TIỂU LUẬN: VAI TRÒ CỦA NGOẠI GIAO ĐA PHƯƠNG VIỆT NAM TRONG ĐẢM BẢO LỢI ÍCH QUỐC GIA - DÂN TỘC HIỆN NAY

TIỂU LUẬN: VAI TRÒ CỦA NGOẠI GIAO ĐA PHƯƠNG VIỆT NAM TRONG ĐẢM BẢO LỢI ÍCH QUỐC GIA - DÂN TỘC HIỆN NAY

MỤC LỤC

Trang

1.1 Một số vấn đề chung về ngoại giao đa phương 2

2 VAI TRÒ CỦA NGOẠI GIAO ĐA PHƯƠNG VIỆT NAM TRONG BẢO ĐẢM LỢI ÍCH QUỐC GIA DÂN TỘC HIỆN NAY

9

2.2 Vai trò của ngoại giao đa phương Việt Nam trong đảm bảo lợi

MỞ ĐẦU

Kể từ khi Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản Tuyên ngôn độc lập, khai sinh ranước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, đặt nền móng đầu tiên cho nền ngoại giaocủa nước Việt Nam hiện đại, ngoại giao luôn là một bộ phận không tách rời củacách mạng Việt Nam, đồng hành cùng dân tộc để phụng sự Tổ quốc và phục vụnhân dân Kế thừa tinh hoa ngoại giao truyền thống của ông cha ta và dưới sựdẫn dắt, chỉ đạo trực tiếp của Người, ngoại giao Việt Nam đã không ngừngtrưởng thành, luôn mang trong mình tinh thần đặt lợi ích quốc gia - dân tộc lêntrên hết, “dĩ bất biến ứng vạn biến”, góp phần quan trọng vào những thắng lợi vẻvang trong lịch sử hào hùng của dân tộc

Ngoại giao đa phương đang trở thành một xu thế nổi bật trong đời sốngquan hệ quốc tế hiện nay và đóng vai trò quan trọng trong đời sống chính trị -kinh tế - đối ngoại của thế giới Trong bối cảnh đó, đối ngoại đa phương đượcnhận định như một bộ phận quan trọng của Đối ngoại Việt Nam, góp phần quantrọng vào công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Trong thời kỳ đấu tranh giànhđộc lập dân tộc và thống nhất đất nước, vị thế của một Việt Nam độc lập, thốngnhất với những quyền dân tộc cơ bản trên trường quốc tế đã được khẳng địnhnhờ các công tác đối ngoại đa phương hiệu quả Đối ngoại đa phương đã gópphần hình thành mặt trận quốc tế rộng rãi ủng hộ và hỗ trợ Việt Nam đấu tranhchống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ

Bước vào thời kỳ xây dựng và bảo vệ đất nước, ngoại giao đa phươngViệt Nam đã triển khai toàn diện trên tất cả các lĩnh vực như chính trị, an ninh,kinh tế, xã hội và văn hóa Các hoạt động đối ngoại đa phương được thực hiệnngày càng tích cực, chủ động, đa dạng về cấp độ và phương thức, nhờ đó mà đã

gặt hái được những thành tựu to lớn. Những kết quả đáng ghi nhận của công tác

đối ngoại đa phương đã đóng vai trò quan trọng trong việc phá thế bao vây cấmvận, bảo vệ vững chắc chủ quyền lãnh thổ, bên cạnh việc duy trì môi trường hòabình, ổn định, tăng cường và củng cố các mối quan hệ song phương, cũng nhưnâng cao vị thế đất nước, thu hút mọi nguồn lực phục vụ phát triển đất nước

Trên thế giới, hầu hết các nước đều nhấn mạnh đến lợi ích quốc gia - dântộc khi thực thi chính sách đối ngoại Đối với nước ta, lợi ích quốc gia - dân tộcđược đặc biệt coi trọng trên cơ sở vừa phù hợp với xu thế chung, vừa tạo được

sự đồng thuận cao trong xã hội Trong thời kỳ đổi mới và hội nhập quốc tế hiện

nay, bảo đảm lợi ích quốc gia - dân tộc là mục tiêu tối thượng của toàn Đảng,toàn dân ta nhằm xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

NỘI DUNG

1 NGOẠI GIAO ĐA PHƯƠNG HIỆN NAY

1.1 Một số vấn đề chung về ngoại giao đa phương

1.1.1 Sự hình thành, phát triển của ngoại giao đa phương

Ngoại giao là quá trình chính trị trong đó các thực thể chính trị, nhất là quốc giathiết lập và duy trì các quan hệ với nhau, nhằm thực hiện những chính sách và lợi íchcủa mình có liên quan tới môi trường quốc tế

Có nhiều cách phân loại hoạt động ngoại giao khác nhau Nếu dựa vào sốlượng chủ thể, hoạt động ngoại giao được phân thành ngoại giao song phương

và ngoại giao đa phương Cùng với sự phát triển của nền ngoại giao hiện đại,ngoại giao đa phương đã và đang trở thành một trong những công cụ hữu íchgiúp các chủ thể giải quyết các vấn đề nảy sinh

Có nhiều cách tiếp cận khác nhau về ngoại giao đa phương, song hiểu một cách

chung nhất, Ngoại giao đa phương là một hình thức hoạt động ngoại giao, trong đó

có sự tham gia của ba chủ thể quan hệ quốc tế (trong đó chủ yếu là vai trò của các quốc gia - dân tộc) trở lên vào quá trình đàm phán, thương lượng, ra quyết sách trong cùng một thời điểm và đáp ứng nhiều đòi hỏi khác nhau trong một vấn đề cụ thể.

