Cho đến nay, chưa thể có một định nghĩa nào hoàn hảo về đảng chính trị mà được tất cả mọi người chấp nhận. Những khác biệt về nhận thức, quan điểm, và mong muốn của mỗi người đối với đảng chính trị đã dẫn tới những định nghĩa khác nhau về đảng chính trị. Việc nhận thức đúng đắn về Đảng Cộng sản Việt Nam cầm quyền sẽ góp phần tạo nền tảng tư tưởng, cơ sở khoa học để Đảng ta quán triệt, vận dụng trong công tác xây dựng Đảng và lãnh đạo cách mạng, bảo đảm cho Đảng ta luôn xứng đáng là lực lượng chính trị lãnh đạo toàn xã hội, nhân tố có ý nghĩa quyết định để cách mạng thắng lợi.
Trang 1MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn chủ đề tiểu luận
Cho đến nay, chưa thể có một định nghĩa nào hoàn hảo về đảng chính trị
mà được tất cả mọi người chấp nhận Những khác biệt về nhận thức, quan điểm,
và mong muốn của mỗi người đối với đảng chính trị đã dẫn tới những địnhnghĩa khác nhau về đảng chính trị Việc nhận thức đúng đắn về Đảng Cộng sảnViệt Nam cầm quyền sẽ góp phần tạo nền tảng tư tưởng, cơ sở khoa học đểĐảng ta quán triệt, vận dụng trong công tác xây dựng Đảng và lãnh đạo cáchmạng, bảo đảm cho Đảng ta luôn xứng đáng là lực lượng chính trị lãnh đạo toàn
xã hội, nhân tố có ý nghĩa quyết định để cách mạng thắng lợi
Trong những năm qua, việc nhận thức về vị trí, vai trò của Đảng đối vớicách mạng Việt Nam ở một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên và nhân dâncòn nhiều hạn chế; những tồn tại, hạn chế, bất cập trong thực hiện phương thứclãnh đạo của tổ chức đảng và đảng viên vẫn còn phổ biến; một bộ phận đảngviên, nhất là đảng viên là cấp uỷ viên, cán bộ lãnh đạo, quản lý, chưa thực hiệntốt vai trò tiền phong, gương mẫu trong hành động và trước quần chúng nhândân, trước cán bộ, đảng viên dưới quyền; cán bộ, đảng viên có chức, có quyềncòn chưa làm tròn chức trách, nhiệm vụ được giao,…
Việc học tập và nhận thức đúng đắn về Đảng Cộng sản Việt Nam cầmquyền không chỉ có ý nghĩa rất quan trọng về lý luận, mà còn có ý nghĩa thựctiễn vô cùng to lớn, góp phần giúp cho mỗi cán bộ, đảng viên xác định đúng đắn,nhìn nhận được tầm quan trọng của vai trò lãnh đạo của Đảng đối với sự nghiệpcách mạng Việt Nam
Từ những lý do trên, tác giả lựa chọn nội dung “Đảng Cộng sản Việt Nam cầm quyền và vai trò của Đảng đối với cách mạng Việt Nam ” làm chủ đề
tiểu luận của mình
Trang 22 Đối tượng nghiên cứu của tiểu luận
Đảng Cộng sản Việt Nam cầm quyền và vai trò của đảng đối với cách
mạng Việt Nam.
3 Phương pháp nghiên cứu
Để làm sáng tỏ nội dung của tiểu luận, tác giả sử dụng tổng hợp cácphương pháp bao gồm: Cơ sở phương pháp luận của Chủ nghĩa Mác - Lênin,
tư tưởng Hồ Chí Minh, có sử dụng tổng hợp phương pháp nghiên cứu của khoahọc chuyên ngành và liên ngành; trong đó chú trọng phương pháp lôgic - lịch
sử, phân tích - tổng hợp, tổng kết thực tiễn,…
4 Giá trị, ý nghĩa của tiểu luận
Tiểu luận góp phần làm sâu sắc thêm hiểu biết quan điểm của chủ nghĩaMác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về Đảng Cộng sản Việt Nam cầm quyền;nâng cao nhận thức cho cán bộ, đảng viên và quần chúng nhân dân về ĐảngCộng sản Việt Nam cầm quyền, ý nghĩa đối với công tác tự đổi mới, tự chỉnhđốn Đảng ta trong giai đoạn hiện nay
5 Cấu trúc tiểu luận
Tiểu luận được kết cấu gồm: Mở đầu, 2 chương (4 tiết), kết luận, tài liệutham khảo
Trang 3I ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM CẦM QUYỀN
1.1 Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, Chủ tịch Hồ Chí Minh về Đảng Cộng sản cầm quyền
1.1.1 Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về Đảng Cộng sản cầm quyền
Sinh thời, C Mác và Ph.Ăngghen đã đề cập vấn đề xây dựng, phát triển
