FTA thế hệ mới có phạm vi lớn hơn bao như thuận lợi hóa thương mại, hoạt động đầu tư, mua sắm công, chính sách cạnh tranh, các biện pháp phi thuế quan, thương mại dịch vụ, quyền sở hữu t
HIỆP ĐỊNH FTA THẾ HỆ MỚI LÀ GÌ?
Khái niệm Hiệp định FTA
Hiệp định thương mại tự do (FTA) là một thỏa thuận giữa hai hoặc nhiều quốc gia, trong đó các bên cam kết về các nghĩa vụ liên quan đến thương mại hàng hóa và dịch vụ, đồng thời thiết lập các biện pháp bảo vệ nhà đầu tư, quyền sở hữu trí tuệ và nhiều lĩnh vực khác.
Hình 1 Hiệp định thương mại tự do FTA (hình minh hoạ)
Hiệp định FTA truyền thống là gì và Hiệp định FTA thế hệ mới là gì?
FTA truyền thống là thỏa thuận thương mại giữa hai hoặc nhiều quốc gia nhằm tự do hóa thương mại hàng hóa và dịch vụ Mục tiêu chính của FTA truyền thống là cắt giảm thuế quan và loại bỏ các rào cản phi thuế quan, tạo điều kiện thuận lợi cho việc trao đổi hàng hóa, dịch vụ và đầu tư giữa các thành viên.
FTA thế hệ mới mở rộng phạm vi bao gồm nhiều lĩnh vực như thuận lợi hóa thương mại, đầu tư, mua sắm công, chính sách cạnh tranh, và các biện pháp phi thuế quan Ngoài ra, hiệp định còn đề cập đến thương mại dịch vụ, quyền sở hữu trí tuệ, cơ chế giải quyết tranh chấp, lao động, môi trường, và các vấn đề quan trọng như dân chủ, nhân quyền, và chống khủng bố.
8 à Điều này cho thấy FTA thế hệ mới có phạm vi cam kết cũng như ảnh hưởng lớn hơn FTA truyền thống.
Một số điểm khác nhau giữa FTA truyền thống và FTA thế hệ mới
Tiêu chí FTA truyền thống FTA thế hệ mới
Chủ yếu về thương mại hàng hóa (giảm thuế quan)
Nội dung bài viết đề cập đến việc xây dựng một môi trường kinh doanh minh bạch và công bằng, bao gồm các lĩnh vực như đấu thầu, đầu tư, môi trường, lao động, quyền con người, hàng hóa, dịch vụ và thương mại điện tử Điều này nhằm tạo ra sự cạnh tranh công bằng giữa các thành viên trong thị trường.
Mức độ tự do hóa thương mại
Tỉ lệ xóa bỏ hàng rào thuế quan khoảng 70-
80% và dòng thuế có lộ trình cắt giảm thường là 10-15 năm
Tỉ lệ xóa bỏ hàng rào thuế quan khoảng 95-
100% và dòng thuế có lộ trình cắt giảm nhanh chóng hơn, với khoảng 5-10 năm
Kém chặt chẽ hơn so với FTA thế hệ mới
Quá trình thực thi các thỏa thuận FTA yêu cầu cao hơn và chặt chẽ hơn, cho phép bên nhập khẩu tạm ngừng ưu đãi thuế quan khi phát hiện gian lận xuất xứ hoặc khi nước xuất khẩu không hợp tác trong việc xác minh xuất xứ một cách hệ thống.
Mức độ mở cửa FTA truyền thống thường không có quy định mở rộng thành viên
Hiệp định này có tính chất mở, cho phép các thành viên mới tham gia, đồng thời cho phép tiếp tục đàm phán và sửa đổi các nội dung của Hiệp định ngay cả khi đã được phê duyệt và đưa vào thực thi.
Cơ chế pháp lý mới trong giải quyết các tranh chấp phát sinh
Không có Quy chế giải quyết tranh chấp bằng việc
Nhà nước kiện Nhà nước hoặc nhà đầu tư kiện Nhà nước
Hình 2 FTA thế hệ mới
FTA thế hệ mới điển hình trên thế giới
- Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP)
- Hiệp định thương mại tự do Liên minh châu Âu – Việt Nam (EVFTA)
Hình 3 Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) (hình minh hoạ)
CÁC TÁC ĐỘNG TÍCH CỰC VÀ THÁCH THỨC CỦA FTA THẾ HỆ MỚI ĐỐI VỚI NỀN KINH TẾ VIỆT NAM
Tác động tích cực
Việc mở rộng thị trường xuất nhập khẩu sẽ giúp Việt Nam tăng kim ngạch thương mại với các đối tác, củng cố thị trường truyền thống và khai thác tiềm năng từ nhiều thị trường mới Điều này dựa trên việc thúc đẩy mối quan hệ với các đối tác chiến lược kinh tế quan trọng.
- Thúc đẩy hoạt động xuất khẩu:
Các quy định trong FTA thế hệ mới yêu cầu nền kinh tế Việt Nam thực hiện tái cấu trúc, từ đó mở ra các thị trường mới và gia tăng sức hấp dẫn cho hàng hóa.
