Tổ chức dạy học dự Án trong chương sinh sản Ở sinh vật khoa học tự nhiên 7 theo hướng phát triển năng lực tìm hiểu thế giới tự nhiên

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM ⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯ ĐỖ THỊ THANH THẢO TỔ CHỨC DẠY HỌC DỰ ÁN TRONG CHƯƠNG “SINH SẢN Ở SINH VẬT” - KHOA HỌC TỰ NHIÊN 7 THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TÌM HI

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯

ĐỖ THỊ THANH THẢO

TỔ CHỨC DẠY HỌC DỰ ÁN TRONG CHƯƠNG

“SINH SẢN Ở SINH VẬT” - KHOA HỌC TỰ NHIÊN 7 THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TÌM HIỂU

THẾ GIỚI TỰ NHIÊN

ĐỀ ÁN THẠC SĨ

LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC MÔN SINH HỌC

Đà Nẵng - Năm 2024

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯

ĐỖ THỊ THANH THẢO

TỔ CHỨC DẠY HỌC DỰ ÁN TRONG CHƯƠNG

“SINH SẢN Ở SINH VẬT” - KHOA HỌC TỰ NHIÊN 7 THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TÌM HIỂU

THẾ GIỚI TỰ NHIÊN

Ngành: Lý luận và Phương pháp dạy học bộ môn

Chuyên ngành: Lý luận và Phương pháp dạy học bộ môn Sinh học

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Kiều Thị Kính Các số liệu và kết quả nghiên cứu được nêu trong đề án là hoàn toàn trung thực và chưa được ai công bố trong bất kì công trình khoa học nào

Đà Nẵng, ngày 25 tháng 11 năm 2024

Tác giả

Đỗ Thị Thanh Thảo

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành đề án tốt nghiệp này, ngoài sự nỗ lực và cố gắng của bản thân, tôi

đã nhận được rất nhiều sự động viên, giúp đỡ từ gia đình, thầy cô và bạn bè Tôi xin bày

tỏ lòng biết ơn đến những người đã đồng hành và cổ vũ tôi trong suốt thời gian qua

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến giáo viên hướng dẫn PGS.TS Kiều Thị Kính đã tận tình giúp đỡ, hướng dẫn tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và thực

hiện đề tài

Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến các quý thầy, cô giáo Khoa Sinh – Môi trường, trường Đại học Sư phạm – ĐHĐN đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi học tập, nghiên cứu và hoàn thành đồ án

Tôi xin chân thành cảm ơn trường THCS Kim Đồng và các trường THCS khác trên địa bàn thành phố Đà Nẵng đã nhiệt tình giúp đỡ tôi trong quá trình điều tra sư phạm và thực nghiệm sư phạm Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám Hiệu cùng các thầy cô giáo, học sinh các lớp 7 và trường THCS Kim Đồng – nơi tôi công tác đã tạo điều kiện cho tôi nghiên cứu và hoàn thiện đề án

Đà Nẵng, ngày 25 tháng 11 năm 2024

Tác giả

Đỗ Thị Thanh Thảo

TRANG THÔNG TIN ĐỀ ÁN THẠC SĨ Tên đề tài: Tổ chức dạy học dự án trong chương “Sinh sản ở sinh vật” – Khoa học tự nhiên 7 theo hướng phát triển năng lực tìm hiểu thế giới tự nhiên

Ngành: Lý luận và Phương pháp dạy học bộ môn

Chuyên ngành: Lý luận và Phương pháp dạy học bộ môn Sinh học

Họ và tên học viên: Đỗ Thị Thanh Thảo

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Kiều Thị Kính

Cơ sở đào tạo: Trường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng

Tóm tắt:

1 Những kết quả chính của đề án

Đề án đã trình bày rõ ràng những cơ sở lý luận liên quan đến các khái niệm về dạy học dự án, năng lực khoa học tự nhiên, năng lực tìm hiểu tự nhiên và cách đánh giá năng lực tìm hiểu tự nhiên trong dạy học dự án Đề án đã tập trung nghiên cứu và làm rõ về dạy học dự án, phân tích đặc điểm, tiến trình và các nguyên tắc khi tổ chức dạy học dự

án Đồng thời phân tích nội dung chương “Sinh sản ở sinh vật”, tìm hiển vận dụng được các nguyên tắc và quy trình thiết kế các dự án học tập, từ đó đề xuất thêm các dự án phù hợp để phát triển năng lực tìm hiểu tự nhiên cho học sinh trong môn Khoa học tự nhiên

lớp 7 Xây dựng được tiêu chí và bộ công cụ đánh giá năng lực tìm hiểu tự nhiên trong

dạy học dự án chương “Sinh sản ở sinh vật” Quá trình thực nghiệm cho thấy, các thiết

kế đề ra đạt hiệu quả Kết quả thực nghiệm sư phạm đã chứng minh tính khả thi của giả thuyết khoa học được nêu ra, đó là: “Nếu thiết kế và tổ chức dạy học dự án nội dung chương “Sinh sản ở sinh vật” trong môn KHTN lớp 7 một cách hợp lí thì sẽ phát triển

được năng lực tìm hiểu tự nhiên cho HS”

2 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề án

Chương trình giáo dục phổ thông 2018 với mục tiêu theo định hướng vừa hình thành kiến thức vừa phát triển năng lực và phẩm chất cho người học sinh Chính vì vậy, dạy học môn Khoa học tự nhiên đã dịch chuyển từ việc dạy học tiếp cận mục tiêu sang dạy học tiếp cận năng lực Tuy nhiên, việc thực hiện dạy học nhằm hình thành và phát triển năng lực ở học sinh vẫn còn nhiều hạn chế Đổi mới phương pháp dạy học, tổ chức các hình thức dạy học theo hướng tiếp cận năng lực học sinh là một trong những vấn đề cấp thiết Do đó, tổ chức dạy học dự án cho học sinh sẽ góp phần phát triển năng lực tìm hiểu tự nhiên cho học sinh trong môn Khoa hoc tự nhiên lớp 7, từ đó tạo hứng thú và mang lại hiệu quả cao trong quá trình dạy học, đáp ứng định hướng đổi mới giáo dục

phổ thông Trên cơ sở thực nghiệm và phân tích kết quả, đề án cũng đã khẳng định tính

khả thi, tính hiệu quả và tính đúng đắn của việc tổ chức dạy học dự án trong môn Khoa học tự nhiên lớp 7 nhằm phát triển năng lực tìm hiểu tự nhiên và kích thích hứng thú học tập cho học sinh, đáp ứng định hướng đổi mới của Chương trình giáo dục phổ thông

2018

3 Hướng nghiên cứu tiếp theo của đề tài

Trên cơ sở những kết quả đề án đem lại, chúng tôi đề xuất một số hướng nghiên cứu tiếp theo bao gồm: tiếp tục thiết kế và tổ chức các bài học, chủ đề thành các dự án khác nhằm tạo điều kiện cho học sinh được thành thạo hơn về dạy học dự án, cách thực hiện các dự án cũng như hướng đến các mục tiêu phát triển năng lực đặc biệt là năng lực khoa học và tăng cường thời gian thực nghiệm, số lượng học sinh tham gia thực nghiệm

để có đủ dữ liệu cho kiểm định giả thuyết khoa học

Từ khóa: dạy học dự án, tổ chức dạy học dự án, năng lực khoa học tự nhiên,

năng lực tìm hiểu tự nhiên, dạy học phát triển năng lực, Khoa học tự nhiên lớp 7

Xác nhận của giáo viên hướng dẫn Người thực hiện đề tài

THE INFORMATION OF MASTER THESIS Name of thesis: Organize teaching projects in the chapter “Reproduction in living things” – Natural Sciences 7 in the direction of developing the ability to understand the natural world

