TÓM TẮT Đề tài “Quan điểm của phụ huynh và giáo viên về bạo lực học đường ở trường trung học cơ sở và phổ thông – Khảo sát tại xã Tân Thông hội, huyện Củ Chi, TP.HCM” nhằm tìm hiểu nhận
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP LUẬN
Tổng quan tài liệu nghiên cứu
1.1.1 Tổng quan tài liệu nghiên cứu về quan điểm của giáo viên và phụ huynh học sinh
Trong nghiên cứu của Alan McEvoy mang tên “Giáo viên bắt nạt học sinh: các khuôn mẫu và những gợi ý về chính sách”, tác giả đã tiến hành khảo sát thực tế thông qua thảo luận bàn tròn với giáo viên và ban giám hiệu trường học để thu thập thông tin về những đồng nghiệp có hành vi bạo hành học sinh Đồng thời, nghiên cứu cũng đã phỏng vấn 236 học sinh và cựu học sinh để hiểu rõ hơn về vấn đề này.
Nghiên cứu về trải nghiệm và nhận thức liên quan đến bạo hành từ giáo viên cho thấy 93% học sinh có khả năng nhận diện giáo viên gây bạo lực tại trường Thảo luận bàn tròn cũng chỉ ra rằng nhiều giáo viên có hành vi ác ý với học sinh, với 89% học sinh nêu tên giáo viên có trên năm năm kinh nghiệm thực hiện hành vi này Đặc biệt, 77% học sinh cho biết giáo viên bạo hành thường không phải chịu hậu quả, với chỉ 20% giáo viên bị khiển trách và gần như không có trường hợp nào bị đình chỉ hoặc đuổi việc Nghiên cứu của UNICEF năm 2015 cho thấy hơn một nửa học sinh Việt Nam không thích trường học do bị bạo lực từ giáo viên và bạn bè Khảo sát nhanh của UNICEF Việt Nam cho thấy 34% người tham gia từng là nạn nhân của bạo lực lời nói và 59% đã chứng kiến hành vi này trong 12 tháng qua, trong khi 18% cho biết đã trải qua bạo lực thể chất nhiều hơn một lần Bạo lực lời nói diễn ra thường xuyên hơn do tính dễ thực hiện và không gian đa dạng.
In the scientific report titled "Standing Up for the Victim, Siding with the Bully or Standing by: Bystander Responses in Bullying Situations" by Poyhonen and colleagues, the authors explore the various reactions of bystanders in bullying scenarios The study highlights the importance of bystander intervention and the impact it can have on both victims and aggressors Understanding these dynamics is crucial for developing effective strategies to combat bullying and support those affected.
Nghiên cứu năm 2012 cho thấy giáo viên nhận thức rõ ràng về hậu quả của bạo lực học đường và quan tâm đến việc can thiệp để giảm thiểu tình trạng này Họ hiểu rằng sự phối hợp giữa giáo viên và học sinh là chưa đủ, mà cần có sự tham gia của các bên liên quan khác như phụ huynh Vai trò của các bên này rất quan trọng, vì họ có thể phản ứng tích cực bằng cách giúp đỡ và can thiệp, hoặc tiêu cực bằng cách bao che và phớt lờ Tuy nhiên, nghiên cứu không đề cập đến sự tham gia của phụ huynh trong bạo lực học đường, mà chỉ dừng lại ở nhận thức của giáo viên về vấn đề này.
Tác giả Phạm Thị Huyền Trang đã thực hiện nhiều nghiên cứu liên quan đến bạo lực học đường, đặc biệt trong bài viết “Hậu quả của bạo lực học đường qua trải nghiệm, đánh giá của học sinh, giáo viên và phụ huynh” được đăng trên Tạp chí Khoa học, số 30 của Đại học Thủ đô Bài viết này cung cấp cái nhìn sâu sắc về tác động của bạo lực học đường từ các góc độ khác nhau, bao gồm trải nghiệm của học sinh, ý kiến của giáo viên và phản hồi từ phụ huynh.
Bạo lực học đường tại Hà Nội có ảnh hưởng lâu dài đến thể chất và tinh thần học sinh, với nhiều hình thức và cấp độ khác nhau Giáo viên nhận thấy rằng học sinh không chỉ phải chịu đựng hậu quả về tinh thần và thể chất mà còn bị kỷ luật từ nhà trường Tuy nhiên, khi được hỏi về các trường hợp cụ thể, nhiều giáo viên không đưa ra được ví dụ rõ ràng, có thể do lo ngại về danh tiếng nhà trường hoặc sự thờ ơ vì không bị ảnh hưởng trực tiếp Thiếu quy định rõ ràng về trách nhiệm của giáo viên khi xảy ra bạo lực trong lớp học khiến tình trạng này tiếp diễn Học sinh thường chia thành hai luồng ý kiến: một bên cổ vũ cho hành vi bạo lực và bên kia báo cáo cho nhà trường can thiệp, trong khi một số giữ im lặng Bạo lực học đường được xem là hành vi lệch chuẩn xã hội, ảnh hưởng tiêu cực đến thành tích học tập và danh tiếng nhà trường, gây lo ngại cho phụ huynh Nghiên cứu chỉ tập trung vào bạo lực trong trường học, trong khi bạo lực bên ngoài không được can thiệp Quan điểm của phụ huynh về bạo lực học đường rất hạn chế, chủ yếu chỉ bàn luận về bạo lực giữa học sinh Bạo lực giữa học sinh và giáo viên thường bắt nguồn từ lạm dụng quyền lực, ảnh hưởng đến tâm lý và kết quả học tập của học sinh Nếu giáo viên có hành vi bạo lực mà không được xử lý công khai, điều này sẽ làm giảm uy tín của giáo viên và ảnh hưởng xấu đến hình ảnh ngành giáo dục.
Xã hội hiện đại đã chứng kiến sự thay đổi trong quan niệm về giáo dục, khi việc đánh mắng học sinh không còn được xem là phương pháp răn đe hiệu quả như trước Ngày nay, phụ huynh có nhiều quyền lực hơn trong việc giám sát con cái qua camera tại trường và có thể khiếu nại lên ban giám hiệu nếu con mình bị bạo lực Họ cũng có quyền lựa chọn trường lớp, giáo viên phù hợp nhất cho con Tuy nhiên, nghiên cứu cho thấy trẻ em tham gia bắt nạt thường có cha mẹ áp dụng phương pháp nuôi dạy độc đoán và kỷ luật không phản hồi (Georgiou và cộng sự, 2019).