tổ chức cộng sản ở môi trường xã hội công nghiệp, khi giai cấp công nhân đại cơkhí đã hình thành và phát triển Theo đó, Đảng Cộng sản là tổ chức có đội ngũđảng viên chủ yếu là công nhân đại công nghiệp gắn với nền sản xuất côngnghiệp, thực hiện nhiệm vụ lãnh đạo sự nghiệp đấu tranh giành chính quyền từtay giai cấp tư sản và đi lên chủ nghĩa cộng sản
Trải qua cuộc đấu tranh lâu dài, gian khổ, Đảng Cộng sản lãnh đạo giaicấp công nhân và nhân dân lao động làm cách mạng giành chính quyền Sau khigiành chính quyền, Đảng Cộng sản trở thành đảng cầm quyền Nhờ mối liên hệmật thiết giữa Đảng Cộng sản với nhân dân trong quá trình đấu tranh cách mạnggian khổ, nhờ thành quả của cách mạng giành được, nên Đảng Cộng sản tạođược uy tín lớn với nhân dân, tạo được niềm tin của nhân dân Do đó, sau khigiành chính quyền, Đảng Cộng sản được suy tôn là lực lượng lãnh đạo toàn diện
và duy nhất đối với xã hội, trở thành đảng cầm quyền lãnh đạo nhà nước và xãhội
V.I.Lênin đã kế tục, bảo vệ và phát triển một cách xuất sắc di sản lý luậncủa C.Mác và Ph.Ăngghen về xây dựng một chính đảng độc lập của giai cấp vôsản, làm chỗ dựa vững chắc cho cuộc đấu tranh của giai cấp công nhân và nhândân lao động nhằm lật đổ chế độ xã hội cũ đầy rẫy áp bức, bất công, tiến lên xâydựng một chế độ xã hội mới công bằng, dân chủ, văn minh, vì hạnh phúc vàphẩm giá cao đẹp cho con người Khi Cách mạng Tháng Mười Nga thành công(1917), Đảng Cộng sản Nga (Bônsơvích) trở thành đảng cầm quyền, có vai trò
Trang 4lãnh đạo trong xã hội Nga V.I.Lênin đã viết: Ở nước Nga chỉ có một đảng cầmquyền duy nhất đang lãnh đạo.
Phương thức lãnh đạo của Đảng Cộng sản cầm quyền đối với Nhà nước
và toàn thể xã hội bằng cương lĩnh, chủ trương, đường lối, chỉ thị, nghị quyếtcủa Đảng Lênin cho rằng, ở vị trí đảng cầm quyền, trọng trách của đảng là lãnhđạo nhà nước và toàn xã hội trên mọi phương diện, trong mọi lĩnh vực của đờisống Những vấn đề thuộc về đường lối, quan điểm chính trị và nguyên tắc tổchức liên quan tới chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, phát triển văn hoá, giáodục và truyền bá hệ tư tưởng cũng như đào tạo cán bộ, xây dựng bộ máy nhànước thuộc về trách nhiệm của đảng Song, không phải Đảng trực tiếp thực hiệnnhững công việc đó, đồng thời cũng không phải lãnh đạo bằng các mệnh lệnh từtrên ban xuống, mà đảng lãnh đạo nhà nước bằng cương lĩnh, đường lối, chỉ thị,nghị quyết của đảng Lênin chỉ rõ: Trong nước cộng hoà của chúng ta, không cómột vấn đề chính trị hay tổ chức quan trọng nào do một cơ quan nhà nước giảiquyết mà lại không có chỉ thị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng
Đảng lãnh đạo nhà nước thông qua đội ngũ cán bộ, đảng viên của đảng
trong bộ máy nhà nước Người cán bộ, đảng viên đại diện cho đảng trong bộ
máy nhà nước, vừa phải có trách nhiệm thực hiện những nhiệm vụ của đảng;vừa có nhiệm vụ thực thi quyền lực nhà nước do quần chúng uỷ nhiệm
Đảng lãnh đạo nhà nước bằng công tác kiểm tra, kiểm soát của đảng Lênin cho rằng, đảng còn phải nhận thức rõ và thi hành đúng vấn đề mấu chốt,vấn đề trung tâm của toàn bộ công tác của đảng cầm quyền, đó là công tác kiểmtra, kiểm soát đối với tổ chức, con người và công việc Buông lỏng kiểm tracũng có nghĩa là buông lỏng lãnh đạo và quản lý “không kiểm tra coi như khônglãnh đạo” Mọi sự buông lỏng này đều dẫn tới sự suy yếu tổ chức và bộ máy, sự
hư hỏng và thoái hóa của không ít cán bộ, đảng viên
Đảng lãnh đạo nhà nước thông qua công tác vận động quần chúng nhândân tham gia quản lý nhà nước Nhà nước phải xây dựng cơ chế phù hợp, tạo
Trang 5điều kiện tốt nhất cho nhân dân tham gia quản lý xã hội Theo Lênin, đây là một
hình thức hết sức quan trọng, không thể thiếu trong phương thức lãnh đạo củađảng đối với Nhà nước Bởi vì, cách mạng xã hội chủ nghĩa phụ thuộc vào lòngtin và khả năng vận động, tập hợp, giáo dục, thuyết phục quần chúng nhân dân