• Việc thực hiện cắt giảm thuế quan làm cho việc xuất khẩu của Việt Nam được kỳ vọng sẽ tăng trưởng mạnh
Cam kết mở cửa thị trường trong EVFTA sẽ tạo cơ hội mở rộng thị trường xuất khẩu cho Việt Nam, đặc biệt là các sản phẩm nông thủy sản, đồ gỗ, dệt may và giày dép, trong khi EU cũng có lợi thế với máy móc, thiết bị, ô tô, xe máy và đồ uống có cồn.
Hình 4 FTA thế hệ mới thúc đẩy hoạt động xuất khẩu
- Thúc đẩy sản xuất trong nước:
FTA thế hệ mới giúp giảm giá nguyên liệu đầu vào cho sản xuất trong nước, từ đó hạ thấp chi phí sản xuất cho các doanh nghiệp.
12 được cắt giảm, từ đó, giá cả hàng hóa sẽ cạnh tranh hơn so với hàng nhập khẩu, thúc đẩy sản xuất trong nước để xuất khẩu
Cắt giảm thuế quan đã thúc đẩy sự gia tăng hàng hóa nhập khẩu vào Việt Nam, nhờ vào giá thành rẻ và mẫu mã phong phú, đa dạng Điều này không chỉ mang lại lợi ích cho người tiêu dùng mà còn có tác động tích cực đến sản xuất trong nước.
- Thúc đẩy cải cách thể chế và môi trường kinh doanh:
Các quy định và yêu cầu cao của FTA thế hệ mới sẽ giúp Việt Nam cải thiện chính sách và pháp luật theo hướng minh bạch, thuận lợi và phù hợp với thông lệ quốc tế Đồng thời, việc kiện toàn bộ máy nhà nước sẽ thúc đẩy cải cách hành chính, tăng cường trách nhiệm và kỷ cương kỷ luật của cán bộ, hỗ trợ cho tiến trình đổi mới mô hình tăng trưởng và cơ cấu lại nền kinh tế.
- Thu hút đầu tư nước ngoài (FDI):
Chúng tôi cam kết đảm bảo sự công bằng giữa các nhà đầu tư trong và ngoài nước trong các hoạt động như thành lập, mua lại, mở rộng và vận hành doanh nghiệp Điều này giúp các nhà đầu tư nước ngoài dễ dàng tiếp cận thị trường Việt Nam một cách nhanh chóng và hiệu quả.
Các quy định về phát triển bền vững tại Việt Nam đang thúc đẩy việc hạn chế các công nghệ lạc hậu và khuyến khích phát triển công nghệ sử dụng năng lượng tái tạo, thân thiện với môi trường Điều này mở ra cơ hội lớn cho lĩnh vực đầu tư, tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển bền vững trong tương lai.
Hình 5 FTA thế hệ mới thu hút đầu tư nước ngoài (hình minh hoạ)
Thách thức
- Thách thức về hoàn thiện thể chế và tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh:
Việt Nam cần nỗ lực cải cách thể chế kinh tế và môi trường đầu tư kinh doanh để thu hẹp khoảng cách với thông lệ quốc tế Điều này không chỉ giúp thu hút dòng vốn đầu tư nước ngoài chất lượng mà còn nâng cao năng lực cạnh tranh của hàng hóa và sản phẩm Việt Nam trên thị trường quốc tế.
- Sức cạnh tranh của nền kinh tế, doanh nghiệp và sản phẩm Việt Nam còn thấp:
Việc cắt giảm thuế nhập khẩu theo cam kết đã dẫn đến sự cạnh tranh mạnh mẽ giữa hàng hóa sản xuất trong nước và hàng nhập khẩu, đồng thời các ngành sản xuất trong nước phải đối mặt với những biến động từ thị trường hàng hóa quốc tế Tỷ lệ doanh nghiệp đầu tư vào sản xuất nguyên phụ liệu vẫn ở mức thấp, trong khi tỷ lệ nội địa hóa sản phẩm chỉ cải thiện chậm chạp.
- Mức độ phụ thuộc còn lớn:
Việt Nam, mặc dù đã ký kết nhiều hiệp định thương mại tự do (FTA), vẫn phụ thuộc vào các thị trường truyền thống như Trung Quốc cho nhập khẩu Sự cam kết thuế sâu và vị trí địa lý thuận lợi khiến cho tình trạng nhập siêu từ Trung Quốc khó có thể giải quyết triệt để Hơn nữa, việc cắt giảm thuế cũng gây áp lực lớn lên hoạt động của các doanh nghiệp trong nước.
- Thách thức đối với dòng vốn FDI:
• Đóng góp của FDI trong việc nâng cao năng lực công nghiệp, còn hạn chế
• Mối liên kết giữa khối doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước còn yếu kém
Các doanh nghiệp FDI chủ yếu tập trung vào lĩnh vực gia công lắp ráp và sử dụng nhiều lao động, nhưng khả năng tạo ra tác động lan tỏa về công nghệ của họ còn hạn chế.