Một khảo sát của Hiệp hội phụ huynh giáo viên tại Provo, Utah cho thấy 48,1% cha mẹ nghe con phàn nàn về bạo lực học đường ít nhất một lần mỗi tuần Phụ huynh cho rằng bạo lực không chỉ xảy ra trong khuôn viên trường mà còn ở lớp học thêm và trên xe buýt Các biện pháp can thiệp phổ biến được đề xuất bao gồm tư vấn, trò chuyện và đình chỉ học Hơn 98% phụ huynh tin rằng bạo lực học đường vẫn diễn ra tại trường con họ, trong khi 65,4% cho rằng các bậc phụ huynh không chú ý đến vấn đề này Về hình thức bạo lực, 48,1% phụ huynh nhận thấy bắt nạt bằng lời nói, trong khi 42,9% chú ý đến hành động bạo lực Đáng chú ý, 48,7% phụ huynh không nhận được phản ánh về bạo lực trên mạng từ con cái, và 42,3% không chú ý đến vấn đề bắt nạt giới tính Mặc dù phụ huynh nhận thức về nạn bạo lực học đường, nhưng họ vẫn thiếu sự chú ý và hiểu biết về các hình thức bạo lực này, đặc biệt là bạo lực qua internet.
Nghiên cứu "Bạo lực học đường từ góc nhìn của học sinh, giáo viên và phụ huynh" chỉ ra rằng phụ huynh thường coi "đánh nhau" là bạo lực học đường nhưng không sử dụng thuật ngữ này Họ chủ yếu nhấn mạnh bạo lực giữa học sinh mà ít đề cập đến bạo lực giữa giáo viên và học sinh hoặc có sự tham gia của phụ huynh Phụ huynh thường là người cuối cùng biết về tình trạng bạo lực của con mình, chỉ khi sự việc trở nên nghiêm trọng hoặc khi nhà trường thông báo Sự tương tác giữa phụ huynh và con cái yếu kém, dẫn đến việc phụ huynh không nắm rõ tâm tư và nguyện vọng của con Khi đối diện với hậu quả, họ thường cảm thấy xấu hổ và buồn rầu mà không chú trọng đến những ảnh hưởng lâu dài đến con cái.
Năm 2018, khảo sát tại Anh cho thấy giáo viên thường xuyên bị học sinh bắt nạt, với 4% giáo viên báo cáo bị bạo lực thể chất hàng ngày và 86% từng bị chửi rủa Các hành vi tấn công bao gồm đấm, đá, xô đẩy và phá hoại tài sản Đáng chú ý, 52% giáo viên cảm thấy rằng kỷ luật kém của học sinh là do lỗi của họ, trong khi 49% cho rằng văn hóa trường học buộc họ phải chấp nhận việc bị bắt nạt Chỉ có 15% giáo viên cho biết trường có biện pháp kỷ luật thích đáng sau khi họ báo cáo sự việc (theo NASUWT, 2018).
Bạo lực qua internet không chỉ xảy ra giữa trẻ em mà còn có thể xuất phát từ phụ huynh, như trường hợp của cô bé 13 tuổi Megan Meier ở Mỹ, người đã tự tử do bị bắt nạt trực tuyến Megan kết bạn với một cậu bạn mới chuyển đến và họ đã trò chuyện qua MySpace Tuy nhiên, cậu bạn này đột ngột gửi những tin nhắn xúc phạm và chấm dứt tình bạn, khiến Megan, vốn mắc chứng trầm cảm, quyết định tự tử gần sinh nhật lần thứ 14 Gia đình cô bé phát hiện rằng cậu bạn kia thực chất không tồn tại mà là một người lớn, chính là mẹ của một bạn từng có xích mích với Megan Nghiên cứu cho thấy, phụ huynh trẻ tuổi có khả năng thực hiện hành vi bạo lực qua internet, góp phần vào những bi kịch như vậy.
1.1.2 Tổng quan tài liệu về bạo lực học đường qua internet
Bạo lực học đường qua internet đang trở thành một vấn đề xã hội nghiêm trọng trong môi trường học đường Học sinh ngày nay có nhiều cơ hội tiếp cận công nghệ, nhưng bên cạnh những lợi ích tích cực, cũng tồn tại những rủi ro như bạo lực trực tuyến Đặc điểm nổi bật của bạo lực trong môi trường trực tuyến là sự bình đẳng về địa vị và quyền lực, cùng với tính ẩn danh cao, điều này làm gia tăng khả năng bị tổn thương qua lời nói và hình ảnh.
Trong giai đoạn từ năm 2010 đến 2024, tỷ lệ trẻ em từ 11-16 tuổi bị bắt nạt qua internet tại châu Âu đã tăng từ 7% lên 12% Trong khi bạo lực thể chất có dấu hiệu chững lại, bạo lực tinh thần, đặc biệt là bắt nạt trực tuyến, lại có xu hướng gia tăng Một khảo sát cho thấy 74,3% giáo viên nhận thức được vấn đề bạo lực trực tuyến, nhưng chỉ 55% trong số họ lo ngại về ảnh hưởng của nó đến học sinh Đáng chú ý, 25% giáo viên không xem bạo lực qua mạng là vấn đề liên quan đến trường học, cho thấy sự thiếu quan tâm mặc dù họ đã nhận thức về vấn đề này (Purdy và Mc Guckin, 2015).
Nghiên cứu tại Mỹ cho thấy 33,8% học sinh trung học cơ sở và phổ thông đã từng bị bắt nạt qua mạng, trong khi 16,9% gặp phải tình trạng này trong 30 ngày gần nhất Đáng chú ý, 11,5% học sinh thừa nhận đã từng bắt nạt người khác trực tuyến, với 6,0% thực hiện hành vi này trong tháng qua (Sameer và Dustin, 2018) Mục đích của việc bắt nạt qua mạng thường là để đe dọa, quấy rối, làm xấu hổ hoặc loại trừ người khác về mặt xã hội (Williams và Guerra, 2007) Theo nghiên cứu của Patchin và Hinduja (2012), có đến 44% thanh thiếu niên đã tham gia vào hành vi bắt nạt trực tuyến, với tỉ lệ một trong năm thanh thiếu niên là nạn nhân và một trong sáu là kẻ bắt nạt Tại Canada, báo cáo “Young Canadians in a Wired World” chỉ ra rằng 23% học sinh từ lớp 4 đến lớp 11 đã thực hiện hành vi ác ý trên mạng, trong khi 37% cho biết họ đã trải qua những hành vi tàn nhẫn khiến họ cảm thấy tồi tệ (Steeves).
