Thực trạng kiến thức, thái Độ và hành vi sử dụng y học cổ truyền của người dân xã tam hiệp, huyện thanh trì, thành phố hà nội năm 2023 2024

Châu Phivã Châu Mỹ.1: Tổ chứcYte Thể giới WHO dưa ra khái niệm YHCT là "một lĩnhvựcyhọc sứ dụngcácphươngpháp chân đoán,diềutrị và phòng bệnh dựa trên trithức truyền thống và các kinh ngh

TRUÔNG ĐẠI HỌCYHÀ NỘI

NGƯYẺN VÂN ANH

THỤC TRẠNG KIÉN THỨC, THÁI DỌ

VÀ HÀNH VI Sử DỤNG Y HỌC CÓ TRUYỀN CỦA NGƯỜI DÃN XẪ TAM HIẸP, HUYỆN THANH TRÌ,

THẢNH PHÓ HÀ NỘI NÃM 2023-2024

LUẬN VÀN THẠC SỈ

HÀ XQI -2024

TRUÔNG ĐẠI HỌCYHÀ NỘI

NGUYÊN VÂN ANH

THỤC TRẠNG KIÉN THỨC, THÁI ĐỘ

VÀ HÀNH VI Sử DỤNG Y HỌC có TRUYỀN CỦA NGƯỜI DÂN XÂ TAM HIỆP, HUYỆN THANH TRÌ,

Trong quá ninh hục tập nghiên cứu và hoãn thành luận vãn thạc sĩ em

dà nhận dược nhiều Sự giúp đờ cua càc thầy cỏ bọn bè dồng nghtịp.

VỚI lòng kinh trọng và biết ơn sâu sắc cm xin gìn lởi C(im ơn lới:

Dâng uỳ, Ban Giám hiệu, phòng Dào tạo sau dại học, Khoa Y học cố

truyền - Trường Dại học Y ỉíà Nội dà lạo diều kiộn tot nhat cho cm trong quá trình hoc lợp và hoàn thiện luận vàn này.

TS Trần Thị Hãi ỉ'ân - người dà trực tiếp hướng dẫn chi bào tận tình

và tạo mọi diều kiện tồt nhầt giúp em hoàn thành khoà luận này Sự nhiệt tinh và kiến thức cua cô là tẩm gương sàng cho em noi theo trong suổt quà

n inh học tập và nghiên cửu.

Càc thầy cô trong khoa Y học cổ truyền - Trường Dại học Y Hà Nội, nhừng người dà luôn dạy dỗ và dìu dắt em n ong suốt thời gian học rập tại

trường cùng như hoàn thành luận vãn.

Trung tâm Y tế huyện Thanh Trì, trạm y tể xà Tam Hiệp và toàn

bộ người dân trên dịa bàn dà tạo diều kiện thuận lợi dế em thu thập

dữ liệu.

Cuối cùng, cm muổn bay tò lòng biết ơn sâu sắc tới những người thân trong gia dinh dã luôn giúp dỡ dộng viên em trong quá trình học lụp và nghiên cứu Cam ơn các anh chị các bạn - những người luôn dồng hành cũng

em dà dộng vién chia se vin em n ong suồt quã trinh học tập và nghiên cửu.

Hà Nội ngây 12 thảng 10 nàm 2024

Học viên

NguyễnVànAnh

Em là Nguyền VânAnh học viên lớpCaohọc chuyên ngành Yhọc cố truyền khoá31 -Trường Đụi họcYHã Nội xin cam đoan:

1 Đảy lã luận văn doemtrựctiếpthựchiện dưới sự hướngdần cua TS.Trần Thị Hãi Vàn

2 Còng trinh nãy không trùng lập với bất cử nghiên cứu nào khácdà đượccõngbổtạiViệtNam

3 Các sổ liệu vã thòng tin trong nghiên cứu là hoán toàn chinh xãc.trung thực vả kháchquan, đà đượcxácnhận và chap nhận cùa cơsơnơinghiêncứu

Em xin chịuhoãntoàntráchnhiệmtrướcphápluật về nhùng camkết này

Hà Nội ngày 12 thủng /0 nám 2024

Học viên

Nguyễn Vân Anh

DẶTVÁN DÈ 1

CHƯƠNG I TÓNG QUANTÀI LIỆƯ 3

1.1 Lịch sư phát triển, vaitrô cua YHCT trong chàmsóc sức khoe 3

1.1.1.Lịch sư pháttriểncua y học cỗ truyền 3

ỉ 1.2 Vaitròcuay học cò truyềntrongchàmsóc sức khôetrênthe giỏi 4

1.1.3.Vai trò y học cò truyền trong châmsócsúckhoe tại Việt Nam 7

1.2 Youtốliênquan đến kiến thửc.tháiđộ.hành vi sứ YHCT 10

1.3 Giói thiệu về dộc diêm cua địa diêm nghiên cứu 13

1.3.1.Anh hưởng đến lối sống truyền thống 14

1.3.2 Anh hướng đen sư dụngcácphươngpháp YHCT 14

1.4 Nghiên cứu về thựctrạng sư dụngYHCT trong chãmsóc sức khóe 16

1.4.1.Nghiêncứu trên thegiới 16

1.4.2.Nghiên cứu trên trong nước 19

CHƯƠNG 2.DỠI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊNcứv 23

2.1 Đoitượngnghiên cửu 23

2.1.1 Tiêuchuẩnlụa chọn 23

2.1.2 Tiêu chuẩn loại trừ 23

2.2 Địa diêm và thờigiannghiêncứu 23

2.2.1 Địa điểm nghiên cứu 23

2.2.2 Thờigian nghiên cứu 23

2.3 Phương phápnghiên cứu 24

2.4 Cờ mẫu và chọn mẫu 24

2.4.1 Cờ mầu 24

2.4.2 Cáchchọn mầu 24

2.5 Biến sổ.chi số nghiên cửu 25

2.5.1 Danh sách biềnsố và chi số nghiêncứu 25

2.5.3 Đánh giá chi số kiếnthứcVCy học cồ truyền 31

2.5.4 Đánh giá tháiđộ với YHCT 32

2.6.Phươngpháp thu thậpthòngtin 32

2.7 Quy trinh nghiên cứu 32

2.8 Phân tíchdừ liệu 34

2.9 Kiểm soát sai sổ 34

2.10 Van đề đạo đửc trong nghiên cửu 34

CHƯƠNG3.KÉTQUA NGHIÊN cúu 35

3.1 Đặc diem chung cuadốitượngnghiên cửu 35

3.1.1 Phàn bố dối lining nghiên cứu theo giới 35

3.1.2.Phânbỗ đối tượng nghiên cứu theo tuổi 35

3.1.3.Phânbó đổi tượng nghiên cứu theo trinh độ học vấn 36

3.1.4 Phân bố dồi tượngnghiêncửutheonghềnghiệp 36

3.1.5 Phân bố đổitượngnghiên cứu theodiềukiện kinh tehộgia dinh 37

3.1.6.Phànbồ đối tượngnghiên cứu theo dặc diêm bệnhhiệnmắc 37

3.1.7.Phânbó đối tượng nghiên cứu mắc sổ bệnhtheo giói tinh 38

3.1.8.Phân bố đồi tượng nghiên cứu theo sổ nămmắc 38

3.1.9 Phân bố dối tượngnghiêncứu theodịa diêm diều trịbệnh mẩc lan gandây nhất 39

3.1.10.Phân bổ dối tượng nghiên cứutheo phương phápdiều trị bệnh lan ganđày nhất 39

3.2 Thựctrạngkiếnthứcvàtháiđộ cua người dãn vè YHCT 40

3.2.1 Kiếnthức về YHCT 40

3.2.2 Tháiđộvỏi YHCT 47

3.3 Thụctrạnghành vi sứdụng YHCT cúa ngườidân 49

CHƯƠNG 4 BÀN LUẬN 57

4.1 Độc diem chung cua dổi tượngnghiên cứu 57

4.3 Hành vi sư dụng YHCT trong khám chừ bệnh cùa người dàn 65 KÉT LUẬN 74 KIÊN NGHI 76 TÀI LIỆU THAMKHÁO

PHỤ LỤC

Bâng 2.1 Danh sách biến sỗ và chi sổ nghiên cửu 25

Bang 2.2 Mỏ tachitiếtbiếnsổ.chisỗnghiên cứu 27

Bang 3.1 Đặc điếm về tuổi cua dốitượngnghiên cửu 35

Bang 3.2 Trinh dộ học vần cua đối lượng nghiên cứu 36

Bang 3.3 Nghề nghiệp cùa đỗi tượngnghiên cứu 36

Bang 3.4 Týlệbệnh người dân dangmắcbệnhtheo số nămmắc 38

Bang 3.5 Địa diêm diềutrịbệnh mắc lầngần dây nhất 39

Bang 3.6 Phân loại mức độkiến thức về cây thuốc, chề phầm thuốc và phương phápdùngngoài cua YHCT 40