Cơ sở ngoại giao đa phương được hình thành trên quan điểm hợp tác, với mụcđích tạo ra một sân chơi chung đảm bảo sự tồn tại và phát triển của các chủ thể Đâykhông phải cơ chế cạnh tranh và loại trừ nhau, mà là sân chơi cùng có lợi (win - wingame) Ở đó, các thành viên thu thập trao đổi thông tin và cùng chia sẻ những lợi íchcũng như hậu quả của các hoạt động hợp tác đa phương

Ngoại giao đa phương có khả năng tập trung sức mạnh tập thể, tận dụng nguồnlực để giải quyết các vấn đề chung; nên trong quá trình vận động phát triển ngoại giao

đa phương đã xây dựng nên những thể chế đa phương Từ đó góp phần vào quá trìnhhình thành các luật chơi quốc tế

Ngoại giao đa phương (Multilateral Diplomacy) là nền ngoại giao giữa ba chủ

thể quan hệ quốc tế trở lên, nhằm xây dựng và điều hòa mối quan hệ giữa chúng Sựphát triển của ngoại giao đa phương là nhằm giải quyết những vấn đề phát sinh màquy mô song phương không giải quyết được Những hình thức chủ yếu của ngoại giao

đa phương là liên minh, liên kết, hội nghị đa phương và hoạt động qua tổ chức quốctế… Ví dụ như quan hệ đa phương trong các liên minh như NATO, trong các diễn đànhay hội nghị như Diễn đàn Kinh tế Thế giới, trong các tổ chức quốc tế như Liên HợpQuốc, EU, ASEAN…

Ngoại giao đa phương có 3 hình thức chính là:

Hội nghị quốc tế: Hoạt động ngoại giao đa phương và cơ cấu tổ chức tính ràng

buộc lỏng lẻo nhất và mang tính ngẫu hứng, xuất hiện khi phát sinh vấn đề và để giảiquyết các vấn đề mang tính vụ việc, không có ban thư ký thường trực

Diễn đàn quốc tế: Được tổ chức định kỳ, có đội ngũ thư ký, nhưng mức

độ ràng buộc vẫn chưa cao, tuy nhiên cơ cấu tổ chức đã chặt chẽ hơn so với hộinghị quốc tế

Tổ chức quốc tế: Là hình thức có cơ cấu tổ chức ở mức độ cao, hoạt động ngoại

giao đa phương đã chuyển qua cấu trúc các cuộc thương lượng thường trực, bao gồm

cả việc xây dựng ban thư ký thường trực, có mạng lưới các cơ quan hoạt động vàmang tính đại diện

* Lịch sử phát triển của ngoại giao đa phương

Trước đây, những hiện tượng của ngoại giao đa phương đã xuất hiện lẻ tẻdưới dạng liên minh hai hội nghị quốc tế Tuy nhiên, ngoại giao đa phương chỉtrở thành chiều hướng quan trọng trong hoạt động ngoại giao từ thế kỷ XIX khiquan hệ quốc tế phát triển mạnh và đan xen lẫn nhau, dẫn đến xuất hiện nhiềuvấn đề vượt khỏi quy mô song phương Ngày nay, ngoại giao đa phương đangphát triển mạnh mẽ do sự quy định của toàn cầu hóa, của xu hướng thống nhấtthế giới, của nhận thức chung về sự phụ thuộc lẫn nhau cũng như dân sự nổi lêncủa các vấn đề xuyên quốc gia

Ngoại giao đa phương là hình thức ra đời muộn hơn so với ngoại giaosong phương Điều kiện để ngoại giao đa phương ra đời đó là sự giao thương,

kết nối mạnh mẽ giữa các miền, các vùng lãnh thổ, các quốc gia phát triển mạnh

mẽ và đặc biệt là quan hệ đan xen giữa nhiều quốc gia với nhau Ngoại giao đaphương chỉ thực sự phát triển đầy đủ khi hình thành các tổ chức liên chính phủ,với các cơ chế tập thể những quy tắc chung ở mức độ cao hơn so với ngoại giaosong phương Cần khẳng định rằng ở phương Tây, hình ngoại giao đa phươngphát triển sớm hơn so với các khu vực khác trên thế giới Có thể kể đến một số

cơ chế hợp tác tập thể ở phương Tây trong thế kỷ XIX tiêu biểu như: Hội đồngtrung tâm Thủy vận sông Rhine (1815), Ủy ban sông Danube (1856), Liên minhĐiện tín quốc tế (1865) Những cơ chế hợp tác sơ khai này được coi là hìnhthức ngoại giao đa phương đúng nghĩa đầu tiên trong lịch sử quan hệ quốc tế

Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, nhiều hội nghị thượng đỉnh đa phươnggiữa các nước đã diễn ra, dẫn đến sự ra đời của Liên Hợp Quốc Đây là dấu mốcquan trọng của lịch sử ngoại giao đa phương hiện đại Từ đây, ngoại giao đaphương chính thức trở thành một hoạt động ngoại giao có các hình thức và biểuhiện đầy đủ mang tính toàn cầu