Theo báo cáo của Public Safety Canada (2015), khoảng 65% các vụ bắt nạt trên mạng có tính chất mãn tính, kéo dài hơn một năm Khoảng 70% thanh niên cho biết họ đã báo cáo các nội dung lạm dụng trực tuyến mà họ chứng kiến, tuy nhiên 43% trong số đó cho rằng việc báo cáo không mang lại hiệu quả.
Mục tiêu nghiên cứu
Mục tiêu tổng quát của luận văn này là tìm hiểu cách mà giáo viên và phụ huynh kiến tạo ý nghĩa về bạo lực học đường, dựa trên lý thuyết kiến tạo xã hội của Peter Berger và Thomas Luckmann Cụ thể, nghiên cứu nhằm nắm bắt nhận thức và sự thấu hiểu của họ về các khía cạnh của bạo lực học đường Để đạt được mục tiêu chính, luận văn sẽ xác định các mục tiêu cụ thể để làm rõ hơn vấn đề này.
- Định nghĩa và phân loại về bạo lực học đường của giáo viên và phụ huynh;
- Nhận thức của giáo viên và phụ huynh về nguyên nhân và ảnh hưởng của bạo lực học đường;
- Quan điểm của giáo viên và phụ huynh về sự nhận diện, về sách lược, biện pháp ứng phó với bạo lực học đường;
- Ý kiến của hai nhóm xã hội này về mối tương quan giữa các mô hình giáo dục trong gia đình với bạo lực học đường.
Lý thuyết tiếp cận
Trong bài viết này, chúng tôi áp dụng lý thuyết kiến tạo xã hội của Peter Berger và Thomas Luckmann cùng với lý thuyết ba mô hình giáo dục trong gia đình của Diana Baumrind để khám phá quan điểm của giáo viên và phụ huynh về bạo lực học đường Chúng tôi cũng phân tích mối liên hệ giữa bạo lực học đường và các mô hình giáo dục gia đình, từ đó làm rõ những yếu tố ảnh hưởng đến hành vi của học sinh trong môi trường học tập.
Bạo lực học đường thường được phân tích qua lăng kính của các lý thuyết về lệch lạc xã hội, nhưng trong luận văn này, chúng tôi sẽ tiếp cận vấn đề này từ góc độ lý thuyết kiến tạo xã hội của Peter Berger và Thomas Luckmann.
Lý thuyết kiến tạo xã hội của Trần Hữu Quang trong cuốn sách "Sự kiến tạo xã hội về thực tại" khẳng định rằng thực tại xã hội là sản phẩm của con người thông qua tương tác và diễn giải Khi cơ cấu xã hội đã hình thành, nó trở thành một thực thể khách quan, tác động ngược lại lên cá nhân Chẳng hạn, ngôn ngữ do con người tạo ra nhưng khi đã hình thành, nó yêu cầu con người tuân thủ các quy tắc cú pháp trong giao tiếp.
Lý thuyết kiến tạo xã hội là công cụ hữu ích trong việc nghiên cứu bạo lực học đường, giúp chúng ta hiểu rõ hơn về cách mà giáo viên và phụ huynh nhận thức và phản ứng trước vấn đề xã hội này.
Lý thuyết kiến tạo xã hội tập trung vào quá trình hình thành nhận thức, bao gồm một hệ thống khái niệm và ý tưởng chủ chốt liên kết chặt chẽ với nhau Bài viết này sẽ trình bày một số ý tưởng và khái niệm quan trọng được sử dụng trong luận văn.
Thực tại không phải là một thứ có sẵn mà được xây dựng và định hình thông qua các tương tác xã hội, theo quan điểm của Berger và Luckmann.
Tương tác xã hội là hành vi giao tiếp giữa các cá nhân, giữ vai trò thiết yếu trong việc duy trì và tái tạo thực tại xã hội Thông qua các tương tác này, chúng ta xác nhận và củng cố những hiểu biết chung về thế giới xung quanh.
Xã hội hóa là quá trình mà cá nhân tiếp thu và nội tâm hóa các chuẩn mực, giá trị và kiến thức từ xã hội, giúp hình thành nhân cách và trở thành thành viên tích cực trong cộng đồng.
Định chế hóa đề cập đến việc các quy tắc, chuẩn mực và giá trị xã hội trở thành những cấu trúc ổn định, bền vững, ảnh hưởng đến hành vi con người Lý thuyết của Diana Baumrind về các mô hình giáo dục trong gia đình cho thấy mối tương quan giữa cách nuôi dạy trẻ và hiện tượng bạo lực học đường.
Trong nghiên cứu này, chúng tôi chọn cách tiếp cận cách bao quát thông qua ba mô hình giáo dục trong gia đình của tác giả Diana Baumrind
Các mô hình này được bà trình bày trong nghiên cứu“Childcare Practices
Trong nghiên cứu "Antecedent Three Patterns of Preschool Behavior" năm 1967, tác giả đã phân tích các nhóm trẻ và rút ra kết luận rằng cha mẹ của những trẻ có năng lực và sự trưởng thành tốt nhất thường thể hiện tình yêu thương, sự kiên định và khả năng đáp ứng nhu cầu của trẻ Ngược lại, những trẻ mắc chứng sợ hãi thường có cha mẹ nuôi dạy cứng rắn và thường xuyên sử dụng hình thức trừng phạt Thêm vào đó, nhóm trẻ chưa trưởng thành và thiếu kiểm soát hành vi thường có cha mẹ có hành vi mâu thuẫn, không nhất quán và lỏng lẻo trong việc quản lý.
Dựa trên mức độ kiểm soát và sự hỗ trợ mà cha mẹ dành cho con cái, bà đã đề xuất ba mô hình nuôi dạy con chủ yếu trong các gia đình.