BíUig 3.7 Thựctrạng diem trung binh kiênthức về cây thuốc 41

Bang 3.8 Thực trạng diem trung binh kiếnthức về các die phẩm thuốc YHCT 42

Báng 3.9 Thực trụng diem trung binh kiến thức về các phương pháp dùng ngoài cuaYHCT 43

Bâng 3.10 Thựctrạng diêm trung binh kiếnthứcchung về YHCT 44

Bàng 3.11 Kiến thức về tác dụng cùa các phương pháp chừa bệnh bằng YHCT 45

Đảng 3.12 KiếnthứcVCnhómbệnhdicutrịbangcácphươngpháp Yl KT45 Bang 3.13 Nguồn tiếp cận với các thõng tin cua phương pháp chừa bệnh bằngYHCT 46

Bang 3.14 Niềm tin dổi vớicác phương pháp chừa bệnh cua YHCT 47

Bàng 3.15 Tháiđộ chung vàohiệuquacuaYHCT 48

Bang 3.16 Nhucầu cua người dân liênquan den sư dụngYHCT 49

Bang 3.17 Phươngphápưutiên lựa chọn cúa ngườidân khi cỏ vần de ve sức khoe 49

Bang 3.18 Phươngpháp YHCT người dânđà sư dụng 50

BiUlg 3.20 Lý dolirachọn phương pháp chừa bệnhbàngYHCT 51Bảng 3.21 Địa điềm lựachọnSừdụngYHCT cua ngườidàn 52Bang 3.22 Lỳ dolưachọnđịa diem sứ dụng YHCT cùa người dãn 52Bang 3.23 Địađiềmlụachọn đê cỏ cây thuốc/thuốcYHCT cua người dân 53Bàng 3.24 Niem tin vào YHCTcủangườidân sau khisứ dụng 53Bang 3.25 Giói thiệu YHCT chongườithân vã bạn bè sưdụng 54Bảng 3.26 Biếtcáchsứdụngcãcphươngpháp YHCT dề CSSK 54Bang 3.27 Lựa chọn về nguồn gốc giừa hai loại thuốc cũng tác dụng.

cùngdạngdũng cua ngườidân 54Bang 3.28 Lý do không sử dụngYHCT trong CSSK cua ngườidân 55BiUlg 3.29 Tiếp tục lựa chọnYHCT de CSSK trong tương lai 55Bang 3.30 Mong muốn tim hiên về YHCT trong CSSK cua người dàn 56

Biêu đồ 3.1 Dặc diêm giới tinh cua đồi tượng nghiên cửu 35

Biêu đỗ 3.2 Điềukiện kinh tehộ gia dinh nàm2022 37

Biêu dồ 3.3 Tinh hình hiệntạimắc và điềutrị bệnh 37

Biêu dồ 3.4 Ty lộ dổi tượng nghiên cứu mácsốbệnhtheogiới tinh 38

Biêu đo 3.5 Phươngphápdiêutrịbệnhlângân dãy nhât 39

Biêu đồ 3.6 Nhucẩutimhiên kiến thúc VC YIỈCT cùa dối tượng nghiên cứu 48

Biêu dồ 3.7 Tylệsưdụngcác phương pháp YHCT cua người dân 50

Hình 1.1 Sự thay đói chiến lược YHCT theothờigian cùa cácquốc gia 7Hĩnh 1.2 Xuhướngbệnhtật cua ViệtNamgiaiđoạn 1976-2020 8Hinh 1.3 Banđỗhành chinh huyện Thanh Tri 15

ĐẠT V ÁN ĐÈ

Yhọc cô truycn (YHCT) đượcbièt đen là việc sư dụng cácphươngphápthực hành y tế truyền thống vả cácsán phầm có nguồn gốc lâu đời tại Việt Nam Trung Quốc.ÁnĐộ,TâyTạng Châu Phivã Châu Mỹ.1: Tổ chứcYte Thể giới (WHO) dưa ra khái niệm YHCT là "một lĩnhvựcyhọc sứ dụngcácphươngpháp chân đoán,diềutrị và phòng bệnh dựa trên trithức truyền thống

và các kinh nghiệm lâudời”.12 5 Cảcphương phápdiềutrịthường dưực phànloại thành hai nhỏm chinh: dùng thuốc và không dùng thuốc, mỗi nhóm cỏdộc diem riêng và có thedược áp dụngđộc lập hoặc kct hợp đe tối im hóahiệu qua điều trị ' ’4

Trong những năm gân dãy ngây câng nhiêu quốc gia đà thực hiện việctích hợp YHCT vào hệ thống y tế chinh thống, nhầm táng cường kha năngtiếp cận cùa người bệnh đối với các liệuphápđiều trị da dạngvà hiệu quá.1 Theodó nhiều công trinh nghiên cứuđã cung cấp những bằng chứng khoahọc mạnh mèvà kháchquan về tác dụngcùa YHCT dối với các bộnh lý phô biền như ung thư5, tim mạch6 và cơ xương khớp.7 Nhờ vào các bằng chứng khoa họcvã chinh sách tích cực nêu trên, ngày càng cónhiều người dân sứ dụng các phương pháp YHCT thay thế choy học hiện dại (YHHĐ),docamnhận vềlợiichvàtinh an toáncua YHCT cùngnhư sự không hài lòng vớicáctác dụng không mong muốn cua YHHĐ.5* Tuy nhiên, trong cộng đồng chuyên gia không cô sự nhắt quán, khi các chuyên giadược đảo tạochuyênngànhYHCT thường có kiếnthức và niềm tin mạnh mè vào việc sư dụngcácliệu pháp nãy trong khi các chuyên ngành khác mặc dù có thái dộ tích cựcnhưng vần côn hạn che về kiến thức về YHCT.k 11

Cácnghiên cứu ứngdụngYHCTcho thầy hầu hetcác thuốc YHCT giúp tảng cường sức khóe và hồtrợdiều trị bệnh, dặc biệt trongnhững bệnh mạn tinh.1'11 Tuynhiên, không thề phu nhận rang một số loại thuốc có nguồn gốc

lự nhiên cùng có thê gãy hại nếu dược sư dụng khôngdứngcách nó dần đen

và YIIIIĐ dã trữ thành xu hướng trong châm sóc sức khoe, nhảm tận dụngnhững lợi íchcùacáhai hộ thong này Chinh phú Việt Namdà cónhiều chinh sách khuyển khích kcthợpYHCTvàYHHDtrongchâm sóc sứckhóc? 16 Cácbệnh nhân thườngdượcđiều trị bằngcác phươngpháp YHHĐ nhưthuốc tày

vã phẫu thuật,dồngthời áp dụngYHCTnhưchàm cứu vàthaodược de hỗtrợphục hồisức khoe Mò hình này giúp tàng cường hiệu qua điều trị giam tácdụng phụ cua thuốc tày và nâng cao sức khoe tỏng thế cho bệnh nhân Tuynhiên, việc kết hợpvần doi mậtvới nhiều thách thức, liênquanđenkiến thứctháiđộhãnh visư dụng dịchvụYIICTcùangười bệnh đặc biệt là tại các khu vực ngoại ô thành phốlớndotác động cua quátrinhđó thị hóa lên lốisống vàvãn hóa truyền thốngtrongđócó sử dụng YIỈCT Do đó chúng tỏi tiến hãnhnghiên cứu dề tài "Thực trạng kiến thức, thái (lộ và hành vi sir (lụng Y học cồ truyền cua người (lân xã Turn Hiệp, huyện Thanh Trì thành phổ ỉỉà \ội

nũm 2023 - 2024" với 2 mục tiêu:

I Mò ta thựctrạng kiến thức và thái độ dổi với Y học cố truyền trong khám, chừa bệnh cuanguội dân xà Tam Hiệp, huyện ThanhTri, thànhphổ Hà Nộinám2023 - 2024

2 Mòtáhành vi sứ dụng khám, chùa bệnhbangYhục cỗ truyền củangườidàn xã Tam Hiệp, huyện ThanhTri.thànhphóHàNộinăm2023-2024

CHƯƠNG 1 TÒNG QUAN TÀI LIỆU

1.1 Lịch sữ phát tiícn,vaitrò cúa YHCT trong chăm sóc sứckhóc

1.1 ỉ Lịch sứ phát trién cùay học cồ truyền

Y học cỗtruyền Việt Nam với lịch sư hàng nghìn nãm là một di sánvàn hóa vô giá cua dân tộc Được hình thành và pháttricn từ nen tang trieihục phương Đông YHCT dà đúckếtdược nhừng kinh nghiệm quý báu trongviệc phòng bệnh, chữa bệnh và báo vệ sức khóc Ọua quá trình lịch sư lâudài.YHCT Việt Nam đà trái qua nhiều giai đoạn phát tricn.từ nhùng bài thuốc dân gianđomgianđencáchộthong lý luụny học hoànchinh Các danhynhưTuệ Tình.Hai Thượng Lãn Óng đã dê lại nhữngdóng góp to lớn xây dựngnênnhùngnềnlangvữngchẳccho sự phát triển cuaYHCTViệt Nam.1 1319YHCT không chi là một khotàng tii thức y dược phong phúmà còn là một hệ thống các phương pháp dien trị đa dạng, bao gồm chàm cứu bấmhuyệt, xoabóp dũng thuốc, dường sinh.Mỏi phương pháp dều cỏ nhừngưudiêm riêng và được ủngdụng linh hoạt dê diềutrị các bệnh khác nhau Cácbài thuốc cô phương, dượcbãochetừcác loạithaodưực tự nhiên, dà chứng minh đượchiệuqua trong việcdiều trị nhiều loại bệnh, dặc biệt lãcãc bệnhmạntinh