Major: Theory and Methods of Teaching Biology

Full name of Master student: Do Thi Thanh Thao

Supervisor: Associate Prof.PhD Kieu Thi Kinh

Training institution: The University of Danang – University of Science and

Education

Abstract:

1 Main results of the thesis

The thesis clearly presents the theoretical basis related to the concepts of project teaching, natural science capacity, natural inquiry capacity and how to evaluate natural inquiry capacity in teaching Project The thesis focused on researching and clarifying project teaching, analyzing the characteristics, process and principles when organizing project teaching At the same time, analyze the content of the chapter “Reproduction in living things”, find out how to apply the principles and processes of designing learning projects, and thereby propose more suitable projects to develop research capacity Understanding nature for students in 7th grade Natural Science Developed criteria and

a set of tools to evaluate the ability to understand nature in teaching the project chapter

“Reproduction in living things” The experimental process shows that the proposed designs are effective The results of pedagogical experiments have proven the feasibility

of the stated scientific hypothesis, which is: “If we design and organize a teaching project on the content of the chapter “Reproduction in living things” in the natural science subject grade 7 In a reasonable way, it will develop students’ natural ability to learn

2 Scientific and practical significance of the thesis

The 2018 general education program aims to both form knowledge and develop students’ abilities and qualities Therefore, teaching Natural Sciences has shifted from goal-oriented teaching to capacity-oriented teaching However, the implementation of teaching to form and develop students’ abilities still has many limitations Innovating teaching methods and organizing teaching forms in the direction of approaching student abilities is one of the urgent issues Therefore, organizing project teaching for students will contribute to developing students’ ability to learn about nature in the 7th grade Natural Science subject, thereby creating excitement and bringing high efficiency in the teaching process Study, meeting the orientation of general education reform Based on experiments and analysis of results, the thesis also affirmed the feasibility, effectiveness and correctness of organizing project teaching in 7th grade Natural Science to develop

research capacity Understand nature and stimulate students’ interest in learning, meeting the innovation orientation of the 2018 General Education Program

3 Further research direction of the topic

Based on the results of the thesis, we propose a number of further research directions including: continuing to design and organize lessons and topics into other projects to create favorable conditions for students Be more proficient in project teaching, how to carry out projects as well as aim at capacity development goals, especially scientific capacity and increase experimental time and number of students participating in experiments To have enough data to test scientific hypotheses

Keywords: project teaching, project teaching organization, natural science

capacity, natural inquiry capacity, teaching capacity development, 7th grade natural

science

Supervisor Author

Associate Prof.PhD Kieu Thi Kinh Do Thi Thanh Thao

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN I LỜI CẢM ƠN II TRANG THÔNG TIN ĐỀ ÁN THẠC SĨ III MỤC LỤC VII DANH MỤC CÁC CỤM CHỮ VIẾT TẮT X DANH MỤC CÁC BẢNG XI DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ XII

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

1.1 Xuất phát từ nhiệm vụ đổi mới phương pháp dạy học và phương án đổi mới SGK hiện nay 1

1.2 Xuất phát từ hiệu quả của phương pháp Dạy học dự án trong quá trình tổ chức dạy học phát triển năng lực của học sinh 1

1.3 Xuất phát từ đặc điểm nội dung chương “Sinh sản ở sinh vật” trong môn Khoa học tự nhiên lớp 7 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 2

3.1 Khách thể nghiên cứu 2

3.2 Đối tượng nghiên cứu 2

4 Phạm vi nghiên cứu 2

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 2

6 Phương pháp nghiên cứu 3

6.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết 3

6.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn 3

6.3 Phương pháp điều tra khảo sát 3

6.4 Phương pháp thực nghiệm sư phạm 3

6.5 Phương pháp thống kê toán học 3

7 Giả thiết khoa học 3

8 Tổng quan tình hình nghiên cứu 3

8.1 Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài 4

8.2 Tình hình nghiên cứu ở trong nước 5

8.3 Tiểu kết tổng quan tình hình nghiên cứu 6

9 Đóng góp mới của đề tài 7

10 Cấu trúc của đề án 7

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 8

1.1 Cơ sở lí luận của đề tài 8

1.1.1 Dạy học dự án 8

1.1.1.1 Khái niệm dạy học dự án 8

1.1.1.2 Đặc điểm của dạy học dự án 8

1.1.1.3 Quy trình dạy học dự án 9

1.1.2 Năng lực tìm hiểu thế giới tự nhiên 14

1.1.2.1 Khái niệm năng lực 14

1.1.2.2 Khái niệm năng lực tìm hiểu thế giới tự nhiên 14

1.1.2.3 Các tiêu chí và biểu hiện của năng lực tìm hiểu tự nhiên 14

1.2 Cơ sở thực tiễn của đề tài 15

1.2.1 Khảo sát thực trạng dạy học dự án trong môn KHTN 7 tại trường THCS 15

1.2.1.1 Mục đích khảo sát 15

1.2.1.2 Nội dung khảo sát 15

1.2.1.3 Địa bàn và đối tượng khảo sát 15

1.2.1.4 Phương pháp và công cụ khảo sát 15

1.2.2 Kết quả khảo sát 16

1.2.2.1 Tình hình giảng dạy và phương pháp giảng dạy của GV KHTN 7 tại một số trường trên địa bàn thành phố Đà Nẵng 16

1.2.2.2 Tình hình học tập và phương pháp học tập của học sinh ở trường THCS Kim Đồng, quận Hải Châu, thành phố Đà Nẵng 18

1.3 Tiểu kết chương 1 20

CHƯƠNG 2 THIẾT KẾ CÁC DỰ ÁN HỌC TẬP TRONG DẠY HỌC CHƯƠNG “SINH SẢN Ở SINH VẬT” – KHOA HỌC TỰ NHIÊN 7 21

2.1 Phân tích nội dung chương “Sinh sản ở sinh vật” – KHTN 7 21

2.2 Quy trình thiết kế và tổ chức dạy học một số dự án tiêu biểu trong chương “Sinh sản ở sinh vật” 22

2.2.1 Dự án 1: Thiết kế mô hình sách 3D về quá trình sinh sản của động vật 23

2.2.1.1 Xây dựng bộ câu hỏi định hướng 23

2.2.1.2 Xây dựng kế hoạch dạy học dự án chủ đề “Thiết kế mô hình sách 3D vòng đời sinh sản của động vật” 23

2.2.2 Dự án 2: Tìm hiểu về ứng dụng của sinh sản vô tính 29

2.2.2.1 Xây dựng bộ câu hỏi định hướng 29

2.2.2.2 Xây dựng kế hoạch dạy học dự án chủ đề “Ứng dụng sinh sản vô tính ở thực vật” 30

2.2.3 Dự án 3: Điều tra tình hình vận dụng những biện pháp điều khiển sinh sản ở thực vật và động vật trong thực tiễn đời sống tại địa phương 35

2.2.3.1 Xây dựng bộ câu hỏi định hướng 35

2.2.3.2 Xây dựng kế hoạch dạy học dự án chủ đề “Điều tra tình hình vận dụng những biện pháp điều khiển sinh sản ở thực vật và động vật trong thực tiễn đời sống tại địa phương” 36