Khung pháp lý và chính sách mở cửa FDI cùng với hội nhập kinh tế quốc tế hiện vẫn còn nhiều hạn chế trong quản lý Điều này dẫn đến các vấn đề nghiêm trọng như ô nhiễm môi trường, chuyển giá và trốn thuế, ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của nền kinh tế.
• Dòng vốn liên thông hơn với quốc tế cũng có thể gây bất ổn trong việc xây dựng và thực thi các chính sách kinh tế vĩ mô
- Tỷ trọng thu ngân sách nhà nước từ thuế xuất nhập khẩu trên tổng thu ngân sách nhà nước có xu hướng giảm:
• Điều này là do thuế suất thuế nhập khẩu ưu đãi và ưu đãi đặc biệt vào lộ trình cắt giảm sâu
- Thị trường dịch vụ tài chính trong nước chưa thực sự phát triển:
Mở cửa thị trường theo cam kết đã tạo ra áp lực cạnh tranh mạnh mẽ ở ba cấp độ: cạnh tranh giữa sản phẩm nội địa và sản phẩm nhập khẩu, cạnh tranh giữa doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp nước ngoài, cùng với cạnh tranh giữa các chính phủ về thể chế và môi trường kinh doanh.
- Trình độ đội ngũ cán bộ và năng lực của các cơ quan quản lý nhà nước cần tiếp tục tăng cường:
• Điều này là để đáp ứng yêu cầu quản lý, giám sát thị trường, cải cách thủ tục hành chính, hạn chế gian lận thương mại…
MỘT SỐ NỘI DUNG CHÍNH CỦA HIỆP ĐỊNH EVFTA
Thương mại hàng hóa
- EU cam kết (đối với xuất khẩu của Việt Nam)
• Ngay khi Hiệp định có hiệu lực, xóa bỏ thuế nhập khẩu đối với khoảng 85,6% số dòng thuế, tương đương 70,3% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang
Sau 7 năm thực hiện Hiệp định, EU sẽ loại bỏ thuế nhập khẩu cho 99,2% dòng thuế, tương ứng với 99,7% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam.
EU cam kết dành cho Việt Nam 0,3% kim ngạch xuất khẩu với hạn ngạch thuế quan 0% cho thuế nhập khẩu Theo luật, từ 1/1/2010, học sinh, sinh viên (HSSV) sẽ trở thành nhóm đối tượng bắt buộc tham gia bảo hiểm y tế (BHYT), chuyển từ việc tham gia tự nguyện sang bắt buộc.
- VN cam kết (đối với xuất khẩu của EU)
• Ngay khi Hiệp định có hiệu lực, sẽ xóa bỏ thuế quan với 48,5% số dòng thuế (chiếm 64,5% kim ngạch nhập khẩu)
• Tiếp đó, sau 7 năm, 91,8% số dòng thuế tương đương 97,1% kim ngạch xuất khẩu từ EU được Việt Nam xóa bỏ thuế nhập khẩu
• Sau 10 năm, mức xóa bỏ thuế quan là khoảng 98,3% số dòng thuế (chiếm 99,8% kim ngạch nhập khẩu)
Khoảng 1,7% số dòng thuế còn lại của EU sẽ được áp dụng lộ trình xóa bỏ thuế nhập khẩu kéo dài hơn 10 năm hoặc áp dụng hạn ngạch thuế quan theo cam kết của WTO.
Việt Nam và EU đã thống nhất về các vấn đề liên quan đến thủ tục hải quan, SPS, TBT và phòng vệ thương mại, nhằm xây dựng một khuôn khổ pháp lý thuận lợi cho việc hợp tác và thúc đẩy xuất nhập khẩu giữa các doanh nghiệp.
Thương mại và dịch vụ đầu tư
Một số nét chính trong các cam kết của Việt Nam ở một số ngành dịch vụ như sau:
Trong vòng 05 năm kể từ khi Hiệp định có hiệu lực, Việt Nam cam kết tạo điều kiện thuận lợi cho các tổ chức tín dụng EU nâng mức nắm giữ vốn nước ngoài lên 49% tại 02 ngân hàng thương mại cổ phần Tuy nhiên, cam kết này không áp dụng cho 04 ngân hàng thương mại cổ phần mà nhà nước đang nắm giữ cổ phần chi phối, bao gồm BIDV, Vietinbank, Vietcombank và Agribank.
Hình 7 Hợp tác giữa ngân hàng Vietinbank và MUFG bank
Dịch vụ bảo hiểm tại Việt Nam cho phép nhượng tái bảo hiểm qua biên giới và cam kết cung cấp dịch vụ bảo hiểm y tế tự nguyện theo quy định pháp luật Tuy nhiên, việc thành lập chi nhánh công ty tái bảo hiểm chỉ được phép thực hiện sau một giai đoạn quá độ.
Dịch vụ viễn thông tại Việt Nam sẽ chấp nhận mức cam kết tương đương theo Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) Đặc biệt, đối với dịch vụ viễn thông giá trị gia tăng không cần hạ tầng mạng, Việt Nam cho phép EU thành lập doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài sau một giai đoạn quá độ.