Quan niệm “Nam dược trị Nam nhân" cua Tuệ lĩnh dã trớ thành một kim chi namchocácthế hộ thầy thuốc Việt Nam Theoquan niệm này, việc

sừdụngcácdược liệu trong nước đê chừa bệnh cho người ViệtNam là phũ họp nhắt, tận dụng tối đa các nguồn tài nguyênthiên nhiên vã khi hậu đậctrưng cùa dất nước Từnhùngbãi thuốc dân gian dơngian.YHCT dần hình thành các hộ thống lý luận hoãn chinh, được kể thừa vã phát triên qua cáctriềuđại Dướitriều Nguyền (1802 - 1905) YHCTdược nhã nướcquan tâm

các thầythuốcđịa phương dược mời tham gia chống dịch vã cólúi ừng quyđịnh cụ thê về việc sư dụng thuốc men?

Tuy nhiên, dưới thời Pháp thuộc, sự anh hương cùa nền YHHĐ từ phương Tây dà khiển YHCT gặp nhiều khó khán Mặc dũ vậy YHCT vầndược nhân dân.dụcbiệt là nông dàn tin tương và sư dụng rộngrài SauCáchmạng tháng Tám Dang và Nhà nước la dà có nhiều chinh sách quan lãm vàphát tricn YHCT Chu tịchHồ Chi Minh đã chi đạopháttricn yhọc dựa trênnguyên tảc “Dàn tộc Khoa học Đại chúng", nhấn mạnh việc kết hợp giừaYHCTvà YHHĐ Những nâm 1970 - 1980 lã giai đoạnpháttriền mạnh mècua YHCT với sự phát trien cua phong trào trồng thuốc Nam và sử dụngthuốc Nam Tuy nhiên, từcuối thập ky 80 doanh hương cua nền kinh tể thị trường, YHCT gập phai nhiều khókhán Nhiều cơ sờ y te giam sút hoạt động khám chừa bệnh bằng YHCT Dang vã Nhã nước dà ban hành nhiêu chinhsách nham khỏi phục vàphát triểnYHCT nhấn mạnhviệc kết hợp giừa baoton vã phát triẽn Nghị quyết 46/NQ- TW cua Bộ Chinh trị vecông tác bao

vệ châm sóc và nàng cao sức khoe nhân dân dãdật ra mục tiêu dây mạnhviệcnghiêncứu.thừakế bao tồn vàpháttriểnydược học cốtruyền?0

Trong xà hội hiệnđại YHCT vẫn giừđược vị triquan trọng Bẽn cạnh việc bao tổn và pháthuycác gia trị truyền thống YHCT còn đượcnghiêncửu

vã ứng dụng rộngrài trong việcdientrị một số bệnhmụntinh,gópphầnnângcao chất lượng cuộc sóng chongườibệnh.Tuynhiên, de phát triển ben vừng.YHCT càn đượckết hợp hài hoa với YHHD.tạoramộtnềnytetoándiệnvãhiệu qua

ỉ ỉ 2 lai trò ctiay hực cố truyền trong chàm sóc sức khòe trên thế gi ('à

TheoBão cáo loàn cầu ve YHCTnám 2019 của WHO ghi nhận, ngàycâng có nhiều quốcgianhậnravai trỏ cua YHCT trong hộthốngy tể quốcgiacua minh Năm 2018 đàcó98 quốc gia thành viên đã xây dựng chinh sách

quốc gia VC YlICT 109 quốcgia đã ban hành luậl hoặc quy định quốc gia VC YHCT vã 124 quốc gia đà triền khaicácquy địnhvề thuổc thao dược.'1Mổiquan tâm den YHCT đã táng lênvàsètiếp tục tâng Dê dãp ửng nhu Cẩu vãmỗi quan tâmngày càng tângtrẽn toàncầu VC YHCT.Tố chứcY tề thể giớivới sự hỏ trợ cùa Chinh phu Ân Độ.năm2022 dà thành lộp Trungtâm YHCTtoàn cầu cùa Wl 10?

Sữ dụng vã đưaYHCT váo trong hộ thống CSSK ban dầu tụi tuyến y te

cơsờ dà và đang là vấn đe được nhiều nước quan tâm Tuy nhiên, do tiềm năng,diềukiện kinh te vãn hoá xà hộicua mồi nước khác nhau, nên cãc hình tháitố chức vãphươngthứchoạtđộng cua YHCT rất da dạng và không gióngnhaugiừacácnước?122

l.ì.2.1 Khu Vite Châu À

Tại Trung Quốc, vẩn đề kếthợpYHCTvới YHHD là một chu trương lớn dược Trung Quốc thực hiện rất sơm vàcùng rất thànhcông.23 Kct hợpYHCTvới YHHĐ trongcác cơ sơ khám và diêu trị được các thay thuốc Tây y vàTrungy cùa Trung Quốc thực hiện khá nhuần nhuyễn?4 25 Báo hicm ytế nhà nướcvà lư nhân thanh toántoàn bộ chiphíkhám, chừa bệnhbảng YHCT Nhật Ban cùng lã nước có lý lộ người dãn sứ dụng YHCT cao nhất trên thế giới.Việc sứ dụng các loại thuốc YHCT trongdiềutrịbệnh đã tảng 15 lầntrongkhicác loại lân dượcchi lãng2.6 lần trong khoang 15 námvàcó ítnhất65%bác

sỳ ơNhặtBan khảng định rằng họdà sư dụngphối hợp đồng thời thuốc YHCT

và YỈIHDtrong điêu trị Nhật Ban licp tục đầu tư tỏ chức đánh giá linh anloàn và hiệu lựccuacác sán phàm thuốc cô truyền theohướngdầncua WHO

dê khuyển khích việc sư dụng trong nước và xuất khẩu?4 Từ nhùng nám 90.Thái Lan đà thành lậpcác trung tâm YHCT và đưa YHCTvào hệ thống Y le quốc gia phụcvụ CSSK cho nhãndãn Năm 2008 Quỹ Nippon Nhật Bán đà tricn khaidự án "Túi thuốcyhọc cồ truyềnhộ gia dinh" tại bốn tinh thuộc bốn

khu vựccuaTháiLan đẽ thúcdayviệc sư dụng cácloạithaodưựcvãcácthuốcche phầm YHCTtạicác hộ gia dinh trong việc CSSK ban dầu/6

J.J.2.2 Khu Vực Châu Phi

Tý lệ các nước dang phát triên ờ khu vực này sử dụng YHCT trongCSSKban dầu chiếmtói 80% Nám 2022 dà có hơn 40 quốc gia phát tricncác chinh sách YIICT quốc gia 30 quốc gia cùng đà lồng ghép YHCT vàocác chinh sách quốc gia cua họ Ngoài ra có 39 các quốc gia dã thiết lậpkhung pháp lý chongườihànhnghềYHCT?

I.ì.2.3 Khu vực Châu Àu

Thụy Sĩ là quốc gia dầu tiên lồng ghép YHCTvào hộ thốngy tế tý lộ

TB sư dụng từ sau năm 1990 là 49% Nãm 1998 BộNội vụ Lien bang đà quyct định5 liệu pháp dien trị bố sung vàochương trinh bao Idemy tếbấtbuộc Đồng thời.Chinh phu Thụy Sì cũng thiết lập một chương trinh toàn diện đe đảnhgiáyhọcbô sung và thay thế.21

1.J.2.4, Khu Vực châu Mỳ

Một diều tra quốc gia năm 2002 do Trung tâm kiêm soát bệnh lật cùa

Mỳtiếnhãnh,chothấy65- 70%người Mỳ dà sứ dụng ítnhất I phươngphápYHCT trong cuộc đời họ Khuynh hướng sứ dụngy học bó sung vả thaythểngày càng tảng.28

ửng dụng YHCT trong CSSK cho con người ngoài diều trị các bệnhthõng thường, giam dau hay bồi bổcơ thề còndượcphối hợp YHHĐ đê diềutrị các bệnh phức tạp như gây tê hỗ trợphẫu thuật, hồ trợcai nghiện, hồ trợđiều trị Hội chứng nhiem virus gây suy giam miền dịch ơ người(IỈIV/AIDS).29 ■ Dựa trên các bang chứng về sự an toàn, hiệu qua và chắtlượng,YHCTlà sự lựachọncủa nhiều bệnh nhân Một số nghiên cứu dã cho thấy là nhưng người mắc càc bệnh mạn tinh có xu hướng sư dụng YHCTthường xuyên hơn?1 ’2

Chúih vì vậy WHOđã khuyến khích cãc quốc giađưa YHCT vào hộthống y tể phú hợp với nânglựccũngnhư hoàn canh vàcácquy định.