Mô hình nuôi dạy độc đoán (authoritarian parenting) là khi cha mẹ sử dụng quyền lực để buộc con cái tuân theo ý muốn của họ, ít lắng nghe và đáp ứng nhu cầu của trẻ Phong cách này thường đi kèm với việc sử dụng hình phạt, dẫn đến việc trẻ thiếu tự tin, không dám bày tỏ ý kiến cá nhân và có xu hướng rút lui, lệ thuộc Mức độ độc đoán càng cao thì trẻ càng dễ bị suy nhược về thể chất và tinh thần Nghiên cứu cho thấy phong cách nuôi dạy này cũng liên quan đến bạo lực học đường cao hơn, do trẻ phát triển thái độ chống đối, thiếu kỹ năng giải quyết xung đột một cách ôn hòa và dễ bị dồn ép, dẫn đến hành vi kích động.
Mô hình nuôi dạy quyền uy (authoritative parenting) là phong cách nuôi dạy mà cha mẹ đặt ra kỳ vọng cao đối với con cái, đồng thời thể hiện sự ấm áp và hỗ trợ Phong cách này khuyến khích sự phát triển, tính tự chủ và khả năng xử lý vấn đề một cách bình tĩnh Cha mẹ trong mô hình này hạn chế việc sử dụng hình phạt nhưng vẫn thiết lập giới hạn và chuẩn mực rõ ràng, giúp con cái phát triển mà không cảm thấy quá căng thẳng về mặt tinh thần.
Mô hình nuôi dạy dễ dãi (permissive parenting) là phong cách nuôi dạy mà cha mẹ thể hiện sự ấm áp và tương tác tích cực với con cái, nhưng lại có xu hướng nuông chiều và ít đặt ra quy tắc hay kỳ vọng rõ ràng Phong cách này thường thiếu tính kỷ luật, dẫn đến việc khó kiểm soát và định hướng hành vi của trẻ, khiến trẻ dễ bị lôi kéo vào các hành vi bạo lực.
Phong cách nuôi dạy con cái có mối liên hệ chặt chẽ với hành vi bạo lực học đường, nhưng còn bị ảnh hưởng bởi các yếu tố khác như cá tính của trẻ và môi trường xã hội Nghiên cứu cho thấy phong cách nuôi dạy đóng vai trò quan trọng trong việc định hình hành vi của trẻ, bao gồm cả hành vi bạo lực Hiểu và áp dụng một cách có chọn lọc phong cách nuôi dạy sẽ giúp định hình nhân cách và hành vi của trẻ, từ đó giảm thiểu tình trạng bạo lực học đường.
Một số khái niệm
Bạo lực và bạo lực học đường
Bạo lực không phải là một khái niệm cố định mà phụ thuộc vào nhiều yếu tố như pháp lý, văn hóa và cấp độ nghiên cứu Hành động bạo lực có thể không được coi là bạo lực trong một nền văn hóa khác Từ góc độ vĩ mô, bạo lực có thể được xem là những bất ổn chính trị, trong khi ở góc độ cá nhân, bạo lực thể hiện qua hành vi làm tổn thương tinh thần và thể chất của người khác.
Hành vi bạo lực được định nghĩa là việc sử dụng sức mạnh thể chất hoặc uy quyền để đe dọa hoặc thực hiện hành vi gây tổn hại cho bản thân, cá nhân, nhóm người hoặc cộng đồng, có thể dẫn đến thương tích về thể chất và tinh thần, thậm chí tử vong (WHO, 1996) Trong bối cảnh học đường, bạo lực học đường là hành vi vi phạm các quy tắc và chuẩn mực đạo đức xã hội, cũng như nội quy của trường học mà học sinh tham gia (Nguyễn Văn Lượt, 2009, dẫn theo Nguyễn Bá Đạt, 2013).
Nghị định số 80/2017/NĐ-CP ngày 17 tháng 7 năm 2017 của Chính phủ quy định về môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh và thân thiện, nhằm phòng, chống bạo lực học đường Theo nghị định này, bạo lực học đường được định nghĩa là những hành vi như hành hạ, ngược đãi, đánh đập; xâm hại thân thể và sức khỏe; lăng mạ, xúc phạm danh dự, nhân phẩm; cũng như cô lập, xua đuổi và các hành vi cố ý khác gây tổn hại về thể chất và tinh thần của người học trong các cơ sở giáo dục hoặc lớp độc lập.
Hành vi bạo lực học đường thường là phản ứng của con người để giải quyết xung đột cá nhân Dù từ góc độ hay nghiên cứu nào, bạo lực luôn bao gồm hai yếu tố chính: sự cố ý và tính gây tổn thương.
Bạo lực học đường bao gồm nhiều hình thức, như bạo lực giữa học sinh, giữa học sinh và giáo viên, cũng như giữa phụ huynh và học sinh Tuy nhiên, nghiên cứu này tập trung vào bạo lực giữa học sinh với nhau, được xem xét từ góc độ của giáo viên và phụ huynh.
Tình trạng tẩy chay và bạo lực trên không gian mạng đang gia tăng, thể hiện hành động hung hăng có chủ ý nhằm gây tổn hại tâm lý cho cá nhân thông qua công nghệ kỹ thuật số Hành vi này diễn ra nhiều lần, sử dụng máy tính, thiết bị di động, điện thoại và các thiết bị điện tử khác để gây tổn thương (Hinduja & Patchin, 2015).
Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu
Luận văn nhằm trả lời các câu hỏi nghiên cứu sau đây:
- Giáo viên và phụ huynh định nghĩa và phân loại các loại hình bạo lực học đường như thế nào?
Hai nhóm xã hội này đã nhận thức rằng nguyên nhân của bạo lực học đường xuất phát từ nhiều yếu tố khác nhau, bao gồm học sinh, gia đình, nhà trường và cộng đồng xã hội Sự tương tác giữa các yếu tố này có thể tạo ra môi trường dễ dẫn đến bạo lực trong trường học.
- Họ đã nhìn các biểu hiện, sách lược, biện pháp đối phó với bạo lực xã hội như thế nào?
- Giáo viên và phụ huynh đã nhận thức như thế nào về mối tương quan giữa các mô hình giáo dục trong gia đình với bạo lực học đường?