Dịch vụ phân phối sẽ không yêu cầu kiểm tra nhu cầu kinh tế sau 05 năm, nhưng vẫn bảo lưu quyền thực hiện quy hoạch hệ thống phân phối mà không phân biệt đối xử Đồng thời, sẽ không có sự phân biệt trong sản xuất, nhập khẩu và phân phối rượu, cho phép các doanh nghiệp EU giữ nguyên điều kiện hoạt động theo giấy phép hiện hành và chỉ cần một giấy phép duy nhất để thực hiện các hoạt động nhập khẩu, phân phối, bán buôn và bán lẻ.
Mua sắm của Chính phủ
Việt Nam và EU đã đạt được sự đồng thuận về việc triển khai đấu thầu qua mạng và thiết lập cổng thông tin điện tử để công bố thông tin đấu thầu Việt Nam sẽ thực hiện lộ trình cụ thể cho các hoạt động này, trong khi EU cam kết cung cấp hỗ trợ kỹ thuật cần thiết để Việt Nam thực thi các nghĩa vụ liên quan.
Chúng ta cam kết mở cửa mua sắm cho các Bộ, ngành trung ương, một số đơn vị thuộc Bộ Quốc phòng (đối với hàng hóa và dịch vụ không phục vụ mục tiêu an ninh – quốc phòng), thành phố Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh, Tập đoàn điện lực Việt Nam, Tổng công ty đường sắt Việt Nam, 34 bệnh viện thuộc Bộ Y tế, Đại học quốc gia Hà Nội, Đại học quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh và một số Viện trung ương Thời gian mở cửa thị trường sẽ được thực hiện theo lộ trình 15 năm để dần dần mở rộng các hoạt động mua sắm.
Việt Nam sẽ giữ quyền dành riêng một tỷ lệ nhất định giá trị các gói thầu cho nhà thầu, hàng hóa, dịch vụ và lao động trong nước trong thời gian 18 năm kể từ khi Hiệp định có hiệu lực.
Việt Nam cam kết tạo điều kiện cho các doanh nghiệp EU tham gia đấu thầu mua sắm dược phẩm của Bộ Y tế và các bệnh viện công, với các điều kiện và lộ trình cụ thể.
Sở hữu trí tuệ
Việt Nam cam kết bảo vệ bản quyền, phát minh, sáng chế, dược phẩm và chỉ dẫn địa lý, đảm bảo các quy định về sở hữu trí tuệ phù hợp với pháp luật hiện hành.
Một số nét chính trong các cam kết sở hữu trí tuệ như sau:
Khi Hiệp định có hiệu lực, Việt Nam sẽ bảo hộ hơn 160 chỉ dẫn địa lý của EU, trong khi EU bảo hộ 39 chỉ dẫn địa lý của Việt Nam Các chỉ dẫn địa lý của Việt Nam chủ yếu liên quan đến nông sản và thực phẩm, giúp các sản phẩm nông nghiệp xây dựng và khẳng định thương hiệu tại thị trường EU.
Hai bên cam kết thực hiện quy trình đăng ký nhãn hiệu một cách thuận lợi và minh bạch, bao gồm việc xây dựng cơ sở dữ liệu điện tử cho các đơn nhãn hiệu đã công bố và nhãn hiệu đã đăng ký, giúp công chúng dễ dàng tiếp cận Đồng thời, quy định cho phép chấm dứt hiệu lực của những nhãn hiệu đã đăng ký nhưng không được sử dụng thực sự trong vòng 5 năm.
Hiệp định quy định các biện pháp kiểm soát tại biên giới nhằm ngăn chặn hàng xuất khẩu có khả năng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.
Cam kết về đối xử tối huệ quốc (MFN) trong Hiệp định này đảm bảo rằng các tổ chức và cá nhân của EU sẽ được hưởng những lợi ích về tiêu chuẩn bảo hộ cao Điều này không chỉ áp dụng cho quyền sở hữu trí tuệ theo Hiệp định WTO về Các khía cạnh liên quan đến thương mại của quyền sở hữu trí tuệ (TRIPs), mà còn mở rộng đến các đối tượng quyền sở hữu trí tuệ khác trong các hiệp định thương mại tự do mà Việt Nam tham gia, chẳng hạn như Hiệp định CPTPP.
Doanh nghiệp Nhà nước (DNNN)
Hiệp định EVFTA quy định về doanh nghiệp nhà nước (DNNN) nhằm tạo ra môi trường cạnh tranh bình đẳng giữa các thành phần kinh tế Cam kết này nhấn mạnh vai trò quan trọng của DNNN trong việc thực hiện các mục tiêu chính sách công, ổn định kinh tế vĩ mô và đảm bảo an ninh – quốc phòng Do đó, Hiệp định EVFTA chỉ điều chỉnh hoạt động thương mại của DNNN.
Các doanh nghiệp do Nhà nước sở hữu hoặc kiểm soát, cũng như các doanh nghiệp độc quyền, có quy mô hoạt động thương mại lớn, góp phần tạo ra sự cạnh tranh có ý nghĩa trên thị trường.