140

- Sỗquốcgia thành viêncó chính sách VC YHCT

''Sốquốc gia thành viênthựchiệnquan lý thuốc thaodược

Hình J.ỉ Sir thay đối chiền lược YHCT theo thòi gian của các quốc gia

1.1.3 ĩ'ai tròy học cố truyền trong chain sóc sírc khóe tại Mệt Nam

Ngay tirsớm Đang và nhà nướcViệt Nam đã chú trọng đen vai trò cuaYHCT trong CSSK nhân dan?; J4 :<ViệtNam lá một trong nhũngquốc gia di liên phong xâydựng định hướng phát Inẽn y học.y tế khoa học.dụi chúng, kết hợp cố truyền và hiện dại Phát triểntoàn diện YDCT trong tất ca cáckhâu: tố chức, dàotạo kế thừa, nghiên cứu áp dụng vào phòng bệnh và khámchừa bệnh, nuôi trồng dượcliệu,sànxuất thuốc vói cãcmụctiêu cụ thề.’6 5

Theo só liệu báo cáo trong niên giảm thống kẽ Y tế Việt Nam hàngnăm cua Bộ Y te từ năm 1996 đen nảm 2020.cho thấy mỏ hỉnh bệnh tậtnước ta dàghi nhậnsự thay dôi mạnhrỏ ràngvói sự gia tảng dâng ke cuabệnhkhônglâynhiễm.

Xu hướng mắc bệnh - Trend of Morbility

—•— Ojch Uy -Communicable diseases

• 1 Bỏnh kbồng liy - Noo-communicable

—♦— T»i nan, ngộ độc, chẩn thương • Accident, Injury, poisoning

Hình 1.2 Xu hưởng bệnh tột cũa Mệt Xam giai đoan 1976 - 202^

Sự thaydôi này dà tạomộtáp lực ngày càng lâng cho hệthốngy tế quốcgia.Chinh vi vậy trong nhiêunăm qua việc kếthọp YHCT với YIIHD đượcthựchiệnchật chè trên tất ca các lình vực:tố chức, dào tạo kế thừa, nghiêncửu úngdụng trong phông bệnh và khám bệnh, chừa bệnh, nuôi trồng dượcliệu,bao tồn các cây con quý hiếm lãm thuốc, sánxuất thuốc cổtruyền, thuốcdượcliệu?

Hộ thống văn bàn quy phạm pháp luật dã quy định các nội dung về YHHĐ vã YHCT nhưLuật Khám bệnh, chừa bệnh.Luậtbao hiếm y tế LuậtDược vã các vàn bânquyphạmpháp luật hướng dẫn chi tiết tliục hiệnLuật,việckết hụp YHCT - YHHĐtừ hệ thống khámbệnh, chùa bệnh,đàotạovãnghiên cửu khoa học tài liệu chuyên môn hướngdàn thụchiện khâm bệnh,chừa bênh hình thúctổ chức co sờ khám bệnh, chừa bệnh,dầu tư xâydụng

cơ sơ hạ tầng, mua sắm thiết bị y tế dào tạo YHCT kết hợp YHCT với Y1ỈHĐ.cậpnhậtkiếnthứcykhoaliêntục nâng cao trinhđộchuyên môn cho người hànhnghe khám bệnh, chừa bệnh?

Thựchiệnkểt hợp YHCT với YHIỈD trong các lĩnh vực trong nhiềunămqua đónggóp không nhó trong sự nghiệp chăm sóc và bao vệ sứckhóenhàndán vị thếcua YHCT từng bướcdượcnàng cao vã khắng định vai trô trong

hệ thống ytếcúaViệt Nam Hộthắng văn bản quyphạmpháp luật, tài liệu chuyên môn hưởng dần chắn đoán bệnh theo YHCT kết họp YHCT vớiYHHĐ, quy trinh kỳ thuật chuyên ngành YHCT quychếchuyên môn trong lĩnh vực YDCT từng bướcdược cập nhật, hoãn thiệntạo hãnh langpháp lý cho cãc cơ sớ khảm bệnh, chừa bệnh thực hiện và cung ứng cãc dịch vụYHCT dam báo an toàn, hiệu quá cho người bệnh, ứng dụng cóng nghệthõng tin đầynhanhtiếnđộlàmbệnhán lưu giữthông tin ngườibệnh trẽn hộ thống phần mềm giúp việc trích xuất thòng tin tình trạng bệnh lý chi phi khám bệnh, chừa bệnhcuangườibệnhdápứng trích, chuyển dừ liệu đencổngthanhtoánbao hi êmy tế?

Phát triển YHCT kct hợp YHCT với YHHĐ trong tất cacác lĩnh vụcylể: quan lý nhà nưổc hộ thống khám bệnh, chùa bệnh Trong quản lý nhánước về y tể Bộ Ytế thanh lập CụcQuan lỷ Y Dược cổ truyền Sơ Ytế cõ chuyên viên theo dõi phát triên y dược cố truyền (phòng Nghiệp vụ y, Nghiệp vụ dược, phòng hãnh nghc) chiêm ti lộ 64% Phỏng Ytế luyến huyện

cỏ chuyênviênchuyên trách phát tricn YHCT chiếm ti lộ 41.5% trên tông sổ các phòng y te?

Hộ thống mạng lưới ve khám, chừa bệnh bàng YHCT từ Trung Ươngdếnđịaphương dần dượccung cỗ và phát triển Nhiêu cư sờ khám bệnh,chừabệnh tập trung nguồn lirephát triển ve quy mò và tầm nhìn trong còng táckhám chừa bệnh Ca nước dàcó 75 bệnh viện YHCT trong đó có 67 bệnh

viện YHCT hoặc cơ sơ khám chừa bệnh YHCT thuộc Bộ ngành chiếmti lộ 89.33% và 8 bệnhviện YHCT tư nhân chiếm 10,67%? Bệnh viện đa khoa,chuyênkhoađàthành lập khoa YHCT hoặc tôYHCT trong liênchuyênkhoa.Trạm ytế xà đã tồ chức triền khai khám bệnh, chừa bệnh bằng YHCT Bẽncạnh việctố chức khâm chừa bệnhbângYHCT thi việc triền khai vườn thuổc Nammầu tại trạmytề xà ngày càng dượcquantâm.chútrọng.

Nhiều trạm y tếxãđã phát huy rất tốt hiệuquácùabộphận khám chữabệnhbảng YHCT hay kết hợp YHCT và YHHĐ,dưa tỷ lệ người dàn dượcchúm sóc vã bao vệ sứckhoebằng YHCT tại hạm ytề xà dạttý lệ trẽn 30%?s Một sỗ dịaphương, tỳ lộ người dân trong cộng dồng tự sư dụngcảcphươngpháp phòng và diềutrịmột sổchứngbệnh bằng YIICT thôngthường chiếm

tý lệ trẽn 50% Tại cảc trung tâm y tế cua Hà Nội tỷ lệ kliám chừa bệnhYHCT kết hợpYHHĐ trong tý lệ chung cua cácgiaiđoạn 2008 - 2013 2013

- 2018 2018-2022lần lượt lã 17%.24% vã 48%?9

1.2 Youtốliênquandenkiến thức, thái độ,hành vi sừYHCT

Ket qua tônghợp một sổ nghiên cửu ớ các nước và các khu vực khácnhau trên thếgiới cho thấycácyếutố có anh hườngliênquan den hãnh vi lụachọnYHCT cùa người dân nói chung và thuốc YHCT nôi riêng bao gồm:yếu

tố về vân hóa trinh dộnhậnthức, khánăngchi tra khanăngtiếp cận và mức

độhài lỏng Các yểu tổ khác bao gồm không thê tiếp cận với cãcdịchvụytềlúện dại về mặtđịalý chi phi.thờigian hoặc thiếu dội ngù cán bộ ytếdượcđàotạobài ban/

