BỘ CÔNG THƯƠNGTRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHIỆP THỰC PHẨM TP HỒ CHÍ MINHKHOA CÔNG NGHỆ THÔNG TIN TIỂU LUẬN MÔN HỌC KỸ NĂNG ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN TÊN ĐỀ TÀI: TÌM HIỀU CÁC LOẠI HÌNH ÂM
NỘI DUNG
Các nhóm chất dinh dưỡng
2.2.1.1.Khái niệm: Đây là nguồn cung cấp năng lượng chính cho cơ thể hoạt động Trong bữa ăn của người Việt Nam thì gạo là lương thực được sử dụng nhiều nhất Hiện nay trên thị trường thường bán các loại gạo trông rất trắng và đẹp mắt nhưng để được như vậy thì phải qua quá trình xay sát kỹ nên đã làm mất đi các chất dinh dưỡng cần thiết và có lợi cho sức khỏe như các vitamin nhóm B, nhất là vitamin B1, chất xơ… Gạo lứt là một ví dụ của gạo không bị xay sát kỹ, có chứa hàm lượng dinh dưỡng cao hơn và đã được chứng minh có tác dụng hỗ trợ trong việc kiểm soát đường huyết, do đó hỗ trợ dự phòng và điều trị bệnh đái tháo đường Ngoài ra, cũng nên ăn thay đổi các loại ngũ cốc khác (như khoai lang, khoai tây, ngô …) để làm đa dạng các loại thực phẩm, tăng cường lợi ích cho sức khỏe Người Việt thường có thói quen ăn nhiều cơm, do đó làm cho tính cân đối của khẩu phần không được đảm bảo Với người trưởng thành, năng lượng từ nhóm các chất bột đường chỉ nên chiếm 60-65% tổng năng lượng khẩu phần, phần còn lại do chất béo cung cấp (chiếm 20-25%) và chất đạm (chiếm 10- 15%).
Carbohydrate đơn là loại carbohydrate có cấu trúc đơn giản, dễ dàng được tiêu hóa và hấp thụ nhanh chóng Chúng thường xuất hiện trong các thực phẩm như trái cây, sản phẩm sữa, đường, kẹo, nước ngọt và siro.
Carbohydrate phức tạp được tiêu hóa chậm hơn và thường có mặt trong các thực phẩm giàu tinh bột như đậu, khoai, ngô, củ cải, bánh mì nguyên cám và ngũ cốc.
Nhóm chất đạm cung cấp các thành phần thiết yếu cho sự phát triển và duy trì hoạt động sống của cơ thể, đồng thời tăng cường sức đề kháng chống lại bệnh tật Để đảm bảo lượng đạm đầy đủ, cần kết hợp thực phẩm giàu đạm động vật như thịt, cá, trứng, sữa với đạm thực vật từ các loại đậu Thịt đỏ như thịt lợn, thịt bò giàu sắt, quan trọng cho trẻ nhỏ và phụ nữ mang thai, nhưng nên hạn chế do nguy cơ bệnh tim mạch và ung thư Thay vào đó, nên tăng cường tiêu thụ thịt gia cầm và ít nhất 3 bữa cá mỗi tuần, với các loại cá nhỏ, tôm và cua cung cấp canxi Các loại hạt đậu cũng là nguồn đạm thực vật tốt Khi tiêu thụ thực phẩm chứa protein, cơ thể sẽ phân giải thành axit amin để hấp thụ, trong đó 9 loại axit amin thiết yếu phải được cung cấp từ thực phẩm để đảm bảo tổng hợp đủ protein cần thiết.
Khi protein được hấp thụ vào cơ thể, chúng sẽ được phân tách thành các axit amin, đóng vai trò quan trọng trong hầu hết các quá trình trao đổi chất Tuy nhiên, các nguồn protein khác nhau sẽ cung cấp những loại axit amin khác nhau.
Nguồn đạm từ động vật cung cấp đầy đủ tất cả các axit amin cần thiết cho cơ thể, trong khi nguồn đạm từ thực vật thường thiếu hụt một số axit amin quan trọng như methionine, tryptophan, lysine và isoleucine.