Các nghĩa vụ chính của Chương DNNN là:
Doanh nghiệp hoạt động theo cơ chế thị trường, cho phép tự quyết định trong kinh doanh mà không bị can thiệp từ Nhà nước, trừ khi cần thực hiện các mục tiêu chính sách công.
- (ii) không có sự phân biệt đối xử trong mua bán hàng hóa, dịch vụ đối với những ngành, lĩnh vực đã mở cửa
- (iii) minh bạch hóa các thông tin cơ bản của doanh nghiệp phù hợp với quy định của pháp luật về doanh nghiệp.
Thương mại điện tử
Để thúc đẩy thương mại điện tử giữa Việt Nam và EU, hai bên đã cam kết miễn thuế nhập khẩu cho các giao dịch điện tử Họ cũng nhất trí hợp tác thông qua việc duy trì đối thoại về các vấn đề quản lý liên quan đến thương mại điện tử.
- Trách nhiệm của các nhà cung cấp dịch vụ trung gian trong việc truyền dẫn hay lưu trữ thông tin
- Ứng xử với các hình thức liên lạc điện tử trong thương mại không được sự cho phép của người nhận (như thư điện tử chào hàng, quảng cáo…)
- Bảo vệ người tiêu dùng khi tham gia giao dịch điện tử
Hai bên cũng sẽ hợp tác trao đổi thông tin về quy định pháp luật trong nước và các vấn đề thực thi liên quan.
Minh bạch hoá
Hiệp định EVFTA đã dành một chương riêng để minh bạch hóa môi trường pháp lý trong nước, nhằm tạo ra các yêu cầu chung đảm bảo tính hiệu quả và dự đoán được cho các chủ thể kinh tế, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ, điều này cho thấy tầm quan trọng của môi trường pháp lý đối với thương mại.
Thương mại và phát triển bền vững
Hai bên cam kết theo đuổi phát triển bền vững, bao gồm phát triển kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trường Là thành viên của Tổ chức Lao động quốc tế (ILO), hai bên tôn trọng và thực hiện Tuyên bố 1998 của ILO về quyền cơ bản trong lao động, đồng thời thúc đẩy phê chuẩn và thực thi các Công ước cơ bản của ILO Hơn nữa, hai bên nhất trí tăng cường hợp tác thông qua chia sẻ thông tin và kinh nghiệm về việc phê chuẩn và thực thi các công ước liên quan đến lao động và môi trường, đặc biệt trong các lĩnh vực như biến đổi khí hậu, đa dạng sinh học, quản lý rừng bền vững và thương mại lâm sản.
KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC SAU 4 NĂM EVFTA CÓ HIỆU LỰC
Tăng trưởng thương mại song phương
Theo báo cáo từ MOIT (31/7/2024), tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang EU trong 4 năm đạt khoảng 200 tỷ USD, với tốc độ tăng trưởng bình quân từ 12-15% mỗi năm Trong giai đoạn 2020-2023, xuất khẩu trung bình đạt 47 tỷ USD/năm Trong 7 tháng đầu năm 2024, xuất khẩu sang EU tiếp tục ghi nhận sự tăng trưởng tích cực.
EU đạt 30 tỷ USD, tăng 19,4% so với cùng kỳ 2023 (Tổng cục Thống kê)
Sau 4 năm, EVFTA đã mở rộng thị trường xuất khẩu cho các ngành chủ lực như dệt may, da giày, nông sản, và thủy sản Đặc biệt, cà phê Việt Nam chiếm 38,3% tổng khối lượng xuất khẩu cà phê sang EU năm 2022, với kim ngạch đạt 1,66 tỷ USD năm 2023 Rau quả cũng tăng trưởng mạnh, dự báo đạt hơn 300 triệu USD trong năm 2024, tăng trưởng hai chữ số so với 2023 (tăng 30% so với 2022)
Tỷ lệ tận dụng ưu đãi thuế quan đã tăng từ 14,8% vào năm 2020 lên 24,5% trong 6 tháng đầu năm 2022, cho thấy doanh nghiệp đang dần thích nghi với các yêu cầu của hiệp định, theo dữ liệu từ Trung tâm WTO.
Hình 9 Các ngành nghề chính như Thủy sản, Cà phê xuất khẩu sang thị trường EU
Nông sản Việt Nam, đặc biệt là cà phê, hạt tiêu và hạt điều, đang trải qua sự tăng trưởng mạnh mẽ nhờ vào ưu đãi thuế 0% Đặc biệt, Việt Nam hiện là nhà cung cấp cà phê lớn thứ hai cho Liên minh Châu Âu (EU).
- Thủy sản: Tôm và cá ngừ có lợi thế cạnh tranh khi thuế giảm từ 20% xuống 0%
- Dệt may và da giày: Hai ngành này chiếm tỷ trọng lớn trong xuất khẩu, tận dụng thuế suất 0% để cạnh tranh với Trung Quốc và Bangladesh
Lợi thế thuế quan từ Hiệp định EVFTA mang lại cho hàng hóa Việt Nam cơ hội lớn, khi hơn 70% dòng thuế xuất khẩu sang EU sẽ được xóa bỏ ngay khi hiệp định có hiệu lực, và gần 99% sẽ được miễn thuế sau 7 năm Điều này giúp hàng Việt Nam trở nên cạnh tranh hơn về giá cả tại thị trường EU.