Tác giaChun- Chuan Shih và cộng sựdã nghiên cứu mối liện quangiữamột số yếu tố diều kiện kinh tề xà hội (bao gồmtinh trạng giáo dục nghềnghiệp cua chuhộ và thu nhập cuaHGĐ) vớihãnh vi sư dụng YHCT Trung Quốc ớ 5.971 tre em tại Đài Loan Kct quá cho thầy tre em sồng trong cácIIGĐ thuộc nhóm có diềukiện kinh tề xã hội cao nhẩt (nhóm thứ4) có sổ lần

sưdụngYHCT Trung Quốc cao lum so vói nhómthứ 2 (nhỏm thứ 2) vớity lộ lần lượt lã0.12lầnvà0.06lần (p < 0.05) và cao hơn 1.49lần so với nhóm côđiều kiện kinh tềxã hội thấp nhất (nhóm thử 1) với p < O.O5.41 Tuy nhiên nghiên cứu cua tác gia Nonhlanhia Nxumalo(2011) trên 4.762 IIGD ờ NamPhi lại cho kết qua ngược lụi trong dó nhóm nghẽo nhất (nhỏm 1) lại có xuhướng kham chừa bệnh ớ thầy lang cao hơn nhiều so với nhỏm giàu nhất(nhóm 5) với tý lệtươngứng là 0.03 lượt/ người vã 0.002 lượt người.42Kếtqua nghiên cứu cua tácgia Nonblanhla Nxumalo cùng cho thầycácyếu tố khác có liên quan đến HỘC sứ dụng dịch vụ từ thầy lang bao gồm:nhỏmđộcthâncó xu hướngsư dụng dịchvụ từ thầylang cao hơn 1.75 lansovới nhómdà có gia dinh với p< 0.05; nhóm có trinh dộ học vẩntừphôthòngtrung học trơ lên thấp hơn so với nhóm không di học với p < 0.05; nhỏm sồng

ơ nông thôn cao hơnnhóm sóng ớdỏthị với p < 0.05.42

Nghiên cứu cuatácgia Mehta và cộng sự (2007)ơnhómngườiMỳ gốc Ácho thấynừ giới có xu hưởng sư dụngthuốcbôsungvàthay the cao hơn 1.24lần so với namgiớivới p < 0,05; nhõmcó trinhđộhọcvấntừ trung học phôthông cao hơn 1.40 lần nhóm có trinh dộtnuighọc cơ sờtrơ xuốngvới p<0.05; nhóm có trinhđộtừđạihọctrớlèncaohơn 140 lằn so vớinhỏmcònlạivớip < 0.05; ngườimắc một bệnhmạn tinh và mấc ít nhấthaibệnhmạntinh

có xuhướng sư dụng thuổc bô sung vãthay thế caohơn 1.26 lần với p < 0.05

vã1.29 lầnvớip < 0.05theo thử tự so với nhỏm không mắcbệnhmạntinh.45Kct quámột nghiên cứu tạiNhậtBanchothầyđộngcơthúcđâyđối vói phần lớn nhữngngười sưdụng thuốc bố sung vã thaythể lá từ sự giới thiệucùa gia dinh hoặcbạn bẽ (77.7%) tựcánhânlưachọn (23.3%).44

Tại Việt Nam nghiên cứu cua tácgia Trần Ván Khanh tại tinhHà Tây chothấycác yếu tổ thúcđấyngười dân sứ dụng YHCT nhiều hơn bao gồm người có kiến thúc VC YHCT, người biết chừa bệnh bang YHCT người

nghèo, người caotuổi, dồng bão dãn tộc thiêu sỗ IIGĐ cõ trồng cây thuốc tại vườn.Bên cạnh đó vắn đề chiplũ thấp, chuyên mỏn cua thầy thuốc gioi, dịch

vụYHCT gần nhá lá nhùng lý dongườidàn lựa chọndịch vụ YHCT dê chừabệnh Trái lại nhùng yếu tố khiênngườidân ít hoặc không sư dụngYHCTbaogồm: thiếu kiếnthức về YHCT sựsầncỏcua thuốc tây y sựbất tiện khi

sư dụngYHCT thiều thầy thuốc chuyênkhoa YHCT tinh trạng thiều trangthiết bị vá thiều cán bộchuyênkhoaYHCTtại tuyến ytecơ sờ.4'

NghiêncứutácgiáPhạmVù Khánh và cộng sự cho kết quàphầnlớn số thành viên tham gia thaoluậnnhỏmđều cho rang giới tre ngàynay it hiểubiết

vả quan tâmden thuốc YHCT và các phương pháp phòng và điêu trị bệnhtrong dãn gian, hầu như hụ chi quen dũng thuốc YIIIID vi theo họ thuốcYHHĐ tiện dụng, nhanh khôi: một số cho rằng nhiều khi họ cùng muốn sử dụng thuốc YHCT trong dientrị một sổ chứngbệnhthông thường dế ít có tácdụng phụ nhưng do họ thiếu kiến thức về YHCTmà không biết hoi ai vàcùng không có tài liệu Ve YHCT Ket qua phân tíchcòn cho thầyviệc trống cây thuốctại vườn cótácdộngdenviệcngười dân lira chọn Yl ICT dê diềutrịvới p < 0.001; người biếtchùa bệnh bangYHCT sứ dụngYHCTnhiêu hơnvới p< 0.01.46

Tác gia Nguyền Trung Kiên khi phân tích cácyểu tồ liênquan dền thựctrạngsưdụng thuốc YHCT cua người dãn tại huyện CanLộc(Hà Tĩnh) cũng

dà chi ra cácyellto có liênquandó là loại bệnh, dịa bàn diều tra trinh độhọcvắn cua chu 11GD.việc trông thuốc namtại gia đinh vã việcdược cán bộy te hướngdẫnsưdụng thuốc YHCT Cụ thế: người dâncó xu hướng ít sứ dụng thuốc YHCT him khi diều trị các bệnh hò hấp (26.9%) và cãc chứng đau (76.2%) so vói các bệnh cư xương khóp thần kinh, phụ khoa và các chứngdau (97.8% - 100,0%); Các HGĐ ờ thị trấn Nghẽn có xu hướng sư dung thuốc YHCTcaohơn2.78 lần với p<0.05 và các HGDớ xà Thuận Thiện caohơn

2.57lằn vói p < 0.05 so với các 11(H) 0 xã TùngLộc.nhóm IIGĐ có chu hộ

có trình độ học vấntừphôthõng trung học trơ lèncóxuhướng sư (lụngthuốcYHCTnhỉcu hơn(p < 0.05); nhôm HGĐ có trồng thuốc nam sư dụngthuốcYHCT cao hơn3.84 lần so với nhom không trồngthuốc nam (p < 0.05); vànhóm HGĐdược cân bộytế hướngdầu sứ dụngthuốc YHCT cao hơn với

p< 0.05.4'

1.3 Giỏi thiệu vềđặc điếm của dịa diem nghiêncứu

Tam Hiệp, một xànămơphía Tây Bẳc huyện Thanh Trì thành phổ HàNội, dang trai qua quá trinhđô thị hóanhanh chóng, gópphan làm thay dời dángkêdiệnmạocũngnhưcơcấukinhtếcuadịa phương Theosổliệuthống

kc den cuối năm 2022 Tam Hiệp có dân sổ 16.605 người, với 3.895 HGĐ.Trướcđây,xà chu yểu dựavào nòng nghiệp truyền thống,nhưng hiệnnay sự phát then mạnh mè cùa hạ tầngvãquá trinh đô thị hóa đà dần đến sự chuyêndịchcơ cẩu kinh te từ nôngnghiệpsangcôngnghiệp và dịchvụ.45

Một trong nhùng dạc diêm nôi bật cua Tam Hiệp lã hộthống y tế pháttriển tương dối toàn diện Xà có hai cơ sờ y tế lớn là Bệnh viện Da khoaThăng Long và Bệnhviện K cơ sờ 2, đóngvai trò quan trọng trong việc cungcẳp cácdịch vụ chăm sóc sức khoe Ngoài ra, TamHiệp cùnggần với Bệnhviện Đa khoa huyện ThanhTri (cách Ikm) và Bệnh viện YHCT Quân đội(cách 3km) tạo nênmột mạng lưới y te hiệnđại dề tiếpcận cho người dân

Xà còn có một trạm y tẽ riêng, đáp img nhu cầuchămsỏc sức khoe ban dầu Theo phân loại của Bộ Y te, Tam Hiệp hiện thuộc vùng I dượcđánh giá là khu vực có điềukiệntiếpcậndịchvụytể và hạtầng xã hộilốt/'

Tuynhiên, quá trinhdò thị hóa không chi tácđộngđến sự thay dôi kinh

tể vã cơ sớ hạ tầng màcòn anh hương sâu sắc dền lối sống truyền thống vàcách thức chămsóc sức khóc cùa người dân đặc biệt làtrong việc sử dụng YHCT

1.3.1 Anh hường đền Iổi sổng truyền thống

Đô thị hóa đà làm thay đỏi đáng kê cấu trúc xà hội vã lỗi sống truyềnthống tại Tam Hiệp Người dân nơi đày vốn quen thuộc với việc canh tácnóng nghiệp, sinh sóng trong những cộng dồng gẳn bó Tuy nhiên, quá trinhchuyêndịch kinh tề sangcôngnghiệpvàdịchvụ dà tácdộngđến thu nhậpvàcôngviệc, dần đốn nhùngIhay dõi trong sinhhoạthãngngày.Sựgắnkếtgiữacác thánh viên trong gia đinh lớnvàcộngđồng dan bị thaythếbời lối sổng đôthị hiệndại đi kèm với áp lựccôngviệc và sự thayđối về quanhệ xà hội ;Điềunàycùng anh hường đencáchtiếp cận sức khóe cua ngườidân.Cácgiá trị truyền thống liên quan đến việc sữ dụng các biện pháp dân gian vàYHCTnhưchàmcứu.bẩmhuyệt, và thaodượcdang dằn bị tháchthứcbờisựphát tricncũa hệ thống y tế hiện dại Người dãn Tam Hiệp, nhừ vào sự dềdàng tiếp cận vớicác bệnh viện lớn và các phươngpháp yhọc phương Tây ngày càng ít sư dụng các biện pháp YHCT trong chàm sóc sức khoe hàngngày Đòi sống bận rộn cua xà hội dô thị cùng khiến nhiều người ưu liên lựa chọncác phương phápdiềutrị nhanh chóng.ít dõi hơi thời giandài theodõi

và điều tri như YHCT.;