2.3 Xây dựng tiêu chí và bộ công cụ đánh giá năng lực tìm hiểu tự nhiên trong dạy học dự án 42

2.3.1 Xây dựng các tiêu chí đánh giá năng lực tìm hiểu tự nhiên trong dạy học dự án 42

2.3.2 Xây dựng bộ công cụ đánh giá năng lực tìm hiểu tự nhiên 44

2.3.2.1 Phiếu quan sát 44

2.3.2.2 Phiếu đánh giá sản phẩm 46

2.3.2.3 Phiếu đánh giá đồng đẳng 48

2.4 Tiểu kết chương 2 49

CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 50

3.1 Mục đích thực nghiệm 50

3.2 Đối tượng, phương pháp và địa bàn thực nghiệm 50

3.2.1 Đối tượng thực nghiệm 50

3.2.2 Phương pháp thực nghiệm 50

3.2.3 Địa bàn thực nghiệm 51

3.3 Nội dung thực nghiệm 51

3.4 Kết quả thực nghiệm sư phạm 51

3.4.1 Kết quả đánh giá bài kiểm tra của học sinh sau thực nghiệm 51

3.4.2 Kết quả đánh giá về năng lực tìm hiểu tự nhiên của học sinh sau thực nghiệm 53

3.4.2.1 Xây dựng tiêu chí đánh giá cho dự án thực nghiệm 53

3.4.2.2 Kết quả đánh giá các mức độ đạt được của NL tìm hiểu tự nhiên 56

3.5 Tiểu kết chương 3 59

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 60

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 62 PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC CỤM CHỮ VIẾT TẮT

CÁC KÝ HIỆU CÁC CHỮ VIẾT TẮT

giáo viên của nhà trường

Bảng 2.1 Bảng yêu cầu cần đạt theo chương trình GDPT tổng thể 2018

Bảng 2.5 Các tiêu chí đánh giá trong phiếu đánh giá sản phẩm của GV/ HS 46

Bảng 3.2 Kết quả điểm số bài kiểm tra TN1 của HS lớp TN và ĐC ở 2 lớp

của trường THCS Kim Đồng – Hải Châu – Đà Nẵng

50

Bảng 3.3 So sánh tỉ lệ HS của nhóm TN và ĐC đạt các mức đánh giá (%) 51 Bảng 3.4 Bảng các mức độ đánh giá năng lực tìm hiểu tự nhiên của HS

trong dự án thực nghiệm

54

Bảng 3.5 Kết quả đánh giá các mức độ đạt được của NL tìm hiểu tự nhiên

của HS lớp TN và ĐC ở trong dự án thực nghiệm

54

Hình 1.4 Biểu đồ tần suất tổ chức nghiên cứu, bồi dưỡng về dạy học dự

Hình 1.5 Biểu đồ thể hiện mức độ hứng thú của HS đối với dạy học dự

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Xuất phát từ nhiệm vụ đổi mới phương pháp dạy học và phương án đổi mới SGK hiện nay

Trong tình hình hiện nay, thời kỳ tiến tới các công cuộc cải cách giáo dục, vấn

đề đổi mới phương pháp dạy học luôn được đặt ra như một yêu cầu cấp thiết đối với người giáo viên Theo Nghị quyết 29 – NQ/TW ngày 4/11/2013 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI: “Tiếp tục đổi mới phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc”

Bên cạnh đó, theo Nghị quyết 88/2014/QH13 của Quốc hội quy định: “Đổi mới chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông nhằm tạo chuyển biến căn bản, toàn diện về chất lượng và hiệu quả giáo dục phổ thông; kết hợp dạy chữ, dạy người và định hướng nghề nghiệp; góp phần chuyển nền giáo dục nặng về truyền thụ kiến thức sang nền giáo dục phát triển toàn diện cả về phẩm chất và năng lực, hài hòa đức, trí, thể, mỹ

và phát huy tốt nhất tiềm năng của mỗi học sinh” Vì vậy, việc dạy học bằng phương pháp tích cực theo định hướng hình thành và rèn luyện năng lực cho học sinh trong quá trình dạy học là vô cùng cần thiết

1.2 Xuất phát từ hiệu quả của phương pháp Dạy học dự án trong quá trình tổ chức dạy học phát triển năng lực của học sinh

Dạy học dự án là một phương pháp dạy học tích cực, thích hợp cho việc giảng dạy các kiến thức khoa học tự nhiên, khi học sinh đang ở giai đoạn bắt đầu tìm hiểu mạnh mẽ các kiến thức khoa học về sự sống, hình thành các khái niệm cơ bản về khoa học Dạy học dự án chú trọng đến việc hình thành kiến thức cho học sinh thông qua các nhiệm vụ có tính liên môn, đa ngành, đa lĩnh vực gắn với hiện thực đời sống Vấn đề cốt lõi của dạy học dựa vào dự án chính là các dự án học tập Các dự án học tập phải được thiết kế dựa trên cơ sở tích hợp tri thức khoa học thuộc nhiều lĩnh vực thì dạy học dựa vào dự án mới đạt được hiệu quả giáo dục mong muốn

Cũng như các phương pháp dạy học tích cực khác, day học dự án luôn coi học sinh là trung tâm của quá trình nhận thức, chính học sinh là người tìm ra câu trả lời và lĩnh hội kiến thức dưới sự giúp đỡ của giáo viên Ngoài ra, phương pháp này còn có tiến trình dạy rõ ràng, dễ hiểu, có thể áp dụng phù hợp với điều kiện giáo dục của nước ta

1.3 Xuất phát từ đặc điểm nội dung chương “Sinh sản ở sinh vật” trong môn Khoa học tự nhiên lớp 7

Môn Khoa học tự nhiên là một trong những môn học có vị trí đặc biệt quan trọng trong chương trình giáo dục phổ thông Môn học này hình thành phát triển các năng lực khoa học tự nhiên cho học sinh, mở ra nhiều cơ hội học tập theo kiểu tìm tòi khám phá,

học tập từ trải nghiệm thực tế Chính vì thế, đây được xem là môn học tiềm năng trong việc hình thành và phát triển các năng lực thiết yếu của con người hiện đại

Mặt khác khi phân tích nội dung chương “Sinh sản ở sinh vật” – KHTN 7, nhận thấy nội dung kiến thức này tương đối gần gũi và thường gặp trong đời sống hằng ngày của học sinh, có tính giáo dục và ứng dụng cao trong cuộc sống Do đó, việc sử dụng các phương pháp Dạy học dự án sẽ giúp học sinh phát triển năng lực tìm hiểu thế giới

tự nhiên, hình thành tư duy sáng tạo cho học sinh, kích thích sự tìm tòi, tự trao đổi kiến thức của bản thân mỗi học sinh, đồng thời còn

Xuất phát từ những lý do trên, tôi quyết định chọn và thực hiện đề tài “Tổ chức dạy học dự án trong chương “Sinh sản ở sinh vật” – Khoa học tự nhiên 7 theo hướng phát triển năng lực tìm hiểu thế giới tự nhiên”

2 Mục đích nghiên cứu

Thiết kế và tổ chức dạy học dự án nội dung chương “Sinh sản ở sinh vật” trong môn Khoa học tự nhiên 7 nhằm phát triển năng lực tìm hiểu tự nhiên góp phần nâng cao kết quả học tập môn Khoa học tự nhiên của HS

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

- Hoạt động dạy học dự án nội dung chương “Sinh sản ở sinh vật” môn KHTN 7

3.2 Đối tượng nghiên cứu

- Quy trình thiết kế và tổ chức dạy học dự án nội dung chương “Sinh sản ở sinh vật” môn KHTN 7