Quy mô: Trung bình nhập khẩu từ EU đạt 17 tỷ USD/năm trong giai đoạn 2020-
2023 (Kinh tế Trung ương) Trong 7 tháng đầu năm 2024, nhập khẩu tăng 8,7% so với cùng kỳ năm trước (Tổng cục Thống kê)
Cơ cấu hàng hóa chủ yếu bao gồm máy móc và thiết bị công nghệ cao, dược phẩm cùng nguyên liệu sản xuất Ví dụ, máy móc nhập khẩu từ Đức và hóa chất từ Pháp đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng lực sản xuất nội địa.
Giảm thuế nhập khẩu, với 70% dòng thuế về 0% ngay lập tức và gần 99% sau 7 năm, giúp doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận công nghệ tiên tiến với chi phí thấp hơn, từ đó hỗ trợ quá trình hiện đại hóa nền kinh tế.
EVFTA mở ra cơ hội cho Việt Nam tiếp cận thiết bị, công nghệ và kỹ thuật tiên tiến từ EU, đặc biệt trong sản xuất công nghệ cao, tài chính và năng lượng Điều này không chỉ hỗ trợ quá trình công nghiệp hóa và hiện đại hóa mà còn nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm Việt Nam.
Hình 10 Tập Đoàn SimBa chủ trương Nhập khẩu máy móc từ Pháp
Việt Nam tiếp tục duy trì xuất siêu lớn với EU, đạt 20,1 tỷ USD trong 7 tháng đầu năm 2024, tăng 19,4% so với cùng kỳ năm 2023, theo Tổng cục Thống kê Sự gia tăng này khẳng định vai trò quan trọng của Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam - EU (EVFTA) trong việc củng cố vị thế của Việt Nam là một nước xuất khẩu ròng sang thị trường EU.
Hình 11 Xuất siêu của Việt Nam trong 10 tháng đầu năm 2024
Thu hút đầu tư từ EU và chuyển giao công nghệ
Theo Bộ Công Thương, sau 4 năm thực hiện EVFTA, Liên minh Châu Âu đã đầu tư khoảng 28 tỷ Euro vào Việt Nam, đứng thứ 6 trong số các nhà đầu tư nước ngoài, với Hà Lan, Đức và Pháp là những nước dẫn đầu.
Lĩnh vực đầu tư nổi bật hiện nay bao gồm công nghiệp chế biến, năng lượng tái tạo và công nghệ cao, với những dự án đáng chú ý như sản xuất linh kiện điện tử và năng lượng mặt trời tại Hà Lan.
Đầu tư từ Liên minh châu Âu (EU) không chỉ cung cấp nguồn vốn quan trọng mà còn thúc đẩy chuyển giao công nghệ, nâng cao trình độ lao động và tạo ra sự kết nối với chuỗi cung ứng toàn cầu.
Sau 4 năm thực thi Hiệp định EVFTA, Liên minh châu Âu đã đầu tư 28 tỷ Euro vào Việt Nam, xếp thứ 6 trong số các nhà đầu tư nước ngoài tại quốc gia này.
EVFTA khuyến khích đầu tư trực tiếp từ EU vào các lĩnh vực công nghệ cao, dịch vụ chất lượng như tài chính, ngân hàng, bảo hiểm và năng lượng Những dự án này không chỉ cung cấp vốn mà còn giúp chuyển giao công nghệ tiên tiến, góp phần nâng cao năng suất lao động.
Theo số liệu từ MOIT, đầu tư vào các ngành chiến lược tại Việt Nam đã tăng lên 28 tỷ Euro sau 4 năm, cho thấy xu hướng gia tăng này giúp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Cải cách thể chế và nâng cao tiêu chuẩn
Cải cách pháp lý là một yếu tố quan trọng trong việc thực hiện EVFTA, theo ông Lương Hoàng Thái từ MOIT Việt Nam đã điều chỉnh các luật liên quan đến lao động, môi trường và sở hữu trí tuệ nhằm đáp ứng các cam kết của hiệp định, từ đó nâng cao tính minh bạch và cải thiện môi trường kinh doanh.
Doanh nghiệp Việt Nam cần nâng cao chất lượng sản phẩm để tuân thủ các quy định nghiêm ngặt của EU về nguồn gốc xuất xứ, an toàn thực phẩm và phát triển bền vững Cụ thể, ngành gỗ phải tuân thủ quy định chống phá rừng (EUDR).
Những thay đổi này mang lại lợi ích dài hạn cho Việt Nam, giúp quốc gia hội nhập sâu hơn vào nền kinh tế toàn cầu và xây dựng hình ảnh đáng tin cậy trên trường quốc tế.