Giả thuyết bao trùm luận văn cho thấy rằng vị thế xã hội, bối cảnh cụ thể của từng cá nhân và nhóm, cùng với bối cảnh văn hóa và xã hội, ảnh hưởng đến nhận thức và thấu hiểu của giáo viên và phụ huynh về bạo lực học đường Thêm vào đó, có sự tương quan giữa các quan điểm về mô hình giáo dục trong gia đình và vấn đề bạo lực học đường.
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Luận văn này tập trung vào việc khảo sát nhận thức và sự hiểu biết của giáo viên và phụ huynh về các khía cạnh liên quan đến hiện tượng bạo lực học đường.
Luận văn nghiên cứu nhận thức và quan điểm của giáo viên và phụ huynh về bạo lực học đường, tập trung vào các khía cạnh như định nghĩa và phân loại bạo lực, nguyên nhân gây ra bạo lực học đường, biện pháp đối phó hiệu quả, và mối tương quan giữa các mô hình giáo dục trong gia đình với hiện tượng bạo lực học đường.
Nghiên cứu được thực hiện thông qua việc phỏng vấn mười giáo viên từ các trường trung học cơ sở và phổ thông tại xã Tân Thông Hội, huyện Củ Chi, Thành phố Hồ Chí Minh, cùng với mười phụ huynh Các trường được lựa chọn đều đang trong quá trình xét đạt chuẩn quốc gia, đảm bảo tính phù hợp cho việc thu thập dữ liệu.
Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp thu thập thông tin
Trong luận văn này, chúng tôi áp dụng hai phương pháp thu thập dữ liệu: phân tích tài liệu có sẵn và phỏng vấn sâu cá nhân Phương pháp phân tích tài liệu giúp chúng tôi khám phá các nghiên cứu và tài liệu thứ cấp, từ đó thu thập những góc nhìn tổng quát và đa dạng về các khía cạnh của vấn đề nghiên cứu.
Phỏng vấn sâu cá nhân là một phương pháp thu thập dữ liệu định tính hiệu quả, cung cấp thông tin chân thực và sâu sắc về bạo lực học đường, mặc dù không thể tiếp cận đối tượng nghiên cứu trên diện rộng Chúng tôi đã thực hiện phỏng vấn sâu với mười phụ huynh và mười giáo viên để hiểu rõ hơn về quan điểm của họ về vấn đề này.
Bạo lực học đường là một vấn đề nhạy cảm đối với giáo viên và phụ huynh, vì vậy trong nghiên cứu này, chúng tôi đã phỏng vấn 20 khách thể và đưa ra ba bài báo liên quan đến chủ đề này để thu thập ý kiến đa dạng Việc lựa chọn ba bài báo nhằm mục đích cung cấp cái nhìn toàn diện về hiện tượng bạo lực học đường từ nhiều góc độ khác nhau, bao gồm học sinh, phụ huynh và giáo viên.
Tóm tắt nội dung ba bài báo được đưa vào phỏng vấn sâu:
Bài báo “Nam sinh lớp bảy bị bạn đánh hội đồng đến 'quên cả tên'” của tác giả Nguyên Bảo, đăng trên Báo Tuổi Trẻ Online vào ngày 25 tháng 10 năm 2023, phản ánh sự việc nghiêm trọng khi một học sinh lớp bảy bị bạn bè cùng lớp hành hung Sự việc không chỉ gây chấn động trong cộng đồng mà còn dấy lên lo ngại về tình trạng bạo lực học đường, ảnh hưởng đến tâm lý và sức khỏe của học sinh Bài viết nhấn mạnh sự cần thiết phải có các biện pháp phòng ngừa và can thiệp kịp thời để bảo vệ trẻ em khỏi những hành vi bạo lực.
Chiều 25-10, trên mạng xã hội lan truyền clip một nam sinh ngồi thụp tại một góc hành lang và bị nhóm bạn đánh hội đồng và quay clip Tất cả các nam sinh trong clip này đều là học sinh cùng một lớp, trong clip cho dù nam sinh ngồi kêu khóc bốn nam sinh khác liên tục lao vào đánh hội đồng, dùng tay chân đấm, đạp vào đầu, vào người Một nam sinh khác đứng quay clip, qua hình ảnh trong clip được một số người dân địa phương cho rằng xảy ra tại nhà văn hóa của thôn, các nam sinh trong clip là học sinh của Trường THCS X, Thạch Thất, Hà Nội và khi xảy ra vụ việc các nam sinh đều không mặc đồng phục Phần sau của clip là hình ảnh nam sinh bị bạo hành đang điều trị trong bệnh viện nam sinh hoảng loạn và có những hành vi không kiểm soát, có biểu hiện co giật, không nhớ họ tên, địa chỉ của mình ở đâu Nam sinh này đã bị bạn cùng trường bạo hành kéo dài hơn một năm khiến em rơi vào trầm cảm
Bài báo số hai: “Một học sinh bị cha của bạn học đánh tới tấp, phải nhập viện”
– tác giả TM – báo Tuổi Trẻ Online, đăng ngày 16 tháng 12 năm 2023
Vào khoảng 11h30 trưa ngày 8-12, cháu K (14 tuổi) tan học và đang đạp xe về nhà Khi cách cổng Trường THCS X khoảng 800m, ông M, phụ huynh của một bạn học cùng lớp với cháu K, đã chạy đến từ phía sau Toàn bộ sự việc đã được camera của người dân ghi lại.
M và cháu K dừng lại nói chuyện khoảng 30 giây sau đó ông M lao đến đánh cháu
K K phản kháng thì ông M đánh nặng hơn và toàn vào vị trí hiểm trên cơ thể Đánh xong, ông M bỏ đi, cháu K ngồi xuống nền đường một lúc thì đứng dậy Bác sĩ Bệnh viện Đa khoa tỉnh Quảng Ngãi kết luận cháu K bị sưng đau nhiều vùng đầu, mặt, nôn ói, sây sát ở hai vai do bị đánh Chẩn đoán cháu bị tổn thương nội sọ, đã chuyển đến khoa ngoại thần kinh điều trị
Bài báo “Tát học sinh vì không thuộc bài, giáo viên bị phụ huynh đánh tại sân trường” của tác giả Nguyễn Cường trên báo Dân Trí Online, đăng ngày 24 tháng, phản ánh sự việc nghiêm trọng khi một giáo viên đã tát học sinh vì không thuộc bài, dẫn đến việc phụ huynh của học sinh này đã có hành động đánh giáo viên ngay tại sân trường Sự việc gây xôn xao trong cộng đồng, đặt ra nhiều câu hỏi về mối quan hệ giữa giáo viên, học sinh và phụ huynh trong môi trường giáo dục hiện nay.