2.Protein từ động vật hoàn chỉnh hơn thực vật:
Cơ thể cần 20 loại axit amin để tạo thành protein, được chia thành 2 nhóm: axit amin thiết yếu và không thiết yếu Trong khi cơ thể có thể tự sản sinh axit amin không thiết yếu, nó không thể tự tạo ra axit amin thiết yếu và cần bổ sung qua chế độ ăn uống Để duy trì sức khỏe tối ưu, cơ thể cần tất cả axit amin thiết yếu với tỷ lệ hợp lý Các nguồn protein từ động vật như thịt, cá, gia cầm, trứng và sản phẩm từ sữa cung cấp protein hoàn chỉnh, chứa đầy đủ các axit amin thiết yếu cần thiết cho cơ thể hoạt động hiệu quả.
Các nguồn protein từ thực vật như đậu và hạt thường được coi là không hoàn chỉnh vì thiếu một hoặc một số axit amin thiết yếu mà cơ thể cần Mặc dù một số báo cáo cho rằng protein đậu nành là hoàn chỉnh, nhưng hàm lượng hai loại axit amin thiết yếu trong đậu nành lại quá thấp, khiến nó không thể so sánh với protein từ động vật.
Mỡ cá và mỡ gia cầm chứa nhiều chất béo chưa bão hòa, đặc biệt là omega 3, omega 6, omega 9, có lợi cho sức khỏe Các loại dầu thực vật như dầu đậu nành, dầu mè, dầu hướng dương và dầu hạt cải cũng cung cấp chất béo chưa bão hòa tốt cho tim mạch, nhưng cần tránh những loại dầu có nhiều chất béo bão hòa như dầu cọ Nên hạn chế các món xào, rán, nướng và tăng cường thực phẩm luộc, hấp để bảo toàn dinh dưỡng và giảm tác hại từ nhiệt độ cao Dầu, mỡ dùng để rán chỉ nên sử dụng một lần và không tái sử dụng, đồng thời hạn chế đồ nướng để giảm nguy cơ ung thư Thực phẩm chế biến sẵn như mì ăn liền chứa nhiều chất béo chuyển hóa trans cũng làm tăng nguy cơ bệnh tim mạch, vì vậy cần hạn chế tiêu thụ.
Có 4 loại chất béo chính :
Chất béo không bão hòa đơn.
Chất béo không bão hòa đa.
Chất béo không bão hòa đơn và chất béo không bão hòa đa được coi là "chất béo có lợi" vì chúng hỗ trợ sức khỏe tim mạch, cải thiện nồng độ cholesterol và tăng cường sức khỏe tổng thể Những loại chất béo này thường tồn tại ở dạng lỏng ở nhiệt độ phòng Đặc biệt, chất béo không bão hòa đa chứa axit béo omega-3, có mặt trong mỡ cá, hạt lanh và hạt óc chó.
Các loại chất béo có lợi
Chất béo không bão hòa đơn
- Các loại hạt (hạnh nhân, đậu phộng, hạt phỉ, hạt mắc ca, hồ đào, hạt điều).
Chất béo không bão hòa đa
- Hướng dương, hạt vừng, bí ngô và hạt lanh.
- Cá béo (cá hồi, cá ngừ, cá thu, cá trích, cá cơm, cá mòi, cá chình).
Một số lời khuyên nhằm tăng lượng chất béo có lợi trong khẩu phần ăn:
- Nấu ăn dùng dầu ô liu.
- Sử dụng các loại hạt hoặc ô liu cho bữa phụ.
- Ăn nhiều quả bơ hơn.
Chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa được xem là những loại chất béo có hại cho sức khỏe, vì chúng làm tăng nguy cơ mắc bệnh và nồng độ cholesterol trong máu Chất béo bão hòa thường ở dạng rắn ở nhiệt độ phòng, ngoại trừ một số loại dầu nhiệt đới như dầu cọ và dầu dừa Trong khi đó, chất béo chuyển hóa, được hình thành từ quá trình hydrogen hóa một phần hoặc hoàn toàn, là những loại dầu được điều chỉnh để có thể lưu trữ lâu dài, nhưng lại cực kỳ có hại cho sức khỏe Thực tế, không có bất kỳ lượng chất béo chuyển hóa nào mang lại lợi ích cho cơ thể.
Các loại chất béo có hại
- Thịt nhiều chất béo (bò, cừu, heo).
- Sản phẩm sữa có chất béo toàn phần (kem, sữa).