- Phạm vi khảo sát: 10 lớp 7 trường THCS Kim Đồng – Hải Châu – Đà Nẵng

- Phạm vi thực nghiệm: 2 lớp 7 trường THCS Kim Đồng – Hải Châu – Đà Nẵng

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lý luận của đề tài, bao gồm: dạy học dự án, năng lực tìm hiểu

tự nhiên

- Phân tích nội dung chương “Sinh sản ở sinh vật” – KHTN 7

- Nghiên cứu thực trạng tổ chức dạy học dự án môn KHTN lớp 7 nhằm phát triển năng lực tìm hiểu tự nhiên

- Xác định quy trình trình thiết kế và tổ chức dạy học dự án trong môn KHTN lớp

7 theo hướng phát triển năng lực tìm hiểu tự nhiên

- Xây dựng một số dự án dạy học nội dung chương “Sinh sản ở sinh vật” trong môn KHTN lớp 7

- Xác định tiêu chí đánh giá năng lực tìm hiểu tự nhiên của HS và xây dựng bộ công cụ đánh giá năng lực thông qua dạy hoc dự án

- Tiến hành thực nghiệm sư phạm nhằm kiểm tra tính khả thi và hiệu quả của các

dự án đã đề xuất

6 Phương pháp nghiên cứu

Để giải quyết những nhiệm vụ của đề tài, chúng tôi sử dụng những phương pháp nghiên cứu sau:

6.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

- Nghiên cứu về các văn kiện, Nghị quyết của Bộ giáo dục và đào tạo liên quan đến đề tài nghiên cứu

- Nghiên cứu các công trình khoa học liên quan đến việc tổ chức DHDA

- Nghiên cứu tài liệu tổng quan về các phương pháp dạy học tích cực và DHDA

- Nghiên cứu chương trình SGK môn KHTN 7

6.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Khảo sát thực trạng tổ chức dạy học dự án trong môn KHTN lớp 7 với các nội dung sau: điều tra về mức độ nhận thức của GV về DHDA, đánh giá thực trạng tổ chức DHDA, tìm ra nguyên nhân gây khó khăn cho việc tổ chức DHDA môn KHTN lớp 7

6.3 Phương pháp điều tra khảo sát

- Để đánh giá chính xác, khách quan hơn về việc vận dụng DHDA trong dạy học KHTN lớp 7, chúng tôi thiết kế các phiếu điều tra bằng việc sử dụng mẫu phiếu hỏi ý kiến GV giảng dạy KHTN ở các trường THCS trên địa bàn thành phố Đà Nẵng và phiếu hỏi ý kiến của HS lớp 7 tại trường THCS Kim Đồng

6.4 Phương pháp thực nghiệm sư phạm

- Tiến hành dạy thực nghiệm ở trường tiểu học theo các dự án đã đưa ra

- Phân tích kết quả thu được trong quá trình thực nghiệm sư phạm từ đó so sánh kết quả kiểm tra trước và sau khi tác động, từ đó rút ra kết luận của đề tài

6.5 Phương pháp thống kê toán học

- Sử dụng thống kê toán học để xử lí các số liệu thu thập và xử lí kết quả điều tra

về thực trạng việc tổ chức dạy học dự án trong môn KHTN

- Sử dụng phần mềm Microsolf Excel để tổng hợp, phân tích các kết quả điều tra, thực nghiệm sư phạm

7 Giả thiết khoa học

- Nếu thiết kế và tổ chức dạy học dự án nội dung chương “Sinh sản ở sinh vật” trong môn KHTN lớp 7 một cách hợp lí thì sẽ phát triển được năng lực tìm hiểu tự nhiên cho HS

8 Tổng quan tình hình nghiên cứu

8.1 Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài

Dạy học dự án (được dịch từ thuật ngữ tiếng Anh là Project based learning) và còn được gọi là Phương pháp PBL, Dạy học dựa trên dự án, Dạy học tiếp cận dự án) Ở bài viết này, tôi dùng thuật ngữ “dạy học dự án” (và viết tắt là DHDA)

Theo M.Knoll thì PPDH dự án là đứa con của thế kỉ XVI và xuất phát điểm gắn liền với nghệ thuật và khoa học Nó xuất hiện trước hết ở châu Âu (Ý, Pháp), trong các trường đại học kĩ thuật, lan nhanh sang Mĩ vào giữa thế kỉ XIX Cũng như ở châu Âu, DHDA có mặt ở các trường đại học kiến trúc và kĩ thuật, sau mới mở rộng sang trường phổ thông, đặc biệt ở môn Thủ công, Nghệ thuật và Nông nghiệp

Năm 1918, nhà tâm lý học William H Kilpatric (1871-1965) đã viết bài báo với

tiêu đề “Phương pháp dự án” (The project method) gây tiếng vang lớn trong cơ sở đào

tạo GV cũng như trong các trường học Ông và các nhà nghiên cứu của trường đại học

ở Columbia đã đóng góp lớn để truyền bá DHDA qua các giờ học, hội nghị và các tác phẩm xuất bản năm 1925 Đối với William H Kilpatric, dự án là một hoạt động có mục đích cụ thể, có cam kết với người thực hiện và diễn ra trong môi trường xã hội [23]

Trên thế giới, nhiều nghiên cứu lí luận cũng đã ủng hộ việc áp dụng DHDA trong trường học để khuyến khích học sinh giảm thiểu hiện tượng bỏ học, thúc đẩy các kĩ năng hợp tác và nâng cao hiệu quả học tập (Quỹ giáo dục Georgl, 2001) – Đại diện cho các

trào lưu này là John w Thomas (1998) với Dạy học dự án – Tạo hứng thú cho việc học,

và John w.Thomas (2000) với Điểm lại các nghiên cứu về phương pháp dạy học dự án

[22]

William Heard Kilpatrick là người đầu tiên đã mô tả chi tiết phương pháp này

trong bài viết nổi tiếng thế giới “Phương pháp dự án” (1918) Ông đề cập tới dạy học

DA là “hành động có mục đích bằng cả trái tim” – đề cao ý nghĩa “mục đích” của dạy học DA: cho HS tự do hành động nhằm phát triển sự độc lập, tư duy phê phán và năng lực hành động

Từ đầu thế kỷ XX, ở Bắc Mỹ cũng như ở Châu Âu, DHDA đã tạo nên một chuyển động xã hội- giáo dục với thay đổi mạnh mẽ trong dạy học nhà trường Nền tảng của chuyển động này là đem đến cho HS sự hào hứng tiếp nhận kiến thức, sự thay đổi phương pháp học tập với sự tham gia một cách có ý thức nhất, tích cực nhất của học sinh vào việc tiếp thu tri thức

Theo Boaler, J., “Toán học cho thời điểm hiện tại hay cho thiên niên kỉ?” Nhật

báo giáo dục, 1999, March 31 Theo tác giả, trong các lớp học dạy theo dự án học sinh trội hơn học sinh ở các lớp khác về hai điểm: trả lời các câu hỏi về khái niệm và giải quyết vấn đề GV đặt ra Theo ông “học sinh trong các lớp học truyền thống phát triển kiến thức thụ động mà họ cho rằng không có ích lợi gì trong thực tế” Trong khi đó, “học sinh được dạy theo kiểu dạy học dự án cởi mở hơn, tiến bộ hơn thì phát triển vốn kiến thức linh hoạt và có ích lợi hơn để áp dụng vào nhiều hoàn cảnh khác nhau” [25]