Thời kỳ Chiến tranh Lạnh, do sự chi phối về ý thức hệ, nên hoạt độngngoại giao đa phương không mang tính toàn cầu, mà co cụm thành hợp tác trongnội khối Giai đoạn này, nhiều tổ chức đa phương ra đời như: Tổ chức Hiệp ướcBắc Đại Tây Dương (NATO - 1949), Hiệp ước an ninh Ôxtrâylia - Niu Di-lân -

Mỹ (ANZUS – 1951), Tổ chức Hiệp ước Đông Nam Á (SEATO -1954), CụcThông tin quốc tế (KOMINFORM -1947), Hội đồng tương trợ kinh tế (SEV -1949), Hiệp ước hữu nghị, hợp tác và tương trợ (WARSZAWA - 1955), Cộngđồng kinh tế châu Âu (EEC - 1957)…

Ngày nay, do sự tác động của toàn cầu hóa; của xu hướng thống nhất thế giới;của nhận thức chung về sự phụ thuộc lẫn nhau cũng như sự nổi lên của các vấn đềxuyên quốc gia nên ngoại giao đa phương đang phát triển mạnh mẽ; được nhiều chủthể quan hệ quốc tế sử dụng; trở thành phương thức ngoại giao quan trọng góp phầnthúc đẩy phát triển quan hệ hợp tác giữa các chủ thể; giải quyết các vấn đề tồn đọnggiữa các quốc gia, thông qua đàm phán hòa bình

1.1.2 Các nhân tố chủ yếu tác động đến ngoại giao đa phương hiện

của các vũ khí hiện đại, nhất là vũ khí hạt nhân, buộc các nước, nhất là các nướclớn, phải hợp tác nhằm giải trừ quân bị, không phổ biến vũ khí hạt nhân, kiềm chếđối đầu, tránh nguy cơ xảy ra chiến tranh thế giới.

Ba là, sự gia tăng của các chủ thể tham gia quan hệ đa phương đã tạo những thay đổi trong tương quan lực lượng của cục diện đa phương Sự xuất

hiện nhiều hơn các quốc gia độc lập, có chủ quyền, các tổ chức xã hội, doanhnghiệp, giới truyền thông Đã thúc đẩy cải cách nhiều tổ chức, diễn đàn đaphương cũng như hình thành các cơ chế mới, nhằm phản ánh tương quan lựclượng mới và đáp nhu cầu hợp tác ngày càng đa dạng

Bốn là, các thách thức toàn cầu ngày càng trở nên gay gắt, thúc đẩy nhu cầu tăng cường hợp tác đa phương để ứng phó Bước vào thế kỷ 21, trong thế giới

toàn cầu hoá sâu rộng cùng những hệ lụy của quá trình đẩy mạnh công nghiệp hóa

ở nhiều quốc gia, các vấn đề toàn cầu ngày càng gay gắt với những tác động sâurộng, đặc biệt là biến đổi khí hậu trở thành thách thức lớn nhất đối với nhân loại.Không một quốc gia nào có thể tự mình ứng phó được, mà đòi hỏi phải có các nỗlực đa phương ở tầm khu vực và toàn cầu

Năm là, các cuộc khủng hoảng, biến động kinh tế - xã hội với những hệ lụy sâu rộng toàn cầu Những biến động xã hội sâu sắc cuối những năm 1980 và

đầu những năm 1990 là một trong những nguyên nhân trực tiếp dẫn đến sự tan

rã của Liên Xô và hệ thống xã hội chủ nghĩa, chấm dứt “cục diện hai cực” Cuộckhủng hoảng tài chính - kinh tế toàn cầu 2008 - 2009 đã có những tác động sâu

rộng và dài hạn đến quan hệ quốc tế, đặc biệt đẩy nhanh sự trỗi dậy về kinh tếcủa Trung Quốc và các nền kinh tế mới nổi, thúc đẩy cục diện “nhất siêu, đacường” hình thành rõ nét.

1.1.3 Xu thế ngoại giao đa phương

Trong một cục diện thế giới mới với nhiều biến đổi sâu sắc, với nhiều thời

cơ, thách thức, đan xen; đối ngoại đa phương tiếp tục là nền tảng của quan hệquốc tế, với các xu thế sau:

Thứ nhất, cục diện đa phương đa cực, đa trung tâm hình thành rõ nét hơn, xu thế đa phương đa tầng nấc phát triển mạnh với các hình thái linh hoạt, quá trình cải cách hệ thống quản trị toàn cầu và dân chủ hóa quan hệ quốc tế được thúc đẩy Các

định chế toàn cầu Liên Hợp Quốc, WTO, IMF, WB Duy trì vai trò là nền tảng của

hệ thống đa phương nói riêng và quan hệ quốc tế nói chung Các định chế này tiếptục cải tổ theo hướng tăng cường vai trò của các nước lớn, các nền kinh tế mới nổi,các nước vừa và nhỏ Tuy nhiên, quá trình cải tổ có thể diễn ra chậm, những thay đổimang tính thể chế sẽ khiêm tốn

Thứ hai, nội hàm hợp tác đa phương trên các lĩnh vực ngày càng sâu rộng, với cách tiếp cận liên ngành và gắn với phát triển bền vững, các vấn đề toàn cầu