Vào ngày 23/12, UBND huyện Tháp Mười, Đồng Tháp, đã thông báo về một sự việc nghiêm trọng xảy ra tại trường học, khi phụ huynh học sinh đã hành hung giáo viên ngay trong khuôn viên trường.
Cụ thể, theo báo cáo của Trường THCS Mỹ An trong tiết học chiều 19/12, cô Đ.T.D.T., giáo viên nhà trường đã dùng tay tát vào má em T.T.B.T., học sinh lớp 6
Cô T cho biết đã nhiều lần nhắc nhở em T nhưng em vẫn không chú ý học và không thuộc bài, dẫn đến sự tức giận của cô Phụ huynh em T đã liên hệ với nhà trường về việc con bị đánh và được ban giám hiệu hẹn gặp vào lúc 8h sáng ngày 20/12 để làm rõ sự việc Đúng hẹn, bà Nguyễn Thị M (bà nội của em T.) cùng với cha của em đã đến trường.
T đến trường Trường THCS Mỹ An Thấy cô T trong sân trường, bà M đã xông vào nắm tóc, đánh liên tiếp vào mặt nữ giáo viên Các giáo viên khác muốn can ngăn nhưng bị cha của em T cản trở Hiệu trưởng nhà trường đến can thiệp cũng bị bà và cha em T nắm cổ áo chửi xối xả Phụ huynh em T chửi liên tiếp giáo viên nhà trường trong khoảng 15 phút, chỉ dừng lại khi lực lượng công an có mặt Cô T bị thương vùng đầu, chảy máu miệng
Trong nghiên cứu phỏng vấn sâu cá nhân, tác giả đã áp dụng phương pháp chọn mẫu thông qua sự quen biết ở địa phương, nhờ vào sự giới thiệu của các khách thể Các đáp viên được lựa chọn bao gồm giáo viên đang giảng dạy tại các trường THCS và THPT tại xã Tân Thông Hội, với sự cân bằng giữa giới tính, môn giảng dạy và thâm niên nghề nghiệp Đối với phụ huynh, tác giả đã chọn những người có con đang theo học tại các cấp học này, cũng với sự cân bằng về giới tính, trình độ học vấn và các lĩnh vực nghề nghiệp nhằm đảm bảo tính đa dạng và đa chiều trong nghiên cứu.
Khung thông tin 1.1 Đặc điểm của mẫu khảo sát giáo viên
STT Tên (*) Giới tính Cấp học giảng dạy
(năm) Tổ bộ môn Môn giảng dạy Chủ nhiệm
Các công tác khác Nơi công tác
1 DA Nữ THPT Tám Tự nhiên Sinh X Không Tân Thông Hội
2 HA Nữ THCS Tám Xã hội Địa X Không Tân Tiến
3 TH Nam THPT Sáu Xã hội Ngữ Văn X Không Tân Thông Hội
4 MD Nữ THCS Năm Xã hội Ngữ Văn X Không Tân Tiến
5 NA Nam THCS Ba Tự nhiên Vật Lý Không Tân Tiến
6 TS Nam THPT Tám năm rưỡi Xã hội Ngữ Văn X Không Tân Thông Hội
7 TR Nữ THCS Bốn Năng khiếu Âm nhạc Văn thư thủ quỹ Tân Tiến
8 TU Nữ THCS Ba Xã hội Anh văn X Không Tân Tiến
9 UY Nữ THPT Hai Tự nhiên Sinh Không Tân Thông Hội
10 VA Nữ THPT bảy Xã hội Lịch sử X Không Tân Thông Hội
* Họ tên đã được mã hóa nhằm đảm bảo tính khách quan trong nghiên cứu khoa học
Nghiên cứu thực hiện phỏng vấn sâu mười giáo viên với các đặc điểm như sau:
Có bảy giáo viên nữ và ba giáo viên nam
Về cấp học giảng dạy và thâm niên
Mẫu khảo sát bao gồm năm giáo viên cấp trung học cơ sở và năm giáo viên cấp trung học phổ thông, nhằm tạo ra cái nhìn cân bằng về sự phát triển của học sinh ở các độ tuổi và giai đoạn khác nhau.
Thâm niên giảng dạy của giáo viên có vai trò quan trọng trong việc hình thành quan điểm và hành động đối phó với bạo lực học đường Trong khảo sát, giáo viên có ít nhất hai năm kinh nghiệm (giáo viên UY) và tối đa khoảng tám năm (giáo viên TS) cho thấy rằng thời gian tham gia công tác giảng dạy ảnh hưởng đến cách họ ứng phó với vấn đề này.
Về tổ bộ môn, tham gia chủ nhiệm và kiêm nhiệm
Khảo sát được thực hiện với ba giáo viên dạy môn khối tự nhiên (bao gồm giáo viên DA-THPT-Sinh học, NA-THCS-Vật lý, và UY-THPT-Sinh học) và sáu giáo viên dạy môn khối xã hội (gồm giáo viên HA-THCS-Địa lý, HI-THPT-Ngữ văn, MD-THCS-Ngữ văn, TS-THPT-Ngữ văn, TU-THCS-Anh văn, và VA-THPT-Lịch sử), cùng với một giáo viên dạy môn khối năng khiếu (giáo viên TR-THCS-Âm nhạc) Mặc dù khảo sát không tập trung vào bộ môn giảng dạy, nhưng có thể thấy rằng giáo viên dạy các môn thuộc khối tự nhiên thường có phong cách giảng dạy khô khan và áp dụng khuôn mẫu, khác với giáo viên thuộc khối xã hội và khối năng khiếu.
Ý nghĩa công trình nghiên cứu nghiên cứu
Nghiên cứu này nhằm làm rõ quan điểm của phụ huynh và giáo viên về bạo lực học đường, đồng thời phân tích cách thức mà họ tiếp cận, ứng phó và xử lý vấn đề này Ngoài ra, nghiên cứu còn tìm hiểu mối tương quan giữa mô hình giáo dục trong gia đình và tình trạng bạo lực học đường, từ đó rút ra những ý nghĩa thực tiễn cho việc cải thiện môi trường học tập.