Ngày nay, DHDA còn mang tính toàn cầu và càng phát triển hơn với một định hướng quan trọng là sử dụng nó như một phương pháp dạy học tich cực nhằm phát triển năng lực học tập của HS

8.2 Tình hình nghiên cứu ở trong nước

Ở Việt Nam từ năm 2003, chương trình “Dạy học cho tương lai” của Bộ Giáo Dục và Đào tạo đã triển khai phương pháp DHDA tại 20 trường thuộc 9 tỉnh trong cả nước Tiếp cận từ góc độ lý luận, 2 tác giả TS Nguyễn Văn Cường và Th.S Nguyễn Thị

Diệu Thảo đã có bài viết: “Dạy học dự án- một phương pháp có chức năng kép trong đào tạo giáo viên” đăng trên tạp chí Giáo dục số 80 phát hành tháng 4/ 2004 [22]

Tiếp đó tại Hội nghị khoa học nữ lần lần thứ 9, hai tác giả PGS.TS Nguyễn Thị

Phương Hoa và Võ Thị Bảo Ngọc đã có bài nghiên cứu về “Tình hình vận dụng phương pháp Project trong dạy học ở trường Đại học Sư Phạm- ĐHQG Hà Nội” Trên tạp chí Giáo dục số 155 (kì 1-2/2007), TS Nguyễn Dục Quang có bài viết: “Học để cùng chung sống một con đường giáo dục nhân cách cho học sinh” cũng đã đề cập đến phương pháp

DHDA với tư cách là một trong năm phương pháp giáo dục “Học để cùng chung sống” [22] Bài viết đã nêu lên một cách ngắn gọn nhất về cách hiểu và tác dụng của DHDA Gần đây nhất trên tạp chí Giáo dục số 157 (kì 1-3/2007), PGS.TS Đỗ Hương Trà có bài

viết: “Dạy học dự án và tiến trình thực hiện” [21] Bài viết đã đưa ra cơ sở tiếp cận dự

án và nêu lên tiến trình thực hiện DHDA Tuy nhiên, những bài nghiên cứu này chưa tập trung vào chủ đề cụ thể còn tản mạn ở nhiều khía cạnh của DHDA

Một số năm gần đây, một số cơ sở đào tạo đã bước đầu quan tâm đến PPDH này Với những ưu điểm vượt trội, DHDA đã đang thu hút nhiều nhà nghiên cứu và DHDA được đề cập nhiều hơn trong các tài liệu tiếng Việt Với sự tăng cường hợp tác quốc tế, DHDA đã được tăng cường giới thiệu và sử dụng ở Việt Nam thông qua các DA đào

tạo bồi dưỡng GV như các chương trình: “Dạy học cho tương lai” của Intel (Intel Teach

to the Future), “Đưa kĩ năng CNTT vào dạy học” (Partner in leaning) của Microsoft hoặc

“Ứng dụng CNTT trong dạy học” (ICT in Education) do UNESCO tổ chức đã đề ra mục đích chính là giúp GV biết sử dụng máy vi tính, tài liệu trên internet để phát triển trí tưởng tượng của HS, dẫn dắt HS tới phương pháp học tập hiệu quả trên cơ sở của DHDA

Cuối năm 2013, trong đề án “Đổi mới căn bản, toàn diện Giáo dục và Đào tạo” của Bộ Giáo dục và Đào tạo đã nêu rõ cần xây dựng chương trình Giáo dục phổ thông theo hướng tiếp cận năng lực, tức là tập trung vào các năng lực cần có của mỗi người học Chương trình tiếp cận theo hướng này chủ trương giúp HS không chỉ biết học thuộc, ghi nhớ mà còn phải biết làm thông qua các hoạt động cụ thể, sử dụng những tri thức học được để giải quyết các tình huống do cuộc sống đặt ra Để đạt được mục tiêu này,

GV phải đổi mới phương pháp dạy học, tăng cường sử dụng các phương pháp dạy học tích cực, trong đó có DHDA

Bên cạnh đó, rất nhiều tác giả có các bài báo, công trình liên quan đến DHDA

Hai tác giả TS Nguyễn Văn Cường và TS Nguyễn Thị Diệu Thảo có bài viết: “Dạy học dự án- một phương pháp có chức năng kép trong đào tạo giáo viên” đã tiếp cận

phương pháp DHDA từ góc độ lý luận và đã nêu được vai trò của phương pháp này đối với việc nâng cao hiệu quả dạy học của GV

Trên tạp chí Giáo dục số 157 (kì 1-3/2007), PGS.TS Đỗ Hương Trà có bài viết:

“Dạy học dự án và tiến trình thực hiện” đã đưa ra cơ sở tiếp cận dự án và nêu lên tiến

trình chi tiết thực hiện DHDA Đặc biệt, trong tài liệu Dự án Việt Bỉ “Dạy và học tích cực – Một số phương pháp và kĩ thuật dạy học” đã giới thiệu rất chi tiết về DHDA, bao

gồm các bước thực hiện, tiêu chí đánh giá, [4]

Ngoài ra, cũng có nhiều công trình luận văn thạc sỹ nghiên cứu về vấn đề này: Tác giả Nguyễn Thị Hường đã đưa ra hướng dẫn thực tế cho giáo viên trong việc

tổ chức các hoạt động dạy học dự án trong phần Sinh thái học, chương trình Sinh học

lớp 12 thông qua luận văn thạc sỹ Tổ chức dạy học dự án phần Sinh thái học Sinh học lớp 12 – THPT [23]

Tác giả Nguyễn Thị Ngân đã cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn vững chắc cho việc ứng dụng kỹ năng lập sơ đồ nhằm hình thành năng lực học tập trong giảng dạy Sinh

học, giúp nâng cao chất lượng học tập ở bậc THPT trong luận văn thạc sĩ Hình thành năng lực học tập Sinh học 10 - THPT, thông qua rèn luyện kĩ năng lập sơ đồ hệ thống hóa kiến thức [31]

Nguyễn Hồng Nhung (2013), Phát triển năng lực học tập cho học sinh bằng sử dụng dạy học dự án trong dạy học phần ba Sinh học Vi sinh vật – Sinh học 10, THPT,

Luận văn thạc sỹ, Đại học Giáo dục – Đại học Quốc gia Hà Nội đã nói đến phương pháp

tổ chức dạy học dự án để phát triển năng lực cho học sinh [32]

Nguyễn Thị Hương (2013), Vận dụng phương pháp dạy học dự án để dạy học chuyên đề về giáo dục môi trường cho sinh viên ngành giáo dục Tiểu học, Luận văn

thạc sĩ khoa học giáo dục, ĐHSP Hà Nội, Hà Nội [5]

Hà Thị Thúy (2015), Tổ chức dạy học dự án sinh học 10 THPT góp phần nâng cao năng lực tự học cho học sinh, Luận án tiến sĩ khoa học giáo dục, ĐHSP Hà Nội,

Hà Nội [6]

8.3 Tiểu kết tổng quan tình hình nghiên cứu

Ở phần tổng quan, chúng tôi đã tìm hiểu về tình hình nghiên cứu dạy học dự án

ở trong và ngoài nước, đã phân tích các công trình một cách cụ thể chi tiết Qua đó nhận thấy, DHDA không phải là một vấn đề mới mẻ đối với ngành Giáo dục ở trong nước cũng như thế giới Tuy nhiên, chưa có công trình nào đi sâu nghiên cứu cơ sở lý thuyết cũng như các biện pháp phát triển năng lực tìm hiểu tự nhiên nội dung Sinh sản ở sinh vật môn KHTN 7 thông qua phương pháp DHDA Do vậy, việc tìm hiểu về tổ chức