1.3.2 Anh hưởng dền sữdụng cúc phương pháp YHCT

Mặc dù YHCT tửng đóng vai trò quan trọng trong việc chửa bệnh và chămsócsức khoetại TamHiệp, nhưng dô thị hóadã làm suy giam dâng kêtằmánhhương cùa nỏ Sự xuấthiện cua cáccơsơytehiệndại.cùngvới nhu cầu tiếp cận các phương pháp điều trị nhanh chóng và hiệu qua đã khiểnYHCT không còn là lựa chọn dầu tiên cua người dân Thay vào dó nhiềungười lựa chọn diều trị bằng Tâyy tin răng phương pháp này mang lại kểtquá nhanh him trong việc xư lý các vẩn dề sức khoecấp tinh

Bên cạnh đó quá trinh đòthịhóacũngtácđộngtiêucựcđen nguồn cungcắp tháo dược, một phần cổt lòi cùa YHCT Việc mờ rộng các khu công

nghiệp và cơsớ hạ tầngđà làm thuhẹp diện tích trồng cây dược liệu truyềnthống Điều này không chi làm giám sự sần có cua các nguyên liệu choYHCT mà còn làmtảng chi phíđiềutrị gây khókhăncho việc duytri vã pháttriềncác làngnghề YIK r/s

Tuy vậy YHCT vầngiờđượcchỗđứngnhất định trong cộng đồng, đặcbiệt là với những người cao tuổi và nhưng người tin vào sựan loàn và tácdụng lâu dài cùa các liệupháp tự nhiên Đốivới một sổ người YHCT vẫn làphươngphápđiều tri được tin cậy phù hợp với truyền thống và ít gãyra tácdụng phụ so với thuốc Tâyy Xu hướng kết họpgiừa YHCT và YHHĐ cùngdangnơi len nhầm tối ưu hóa hiệu qua diều trị mặc dú ty lộ ápdụngkhôngcònphồbiếnnhưtrước

BÀN ĐỒ HÀNH CHÍNH HUYỆN THANH TRÌ

Hình 1.3 Bán dồ hành chinh huyện Thanh Tri '

1.4 Nghiên cứu về thựctrạngsửdụng YHCT trong chăm sóc sức khóe

1.4.1 Nghiên cừu trên thể giới

Wassic vàcộng sự (2015) đà tiếnhànhmột nghiên cứu cắt ngang mỏ tánham đánh giá kiến thức, thái độ và thực hành liên quan đến YIICT tại thị trần Mcrawi, Tây Bắc Ethiopia Nghiên cứu khao sát 403 cư dân trong dó

392 hangcâuhoi dà dượcphân tích Kct qua chothấy61.5%người tham gia

có kiếnthức tốt VC YHCT 70.9% đã từng sứ dụngcácliệupháp truyền thống,

và 3/4 trong số họ tra chuộng YHHĐ hon thuốc truyền thống Các yểu tố chinh dần den sự chap nhận cao doi với YHCT làdo tinh phùhọp VC vãnhóa.chi phithắpvãhiệuqua tổt cua YHCT.49

Nghiên cứu cua Mahmood llilal vàSawsan I lilal (2017) đà kháosátkiếnthức, thái độ vã mức độ sư dụng y học thàodược cùa các bác sĩ tại VươngquốcBahrain Kct quã chothấy 64.6% bácsĩ tham gia có kicnthứccơ bán VC

y học thao dược, chu yếu dược tích lũy từkinh nghiệm cá nhân Họ cóxu hướng sư dụngthuốc thao dược choban thân thường xuyên hơn so vời việc

kê đơn chobệnh nhân Hầu hết(91.7%)người tham giamongmuonnângcaokiến thức về y học thao dược Nghiên cứu chi ra ràng việc sứ dụng hợp lý thuốc thaodược bị cantrơbới kiêm soátchất lượng kém(65.6%) vã thông tin hạn chcVC tác dụng phụ (62.5%) Các bác sì cho rang việccỏ du kicn thức(68.8%) và chi phi thắp (66.7%) là ycu tố chinh thuận lợi cho việc sư dụng thuốc thao dược.0

Aljawarnch Y vãcộng sự (2023) dà thựchiệnmộtnghiên cứu catngangnhăm đánh giá kiến thức, thái độ và thực hànhdối với YHCT tại Các Tiêuvương quốc A Rập Thống nhắt (UAE) Nghiên cứu vói 964 người tham gia

cỏ dộtuổi TB lã 31.32tuổi, chothấy 66.7% ngườitham gia nhận thức dược

VC YHCT chữ yếu thông qua gia đinh và bạn be Hijamalã hĩnhthửcYHCTđược nhận biết nhiều nhất, và 80.1% người tham gia có thái độ tích cực đối

với việcthựchành YIICT.Ngoài rd 39.3% (là sư dụng thuốc bô sung vàthaythe chư ycu de giam đau Dángchứ ý có sự tươngquanđángkègiừadộ tuổi

vã kiếnthức ve YHCT(r= 0.147 p < 0.001).cùngnhưgiừakiếnthức và thái

độ dối với YHCT (r 0.149 p < 0.001) Nghiên cứuđã khuyến nghị tảngcường sự tham gia cua cácchuyên gia ytế trong thực hãnh thuốc bồ sung vàthaythố de dam bao an toàn và hiệu quá?1

Aragaw vả cộng sự (2020) đã thựchiện một nghiên cửu cất ngangnhầmđánhgiákiếnthức,tháiđộ và việc sử dụng YHCT cua cộng đổng tại thị trầnDebre Tabor, vùng Amhara Ethiopia.Nghiên cửu dượctiênhành từ tháng 11 đến tháng 12 nám 2018 với 402 ngườitham gia trong dó73.13% là nữgiới.Kei qua cho thấy hơn 80,1% người tham gia có kiến thức tốt về YIKT.nhưng chi có 39.3%cô thái độ tích cực và 36.1% dà timg sư dụng YHCTtrong cuộc sống Trong sổnhữngngườiđà sư dụng YHCT 28.3% gập phai các tãc dụng phụ nho Ket luận, người dân Debrc Tabor có kiến thức tốt vềYIICT, nhưng lại có tháiđộvãmứcđộ sư dụng còn hạnchế 2

Nghiên cứu cua Ohemu và cộngsự (2021) nhầm đánhgiákiếnthức, thãi

dộ vã thực hành liên quan den YHCT ờ khu vực Jos South Plateau State.Nigeria Trong sổ 300 người tham gia khao sát, 94.8% đà từng nghe vềYHCT vã 83.7% đã sư dụngYHCT ít nhấtmột lằn chú yểu dê diềutrisốtvàsốt rét Khoang 38.4% người tham gia cho biết họ ưa chuộng sir dụng ca YHCTvàhiệndại Nghiên cứuchi ra rang sự phòbiến cua YHCT ờ khu vựcnày cao có thê do sự chấp nhận xàhội kha nàng tiêp cận dề dàngvàchi phi hợp lý cua YHCT '

Al-Riyami và cộng sự (2023) đà thực hiện một nghiên cứu cất ngangnham đánhgiãkiếnthức,tháiđộvàthựchành liênquan den Y1ICTtạiOman.Nghiên cứu khaosát 598 người với tý lệphanhổi 85.4% trong đô cỏ 552câutra lời hoàn chinh Kct qua cho thấy 90% người tham gia nhận thức về các

loại YHCT tại Oman vã 81,5% tin rằng YHCT có hiệu quã llưn 67,8% dã thư ít nhắt một phương phápYHCT.với tý lệ sư dụng cao hơnơnam giới vànhững người có việc lãmtoàn thời gian.Các hĩnh thức YHCTphôbiên nhai

lả sứ dụngthaodược(65.8%)vàmassage truyền thống (60.4%) Dặc biệt, đau lưng lã tinh trụng phố biến nhất mà người dàn sư dụng YHCT dê diều trị(74.3%) Chi 8.3% báo cáo gặptác dụng phụ khi sư dụng YIICT Nghiêncứukết luận rang YHCTdược sứ dụng rộngrâi trong dân sổ dó thị Oman và việchiếurôhơn về lợi ích cùa nó có the giúp tíchhợpYHCTvàodịchvụytếhiệnđại.54