Hợp tác hòa bình, an ninh trong khuôn khổ Liên Hợp Quốc và ở các cấp độtập trung ứng phó không chỉ với các thách thức an ninh truyền thống mà cả cácthách thức an ninh phi truyền thống, chú trọng ngoại giao phòng ngừa, không phổbiến vũ khí hủy diệt hàng loạt, chống chủ nghĩa khủng bố, an ninh mạng, tộiphạm xuyên quốc gia, an ninh và an toàn hàng hải, hàng không

Hợp tác kinh tế - phát triển gắn với phát triển bền vững, tập trung đẩymạnh tự do hóa thương mại và đầu tư, củng cố hệ thống thương mại đa phương,tăng trưởng chất lượng và bao trùm, tái cơ cấu, xóa đói giảm nghèo, thu hẹpkhoảng cách phát triển, phát triển các chuỗi giá trị toàn cầu, kết nối, kinh tế trithức, kinh tế mạng, kinh tế số, phát triển nguồn nhân lực chất lượng, sử dụngbền vững tài nguyên, an ninh năng lượng - lương thực - nguồn nước, đô thị hóa,ứng phó biến đổi khí hậu

Hợp tác đa phương trong các lĩnh vực khác được tăng cường theo hướngphát triển các cộng đồng, xã hội bền vững, tự cường, lấy người dân làm trung

tâm, coi trọng xử lý các tác động xã hội của công nghệ số và toàn cầu hóa, thiêntai, dịch bệnh, già hoá dân số, vấn đề người di cư; đẩy mạnh việc áp dụng, hàihòa với các tiêu chuẩn, chuẩn mực quốc tế.

Thứ ba, quá trình định hình cục diện đa phương đa cực, đa trung tâm có thể tiềm ẩn sự cạnh tranh, cọ xát phức tạp hơn, thậm chí căng thẳng, xung đột,

kể cả giữa các nước lớn Các nước lớn đẩy mạnh tập hợp lực lượng thông qua

các sáng kiến chính trị, an ninh, kinh tế, phát triển, kết nối Một số nền kinh tế ởcác khu vực khác đang nổi lên với nhiều thế mạnh sẽ cạnh tranh trong tập hợplực lượng với các nền kinh tế châu Á Cạnh tranh kinh tế ngày càng quyết liệt,

mở rộng sang nhiều vấn đề mới như kinh tế số, kinh tế mạng, tài chính, tiền tệ,công nghệ cao, các vấn đề kinh tế - thương mại mới

1.2 Vai trò của ngoại giao đa phương

Thứ nhất, ngoại giao đa phương đóng vai trò trung gian, trọng tài trong

hệ thống quan hệ quốc tế; từ đó giúp các chủ thể quan hệ quốc tế có cơ hội, điều kiện tìm hiểu, hợp tác, giúp đỡ lẫn nhau trên cơ sở cùng có lợi Các hình

thức của ngoại giao đa phương là nơi các chủ thể, các quốc gia gặp gỡ, trao đổicác quan điểm, dựa trên mục đích chung, từ đó tìm ra những biện pháp giảiquyết các vấn đề nảy sinh cũng như các vấn đề tồn tại trong lịch sử Ví dụ nhưcác vấn đề tranh chấp lãnh thổ, biên giới, biển đảo hay các vấn đề khu vực, toàncầu khác, như dịch bệnh, đói nghèo, tội phạm xuyên quốc gia…

Ví dụ cơ chế hợp tác ASEAN không chỉ dừng lại ở việc tập hợp 10 quốcgia Đông Nam Á trong một diễn đàn chung, mà còn sáng tạo ra các diễn đàn cóthêm sự tham gia cả các nước khác, đó là ASEAN +1, ASEAN +3… Việc thuhút sự quan tâm của các nước khác, trong đó có các nước lớn không chỉ nângtầm hoạt động của tổ chức, mà còn là cơ hội để các nước trong tổ chức đó thamgia, thâm nhập sâu hơn vào sân chơi quốc tế Ở đây, ngoại giao song phương đãgóp phần làm sâu sắc hơn ngoại giao đa phương

Thứ hai, ngoại giao đa phương đã tích cực thiết lập các cơ chế, thiết chế

và nguyên tắc hoạt động, quy định quyền và nghĩa vụ của các thành viên tham

gia, từ đó tạo ra các mối quan hệ có tổ chức, dân chủ và công bằng hơn Điều

này được thể hiện rất rõ ràng thông qua các tổ chức, thể chế mang tính quốc tế,như Tổ chức thương mại thế giới (WTO), hay Liên minh châu Âu (EU), cácHiệp định thương mại tự do thế hệ mới (TPP và EVFTA)… đều có các quy chếhoạt động, cơ chế giám sát, bộ máy tổ chức chặt chẽ, khuôn khổ, mang tính ràngbuộc cao Các cam kết, đàm phán công khai là cơ sở để các quốc gia tham gia,

và cũng là minh chứng rõ ràng cho tính chất công bằng, dân chủ tại các tổ chứcnày hiện nay Đây sẽ tiếp tục là xu hướng chính của các hoạt động ngoại giao đaphương trong tương lai

Thứ ba, ngoại giao đa phương góp phần thúc đẩy xu thế đối thoại và hợp tác, duy trì hòa bình, an ninh thế giới Hệ thống đa phương, nhất là Liên Hợp