DHDA phần Sinh sản ở sinh vật – KHTN 7 nhằm phát triển năng lực học tập cho HS là rất cần thiết

9 Đóng góp mới của đề tài

Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ có những điểm mới sau:

- Xây dựng một số dự án dạy học nội dung chương “Sinh sản ở sinh vật” trong môn KHTN lớp 7

- Xác định tiêu chí đánh giá năng lực tìm hiểu tự nhiên của HS và xây dựng bộ công cụ đánh giá năng lực tìm hiểu tự nhiên thông qua dạy hoc dự án

10 Cấu trúc của đề án

Ngoài phần phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, đề án được bố cục thành

3 chương như sau:

- Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của đề tài

- Chương 2: Tổ chức dạy học dự án trong dạy học chương “Sinh sản ở sinh vật”

môn Khoa học tự nhiên 7

- Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI

1.1 Cơ sở lí luận của đề tài

1.1.1 Dạy học dự án

1.1.1.1 Khái niệm dạy học dự án

Dạy học dự án là một cách tiếp cận dạy học dựa trên việc học sinh tham gia vào quá trình học thông qua các dự án thực tế, có mục tiêu rõ ràng và liên quan mật thiết đến các tình huống hoặc vấn đề trong cuộc sống Trong dạy học dự án, học sinh trở thành trung tâm, là người chủ động tìm hiểu, khám phá, và giải quyết vấn đề, thay vì chỉ tiếp thu kiến thức một cách thụ động

Dạy học dự án không chỉ tập trung vào việc truyền đạt kiến thức mà còn phát triển các kỹ năng cần thiết như tư duy phản biện, kỹ năng làm việc nhóm, giao tiếp, và khả năng quản lý thời gian

Điểm đặc trưng của phương pháp này là giáo dục khuyến khích học sinh học thông qua trải nghiệm, khám phá, và giải quyết các vấn đề cụ thể trong cuộc sống, giúp học sinh trở thành người chủ động trong quá trình học tập, giáo viên đóng vai trò là người hướng dẫn và hỗ trợ Kết quả cuối cùng của một dự án thường là một sản phẩm, bài thuyết trình, hoặc một giải pháp cho một vấn đề cụ thể, tạo ra giá trị thực tế và có thể áp dụng được trong cuộc sống

Theo PGS.TS Đỗ Hương Trà đã đưa ra khái niệm: “Dạy học dự án là một hình thức học tập theo hướng kiến tạo, trong đó học sinh chủ động tiếp cận các kiến thức và

kỹ năng thông qua việc tham gia vào các dự án mang tính thực tiễn và ứng dụng cao Dạy học dự án giúp học sinh phát triển toàn diện cả về kiến thức, kỹ năng và thái độ, thông qua việc tiếp cận các vấn đề phức hợp và thực tiễn trong cuộc sống.” [5]

1.1.1.2 Đặc điểm của dạy học dự án

Dạy học dự án có những đặc điểm nổi bật giúp phân biệt với các phương pháp dạy học khác, theo các tác giả Bernd Meier, Nguyễn Văn Cường, Nguyễn Thị Diệu Thảo [9], [18], DHDA có các đặc điểm chính dưới đây:

- Lấy học sinh làm trung tâm: Học sinh tự khám phá kiến thức thông qua việc

thực hiện các dự án cụ thể Vai trò của giáo viên là hỗ trợ, định hướng và cung cấp phản hồi hơn là truyền đạt kiến thức

- Học tập dựa trên vấn đề thực tế: Các dự án thường liên quan đến những vấn đề

thực tiễn trong cuộc sống, qua đó học sinh có cơ hội ứng dụng kiến thức vào việc giải quyết các tình huống cụ thể, nâng cao tính thực tiễn của việc học

- Phát triển năng lực toàn diện: Tiếp cận dạy học này không chỉ nhắm đến việc

truyền đạt kiến thức mà còn phát triển các kỹ năng quan trọng như làm việc nhóm, tư duy phản biện, giao tiếp, và kỹ năng giải quyết vấn đề

- Tích hợp kiến thức liên môn: Các dự án thường liên quan đến nhiều lĩnh vực

kiến thức khác nhau, giúp học sinh kết nối và ứng dụng kiến thức từ nhiều môn học để giải quyết một vấn đề phức tạp

- Quá trình học tập linh hoạt và sáng tạo: Học sinh có thể tự do lựa chọn cách

tiếp cận, phương pháp và cách tổ chức thực hiện dự án, từ đó phát triển khả năng sáng tạo và tư duy linh hoạt

- Kết quả học tập đa dạng: Thay vì chỉ kiểm tra qua bài thi viết, dạy học dự án

đánh giá kết quả học tập thông qua nhiều hình thức khác nhau như sản phẩm cuối cùng của dự án, bài thuyết trình, báo cáo, và quá trình làm việc nhóm Điều này giúp đánh giá toàn diện cả về kiến thức lẫn kỹ năng của học sinh

- Gắn kết giữa lý thuyết và thực tiễn: Một đặc điểm quan trọng của dạy học dự

án là khả năng kết nối giữa lý thuyết và thực tiễn Học sinh không chỉ học những kiến thức lý thuyết mà còn có cơ hội áp dụng ngay vào các tình huống thực tiễn, từ đó giúp củng cố và mở rộng hiểu biết của họ

- Đánh giá liên tục và đa chiều: Quá trình đánh giá trong dạy học dự án không

chỉ diễn ra vào cuối dự án mà còn được thực hiện liên tục trong suốt quá trình thực hiện Học sinh được phản hồi thường xuyên từ giáo viên và bạn bè, giúp họ điều chỉnh và cải thiện quá trình làm việc Đánh giá cũng bao gồm tự đánh giá, đánh giá chéo giữa các học sinh và đánh giá của giáo viên

- Khả năng tùy biến và cá nhân hóa: Mỗi học sinh hoặc nhóm học sinh có thể có

cách tiếp cận riêng đối với một dự án, tùy theo sở thích, năng lực và kinh nghiệm của mình Điều này cho phép học sinh phát triển khả năng học tập theo cách riêng và tối ưu hóa tiềm năng của bản thân

Tóm lại, dạy học dự án, với vai trò là một tiếp cận dạy học, tạo ra một môi trường học tập kích thích sự tò mò, giúp học sinh phát triển kỹ năng học tập suốt đời, và tăng cường sự liên kết giữa kiến thức lý thuyết và ứng dụng thực tiễn

1.1.1.3 Quy trình dạy học dự án

Theo PGS.TS Đỗ Hương Trà, tiến trình DHDA gồm các pha: chuẩn bị, thực hiện

và khai thác một cách sư phạm các hoạt động HS thực hiện trong quá trình tương tác giữa họ và đặc biệt là tương tác với mạng tin học Mỗi một pha dẫn đến một kết quả xác định Kết quả của giai đoạn đầu tiên là một kế hoạch; của giai đoạn thứ hai là một hoặc nhiều sản phẩm và ở giai đoạn thứ ba, kết quả là sản phẩm của tri thức tập thể của lớp học [10]

Hình 1.1 Sơ đồ quy trình DHDA trong dạy học (theo PGS.TS Đỗ Hương Trà)

Quy trình dạy học dự án theo PGS.TS Đỗ Hương Trà được tổ chức thành các giai đoạn và các pha cụ thể, nhằm giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách có hệ thống và logic Các giai đoạn này là sự kết hợp của việc lập kế hoạch, thực hiện và đánh giá dự