Alfaifi vã cáccộng sự (2023) dà tiền hành mộtnghiêncứucắtngangtạiBisha A Rậpxẻ ửt.nhăm đảnh giá kiếnthức, thái dụ vã thực hành cua cha

mẹ vc YHCT chotreem với 555người tham giachuyelllà nừ và có trinhđộhọc vấn cao Kết qua cho thấy hơn một nữa số người tham gia dã sư dụng YHCT và hầu hết tin lang nó cóít tác dụng phụ hơn và có thề dùng cungthuốc điềutrị chinh thống Diem sỗ kiếnthứcTB là 4 cao lum ơngười lòntuồi vàcótrình độhọcvấn cao lum I lầu hết có thái độ tích cục ve YHCT.với diêm sốtháiđộ cao lum ờ nhómtuồi tre hơnvànamgiới Diêm thựchành

TB lả 31 cao hơn ờ namgiới và nhùng ngườikhông biết chừ Nghiêncứu khuyến nghị cần cai thiện việcquan lý các cơ sơ cungcắpYHCT và khuyênkhích cha mẹ tham kháoýkiếncuachuyêngia y tế trước khi sư dụng YHCTchotre em/

Nghiên cứu cua Radcn Maya Febriyanti (2024) đà khao sãt kiến thức,tháidộ và mức độ sư dụng YHCT trong hệ thốngytế da dạng ơ KabupatenBandung Tây Java Indonesia Kếtqua cho thấy hộ thốngYHCT chiêm ưuthe trong tông số lượt sư dụngdịch vụ y tế vói 59.3% (n = 419) tiếp theolàYHHĐvới 33.0% (n = 233) và yhụcchuyên tiếp với7,7%(n = 54).Các yếu

tố như loại lãng, bệnh tật, thời gian mắc bệnh, nghề nghiệp, niem tin vào

YHCT kiếnthức về Yl IIID khanângtiếp cận chiphi.khoangcáchđendịch

vụ y tevà bao hiếm đều có mối quan hệ đáng ké với việc sưdụng các hộthống ytế(/; 0.000) Phântích đa biền chi ra rang cãcyểutố xả hội - dãn số

và tâm lý - xã hột cómốiliên hệ chặt chẽ với việc sư dụng các hệ thống y tế.Nói chung, người dân ơ Kabupaten Bandung có xu hướng tim kiềm diềutrị từ nhiều nguồn khác nhau và thường quenthuộc với các loại thao dược, coiYHCT là phươngpháptiếp cận dề dàng,hiệuqua.chi phi hụp lý và phùhụpvớivãn hóa cuacộng đồng Sundanese/Ế

Nghiên cứu cua Jeitler vá cộngsự(2024) đà khaosãtmứcđộsưdụngvãchấp nhận YHCT trong dàn sỗ Đức thông qua một khao sãt trực tuyền dạidiện Tỏng cộng có 4.065 người tham gia (52% nữ.48%nam) dà hoàn thànhkhao sát với týlệphan hồi là 21.5% Kct qua chothầy 70% ngưỏi tham gia

dà tùng sưdụng YHCT, trong dô 32% trong 12 thảng qua vã 18%dang sư dụng hiện tại Nguyên nhãn phóbiến nhất lã dođau cơ xương khớp (17%) 39%người tham gia coi YHCT lã quan trọng cho sức khoe cua họ Y học Châu Àu truyền thống dược đánh giã là rất hoặc chuyếu hiệu qua bời 27%người tham gia trong khi 44%đánh giá là cỏ hiệu quaphần não 35%xemYHCT là phương pháp diều trị bố sung tối ưu cho YHHĐ 33% muốn sư dụng kết họp với YHHĐ, và 5% muốnsư dụng dộc lập Đãng chú ý, 71%người tham giaung hộviệc nghiên cứu nhiềuhơn VC YHCT và 69% cho rang chi phichodịchvụ YHCT nên đượcbao hiềm ytế chi trá Kei luận, mứcđộ

sưdụng YHCT ơ Dứcvần cao vàcác chinh sách yte cằn xem xét tầm quantrọng cua YHCT trong hệ thống chăm sóc sức khoe/

J.4.2 Nghiên cứtt trên trong nước

Theo nghiên cứucua Đậu Xuân Canhvà cộng sự(2014) tại thành phổ

Dà Nằng: ngườidãnsư dụng YHCT chiếm 65.6% Trongsố người sư dungYHCT, phươngphápkếthọp thuốc YHCT với không dùng thuốc chiếm ty lộ

cao nhắt 55.8% I.ỷdo người dãnchọn YIICT dê chữa bệnhmạn tinh chiếm 43.2% dê chùa bệnh kct hợp bồi bỗsứckhoe chiếm 46.3% '

Theo kết quà nghiên cứu cúa Hoàng Thị Hoa Lý nám 2015 sau canthiệp tý lệ người dân sư dụng YHCT trong CSSK tại cộng dồng tâng lừ62.6% lên 86.1% vói chi sổ hiệuqua là 37.6%.Tylệngườidân sư dụng cácphươngpháp không dùng thuốc tảng tữ 49.1%lén 80.4% với chi số hiện qua

lã37.6% Kiếnthức và kỳ năngthựchành cua người dãn xà can thiệp đượcCai thiện rỏ rệt so với nhómdốichúng 9

Nghiên cứu cuaTângHuyKhánh (2022) đàđánh giá kiếnthức,tháiđộ và thựchànhsứdụngthuốcYHCTờ390sinhviênykhoanãm nhắt tạiĐại học Ydược Thành phố Hỗ Chí Minh Kct qua cho thầy 25.1% sinh viên dà sử dụng thaodược trong 6thăngqua trong dó 83,7% tự ý sư dụng mà không thamkhao

ýkiến chuyên mòn Sinhviên nam có kiểnthức về nguồn gốctháo dượchạnchế hơn nữ nhưng lại nhậnthức rò hơn vềtác dụng phụ và lạmdụngthuốc.Dângchú ý 64.8% sinh viênchorang YHCT cóthêkết hợp với YliHĐ Tuynhiên, tháiđộ sử dụng YHCT của sinh viên còn nhiều hạnchế: 52.8% không muốn sứ dụng 68.2% không giớithiệu chogia đình và 54,3% không khuyênkhích người khác sứ dung Nghiên cứu này cho thấycần tâng cường giáodục

về YHCT cho sinh viênykhoa, nhầm nâng cao kiếnthức,thay đôi tháiđộ vã khuyển khích việc sứ dụng Yỉ ỈCTmộtcách hợp lý và an toán.60

Nghiên cứu cua vỏ nộ KimAnh(2022) đà khaosát 347 người dân đen khám tại trạm y tế phường 9 quận 8 thành phố Hổ Chí Minh dê đánh giá thực trạng sư dụng YHCT Kct qua cho thấy 70.6%người dân dã sưdụngYHCT chuyếudo tiện lợi về dịa diêm (87.3%) vã chi phí thắp (84.1%) Hình thức sư dụng phố biếnnhất lã kết họp thuốc YHCT với các phương pháp vật

lý trị liệu như xoa bóp bắm huyệt (71%) Nghiên cửucùng chi ra rang việcngười dãn có kiếnthức về YHCT đượcnhãnviêny tế tư vấn vã sựđápứngcua trạmytế có anh hưởng đáng kè đến việcsưdụngdịchvụnày.61

Nghiên cửu cua Lê Thu Hiền (2022) nham mô ta thực trạng sir dụngYHCT cua ngườidãn tinh Nam Định trong giai đoạn 2019 - 2021 Nghiêncứuđã khảo sát 400 HGĐbang phương pháp phong vấn trực tiếp Kết qua chothấy ty lệ HGĐ sứ dụng YHCTdạt 86.9% chúyếukếthọpvới Y1IHĐ Người dãnsưdụng YHCT chu yếu dế diềutrịbệnhmạn tính, với lý do chinh

là tintưởng vào hiệu quá vã chi phi thấp Tuy nhiên, việc sử dụng YHCT đơnthuần cỏn hạn che Nghiên cứu cũngchira rang việc trồng cây thuốcnam tụi gia đình có anh hướngtichcực dền việc sứ dụngYHCT.62

Nghiên cứu cua Nguyền Vãn Hưng(2023) đà đánhgiảkiếnthức,tháiđộ

và thựchành sử dụng cây thuốc nam trong dicutrịbệnhthòngthường cua 400 HGĐtụi huyện Phũ Vang Thùa ThiênHue Kct qua cho thấy kiến thức VC cây thuốc nam cua ngườidãnơmứcđộ khá với 45.2% cõkiếnthức tổt Đángchú V 97% người dân có thãiđộtíchcựcdối với việc sưdụng cày thuốc nam

vàsản sàng tiếp tục sư dụng trong tương lai Tuy nhiên, thục hành sư dụng cáy thuốc namlại chưa đượcphò biển, voichi7.8%người dãn dượcđánhgiá

là cỏ thựchành tốt Nghiên cửu cùng chi ra ràng việc tiếp nhậnthông tin VC cây thuốc vã cótrồng cây thuốc tụinhàlả nhữngyếutố anh hương tích cựcđến việcsirdụng cây thuốc nam.65