Quốc, đã thúc đẩy nhiều nỗ lực ngăn ngừa chiến tranh thế giới thông qua giải trừquân bị, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt (WMD), ngăn chặn phổ biến

vũ khí hạt nhân (Hiệp ước NPT, 1968), vũ khí sinh học và hóa học (Công ước

BWC, 1972), cấm thử vũ khí hạt nhân (Hiệp ước CTBT, 1996); đồng thời tăng

cường các biện pháp xây dựng lòng tin, ngoại giao phòng ngừa, cử lực lượng gìngiữ hòa bình góp phần xử lý xung đột và tái thiết, chống chủ nghĩa khủng bố Do

đó, kể từ năm 1945, số người chết trong các cuộc xung đột có xu hướng giảm

Thứ tư, ngoại giao đa phương góp phần thúc đẩy xu thế độc lập dân tộc, tiến

bộ xã hội và dân chủ hóa quan hệ quốc tế Nổi bật là các quyết định của Liên Hợp

Quốc về “Tuyên bố về trao độc lập cho các nước và các dân tộc thuộc địa” (1960),

“Tuyên bố về thủ tiêu hoàn toàn các hình thức chế độ phân biệt chủng tộc” (1963),

“Thập niên quốc tế xóa bỏ chủ nghĩa thực dân” (1991 - 2000) Vai trò và tiếng nóicủa các nước đang phát triển ngày càng nâng cao thông qua thúc đẩy cải cách cácđịnh chế toàn cầu, tham gia các tập hợp lực lượng (như Phong trào Không liên kếtnăm 1956, Nhóm G77 năm 1964, cơ chế hợp tác Nam - Nam của Liên Hợp Quốcnăm 1978, Nhóm các nước vừa và nhỏ năm 2010), đặc biệt tại các khuôn khổ hợptác khu vực và liên khu vực

Thứ năm, hợp tác trong các khuôn khổ đa phương đã góp phần thúc đẩy

tăng trưởng, liên kết kinh tế, nâng cao mức sống, mang lại thời kỳ phát triển nhanh của nhân loại đồng thời đóng vai trò quan trọng trong ứng phó thách thức toàn cầu Các nỗ lực toàn cầu đạt được trong khuôn khổ Liên Hợp Quốc như các

Mục tiêu phát triển thiên niên kỷ (2000 - 2015), Chương trình nghị sự 2030 vì sựphát triển bền vững (2015), sáng kiến Không đói nghèo (2012); các thỏa thuậntrong khuôn khổ GATT/WTO và các hiệp định thương mại (RTA/FTA) đã đẩymạnh tự do hóa thương mại và đầu tư giữa các quốc gia, tạo thuận lợi cho pháttriển Do đó, chỉ trong gần ba thập kỷ kể từ 1990, số người đói nghèo cùng cực đãgiảm 50%, tỉ lệ biết chữ toàn cầu đạt 89%, chăm sóc y tế, bảo vệ môi trường,quyền con người, bình đẳng giới, bảo vệ nhóm yếu thế đều được cải thiện đáng

kể Các nỗ lực ngoại giao đa phương đóng vai trò quan trọng trong ứng phó

thách thức toàn cầu, nổi bật là Thoả thuận của Liên Hợp Quốc về ứng phó biến

đổi khí hậu; Thập kỷ hành động quốc tế nước vì sự sống (2005 - 2015); Thoảthuận Pari về biến đổi khí hậu…

2 VAI TRÒ CỦA NGOẠI GIAO ĐA PHƯƠNG VIỆT NAM TRONG BẢO ĐẢM LỢI ÍCH QUỐC GIA DÂN TỘC HIỆN NAY

2.1 Ngoại giao đa phương của Việt Nam

Đại hội XIII của Đảng xác định: “Tiếp tục đẩy mạnh và nâng cao hiệu

quả công tác đối ngoại và hội nhập quốc tế Kết hợp chặt chẽ, hiệu quả công tác

đối ngoại của Đảng với ngoại giao Nhà nước và đối ngoại nhân dân Nâng cao

năng lực hội nhập, nhất là cấp vùng và địa phương, doanh nghiệp; tận dụng tối

đa các cơ hội từ quá trình hội nhập mang lại, nhất là các hiệp định thương mại tự

do đã ký kết Xây dựng nền ngoại giao hiện đại, trong đó chú trọng đẩy mạnh ngoại giao quốc phòng, an ninh để bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa Tăng cường ngoại giao kinh tế phục vụ phát triển, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ Mở rộng và nâng cao hiệu quả ngoại giao văn hoá, đóng góp

thiết thực vào quảng bá hình ảnh, thương hiệu quốc gia và tăng cường sức mạnhtổng hợp của đất nước”

Đảng Cộng sản Việt Nam (2021), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Tập 1, Nxb CTQGST, Hà Nội, tr.49,50

a) Sự tham gia của Đảng Cộng sản Việt Nam tại các diễn đàn đa phương chính đảng

Trải qua 35 năm tiến hành công cuộc đổi mới đất nước, đặc biệt là nhữngnăm vừa qua, công tác đối ngoại đảng của Việt Nam, trong đó có đối ngoại đảngtại các diễn đàn đa phương, đã đạt được nhiều kết quả nổi bật Bên cạnh việctăng cường và mở rộng quan hệ song phương với các chính đảng trên thế giới1,Đảng Cộng sản Việt Nam luôn coi trọng và chủ trương chủ động, tích cực thamgia các tổ chức, diễn đàn đa phương chính đảng, tham gia thảo luận việc giảiquyết các vấn đề quốc tế và khu vực, góp phần nâng cao uy tín của Đảng và Nhànước ta, làm cho cộng đồng quốc tế hiểu rõ hơn về Việt Nam