Thách thức và hạn chế
4.4.1 Tỷ lệ tận dụng ưu đãi thấp
Theo MOIT, tỷ lệ sử dụng ưu đãi thuế quan tại Việt Nam chỉ đạt hơn 20%, thấp hơn mức 24-33% của Kinh tế Trung ương Nguyên nhân chủ yếu là do các doanh nghiệp nhỏ và vừa, chiếm đa số, gặp khó khăn trong việc đáp ứng tiêu chuẩn xuất xứ (ROO) và yêu cầu chất lượng của EU.
Theo Bộ Công Thương, xuất khẩu của Việt Nam hiện chỉ chiếm hơn 2% thị phần tại EU, điều này cho thấy tiềm năng lớn từ thị trường 450 triệu dân Do đó, cần thiết phải xây dựng chiến lược tiếp thị hiệu quả và nâng cao năng lực cạnh tranh để khai thác tối đa cơ hội này.
4.4.3 Áp lực từ quy định mới
EU đang thực hiện các chính sách nghiêm ngặt như thuế carbon (CBAM) và quy định chống phá rừng (EUDR), cùng với việc thúc đẩy chuyển đổi xanh Điều này buộc các doanh nghiệp Việt Nam phải đầu tư đáng kể để thích ứng, dẫn đến áp lực lớn về chi phí và thời gian.
Đánh giá tổng quan
EVFTA đã trở thành "đòn bẩy" quan trọng trong việc thúc đẩy xuất khẩu, tăng trưởng kinh tế và cải cách thể chế tại Việt Nam Đây là hiệp định mang lại những kết quả tích cực nhất trong các FTA thế hệ mới của Việt Nam, theo Bộ Công Thương Hiện nay, EU là thị trường xuất khẩu lớn thứ 6 và là đối tác đầu tư quan trọng của Việt Nam.
Việt Nam vẫn chưa khai thác hết tiềm năng của mình, mặc dù đã đạt nhiều kết quả tích cực, do hạn chế về năng lực doanh nghiệp và thị phần nhỏ Để phát huy hiệu quả của Hiệp định Thương mại Tự do EU-Việt Nam (EVFTA), cần thiết phải hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao chất lượng sản phẩm, tận dụng các ưu đãi thuế và thích ứng với các tiêu chuẩn xanh của Liên minh châu Âu.
NHỮNG NGÀNH HÀNG TẬN DỤNG TỐT ƯU ĐÃI THUẾ TỪ EVFTA
Sau 1 năm thực hiện EVFTA, doanh nghiệp Việt Nam đã tận dụng tốt ưu đãi cắt giảm thuế, đạt hai con số về tăng trưởng xuất khẩu:
Mặt hàng tận dụng tốt ưu đãi thuế quan với giấy chứng nhận xuất xứ (C/O) nhiều nhất bao gồm thủy sản, va li, túi xách, dệt may, giày dép, điện thoại di động, máy vi tính và linh kiện, cùng với các sản phẩm gỗ.
EU sẽ hoàn toàn xóa bỏ thuế nhập khẩu đối với sản phẩm dệt may, giày dép và thủy sản (ngoại trừ cá ngừ đóng hộp và cá viên) từ Việt Nam trong thời gian tới.
Sau 7 năm kể từ khi Hiệp định có hiệu lực, EU đã đồng ý cấp cho Việt Nam một lượng hạn ngạch thuế quan hợp lý đối với cá ngừ đóng hộp Điều này sẽ mang lại lợi thế lớn cho ngành thủy sản Việt Nam, giúp ngành này phát triển mạnh mẽ và nâng cao khả năng cạnh tranh với sản phẩm của các nước khác.
EU đã cấp cho Việt Nam một hạn ngạch lớn cho gạo, bao gồm gạo xay xát, gạo chưa xay xát và gạo thơm, với điều kiện miễn thuế hoàn toàn cho các loại gạo này Đối với gạo tấm, thuế nhập khẩu sẽ được xóa bỏ theo lộ trình, trong khi thuế nhập khẩu cho sản phẩm từ gạo sẽ giảm xuống 0% trong vòng 7 năm tới.
Hội nhập kinh tế quốc tế là con đường cần thiết và là động lực quan trọng giúp Việt Nam nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Hiệp định EVFTA đã mở ra cơ hội lớn cho Việt Nam với cam kết xóa bỏ gần 99% thuế quan, giúp gia tăng xuất khẩu và thu hút đầu tư Tuy nhiên, Việt Nam cũng phải đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm yêu cầu cao về tiêu chuẩn chất lượng, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước còn hạn chế và áp lực cải cách thể chế.
EVFTA không chỉ là bệ phóng kinh tế mà còn là cơ hội để Việt Nam khẳng định vị thế vững chắc trên bản đồ thương mại thế giới thông qua sự quyết tâm và chiến lược phù hợp.
Các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới có tác động lớn đến nền kinh tế Việt Nam, giúp mở rộng thị trường xuất nhập khẩu và thúc đẩy hoạt động xuất khẩu Việt Nam đã tham gia nhiều hiệp định như CPTPP và EVFTA, với cam kết cắt giảm thuế quan và tạo điều kiện thuận lợi cho hàng hóa xuất khẩu Tuy nhiên, việc thực hiện các hiệp định này cũng đặt ra thách thức về hoàn thiện thể chế và nâng cao sức cạnh tranh cho doanh nghiệp trong nước Để tận dụng cơ hội từ các hiệp định, cần tiếp tục cải cách chính sách và tăng cường kiểm soát doanh nghiệp FDI, đồng thời đẩy mạnh phát triển bền vững.