- Dầu cọ, dầu dừa (trong thực phẩm ăn nhẹ, phủ kem).
- Các loại bánh nướng, bánh quy, bánh rán, bánh nướng xốp, bánh ngọt, pizza, chocopie.
- Thực phẩm đóng gói (bánh quy giòn, bỏng ngô, khoai tây chiên).
- Mỡ pha thực vật (vegetable shortening).
- Thực phẩm chiên (khoai tây chiên, gà chiên giòn, cốm gà, cá tẩm bột).
- Sản phẩm hỗn hợp (hỗn hợp bánh, hỗn hợp bánh xếp, sôcôla hỗn hợp).
Một số lời khuyên để giảm chất béo có hại trong khẩu phần ăn
- Đọc nhãn thực phẩm và tránh các loại chất béo chuyển hóa và các loại dầu bị hydro hóa một phần hay hoàn toàn.
2.2.4.Nhóm vitamin và khoáng chất :
Nhóm vitamin và khoáng chất từ rau, củ, quả cung cấp yếu tố vi lượng và chất bảo vệ, giúp cơ thể phát triển khỏe mạnh và tăng cường sức đề kháng Các loại rau lá xanh sẫm và rau quả màu vàng, đỏ là nguồn vitamin A quan trọng, hỗ trợ sáng mắt và chống thiếu máu Rau, quả cũng giàu chất xơ và chất chống oxy hóa, giúp nâng cao sức khỏe và phòng ngừa bệnh mạn tính Việc tiêu thụ ít rau và trái cây dẫn đến 1,7 triệu ca tử vong, tương đương 2,8% tổng số ca tử vong toàn cầu, và là nguyên nhân của 19% ung thư dạ dày ruột, 31% bệnh thiếu máu tim cục bộ, và 11% đột quỵ Dữ liệu từ Viện Dinh dưỡng cho thấy mức tiêu thụ rau và trái cây trung bình chỉ đạt 250 g/người/ngày, tương đương 62,5% nhu cầu khuyến nghị.
Mức tiêu thụ rau quả của người dân Việt Nam chỉ đạt 60,9g/người/ngày, trong khi rau các loại vẫn không tăng và chỉ đạt 190g/người/ngày vào năm 2010 Điều tra năm 2009-2010 cho thấy 80,4% người trưởng thành tiêu thụ ít rau quả, cho thấy một vấn đề nghiêm trọng về dinh dưỡng trong cộng đồng.
Y tế thế giới khuyến cáo mỗi người nên tiêu thụ ít nhất 400 gam rau và quả mỗi ngày để phòng ngừa các bệnh mạn tính như bệnh tim mạch và ung thư Trẻ em cần được khuyến khích ăn rau qua các phương pháp chế biến phù hợp Đối với những người thừa cân, béo phì hoặc mắc bệnh tiểu đường, cần hạn chế các loại trái cây ngọt và nhiều năng lượng Việc tiêu thụ muối quá mức có thể dẫn đến nhiều vấn đề sức khỏe nghiêm trọng, trong khi hầu hết mọi người hiện nay đang tiêu thụ gấp 2-3 lần lượng muối khuyến nghị Do đó, cần giảm thiểu việc sử dụng gia vị mặn trong nấu ăn, hạn chế các món chế biến sẵn chứa nhiều muối, và nên pha loãng các loại nước chấm Cuối cùng, việc sử dụng muối và bột canh có iốt là cần thiết để phòng ngừa các rối loạn liên quan đến thiếu iốt.
Chất béo không bão hòa đơn và không bão hòa đa
Để duy trì sức khỏe tốt, mỗi người nên tiêu thụ ít nhất 400 gam rau quả mỗi ngày, không bao gồm các loại củ như khoai và sắn Chế độ ăn cũng nên bao gồm các loại hạt, ngũ cốc nguyên hạt như gạo lức, lúa mì và ngô chưa tinh chế Đường tự do chỉ nên chiếm dưới 10% tổng năng lượng hàng ngày, tương đương với 50g (khoảng 12 thìa con) cho người lớn tiêu thụ 2000 calo Để đạt được lợi ích sức khỏe tối ưu, nên hạn chế lượng đường tự do xuống dưới 5% Đường tự do bao gồm đường được thêm vào thực phẩm và đồ uống, cũng như đường tự nhiên có trong mật ong, siro và nước trái cây.