án, giúp học sinh phát triển tư duy độc lập và kỹ năng giải quyết vấn đề Dưới đây là quy trình theo các giai đoạn và các pha mà PGS.TS Đỗ Hương Trà đã đề xuất:

Giai đoạn 1: Chuẩn bị dự án

- Xác định mục tiêu của dự án: Sau khi hình thành ý tưởng, GV xác định mục

tiêu DA, bao gồm: mục tiêu về kiến thức và năng lực

- Xây dựng bộ câu hỏi định hướng: Bước quan trọng nhất của việc thiết kế DA

là xây dựng bộ câu hỏi định hướng Nó giúp HS tập trung vào những hoạt động học tập chủ yếu Thông qua những câu hỏi gợi ý, có tính mở, buộc HS phải tư duy về những vấn đề cần phải giải quyết Có 3 dạng câu hỏi định hướng: câu hỏi khái quát, câu hỏi bài học, câu hỏi nội dung

+ Câu hỏi khái quát: là yếu tố trọng tâm của DHDA, có đặc điểm là xuất hiện một cách tự nhiên thông qua người học và môn học, dẫn đến những câu hỏi quan trọng khác Câu hỏi khái quát gợi mở hướng nghiên cứu, mở rộng vấn đề, khuyến khích thảo luận, đặt nền tảng cho các câu hỏi tiếp theo Học sinh có thể đưa ra nhiều câu trả lời khác nhau, nhưng không có câu trả lời duy nhất đúng

+ Câu hỏi bài học: là câu hỏi có liên quan trực tiếp đến dự án, hỗ trợ và phát triển câu hỏi khái quát, hướng HS vào một chủ đề hoặc bài học cụ thể Câu hỏi bài học có đặc điểm là đưa ra những chỉ dẫn liên quan đến chủ đề và môn học cụ thể đối với câu

hỏi khái quát, không có câu trả lời đúng duy nhất, được thiết kế nhằm khuyến khích và duy trì hứng thú của học sinh Câu hỏi khái quát và câu hỏi bài học là một thể thống nhất, không thể tách rời, chúng đều có chung mục đích là: định hướng cho việc học, khuyến khích người học, hướng dẫn người học khám phá những ý tưởng cần thiết

+ Câu hỏi nội dung: là những câu hỏi cụ thể, đòi hỏi các yêu cầu về nội dung kiến thức, về kĩ năng Câu hỏi nội dung liên quan đến định nghĩa, sự nhận biết và thông tin

có tính tổng quát, tương tự như các câu hỏi trong các bài kiểm tra Chúng hỗ trợ câu hỏi khái quát và câu hỏi bài học Câu hỏi nội dung có câu trả lời cụ thể, rõ ràng, thuộc loại câu “đóng”

Pha 1 Quan sát thực tiễn vấn đề cần tìm hiểu

Đây là bước khởi đầu quan trọng nhằm định hướng dự án và giúp học sinh nhận diện, phân tích vấn đề từ cuộc sống thực tế Học sinh được khuyến khích quan sát cuộc sống xung quanh để nhận ra những vấn đề cần giải quyết hoặc những khía cạnh mà họ cảm thấy có thể phát triển, cải thiện Việc quan sát có thể diễn ra trong môi trường học tập, gia đình, cộng đồng hoặc bất kỳ lĩnh vực nào liên quan đến chủ đề dự án

Sau quá trình quan sát, học sinh cần xác định cụ thể vấn đề cần tìm hiểu hoặc giải quyết Đây là bước quan trọng giúp dự án có mục tiêu rõ ràng Giáo viên có thể hỗ trợ học sinh bằng cách đặt câu hỏi gợi mở để giúp họ suy nghĩ và nhận diện vấn đề từ thực tiễn

Dựa trên kết quả quan sát và thu thập thông tin, học sinh sẽ xác định rõ ràng mục tiêu của dự án Mục tiêu cần phải cụ thể, có tính thực tiễn, và có khả năng thực hiện trong thời gian dự án

Pha 2 Phát biểu vấn đề

Ở pha này, học sinh sẽ chính thức đưa ra vấn đề cần giải quyết hoặc tìm hiểu trong dự án Dựa trên những thông tin thu thập được từ pha quan sát thực tiễn (Pha 1), học sinh cần tổng hợp và hệ thống hóa lại các dữ liệu liên quan đến vấn đề Việc này giúp các em có cái nhìn toàn diện hơn về những khía cạnh cụ thể của vấn đề cần giải quyết

Sau khi đã có thông tin đủ chi tiết, học sinh phát biểu vấn đề một cách rõ ràng và

cụ thể Vấn đề này cần phải có tính thực tiễn, khả thi và gắn kết với các mục tiêu của dự

án

Pha 3 Đề xuất giải pháp, lựa chọn chủ đề

Dựa trên vấn đề đã phát biểu ở pha trước, học sinh cần đề xuất một loạt các giải pháp khả thi để giải quyết vấn đề Những giải pháp này có thể xuất phát từ các ý tưởng sáng tạo của học sinh hoặc từ những nghiên cứu, tham khảo thực tiễn

Sau khi đề xuất các giải pháp, học sinh cần tiến hành phân tích tính khả thi của từng giải pháp Việc phân tích này giúp học sinh hiểu rõ các mặt tích cực và tiêu cực của mỗi giải pháp, từ đó xác định được giải pháp tốt nhất và phù hợp với tình hình thực

tế Giải pháp này sẽ trở thành trọng tâm của dự án và định hình các hoạt động cụ thể

trong các pha tiếp theo Chủ đề đã lựa chọn phải phản ánh rõ ràng mục tiêu và giải pháp

đã chọn, đồng thời thu hút sự hứng thú và cam kết của học sinh

Pha 4 Xây dựng kế hoạch cho dự án

Dựa trên giải pháp và chủ đề đã chọn, học sinh tiến hành xây dựng các hoạt động

cụ thể trong dự án, bao gồm các hoạt động chi tiết, phân bổ thời gian, phân chia nhiệm

vụ và xác định nguồn lực Học sinh có thể đảm bảo rằng dự án sẽ được thực hiện một cách suôn sẻ và hiệu quả Sự hướng dẫn từ giáo viên đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng và đảm bảo rằng kế hoạch khả thi và gắn kết chặt chẽ với mục tiêu của dự

án Việc lập kế hoạch phải rõ ràng và cụ thể, giúp học sinh biết được họ cần phải làm gì

ở mỗi giai đoạn thông qua các hồ sơ học tập

Giai đoạn 2: Thực hiện dự án

Pha 5: Triển khai các hoạt động thực hiện dự án

- Thu thập thông tin:

Học sinh cần tìm kiếm và xác định các nguồn thông tin có thể hỗ trợ cho dự án của mình, bao gồm:

+ Sách và tài liệu: Sử dụng thư viện trường hoặc các nguồn tài liệu điện tử + Internet: Tìm kiếm thông tin qua các trang web uy tín, bài viết, nghiên cứu khoa học, hoặc blog chuyên ngành

+ Phỏng vấn và khảo sát: Tiến hành phỏng vấn các chuyên gia, giáo viên hoặc người có kinh nghiệm liên quan đến chủ đề dự án

Mỗi mảng thông tin thu thập được cần phải gắn liền với mục tiêu của dự án, giúp giải quyết các câu hỏi chính hoặc đưa ra các kết luận hợp lý Các thông tin được chọn lọc và sắp xếp một cách logic sẽ là cơ sở để học sinh đưa ra nhận định, so sánh, đối chiếu và lập luận thuyết phục