Hiệp định thương mại tự do (FTA) truyền thống và thế hệ mới có nhiều điểm khác biệt quan trọng Trong khi hiệp định truyền thống tập trung chủ yếu vào việc giảm thuế quan và tạo điều kiện thuận lợi cho thương mại hàng hóa, thì hiệp định thế hệ mới mở rộng phạm vi ra nhiều lĩnh vực như dịch vụ, đầu tư, và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ Bên cạnh đó, hiệp định thế hệ mới thường bao gồm các quy định về môi trường và lao động, nhấn mạnh tầm quan trọng của phát triển bền vững Điều này cho thấy sự chuyển mình trong cách thức mà các quốc gia hợp tác thương mại, từ việc chỉ đơn thuần là giao dịch hàng hóa sang một mô hình hợp tác toàn diện hơn Thông qua việc phân tích các điểm khác biệt này, người đọc có thể hiểu rõ hơn về xu hướng phát triển của các hiệp định thương mại trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay.
211097.html#:~:text=FTA%20th%E1%BA%BF%20h%E1%BB%87%20m%E1%BB
%9Bi%20l%C3%A0%20hi%E1%BB%87p%20%C4%91%E1%BB%8Bnh%20m%E1
] Đ T M T Trần Thị Trang, "NHỮNG TÁC ĐỘNG NỔI BẬT CỦA FTA THẾ HỆ MỚI ĐỐI VỚI TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ VIỆT NAM," KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA
L Sơn, "Một số tài liệu tổng quan về Hiệp định EVFTA," SỞ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ TỈNH LAI CHÂU, 19 07 2023 [Online] Available: https://skhcn.laichau.gov.vn/tin-tuc/tin-kh-cn-trong-tinh/mot-so-tai-lieu-tong-quan-ve- hiep-dinh-evfta2.html [Accessed 16 03 2025]
VTC/VOV, "Những nội dung chính của hiệp định EVFTA và EVIPA," VOV WORLD,
12 02 2020 [Online] Available: https://vovworld.vn/vi-VN/evfta-con-duong-dac-loi- con-duong-gian-nan/nhung-noi-dung-chinh-cua-hiep-dinh-evfta-va-evipa-884286.vov
EVFTA đã mang lại những kết quả tích cực nhất trong các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới Theo T Linh, điều này cho thấy tầm quan trọng của hiệp định trong việc thúc đẩy thương mại và đầu tư giữa Việt Nam và các nước đối tác Các lợi ích từ EVFTA không chỉ giúp cải thiện môi trường kinh doanh mà còn nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp Việt Nam trên thị trường quốc tế.
H Thư, "Sau 4 năm thực thi EVFTA: Đòn bẩy thúc đẩy xuất khẩu," KINH TẾ TRUNG ƯƠNG, 09 08 2024 [Online] Available: https://kinhtetrunguong.vn/kinh-te/kinh-tet- vi-mo/sau-4-nam-thuc-thi-evfta-don-bay-thuc-day-xuat-khau.html
Sau 4 năm thực thi Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA), hợp tác thương mại giữa Việt Nam và EU đã đạt được nhiều kết quả tích cực, mở rộng thị trường xuất khẩu cho các ngành hàng chủ lực như dệt may, da giày và nông sản Kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang EU đã tăng gần 50%, trong khi nhập khẩu từ EU cũng tăng hơn 40% Năm 2023, kim ngạch thương mại giữa Việt Nam và EU đạt 72,3 tỷ USD, với thặng dư thương mại 34,3 tỷ USD Nhờ EVFTA, người tiêu dùng Việt Nam có cơ hội tiếp cận nhiều sản phẩm chất lượng cao từ châu Âu với giá cả hợp lý hơn Đồng thời, hiệp định này cũng tạo ra nhiều việc làm mới cho người lao động Việt Nam và cải thiện môi trường đầu tư, thu hút vốn đầu tư trực tiếp từ EU vào các lĩnh vực công nghệ cao và dịch vụ chất lượng Việc chứng minh xuất xứ hàng hóa cũng ngày càng được chú trọng, giúp doanh nghiệp tận dụng tốt ưu đãi thuế quan từ EVFTA.
T Linh, "Tận dụng tốt nhất cơ hội từ EVFTA," VIỆN CHIẾN LƯỢC VÀ CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH, 27 02 2020 [Online] Available: https://mof.gov.vn/webcenter/portal/vclvcstc/pages_r/l/chi-tiet- tin?dDocName=MOFUCM173039
] Đ Huế, "Tiếp tục khai thác những lợi ích của EVFTA," VIỆN CHIẾN LƯỢC VÀ CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH, 12 11 2021 [Online] Available: https://mof.gov.vn/webcenter/portal/vclvcstc/pages_r/l/chi-tiet- tin?dDocName=MOFUCM217917.