đi theo đảng và tiến hành các hành động cách mạng dưới sự lãnh đạo của đảng
“Chỉ có người nào tin tưởng vào nhân dân, dấn mình vào nguồn sáng tạo sinhđộng của nhân dân, mới là người chiến thắng và giữ được chính quyền”1
1.1.2 Quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về Đảng Cộng sản cầm quyền
Vận dụng sáng tạo và phát triển chủ nghĩa Mác - Lênin vào hoàn cảnh cụthể của một dân tộc đại bộ phận là nông dân, chưa qua giai đoạn phát triển chủnghĩa tư bản, lại phải tiến hành sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc thoátkhỏi chủ nghĩa thực dân, Hồ Chí Minh đã sớm nhận thức sức mạnh tạo nên độnglực cách mạng ở nước ta là ở nhân dân
Tuy nhiên, cách mạng muốn thành công phải có sự lãnh đạo của ĐảngCộng sản Hồ Chí Minh khẳng định: “Trước hết phải có đảng cách mệnh, đểtrong thì vận động và tổ chức dân chúng, ngoài thì liên hệ với dân tộc bị áp bức
và vô sản giai cấp mọi nơi Đảng có vững cách mệnh mới thành công, cũng nhưngười cầm lái có vững thuyền mới chạy Đảng muốn vững phải có chủ nghĩalàm cốt, trong đảng ai cũng phải hiểu, ai cũng phải theo chủ nghĩa ấy Đảng màkhông có chủ nghĩa cũng như người không có trí khôn, tàu không có bàn chỉnam Bây giờ, học thuyết nhiều, chủ nghĩa nhiều, nhưng chủ nghĩa chân chínhnhất, chắc chắn nhất, cách mệnh nhất là chủ nghĩa Lênin”2
Về đảng cầm quyền quan điểm Hồ Chí Minh gồm những nội dung sau:
Hồ Chí Minh không chỉ dùng khái niệm đảng cầm quyền mà Người cũngrất có ý thức đến vai trò cầm quyền của đảng đối với nhà nước cũng như đối với
1 V.I.Lênin, Toàn tập, tập 35, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2006, tr.68-69.
2 Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 2, Nxb Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội, 2011, tr 289.
Trang 6dân tộc Điều đó có nghĩa là, Người đã thấy rõ trách nhiệm trước dân tộc củaĐảng ta trong điều kiện đã giành được chính quyền.
Nói về bản chất của Đảng cầm quyền, Hồ Chí Minh luôn nhấn mạnh:
“Những người cộng sản chúng ta không một phút nào được quên lý tưởng cao
cả của mình là phấn đấu cho Tổ quốc hoàn toàn độc lập, cho chủ nghĩa xã hộihoàn toàn thắng lợi trên đất nước ta và trên thế giới”3
Về vai trò của đảng cầm quyền theo quan điểm Hồ Chí Minh là phải xâydựng nhà nước kiểu mới của dân, do dân và vì dân Hồ Chí Minh cho rằng mộttrong những nhiệm vụ quan trọng của Đảng là phải đảm bảo cho nhân dân thật
sự quản lý công việc của Nhà nước Đảng không chỉ chịu trách nhiệm lãnh đạonhà nước mà cần phải chịu trách nhiệm trước nhân dân về mọi hoạt động củaNhà nước Đảng mạnh thì nhà nước mạnh Nhà nước hoạt động tốt, không quanliêu, không tham nhũng thì không những nhân dân yêu mến, tín nhiệm nhà nước
mà nhân dân cũng tin tưởng, yêu mến đảng Cho nên, theo quan điểm Hồ ChíMinh, đảng cầm quyền gắn liền với nhà nước kiểu mới
Trách nhiệm của đảng cầm quyền phải vừa là người lãnh đạo, vừa làngười đầy tớ thật trung thành của nhân dân Sự cầm quyền của đảng thông quađội ngũ cán bộ, đảng viên Theo Hồ Chí Minh, nguyên tắc hoạt động của ĐảngCộng sản Việt Nam cầm quyền thể hiện trước hết ở việc thực hiện tập trung dânchủ: tập trung trên nền tảng dân chủ, dân chủ phải đi đến tập trung Như vậy,hàm lượng dân chủ càng cao, càng đậm đặc trong sinh hoạt đảng, thì tập trungtrong đảng càng đúng đắn
Hồ Chí Minh đã từng nêu lên khái niệm lãnh đạo Theo Người: “Lãnhđạo là làm đày tớ nhân dân”4; “Đảng lãnh đạo, nghĩa là tất cả các cán bộ, từtrung ương đến khu, đến tỉnh, đến huyện, đến xã, bất kỳ cấp nào và ngành nào -đều phải là người đày tớ trung thành của nhân dân”5 Đảng lãnh đạo là đảng hoạt
3 Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 14, Nxb Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội, 2011, tr 467.