Hội thảo quốc tế các đảng cộng sản (ICS): Là cơ chế đa phương do Đảng

Lao động Bỉ (PTB) khởi xướng tổ chức thường niên từ năm 1992 ICS với sựtham gia của nhiều đảng cộng sản trên thế giới tập trung thảo luận về tư tưởng,đường lối đấu tranh và khả năng phối hợp hành động của các đảng cộng sản,công nhân và phong trào cánh tả trên thế giới Năm 2008, Đảng ta lần đầu tiên

cử đoàn đại biểu tham dự ICS lần thứ 17 Tại mỗi kỳ tham dự, các thông tin từĐoàn Việt Nam, nhất là các tham luận, ý kiến đóng góp xây dựng cho phongtrào, cũng như tình hình phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam và về ĐảngCộng sản Việt Nam luôn được Hội thảo đặc biệt quan tâm Năm 2010, tại ICSlần thứ 19, Đảng Lao động Bỉ đã mời Đảng Cộng sản Việt Nam chính thức thamgia Ban Cố vấn của ICS Đây là sự ghi nhận, đánh giá cao của ICS đối với tinhthần quốc tế và sự tham gia rất trách nhiệm của Đảng Cộng sản Việt Nam

Diễn đàn Xao Pao-lô (SPF): Được Đảng Lao động Bra-xin thành lập tại

thành phố Xao Pao-lô (Bra-xin) từ năm 1990 Đây là diễn đàn của các đảng, lựclượng cánh tả và tiến bộ khu vực Mỹ La-tinh và Ca-ri-bê được tổ chức thườngniên theo cơ chế luân phiên Mục đích của SPF là nhằm đoàn kết lực lượng củacác đảng và các phong trào cánh tả, thảo luận, phân tích tình hình quốc tế và khu

chính đảng tại 112 nước trên khắp các châu lục, trong đó có 59 đảng cầm quyền và

38 đảng tham chính

vực, tìm ra các biện pháp, hình thức đấu tranh phù hợp, đồng thời tăng cườngkhối đoàn kết trong khu vực và trên thế giới Đảng ta cử đoàn đại biểu tham dựSPF lần đầu tiên vào năm 1992 Sự tham gia SPF của Việt Nam được coi lànguồn cổ vũ, khích lệ đối với cuộc đấu tranh của nhân dân Mỹ La-tinh, gópphần vào thành công chung của các cuộc gặp cũng như vào thắng lợi của cácđảng cánh tả, tiến bộ khu vực trong những năm qua.

Hội nghị quốc tế các chính đảng châu Á (ICAPP): Được hình thành vào

tháng 9 năm 2000 nhằm mục tiêu tăng cường sự hiểu biết, tin cậy giữa các chínhđảng ở châu Á; tạo nhận thức chính trị chung giữa các đảng về những vấn đềkhu vực thông qua vai trò đặc biệt của các chính đảng2 trên chính trường cácnước; tạo môi trường hòa bình và thịnh vượng chung trong khu vực ICAPP có 2diễn đàn chính thức là: Hội nghị toàn thể (với sự tham gia của tất cả các thànhviên) và Cuộc họp Ủy ban Thường trực (với sự tham gia của đại diện các chínhđảng thành viên của Ủy ban Thường trực) Đến hết năm 2022, ICAPP đã tổchức 11 hội nghị toàn thể và 27 cuộc họp Ủy ban Thường trực

Đảng ta tham gia ICAPP ngay từ khi Hội nghị này được thành lập vàtham dự tất cả các hội nghị toàn thể, có nhiều sáng kiến, cũng như đóng gópthiết thực vào việc thực hiện những mục tiêu, dự án ưu tiên của ICAPP Với uytín, vị thế và sự tham gia ngày càng tích cực trên trường quốc tế và trong khuônkhổ của ICAPP, Việt Nam được bầu làm Ủy viên Ban Thường trực ICAPP(tháng 9-2004) và liên tục được bầu lại trong các nhiệm kỳ tiếp theo Tháng 4năm 2013, Đảng ta lần đầu tiên đăng cai tổ chức thành công Cuộc họp lần thứ

19 của Ủy ban Thường trực ICAPP - một hoạt động chính thức trong khuôn khổICAPP Điều đó thể hiện sự tham gia tích cực, đóng góp hiệu quả và tráchnhiệm của Đảng ta đối với công việc chung của hội nghị quốc tế dành cho cácđảng chính trị trong khu vực

2 Thành viên của ICAPP là các đảng lớn hoặc cầm quyền của các nước

Cuộc gặp quốc tế các đảng cộng sản và công nhân (IMCWP): Được hình

thành từ năm 1998, cho đến nay đã thu hút được sự tham gia của hơn 120 đảngcộng sản và công nhân từ 85 nước trên thế giới, trở thành diễn đàn quan trọng đểcác đảng cộng sản và công nhân trao đổi thông tin, chia sẻ kinh nghiệm và tăngcường hợp tác, phối hợp hành động vì sự nghiệp đấu tranh chung Tháng 10 năm