Nghiên cứucua Đồ QuốcTừ(2023)thựchiện trên 301 bệnh nhàndiềutrị nội trútại Bệnh viện YHCT Thành phố cần Thơ nhầmđánhgiátháiđộvãthựctrạngsưdụng thuốc YHCT, dồng thờitimhiểucác yếu tố liên quan Kct qua cho thấy 75.4% bệnh nhãn đà từng sứ dụng YHCT trước khinhậpviện,chúyếu là thuốc (hang Trong quá trinh diềutrị nội trú ty lệ sứdụngYHCTtáng lên 99.3% với dạng thuốc viênbao.viênnangdượcưachuộng nhất, cứucũng chi ra lang việc sư dụng YHCT trước khi nhập viện có lien quanđếnhiệuquađiềutrị vã tầnsuấtnhậpviện6;

Nghiêncírti cua tác già Trần Đồ Thanh Phong (2024) trên 1.600 hỗ sơbệnh án cua bệnhnhân khám ngoại trú tụi cáccơ sơ ytếhuyện Châu Thành,tinh Hậu Giang trong giaiđoạntừ tháng 6/2022 - tháng 6/2023 chothầy tý lộ

sưdụng thuốc Y1ỈCTđạt73.3% trong khi thuốc dượcliệu chiếm 26.7% Kct quadiềutrị ghi nhận88%bệnhnhân cai thiện thúi trạng sức khoe và phụchồitốt klũ sư đụng thuốc YHCT Ngoài ra tý lộ khám chửa bệnh bằng YHCTđang có xu hướng tângdần theo thingian,cho thấy sự cái thiện trong nhậnthức và niềm tin cua người dàn đốivới phươngphápnày Tuy nhiên, mức độ

sưdụng YHCT vẫn chưa tươngxúng với tiềmnângphát triền vốn cỏ.65

CHƯƠNG 2 ĐÓI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIẾN CỦI'

2.1 Dốitượngnghiêncứu

Đối tượng cua nghiên cứu là cư dân sinh sổng tại xà Tam Hiệp huyện Thanh Tri thảnh phố Hà Nội

2.1 ỉ Tièu ch nan lựa chọn

Mồi gia đinh thamgianghiêncúu cư mộtngườiđạidiện Cling cắp thòngtin với các tiêu chuẩn cua ngườicung cấp thòngtinnhưsau:

- Trên 1S tuổi, không phân biệt giới tinh, nghềnghiệp

-Hiênbiết dầy du về việcchàm sóc sức khỏecũacác thành viên tronggia đinh, đặcbiệt là bang YHCT

- Dam bao sức khóe và nânglực đê trá lời phong vấn

-Tự nguyện tham gia nghiên cứu

2.1.2 Tiên ch IIấn loại trừ

■Người cung cap thông tin cỏ lụm che VC mặt trí tuệ kẽ ca bắm sinh (bệnhDown, thiếu nângtrituệ)hay mac phai (sa súttrituệtuồigiá-Dementia,bệnh Alzheimer)

- Ngườicung cắp thòng tin không cỏ khánànggiaotiếp hoặc là đọc hiểunội dung cua bộ câu hoinghiên cứu (kềcadãdượcnghiêncửuviêngiaithích).2.2 Địa điềm và thòigian nghiên cứu

2.2.1 Địa diem nghiên cím

Nghiên cứu được triển khai tạixà Tam Hiệp, huyện Thanh Tri thànhphố Hà Nội

2.2.2 Thời gian nghiên cứt!

Nghiên cứuđượcthựchiệntừ tháng 8/2023 den tháng 8/2024

2.3 Phương pháp nghiên cứu

Nghiêncứu mô ta cất ngang

-n lã sổ ngườidượcchọntạiquần thê nghiêncứu

- z là hệ số tin cậy = 1.96 với độ tin cậy 95% (a =5°o)

- p = 30% lã týlệ người không sứ dụng YHCTtạicộng dồng.61

-d = sai sỗ tuyệt đổi chấp nhận, nghiên cửudựkiếntýlệ người không sư dụng YHCT có the dao dộng từ 27%đến33%,tươngúngvới (Ị = 0.03).

Thayvàocóngthứctrên, ta dượccờmàu tối thiêu là 896 dối tượng.Với dân số 16.605ngườisốngtại3.595 11GĐ Việc diềutra596/3.895 IỈGĐ

=23% > 1/6 tông số IIGĐ, đám bao linh dạidiệnchoquầnthê nglũên cứu

2.4.2 Cách chọn mẫu

Chọn hộ gia đinh'. Nghiên cứu sứ dụng phương pháp chọn mẫu ngẫunhién hệ thống

Rước ỉ: Lập khung chọn mẫu

Lập danh sách 3.595 HGĐtại địa bản nghiên cứu Đánh sổthử lự từ 1 đen3.895

Rước 2: Xác (lịnh quy tầc chọn mẫu (khoang cách k)

Với nghiên cứu có kích thước X 3.895 dà xác định ơ bước 1 cờmầuđượcchọn là n = 896 Khoáng cáchkdượcxác định theocôngthức:

k = — “ — ~ự3

Bước 3: Xác định hộ ỊỊÌa (lình được chọn

Trong khoángcách từ I đến k (k = 4),chọn một sổ ngầunhiên, gia sư sổ

đólà i (I < i < 4)

Nhưvậy HGĐ đầu tiêndược chọn sè có số thứtự là 1 Các HGĐ tiếp theođược chạn vàomầu nghiêncửusẽ là nhũng HGD cósố thứ tự lần lượt là: (i + k): (i + 2k): (i + 3k): : i * (n - l)ktương úng với sỗ thứtựlà: 1 5

9 3581

Chọn đồi tượng phong vẩn: Tại mồi IIGD dược chọn, tiến hành phongvắn bằng bộ phiếu định lượng, chu HGĐhoặc người dại diệntừ 18 tuồi trờlẽnnắmvừngthòng tin về tinh trạngsúckhoe và chàmsóc sức khoechocácthànhviên HGĐ

2.5 Bien sổ.chi sỗ nghiên cũn

2.5.1 Danh sách biến so và chi số nghiên cứu

Báng 2.1 Danh sách biển sổ và chi sổ nghiên cứu

Giới

Phiếuphóng vấn

Mục tiêu Chi tiêu Chi sổ Còng cụ

Phiêuphong vắn

Ti lệ đỗi lượng biết den cácdiephẩm thuốcYHCTthôngthường

Phiếuphong van

Tilệ dối tượng biết đencácphươngphápdùng ngoải cuaYHCT

Phiếuphóng vấn

Phiếuphong vấn

Tilệ đối lượngnghiêncứumongmuốn dượctimhiêu VC YHCT

Phiếuphong vấn

Phiếuphong vấn

Tilệ đối lượng lựa chọnYHCT

dê giói thiệu cho người thăn, bạn

bẽ sứdụng

Phiếuphong vấn

Tilệ dối tượngnghiêncứuthụchành trồng cày thuốc namtạiHGĐ

Phiếuphong Van

2.S.2 Mỏ tã biển số, chi Sơ nghiên cừu

Băng 2.2 Mô ta chi tiết biển Sơ, chi Sơ nghiên cứu

Tên biến số Định nghĩabiền Loạibỉển Thu thập

Thông tin chung ciia dơi tượng nghiên cừu

Tuôi Námsinh Biến liêntục Phong vấnGiói Nam/ Nừ Biên nhị phân Phóng vấn

Dàn tộc Dân tộc của dối

tượng nghiên củu Bien dildidanh Phong vấnTrinh độlỉụcvần Cấphọc cao nhất Biến phàn loịú Phóngvấn

Nghề nghiệp

Côngviệc chinh đanglàmtạorathunhập cao nhất

Biển định danh Phongvấn

Diềukiện kinh te

HGĐ

Theophân loại cua

uỷ bannhân dãn xà Biến phânloại Phông vấn

Tinh hình mẳc và diều trị bệnh ciia người dân

Códangđiều trị/

uổng thuốc điềutrị

bệnh - clìímg bệnh

Cỏ/Không Biến nhị phân Phong vấn

Tên/ thờigianmấc/

thờigiandiều trị

Tên biếu số Định nghíabiểu Loạibiểu Thu thậpPhương phápđiều

trị(các)bệnhhiện

mắc(lần gần nhẩu

Biến phân loại Phongvấn

Ket qua điềutrị

(lân gàn (lây nhàu

Biến phânloại Phong vấn

Mục tièit J: Mô tá thực trụng kiền thức và thái (tộ về YHCT cùa người (iàn

Kiềntliức cua người

dân VC YHCT

Sự hiểubiết cưa người dãn về cảythuốc và cácphương phápchừabệnhkhông dùng thuốc

Định lượng vàphân loại

Biến phànloại Phong vấn

Niềm tin vào hiệu

quádientrịcùa

YHCT

Biến phânloại Phong vấn