4 Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 15, Nxb Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội, 2011, tr 292.
5 Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 13, Nxb Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội, 2011, tr 84.
Trang 7động thông qua tổ chức của đảng hoặc tổ chức quần chúng của đảng thuyếtphục, gây ảnh hưởng, huy động và hướng các nỗ lực của xã hội nhằm thực hiện
ý chí, mục tiêu của đảng
1.2 Sự ra đời và phương thức cầm quyền của Đảng Cộng sản Việt Nam
1.2.1 Sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam
Xã hội Việt Nam cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX có tính chất là thuộc địanửa phong kiến, với hai mâu thuẫn cơ bản là mâu thuẫn giữa dân tộc Việt Namvới đế quốc, thực dân và mâu thuẫn giữa nhân dân Việt Nam (chủ yếu là nôngdân) với địa chủ phong kiến Đòi hỏi khách quan của xã hội là phải giải quyếtcác mâu thuẫn đó để đất nước phát triển Trong bối cảnh đó, hàng loạt cuộc khởinghĩa, các phong trào yêu nước do các lãnh tụ theo hệ tư tưởng phong kiến hoặc
tư sản đã nổ ra nhưng đều thất bại Cách mạng Việt Nam lâm vào khủng hoảngđường lối cứu nước “như đêm tối không có đường ra” Trước đòi hỏi kháchquan của lịch sử, ba tổ chức tiền thân của Đảng đã ra đời là Đông Dương Cộngsản Đảng (6/1929), An Nam Cộng sản Đảng (7/1929) và Đông Dương Cộngsản liên Đoàn (1/1930)
Ngày 3/2/1930 tại Cửu Long, Hương Cảng, Trung Quốc, Bác Hồ ngườichiến sĩ cách mạng lỗi lạc của dân tộc Việt Nam, người duy nhất có đủ uy tín
và năng lực đã thống nhất các tổ chức cộng sản thành Đảng Cộng sản duy nhất
ở Việt Nam là Đảng Cộng sản Việt Nam Việc ra đời của Đảng Cộng sản ViệtNam với đường lối cứu nước đúng đắn là thực hiện cách mạng dân tộc dân chủnhân dân gắn liền với cách mạng xã hội chủ nghĩa đã đáp ứng được đòi hỏikhách quan của cách mạng Việt Nam
Sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam tuân theo những quy luật chung
về sự ra đời của Đảng Cộng sản, đồng thời có những nét riêng biệt, đặc trưng:Quy luật chung là cần có phong trào công nhân kết hợp với sự soi sáng của chủ
Trang 8nghĩa Mác Sự riêng biệt thể hiện ở sự kết hợp với phong trào yêu nước của ViệtNam những năm đầu thế kỷ XX
Đảng Cộng sản Việt Nam do chủ tịch Hồ Chí Minh sáng lập và rènluyện, là hạt nhân lãnh đạo hệ thống chính trị ở nước ta, “là đội tiên phong củagiai cấp công nhân, đồng thời là đội tiên phong của nhân dân lao động và củadân tộc Việt Nam; đại biểu trung thành lợi ích của giai cấp công nhân, nhândân lao động và của dân tộc” Mục đích của Đảng là xây dựng nước Việt Namđộc lập, dân chủ, giàu mạnh, xã hội công bằng, văn minh, không còn ngườibóc lột người, thực hiện thành công chủ nghĩa xã hội và cuối cùng là chủ nghĩaCộng sản
1.2.2 Phương thức cầm quyền của Đảng Cộng sản Việt Nam
Đảng Cộng sản Việt Nam đã lãnh đạo cách mạng Việt Nam qua hai thờikỳ: từ năm 1930 đến năm l945 là thời kỳ chưa giành được chính quyền; từ năm
1945 đến nay là thời kỳ Đảng lãnh đạo nhân dân xóa bỏ được chính quyền thựcdân phong kiến để xây dựng chính quyền nhân dân, từ đó trở thành Đảng cầmquyền Khái niệm đảng lãnh đạo là để chỉ vai trò của Đảng Cộng sản Việt Namtrong toàn bộ tiến trình cách mạng Việt Nam; còn khái niệm đảng cầm quyền làđể chỉ vai trò của đảng khi đã giành được chính quyền, cũng có nghĩa là đảnglãnh đạo khi đã có chính quyền, lãnh đạo toàn xã hội bằng chính quyền, thôngqua chính quyền và các đoàn thể nhân dân
Việc tồn tại một đảng hay nhiều đảng ở một nước là do những điều kiệnlịch sử cụ thể quy định, không có một khuôn mẫu chung cho tất cả các nước,cũng như chung cho mọi giai đoạn, mọi thời kỳ trong phạm vi một nước Nếu ởViệt Nam, Cu Ba, Lào hiện nay chỉ có một Đảng Cộng sản duy nhất có mặt trênchính trường, thì ở Trung Quốc, ngoài Đảng Cộng sản là đảng chấp chính còn
có 8 đảng phái dân chủ khác tham chính, ủng hộ Đảng Cộng sản.