2016, Đảng ta đăng cai tổ chức IMCWP lần thứ 18, thể hiện sự đóng góp tíchcực trong hoạt động của phong trào cộng sản và công nhân trên thế giới.IMCWP 18 đề ra mục tiêu đổi mới các cơ chế phối hợp và hành động chunggiữa các đảng và đã đạt được đồng thuận cao để thông qua văn kiện chung, gópphần quan trọng vào sự đoàn kết, thống nhất của các đảng cộng sản và côngnhân trên thế giới trong tình hình hiện nay IMCWP-18 cũng là dịp để các đảngcộng sản và công nhân trên thế giới tìm hiểu về công cuộc đổi mới ở Việt Nam,tăng cường quan hệ giữa Đảng ta với các đảng cộng sản và công nhân các nước,góp phần tăng cường đoàn kết, thống nhất của phong trào cộng sản và côngnhân trên thế giới

Có thể thấy, việc Đảng ta chủ động thông tin, tăng cường tiếp xúc, đốithoại tại các diễn đàn đa phương chính đảng nêu trên, cũng như tại các hội thảoquốc tế do các đảng cộng sản, công nhân và cánh tả tổ chức, đã làm cho các chínhđảng trên thế giới hiểu đúng và sâu sắc hơn về tình hình và công cuộc đổi mới củanước ta; hiểu rõ và kịp thời hơn về quan điểm của Đảng, Nhà nước Việt Nam trênnhững vấn đề được dư luận quốc tế quan tâm theo dõi, nhất là về đường lối đốingoại, phát triển kinh tế - xã hội, những vấn đề liên quan đến biên giới, lãnh thổ,dân tộc, tôn giáo, dân chủ, nhân quyền ; hiểu rõ hơn về vị trí, vai trò lãnh đạocủa Đảng Cộng sản Việt Nam trong hệ thống chính trị Việt Nam, cũng như vềcon đường mà dân tộc Việt Nam đã lựa chọn - con đường đi lên chủ nghĩa xã hội,

vì mục tiêu “Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”

b) Ngoại giao nhà nước tại các diễn đàn đa phương quốc tế và khu vực

Hoạt động đối ngoại đa phương trên kênh ngoại giao nhà nước đã thuđược những thành tựu nổi bật và có sự chuyển biến về chất Việt Nam đã cónhững đóng góp tích cực, hiệu quả và đảm nhiệm thành công nhiều vai trò chủchốt tại các diễn đàn đa phương trên mọi cấp độ và lĩnh vực.

Tại Liên Hợp Quốc - tổ chức đa phương toàn cầu lớn nhất, Việt Nam đã

đạt nhiều thành tựu nổi bật, đánh dấu sự trưởng thành của ngoại giao đa phương,

mở đầu bằng sự kiện Việt Nam được quốc tế tín nhiệm bầu với số phiếu rất cao

và đảm nhiệm thành công vai trò Ủy viên không thường trực Hội đồng Bảo anLiên Hợp Quốc nhiệm kỳ 2008 - 2009 Tiếp đó, Việt Nam liên tục được cácnước tín nhiệm bầu làm thành viên những cơ quan quan trọng, như Hội đồngNhân quyền (nhiệm kỳ 2014 - 2016), Hội đồng Kinh tế - Xã hội (ECOSOC,nhiệm kỳ 2016 - 2018), Hội đồng Thống đốc Cơ quan Năng lượng nguyên tửquốc tế (IAEA, nhiệm kỳ 2013 - 2015), Chủ tịch Hội đồng Thống đốc IAEA(năm 2013 - 2014); Hội đồng Chấp hành Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Vănhóa của Liên Hợp Quốc (UNESCO, nhiệm kỳ 2015 - 2019) Tháng 6-2019, ViệtNam tiếp tục được bầu làm Ủy viên không thường trực Hội đồng Bảo an LiênHợp Quốc nhiệm kỳ 2020 - 2021, với số phiếu bầu cao kỷ lục (192/193 phiếu)

Trong suốt hơn 40 năm là thành viên có trách nhiệm của Liên Hợp Quốctrên cả ba trụ cột hòa bình - an ninh, phát triển và quyền con người, Việt Namluôn kiên định bảo vệ các nguyên tắc cơ bản của luật pháp quốc tế, Hiến chươngLiên Hợp Quốc, đề cao tinh thần thượng tôn luật pháp quốc tế, phấn đấu chomột thế giới hòa bình, trong đó các nước bình đẳng với nhau về mọi mặt ViệtNam cũng được coi là hình mẫu thực hiện thành công các mục tiêu phát triểnThiên niên kỷ (MDGs), áp dụng thành công Mô hình thống nhất hành động giữaLiên Hợp Quốc và Việt Nam, có nhiều sáng kiến, nhiều nỗ lực về đóng góp vàocác hoạt động của Liên Hợp Quốc với mục tiêu xóa đói, giảm nghèo Quan hệgiữa Liên Hợp Quốc và Việt Nam cũng ngày càng được thắt chặt, thể hiện rất rõqua hai chuyến thăm Việt Nam trong hai nhiệm kỳ của Tổng Thư ký Liên Hợp

Quốc Ban Ki Mun, các chuyến thăm và làm việc của Tổng Bí thư Nguyễn PhúTrọng và các lãnh đạo cấp cao của nước ta tại Liên Hợp Quốc,

