của nhà trường

1.4.2.2 Quản lý hoạt động học tập và thực hành môn Hóa học của học sinh

Đề quản lý hoạt động học tập và thực hành theo hướng trải nghiệm của học

sinh, nhà quản lý phải thực hiện các công việc sau:

Thứ nhất: Quản lý việc xây dựng thái độ học tập đúng đắn, hứng thú của học

sinh đôi với bộ môn Hiệu trưởng cân chỉ đạo tô chuyên môn và giáo viên chú trọng

28

việc hướng dẫn cách học bộ môn này, kịp thời uốn nắn, động viên học sinh về thái

độ động cơ học tập đối với bộ môn Hóa học Với học sinh còn có khó khăn tronghọc tập bộ môn Hóa học, thái độ học tập chưa đúng, thì đi sâu tìm hiểu nguyên

nhân, phân tích và kịp thời hỗ trợ cho học sinh Học sinh có năng lực, hứng thú với

bộ môn thì kịp thời động viên, định hướng nghề nghiệp cho học sinh, giúp các em

tìm hiểu những nghề nghiệp liên quan đến bộ môn, phù hợp với hoàn cảnh gia đình,

nhu cầu của địa phương và điều kiện về sức khỏe của bản thân học sinh Nhà trườngcũng chú ý kịp thời động viên khen ngợi những học sinh có kết quả cao trong học

tập, những hoc sinh đạt giải cao trong thi học sinh giỏi bộ môn, trong các cuộc thi

khoa học kỹ thuật hay vận dụng kiến thức liên môn dé giải quyết van dé

Thứ hai: Quản lý hoạt động học tập của học sinh trên lớp: Đây là nhiệm vụ

thực thi trực tiếp của Tổ chuyên môn và giáo viên giảng dạy Hiệu trưởng cần chỉđạo làm tốt hai vấn đề:

- Một là phương pháp nghiên cứu sáng tạo theo hướng trải nghiệm đối với

bộ môn khoa học thực nghiệm Hóa học để học sinh thuần thục sử dụng 6 cấp độ

trong thang đo nhận thức của Bloom trong học tập và trải nghiệm đó là: (Ghi nhớ

(Remembering), Hiểu (Understanding), Ap dụng (Applying), Phân tích (Analyzing),

Danh gia (Evaluating), Sang tao (Creating).

- Hai là xây dung được phong trào các hoạt động nhóm trong học tập và trải

nghiệm Hiệu trưởng nhà trường cùng các bộ phận có liên quan cũng hỗ trợ hoạt

động trên lớp thông qua việc xây dựng và triển khai hệ thống văn bản, nội quy, quyđịnh về quyền hạn và nghĩa vụ của học sinh trong học tập và rèn luyện

Ngoài ra các thầy cô cũng cần có những hình thức, phương pháp dạy học,động viên khuyến khích, khen ngợi đề giúp học sinh có tính tích cực trong học tập,chủ động, biết hợp tác dé đạt các mục tiêu học tập đề ra

1.4.2.3 Quan ly các điều kiện day học phục vụ dạy học môn Hóa học theo hướng