Ở nước ta, trong gần năm qua không phải chỉ có một Đảng Cộng sản làđảng duy nhất có mặt trên chính trường Việt Nam Trong năm đầu tiên của
Trang 9chính quyền cách mạng, từ tháng 9-1945 đến giữa năm 1946 đã có thêm bốnđảng phái khác tham gia chính quyền, trong đó có hai đảng phái dân chủ làĐảng Dân chủ Việt Nam và Đảng Xã hội Việt Nam ủng hộ Đảng cộng sản vàhai đảng phản động là Việt Nam Quốc dân Đảng và Việt Nam Cách mạng đồngminh hội (gọi tắt là “Việt Quốc”, “Việt cách”) chống Đảng cộng sản Từ giữanăm 1946 đến năm l988, ngoài Đảng Cộng sản lãnh đạo chính quyền chỉ còn haiđảng phái dân chủ tiếp tục tham gia chính quyền - Đảng Dân chủ Việt Nam làđảng của giới công chức cũ và tư sản dân tộc và Đảng Xã hội Việt Nam là đảngcủa giới trí thức cũ đi theo cách mạng Trong những năm tồn tại của mình cả haiĐảng này đều thừa nhận sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam và đã gópphần quan trọng vào việc củng cố và mở rộng mặt trận dân tộc thống nhất, vàothắng lợi của cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân, kháng chiến chống ngoạixâm và bước đầu của cách mạng xã hội chủ nghĩa trên phạm vi cả nước Từtháng 11/1988 đến nay, trên chính trường Việt Nam chỉ còn lại một đảng duynhất là Đảng Cộng sản Việt Nam.
Sự lãnh đạo của đảng khi đã có chính quyền khác rất nhiều so với khichưa có chính quyền Trước khi có chính quyền, đảng không có bất cứ quyềnlực nào đối với dân, đối với toàn xã hội Trong điều kiện hoạt động bất hợppháp, mọi đường lối, chủ trương của đảng có đến được với dân hay không, chủyếu là do các tổ chức đảng và cán bộ, đảng viên trực tiếp tuyên truyền, phổ biếnđến các hội, đoàn thể nhân dân, đến các quần chúng “cốt cán'” của đảng, thậmchí đến từng người dân, từ đó tổ chức nhân dân thực hiện đường lối, chủ trương
của đảng Khi đảng đã giành được chính quyền thì chính quyền là công cụ
mạnh mẽ để đưa đường lối, chủ trương, chính sách của đảng vào cuộc sống.Nhà nước do Đảng Cộng sản lãnh đạo là nhà nước kiểu mới, khác về bản chất sovới nhà nước của các giai cấp bóc lột Đó là nhà nước của dân, do dân, vì dân,nhân dân mới là người chủ thực sự của nhà nước Đó là nhà nước pháp quyền,thực hiện việc quản lý xã hội trên cơ sở Hiến pháp và pháp luật Mọi quyền lực
Trang 10của nhà nước là quyền lực của dân, thuộc về dân Hệ thống nhà nước từ trênxuống dưới đều do nhân dân cử ra
Ở nước ta hiện nay, vai trò lãnh đạo, cầm quyền của đảng đã được nhândân thừa nhận, ủy quyền, giao phó và được khẳng định trong Điều 4 của Hiếnpháp năm 2013 đã khẳng định địa vị pháp lý của Đảng: “Đảng Cộng sản ViệtNam - Đội tiên phong của giai cấp công nhân, đồng thời là đội tiên phong củaNhân dân lao động và của dân tộc Việt Nam, đại biểu trung thành lợi ích củagiai cấp công nhân, Nhân dân lao động và của cả dân tộc, lấy chủ nghĩa Mác -
Lê nin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng là lực lượng lãnh đạoNhà nước và xã hội”
Sự lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước là tất yếu khách quan, là tiền đề