Ở phạm vi khu vực, sau gần 30 năm gia nhập Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), Việt Nam đã khẳng định được vai trò hạt nhân tích cực và

quan trọng của tổ chức này Trong năm 2010 - năm đảm nhiệm vị trí Chủ tịchASEAN, Việt Nam đề xuất trọng tâm hợp tác trong ASEAN là “Hướng tới Cộngđồng ASEAN: từ Tầm nhìn đến Hành động”, nhằm tạo chuyển biến trong liênkết khu vực, cùng hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Cộng đồng vào năm 2015.Việt Nam luôn tích cực cùng ASEAN xây dựng, thúc đẩy và phát huy các công

cụ và cơ chế hợp tác chính trị - an ninh ở khu vực, góp phần xây dựng lòng tin,thúc đẩy đối thoại, hòa bình, an ninh, ổn định và hợp tác vì phát triển, như Hiệpước Thân thiện và Hợp tác ở Đông Nam Á (TAC), Hiệp ước Khu vực ĐôngNam Á không có vũ khí hạt nhân (SEANWFZ), Tuyên bố về ứng xử của cácbên ở Biển Đông (DOC), tiến tới xây dựng Bộ Quy tắc ứng xử của các bên ởBiển Đông (COC) Ngoài ra, Việt Nam cũng đẩy mạnh và tham gia ngày càngthực chất, hiệu quả tại các tổ chức, diễn đàn hợp tác liên khu vực và khu vực,như Hội nghị Thượng đỉnh Đông Á (EAS), Diễn đàn Hợp tác kinh tế châu Á -Thái Bình Dương (APEC), Diễn đàn Hợp tác Á - Âu (ASEM), Diễn đàn Hợp tácĐông Á - Mỹ La-tinh (FEALAC), Diễn đàn Kinh tế thế giới (WEF), các cơ chếhợp tác Tiểu vùng Mê Công,

Trong lĩnh vực kinh tế, việc trở thành thành viên thứ 150 của Tổ chức

Thương mại thế giới (WTO, năm 2007) là dấu mốc khẳng định sự thành côngcủa công cuộc đổi mới và phát triển, hội nhập ở mức độ toàn cầu của kinh tếViệt Nam Đến nay, Việt Nam đã tham gia đàm phán, kết thúc đàm phán nhiềuhiệp định tự do thương mại, như Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương(TPP), Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP), Ngân hàng Đầu tưkết cấu hạ tầng châu Á (AIIB), Việt Nam đã và đang là nước ASEAN đi đầutrong việc hoàn tất các hiệp định thương mại tự do (FTA) quan trọng với cáctrung tâm kinh tế, chính trị hàng đầu thế giới Dự báo đến năm 2020, với các

FTA được triển khai và hoàn tất, Việt Nam sẽ trở thành tâm điểm của các FTA ởkhu vực với mạng lưới gồm 58 đối tác, trong đó có toàn bộ 5 nước thành viênthường trực Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc.

Bên cạnh ngoại giao chính trị và ngoại giao kinh tế, hoạt động ngoại giao văn hóa của Việt Nam cũng có những bước phát triển mới, góp phần nâng cao vị

thế Việt Nam trên trường quốc tế Trong diễn đàn văn hóa đa phương rộng lớn,như UNESCO, ngoại giao văn hóa của Việt Nam đã phát huy vai trò tích cực,đạt những thành tựu đáng ghi nhận, nổi bật là việc trở thành thành viên Hộiđồng Chấp hành UNESCO nhiệm kỳ 2015 - 2019 với số phiếu cao nhất từ trướcđến nay Hình ảnh đất nước cũng được đẩy mạnh quảng bá thông qua việc đã có

24 di sản của Việt Nam được UNESCO công nhận là di sản thế giới

c) Sự tham gia của Quốc hội Việt Nam tại các diễn đàn ngoại giao liên nghị viện

Với phương châm tích cực và chủ động trong các hoạt động đối ngoại,Quốc hội Việt Nam đã tham gia nhiều diễn đàn nghị viện đa phương khu vực vàquốc tế quan trọng

Là thành viên của Liên minh Nghị viện thế giới (IPU) trong suốt hơn 35

năm qua, Quốc hội Việt Nam luôn tham gia tích cực và có nhiều đóng góp quantrọng vào các hoạt động của diễn đàn đàm phán chính trị đa phương và trungtâm đối thoại ngoại giao nghị viện toàn cầu này Sự kiện Quốc hội Việt Namđăng cai tổ chức thành công kỳ họp lần thứ 132 Đại hội đồng Liên minh Nghịviện thế giới (IPU-132) tại Hà Nội (tháng 3 năm 2015) vào dịp kỷ niệm 36 nămQuốc hội Việt Nam gia nhập IPU (1979 - 2015) và kỷ niệm 126 năm ngày thànhlập IPU (1889 - 2015) là một sự kiện chính trị có ý nghĩa lịch sử - ngoại giao hếtsức to lớn, thể hiện tinh thần chủ động và tích cực hội nhập quốc tế sâu rộng củaQuốc hội Việt Nam, một thành viên có trách nhiệm trong tổ chức liên nghị việntoàn cầu

Quốc hội Việt Nam tham gia Hội đồng Liên minh nghị viện ASEAN (AIPA) ngay từ khi là thành viên của ASEAN và có những đóng góp chủ động