Phân tích quan điểm về bạo lực học đường hiện nay là cần thiết để các nhà hoạch định có thể đưa ra các biện pháp can thiệp hiệu quả Trong quá trình này, sự tham gia của phụ huynh và giáo viên là yếu tố quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến việc quyết định các chính sách và phương pháp can thiệp.
QUAN ĐIỂM CỦA GIÁO VIÊN VÀ PHỤ HUYNH VỀ KHÁI NIỆM BẠO LỰC HỌC ĐƯỜNG VÀ VỀ CÁC NGUYÊN NHÂN
Quan điểm của giáo viên và phụ huynh học sinh về khái niệm bạo lực học đường
Nghiên cứu đã xác định các từ khóa liên quan đến bạo lực học đường như “đánh nhau, tẩy chay, nghỉ chơi” để thu thập ý kiến từ giáo viên Trong số đó, bốn ý kiến cho rằng các hành vi này là bạo lực học đường, trong khi những ý kiến khác xem chúng là biểu hiện hoặc nguyên nhân của bạo lực Tuy nhiên, thực tế cho thấy những hành vi này gây tổn hại về thể chất và tinh thần cho học sinh, đối tượng chính của vấn đề Đối với phụ huynh tham gia phỏng vấn, tất cả đều công nhận đây là bạo lực học đường, trong đó hai phụ huynh có khả năng phân biệt giữa bạo lực thể chất và bạo lực tinh thần, đồng thời đánh giá mức độ nghiêm trọng của các hành vi này.
Bạo lực học đường không chỉ bao gồm hành vi thể chất như đánh nhau mà còn bao gồm cả bạo lực tâm lý như tẩy chay và nghỉ chơi với bạn Theo ý kiến của phụ huynh, bạo lực tâm lý có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến học sinh nếu diễn ra trong thời gian dài Nghiên cứu cho thấy hơn một nửa giáo viên định nghĩa bạo lực học đường là hành vi ngược đãi về mặt tinh thần và thể chất, trong khi một số ít giáo viên chỉ tập trung vào khía cạnh bạo lực thể chất Mặc dù nhiều giáo viên có thâm niên nhưng sự hiểu biết và cập nhật về bạo lực học đường vẫn chưa đồng bộ và rõ ràng.
Gần một nửa số phụ huynh định nghĩa bạo lực học đường chủ yếu là bạo lực thể chất và tinh thần Một số phụ huynh cho rằng bạo lực học đường không chỉ liên quan đến đánh nhau mà còn bao gồm việc cô lập bạn bè trong lớp học, điều này cũng là một dạng bạo lực Trình độ học vấn và kinh nghiệm sống của phụ huynh ảnh hưởng đến cách họ nhìn nhận về bạo lực học đường; những phụ huynh có trình độ đại học thường có nhận thức đa dạng hơn, trong khi những phụ huynh khác lại chỉ nghĩ đến bạo lực thể xác như đánh nhau Hình ảnh đầu tiên khi nhắc đến bạo lực học đường thường là các cuộc ẩu đả giữa các học sinh, cho thấy sự cần thiết phải nâng cao nhận thức về vấn đề này trong cộng đồng.
Theo UNESCO, bạo lực học đường được phân thành năm loại chính: bạo lực thể chất, bạo lực tâm lý, bạo lực tình dục, bắt nạt và bắt nạt trên mạng (UNESCO, 2020, dẫn lại theo Trương Thị Thu Thủy, 2022).
Theo khảo sát, giáo viên nhận định rằng các hình thức bạo lực phổ biến trong môi trường học đường bao gồm miệt thị, đánh nhau, lời nói xúc phạm, nói xấu, tẩy chay, cô lập, chọc ghẹo, lăng mạ, lăng nhục, bắt nạt và xúc phạm danh dự, nhân phẩm của bạn hoặc gia đình bạn, cũng như xúi giục bạn bè ngừng chơi với nhau.
Hơn một nửa giáo viên cho biết bạo lực thể chất như đánh đập là phổ biến nhất, trong khi nhiều người khác nhận thấy bạo lực tinh thần đang gia tăng Một giáo viên chia sẻ rằng tình trạng bạo lực gây ảnh hưởng xấu đến tinh thần diễn ra thường xuyên hơn so với 10 năm trước, chủ yếu là các hành vi tác động xấu đến sức khỏe tinh thần Phụ huynh cũng nhận thấy sự thay đổi trong hình thức bạo lực học đường, không chỉ giữa học sinh mà còn có sự tham gia của giáo viên và phụ huynh, phản ánh sự xuống cấp về chuẩn mực đạo đức trong xã hội Trong khi trước đây bạo lực chủ yếu là đánh nhau, hiện nay bạo lực tinh thần trở nên phổ biến hơn, khó phát hiện và xử lý, dẫn đến hậu quả kéo dài hơn so với bạo lực thể chất.
Phụ huynh thường nghĩ rằng bạo lực đánh nhau chủ yếu xảy ra ở học sinh nam, trong khi học sinh nữ ít tham gia vào các cuộc ẩu đả nhưng lại có xu hướng sử dụng mạng xã hội để chửi bới, bôi nhọ danh dự và tẩy chay nhau Khác với giáo viên, nhiều phụ huynh đã nhấn mạnh rằng bạo lực hiện nay chủ yếu diễn ra qua các nền tảng mạng xã hội, cho thấy sự cần thiết phải chú ý đến hình thức bạo lực này trong môi trường học đường.
“ đánh lộn, con gái thì xé áo này kia này rồi đăng lên mạng ” (TD, phụ huynh),
Các bậc phụ huynh cho rằng việc sử dụng điện thoại để phát tán những điều không hài lòng về nhau trên mạng xã hội đang trở nên phổ biến Nhiều vụ việc bạo lực học đường (BLHĐ) đã được ghi nhận qua mạng xã hội, với việc đăng tải các lời mắng chửi, xúc phạm và cảnh cáo nhau trên Facebook.
Hăm dọa trên mạng xã hội đang trở thành vấn đề nghiêm trọng, với nhiều phụ huynh cho rằng hình thức này có thể xảy ra trực tiếp trên các nền tảng trực tuyến Một số bậc phụ huynh nhận định rằng hành vi này không chỉ đơn thuần là đe dọa, mà còn thể hiện qua việc đăng tải các thông tin tiêu cực và nói xấu người khác trên mạng xã hội.