và điều kiện để Nhà nước giữ vững tính chất xã hội chủ nghĩa, bản chất của nhândân, do nhân dân, vì nhân dân của mình Trong những năm đổi mới, Đảng luôncủng cố, giữ vững vai trò lãnh đạo đối với Nhà nước, nắm chắc vai trò cầmquyền của mình - cầm quyền vì lợi ích của nhân dân Nội dung chủ yếu sự lãnhđạo của Đảng đối với Nhà nước là Đảng đề ra đường lối, chủ trương đúng đắnđể xây dựng, hoàn thiện nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Đảng lãnh đạoNhà nước thể chế hóa đường lối, chủ trương của Đảng thành chính sách, phápluật của Nhà nước và tổ chức thực hiện chính sách, pháp luật; tăng cường quản
lý cán bộ, đảng viên trong bộ máy Nhà nước; xây dựng đội ngũ cán bộ, côngchức trong sạch, vững mạnh; tăng cường kiểm tra tổ chức đảng và đảng viêntrong cơ quan quản lý nhà nước, các tổ chức sự nghiệp, đơn vị thuộc lực lượng
vũ trang nhân dân, doanh nghiệp nhà nước trong việc thực hiện các nghị quyếtcủa Đảng và pháp luật của Nhà nước
Sự lãnh đạo của Đảng đối với Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chứcchính trị - xã hội là tất yếu và quan trọng để các tổ chức này hoạt động đúng tônchỉ, mục đích, phát huy chức năng giám sát và phản biện xã hội, tham gia xâydựng Đảng, chính quyền trong sạch, vững mạnh
Trang 11Trong điều kiện Đảng cầm quyền và xây dựng nhà nước pháp quyền xãhội chủ nghĩa, Đảng rất coi trọng phương thức lãnh đạo của Đảng Hiệu quảlãnh đạo không chỉ phụ thuộc vào nội dung lãnh đạo mà còn phụ thuộc vàophương thức lãnh đạo Phương thức lãnh đạo là hệ thống những hình thức, biệnpháp, cách thức mà chủ thể lãnh đạo là Đảng tác động vào đối tượng lãnh đạonhằm thực hiện mục đích của mình Phương thức lãnh đạo không phải là bấtbiến mà cũng vận động, biến đổi tùy thuộc vào sự biến đổi của điều kiện kháchquan, vào đặc điểm của đối tượng lãnh đạo và năng lực của chủ thể lãnh đạo.Trong điều kiện xây dựng nhà nước pháp quyền, phát triển kinh tế thị trường,đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế, thực hành dân chủrộng rãi trong Đảng và ngoài xã hội… thì phương thức lãnh đạo của Đảngkhông thể không thay đổi so với thời kỳ kháng chiến chống ngoại xâm hoặc thời
kỳ còn cơ chế kinh tế tập trung bao cấp trước đây
Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo “chủ yếu bằng Nhà nước và thông quaNhà nước”6 Đảng lãnh đạo Nhà nước nhưng không bao biện, làm thay Nhànước “Đảng lãnh đạo bằng Cương lĩnh, chiến lược, các định hướng về chínhsách và chủ trương lớn; bằng công tác tuyên truyền, thuyết phục, vận động, tổchức, kiểm tra, giám sát và bằng hành động gương mẫu của đảng viên”7 Đảngcầm quyền, nhưng tổ chức đảng và đảng viên phải hoạt động trong khuôn khổHiến pháp và pháp luật
Bảo đảm sự lãnh đạo và cầm quyền đối với Nhà nước và xã hội, Đảngphải thường xuyên phòng chống các nguy cơ đối với một đảng cầm quyền, nhất
là trong điều kiện một đảng duy nhất cầm quyền Đó là sự suy thoái về tư tưởngchính trị, đạo đức, lối sống; tệ quan liêu, tham nhũng, lãng phí, độc đoán chuyênquyền, xa dân… là những nguy cơ lớn liên quan đến sự sống còn của Đảng, củachế độ xã hội chủ nghĩa
6 Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội,
2011, tr 144.
7 Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội,
2011, tr 88.