Bạo lực học đường không chỉ xảy ra trong trường học mà còn có thể diễn ra ở nhiều nơi khác, bao gồm cả các lớp học thêm và các trung tâm dạy thêm Theo ý kiến của giáo viên và phụ huynh, sự giám sát của thầy cô trong trường học có thể hạn chế bạo lực, nhưng ngoài trường học, học sinh vẫn có thể gặp nguy hiểm tại những địa điểm như quán ăn hay quán game Điều này cho thấy rằng bạo lực học đường có thể xuất hiện ở bất cứ đâu, miễn là có sự tham gia của học sinh.
Bài viết khám phá đối tượng gây ra bạo lực học đường, đặc biệt là những học sinh trong danh sách "đen" - những em thường quậy phá, trốn học, không vâng lời và có hành vi thô lỗ với bạn bè Nghiên cứu năm 2010 cho thấy 72% học sinh hạnh kiểm yếu, 30% có kết quả học tập kém và 4% có chức vụ trong lớp là nhóm thường có hành vi bạo lực (Phan Thị Thanh Vân, 2010) Những yếu tố như thể chất, sự nuông chiều từ gia đình và tính ỷ lại cũng góp phần vào tình trạng này.
Giáo viên và phụ huynh đều nhận thấy rằng học sinh có thể gặp phải áp lực từ gia đình và môi trường sống, dẫn đến hành vi bạo lực Theo giáo viên TH, khi học sinh đối diện với khó khăn trong học tập hay cuộc sống, họ có thể phản ứng tiêu cực để giải tỏa áp lực Phụ huynh TD nhấn mạnh rằng sự thiếu quan tâm từ gia đình có thể làm gia tăng hành vi bạo lực, đặc biệt ở những gia đình giàu có, nơi trẻ em có xu hướng hành xử bạo lực hơn Phụ huynh VH cho biết rằng trẻ em trong độ tuổi trưởng thành dễ bộc lộ bản chất và có thể phát sinh hành vi bạo lực khi không nhận được sự quan tâm Một phụ huynh khác, DT, cho rằng bất kỳ ai, bao gồm học sinh, giáo viên và phụ huynh, đều có khả năng gây bạo lực Học sinh có thể trở thành kẻ bắt nạt nếu họ có điều kiện tốt hơn hoặc không chú tâm vào học tập Tuy nhiên, nạn nhân cũng có thể phản kháng và trở thành kẻ bạo lực khi chịu đựng quá nhiều.
Giáo viên cho rằng những học sinh có khả năng trở thành nạn nhân của bạo lực học đường thường là những em ít nói, không hòa đồng, hoặc có ít bạn bè Ngoài ra, học sinh lớn tuổi có thể bạo lực với các em nhỏ hơn Đặc biệt, cả những em có hoàn cảnh khó khăn lẫn những em xuất thân từ gia đình giàu có đều có thể bị tẩy chay, liên quan đến ngoại hình hoặc tình trạng xã hội Một giáo viên nhấn mạnh rằng “tất cả các em học sinh, mọi đối tượng đều có thể là nạn nhân của bạo lực học đường,” cho thấy không có một biểu hiện cụ thể nào để nhận diện nạn nhân, vì bạo lực học đường diễn ra với nhiều hình thái khác nhau.
Học sinh có xuất phát điểm khác biệt so với bạn bè thường dễ trở thành nạn nhân của bạo lực học đường, theo chia sẻ từ phụ huynh.
Học sinh có thể trở thành nạn nhân của bạo lực học đường, đặc biệt là những em thuộc nhóm yếu thế như trẻ em nghèo, khuyết tật, hoặc sống trong hoàn cảnh khó khăn Phụ huynh nhận định rằng nhiều học sinh hiện nay chú trọng vào vẻ bề ngoài, như nhuộm tóc màu sáng, trang điểm đậm, và biến tấu đồng phục để nổi bật hơn Những hành động này có thể thu hút sự ganh ghét từ bạn bè, dẫn đến nguy cơ cao hơn về bạo lực học đường.
Các nguyên nhân và yếu tố tác động đến bạo lực học đường
VỚI BẠO LỰC HỌC ĐƯỜNG 3.1 Quá trình nhận diện bạo lực học đường
Bạo lực học đường diễn ra qua ba giai đoạn: trước, trong và sau bạo lực, việc nhận diện các dấu hiệu tiền bạo lực và cận bạo lực từ góc nhìn của giáo viên và phụ huynh là rất quan trọng để nâng cao hiệu quả phòng chống Hầu hết giáo viên tham gia phỏng vấn chưa từng trải qua bạo lực học đường, nhưng họ đã chứng kiến hoặc nghe kể lại những câu chuyện đau lòng Nhiều giáo viên đã trải qua những thời điểm căng thẳng với học sinh, dẫn đến cảm giác không muốn giao tiếp và không muốn đến trường Một giáo viên đã nhớ lại trải nghiệm bị ghi tên lên bảng không phải vì nói chuyện riêng, mà do bạn mượn bút, và đặc biệt là việc bị giáo viên chủ nhiệm dùng băng keo dán miệng, khiến cô cảm thấy oan ức và xấu hổ, dẫn đến chấn thương tâm lý kéo dài, thậm chí ảnh hưởng đến quyết định chuyển trường.
Thuyết tương đối văn hóa của Franz Boas nhấn mạnh rằng các giá trị và chuẩn mực của một xã hội không thể bị đánh giá bằng tiêu chuẩn của xã hội khác Ví dụ, phụ huynh thường nhớ về thời đi học của họ, khi giáo viên thường sử dụng đòn roi để kỷ luật, điều mà họ cho là phù hợp để giúp học sinh ngoan hơn Tuy nhiên, quan điểm này đã thay đổi trong bối cảnh hiện nay, khi số lượng con cái trong mỗi gia đình giảm và phương pháp giáo dục tiến bộ không còn khuyến khích việc dùng đòn roi Hiện nay, giáo viên có xu hướng tránh kỷ luật bằng đòn roi để không bị ghi hình và tránh mất việc.
Phụ huynh chia sẻ về trải nghiệm bạo lực học đường của mình: “Tôi từng bị bạo lực, nhưng không chắc có thể gọi đó là bạo lực học đường hay không Tôi vẫn nhớ mãi về sự việc đó.”