Trang 12Đảng lãnh đạo Nhà nước tức là phải lãnh đạo tất cả các nhánh quyền lực:lập pháp, hành pháp, tư pháp và ở mọi cấp, từ trung ương đến địa phương và cơ
sở Hiện nay, phương thức lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước và các tổ chứcchính trị - xã hội ở nước ta có thể nêu ra những định hướng sau đây:
Đảng lãnh đạo bằng cương lĩnh chính trị, đường lối, chủ trương, chínhsách; lãnh đạo Nhà nước thể chế hóa cương lĩnh, đường lối, chính sách củaĐảng thành Hiến pháp, pháp luật, cụ thể hóa thành các kế hoạch phát triển kinhtế - xã hội và tổ chức nhân dân thực hiện có hiệu quả
Đảng lãnh đạo bằng định hướng giải quyết các vấn đề trọng đại của quốckế dân sinh, hoặc các vấn đề cụ thể nhưng có ý nghĩa chính trị quan trọng quan
hệ tới các tầng lớp nhân dân đông đảo hoặc quan hệ đến lĩnh vực đối ngoại
Đảng lãnh đạo bằng công tác tổ chức và cán bộ, thông qua việc giới thiệucán bộ đủ tiêu chuẩn để ứng cử hoặc bổ nhiệm vào cơ quan nhà nước, tổ chứcchính trị - xã hội, lãnh đạo xây dựng bộ máy đảng, bộ máy nhà nước, bộ máy cácđoàn thể trong sạch, vững mạnh
Đảng lãnh đạo bằng các tổ chức đảng trong các cơ quan nhà nước và đoànthể kết hợp chặt chẽ với cá nhân đảng viên hoạt động trong cơ quan nhà nước vàđoàn thể theo nguyên tắc tập trung dân chủ và nêu cao vai trò trách nhiệm củađảng viên là người đứng đầu cơ quan, đơn vị
Tổ chức đảng và đảng viên công tác trong cơ quan nhà nước, đoàn thểphải nghiêm chỉnh chấp hành mọi nghị quyết, chỉ thị của Đảng, chính sách vàpháp luật của Nhà nước Đại hội XII của Đảng nhấn mạnh: “Xây dựng đội ngũđảng viên thật sự tiên phong, gương mẫu, trọng dân, gần dân, hiểu dân, học dân,
… vững vàng trước mọi khó khăn, thách thức, phấn đấu cho mục tiêu, lý tưởngcao đẹp của Đảng”8
8 Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội,
2016, tr 48.
Trang 13Đảng lãnh đạo bằng công tác kiểm tra, giám sát hoạt động của bộ máynhà nước và các đoàn thể thông qua tổ chức đảng, đội ngũ cán bộ, đảng viên, cácban của Đảng, đồng thời lãnh đạo, tổ chức, động viên quần chúng nhân dânkiểm tra, giám sát, phản biện công việc và hoạt động của cơ quan nhà nước, củacán bộ trong bộ máy công quyền, phát hiện mặt tích cực để phát huy, mặt yếukém để uốn nắn, khắc phục.
Đảng lãnh đạo bằng công tác tư tưởng - chính trị, bằng sự nêu gương củađảng viên, thông qua việc giáo dục nâng cao phẩm chất chính trị, đạo đức lốisống, phong cách công tác, ý thức trách nhiệm, ý thức tôn trọng pháp luật, tinhthần phục vụ nhân dân của đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức; đồng thời giáodục nhân dân chấp hành pháp luật, thực hiện nghiêm các kế hoạch phát triểnkinh tế - xã hội, tích cực tham gia xây dựng Đảng và Nhà nước
Đảng lãnh đạo các tổ chức chính trị - xã hội nhưng không áp đặt mà bằng
cơ chế dân chủ, tôn trọng tính tự chủ của các đoàn thể, phù hợp với đặc điểm,chức năng của từng đoàn thể (chẳng hạn lãnh đạo Mặt trận Tổ quốc thông qua
cơ chế hiệp thương dân chủ)
Hiện nay, Đảng Cộng sản Việt Nam đang đổi mới mạnh mẽ phương thứclãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị -
xã hội Phát huy mạnh mẽ vai trò, hiệu lực của Nhà nước và các tổ chức chính trị
- xã hội, xây dựng hệ thống chính trị xã hội chủ nghĩa hoạt động năng động, cóhiệu lực, hiệu quả
Một là, đổi mới, nâng cao chất lượng việc xây dựng, ban hành nghị quyết
của Đảng, pháp luật, chính sách của Nhà nước Nghị quyết phải thiết thực, ngắngọn, khả thi Tập trung lãnh đạo, chỉ đạo kiên quyết, dứt điểm việc thể chế hóa,
cụ thể hóa, tổ chức thực hiện nghị quyết; thường xuyên kiểm tra, đôn đốc, sơtổng kết việc thực hiện nghị quyết, chỉ thị của Đảng, bảo đảm tính hiệu quả
Trang 14Hai là, đổi mới phương pháp, phong cách, lề lối làm việc của các cơ quan
lãnh đạo Đảng từ trung ương tới cơ sở, xây dựng phong cách làm việc khoa học,tập thể, dân chủ, gần dân, trọng dân, vì dân, bám sát thực tiễn, nói đi đôi với làm
Ba là, đổi mới phương pháp, phong cách, lề lối làm việc của các cơ quan
lãnh đạo Đảng từ trung ương tới cơ sở, xây dựng phong cách làm việc khoa học,tập thể, dân chủ, gần dân, trọng dân, vì dân, bám sát thực tiễn, nói đi đôi với làm
Bốn là, đổi mới, nâng cao chất lượng việc xây dựng, ban hành nghị quyết
của Đảng, pháp luật, chính sách của Nhà nước Nghị quyết phải thiết thực, ngắngọn, khả thi Tập trung lãnh đạo, chỉ đạo kiên quyết, dứt điểm việc thể chế hóa,
cụ thể hóa, tổ chức thực hiện nghị quyết; thường xuyên kiểm tra, đôn đốc, sơtổng kết việc thực hiện nghị quyết, chỉ thị của Đảng, bảo đảm tính hiệu quả
II VAI TRÒ LÃNH ĐẠO CỦA ĐẢNG ĐỐI VỚI CÁCH MẠNG VIỆT NAM VÀ YÊU CẦU ĐỐI ĐỐI CÔNG TÁC XÂY DỰNG ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM HIỆN NAY
2.1 Vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam đối với cách mạng Việt Nam
2.1.1 Vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam trong lãnh đạo cách mạng Việt Nam giai đoạn 1930 - 1945
Thấm nhuần chủ nghĩa Mác - Lênin, trong Cương lĩnh cách mạng đầutiên nêu trong Hội nghị thành lập Đảng, Nguyễn Ái Quốc chủ trương “làm tưsản dân quyền cách mạng và thổ địa cách mạng để đi tới xã hội cộng sản”9 Cụthể đó là nhiệm vụ chống đế quốc và chống phong kiến, thực hiện dân tộc độclập và người có ruộng cày Cương lĩnh ấy hoàn toàn phù hợp với nguyện vọngtha thiết của đại đa số nhân dân ta là nhân dân, Đảng đã đoàn kết được nhữnglực lượng cách mạng to lớn xung quanh giai cấp mình Do đó, quyền lãnh đạocủa Đảng ta, Đảng của giai cấp công nhân - không ngừng củng cố và tăng
9 Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 3, Nxb Chính trị quốc gia, H.2011, tr 1.
Trang 15cường Nguyễn Ái Quốc ngay từ đầu đã hoàn toàn tin tưởng vào Đảng Cộng sảnbởi vì việc thành lập Đảng chứng tỏ giai cấp vô sản đã trưởng thành và đủ sứclãnh đạo cách mạng Vừa ra đời, Đảng đã tổ chức và lãnh đạo một phong tràoquần chúng mạnh lớn mà xưa nay chưa từng có ở nước ta
Phong trào cách mạng 1930 - 1931 chứng tỏ tinh thần oanh liệt và nănglực cách mạng của nhân dân Việt Nam mà trước hết là khối liên minh công -nông dưới sự lãnh đạo của Đảng Đây có thể coi là phát thảo đầu tiên là bài học
vỡ lòng về chính quyền cách mạng, mà nếu không có nó thì sẽ gặp rất nhiều khókhăn cho những bài học tiếp theo Đồng chí Trường Chinh nhận xét: Thắng lợilớn nhất của Đảng ta trong phong trào cách mạng năm 1930 - 1931 là Đảng đãthực hiện được khối liên minh công - nông, do đó đã giành được nhiều quyền lãnh đạo cho giai cấp công nhân Từ đây uy tín và ảnh hưởng của Đảng ta trongcác nước thuộc địa đã tăng lên
Tuy nhiên, đánh giá một cách khách quan, nghiêm túc, thời kì 1930 - 1931
và đến 1935, Đảng có những lúc có những nhận thức hạn chế về chính trị, khuynhhướng “ tải” , biệt phái và giáo điểu rập khuôn máy móc, chưa nhận thức đầy đủvấn đề mặt trận dân tộc thống nhất chống thực dân xâm lược và tay sai Lúc bấygiờ, Đảng có chủ trương lập Hội phản đế đồng minh, nhưng việc giáo dục chođảng viên và tổ chức thực hiện chủ trương ấy thì chưa có kết quả Mặc dầu bị tổnthương nặng nề, Đảng vẫn tồn tại, giữ được liên hệ với quần chúng
Dưới ánh sáng Đại hội VII của Quốc tế Cộng sản, một cao trào cáchmạng mới nổi lên ở Đông Dương - cao trào đấu tranh dân chủ Dưới sự lãnh đạocủa Đảng; đây là một cuộc vận động quần chúng rộng lớn và sôi nổi chưa từngthấy thời thời thực dân Pháp thống trị Thành quả cụ thể được thể hiện quaphong trào đại hội Đông Dương; đấu tranh trên mặt trận tư tưởng, báo chí, vănhóa trong đó nỗi lên phong trào truyền bá chữ quốc ngữ Đặc biệt là các cuộcđấu tranh của công nhân và nông dân với những yêu sách thích hợp diễn ra trongphạm vi cả nước