Thông tin được sử dụng trong dự án phải đảm bảo tính chính xác, khoa học, có nguồn gốc rõ ràng và đáng tin cậy Điều này giúp đảm bảo chất lượng và uy tín của sản phẩm dự án

- Xây dựng sản phẩm

+ Xác định hình thức sản phẩm: Sản phẩm của dự án có thể đa dạng về hình thức: báo cáo, bài thuyết trình, mô hình, video, sơ đồ, poster, ứng dụng, hoặc một sản phẩm thực tế khác Hình thức sản phẩm phải phù hợp với mục tiêu của dự án, đồng thời phản ánh rõ ràng nội dung và các vấn đề mà dự án muốn giải quyết Đôi khi, dự án có thể yêu cầu sản phẩm phải là sự kết hợp của nhiều hình thức (ví dụ: vừa có báo cáo văn bản vừa

có video minh họa hoặc mô hình thực tế)

+ Việc xây dựng sản phẩm đòi hỏi học sinh áp dụng kiến thức liên môn đã học trong quá trình nghiên cứu và thực hiện dự án Các môn học khác nhau sẽ góp phần bổ sung cho sản phẩm cuối cùng Kỹ năng mềm như tư duy sáng tạo, giải quyết vấn đề, làm việc nhóm, thuyết trình và trình bày thông tin đều cần thiết trong việc thiết kế và phát triển sản phẩm

+ Kiểm tra và chỉnh sửa: Sản phẩm cần được kiểm tra kỹ lưỡng về mặt nội dung, hình thức và tính thực tiễn trước khi hoàn thiện Quá trình chỉnh sửa là cơ hội để các thành viên cải thiện và nâng cao chất lượng sản phẩm, đảm bảo sản phẩm phản ánh đầy

đủ ý tưởng và kiến thức đã học

- Chuẩn bị báo cáo, công bố sản phẩm

+ Theo dõi tiến độ: Giáo viên và học sinh cùng theo dõi tiến độ dự án để đảm bảo rằng các nhiệm vụ được thực hiện đúng kế hoạch Nếu có khó khăn hoặc trục trặc trong quá trình thực hiện, cần có sự điều chỉnh linh hoạt để hoàn thành dự án

+ Điều chỉnh và giải quyết phát sinh: Trong quá trình thực hiện, có thể xuất hiện các vấn đề phát sinh hoặc những thay đổi so với kế hoạch ban đầu Giáo viên và học sinh cùng thảo luận để điều chỉnh phương pháp, cách tiếp cận hoặc thay đổi kế hoạch nếu cần thiết

+ Chuẩn bị báo cáo và sản phẩm cuối cùng: Học sinh tổng hợp kết quả đã đạt được từ quá trình thực hiện dự án và chuẩn bị các sản phẩm cuối cùng, có thể là bài báo cáo, mô hình, video hoặc các hình thức trình bày khác tùy theo tính chất của dự án

Pha 6: Báo cáo và trình bày sản phẩm

+ Học sinh trình bày kết quả của dự án trước lớp hoặc một hội đồng đánh giá, giải thích quá trình thực hiện, cách tiếp cận và các giải pháp đã đề xuất Đây là cơ hội

để học sinh phát triển kỹ năng thuyết trình, giao tiếp, và tự tin trước đám đông

Giai đoạn 3: Đánh giá dự án

Pha 7: Đánh giá dự án

+ Đánh giá quá trình thực hiện dự án: Giáo viên đánh giá dự án dựa trên quá trình thực hiện, sản phẩm cuối cùng và mức độ tham gia của học sinh Đánh giá không chỉ

dựa trên kết quả mà còn quan tâm đến quá trình học tập, sự hợp tác trong nhóm, và sự sáng tạo của học sinh

+ Tự đánh giá: Học sinh tự đánh giá dựa trên những gì mình đã thực hiện, so sánh với mục tiêu đề ra ban đầu và rút kinh nghiệm cho các dự án tiếp theo

+ Phản hồi của giáo viên: Giáo viên đưa ra nhận xét, đánh giá chi tiết về quá trình học tập, kết quả dự án, những điểm mạnh và những điểm cần cải thiện của học sinh Quá trình này giúp học sinh nhận thức được sự phát triển của bản thân và có những định hướng học tập tiếp theo

1.1.2 Năng lực tìm hiểu thế giới tự nhiên

1.1.2.1 Khái niệm năng lực

Theo Từ điển Tiếng Việt do Hoàng Phê (chủ biên) thì năng lực có thể được hiểu

theo hai nét nghĩa: “Một là chỉ một khả năng, điều kiện tự nhiên có sẵn để thực hiện một hoạt động nào đó Hai là một phẩm chất tâm sinh lí tạo cho con người có khả năng để hoàn thành một hoạt động nào đó có chất lượng cao.” [25]

Theo quan niệm của chương trình giáo dục phổ thông của Quebec (Canada) thì:

“Năng lực là sự kết hợp một cách linh hoạt và có tổ chức kiến thức, kĩ năng với thái độ, tình cảm, giá trị, động cơ cá nhân… nhằm đáp ứng hiệu quả một yêu cầu phức hợp của hoạt động trong bối cảnh nhất định.” [21]

Còn theo GS.TS Nguyễn Công Khanh lại định nghĩa: “Năng lực là khả năng cá

nhân có thể huy động một cách hợp lý và linh hoạt các kiến thức, kỹ năng, thái độ và các yếu tố khác để thực hiện thành công các nhiệm vụ hay giải quyết các vấn đề trong các tình huống khác nhau của đời sống.” [24]

1.1.2.2 Khái niệm năng lực tìm hiểu thế giới tự nhiên

Theo Chương trình giáo dục phổ thông môn KHTN 2018: “Năng lực tìm hiểu tự nhiên là một trong ba năng lực đặc thù cần hình thành và phát triển cho HS trong dạy học môn Khoa học tự nhiên ở trường THCS; là khả năng thực hiện được một số kĩ năng

cơ bản để tìm hiểu, giải thích sự vật, hiện tượng trong tự nhiên và đời sống; chứng minh được các vấn đề trong thực tiễn bằng các dẫn chứng khoa học.” [tr37, 12]

1.1.2.3 Các tiêu chí và biểu hiện của năng lực tìm hiểu tự nhiên

Năng lực THTN bao gồm 6 tiêu chí: Đề xuất vấn đề, đặt câu hỏi cho vấn đề; Đưa

ra phán đoán và xây dựng giả thuyết; Lập kế hoạch và thực hiện kế hoạch kiểm chứng giả thuyết; Viết, trình bày báo cáo, thảo luận, ra quyết định và đề xuất ý kiến Mỗi tiêu chí lại có những biểu hiện cụ thể ở bảng 1.2 [12]

Bảng 1.1 Các tiêu chí và biểu hiện các tiêu chí của năng lực THTN

1 Đề xuất vấn đề, đặt

câu hỏi cho vấn đề

- Nhận ra được vấn đề từ việc quan sát hiện tượng thực tiễn

- Đặt được câu hỏi liên quan đến vấn đề

- Phân tích vấn đề để nêu được phán đoán

2 Đưa ra phán đoán và

xây dựng giả thuyết

- Xây dựng và phát biểu được giả thuyết cần tìm hiểu

3 Lập kế hoạch thực

hiện

- Lựa chọn được phương pháp thích hợp: quan sát, thực nghiệm, điều tra,…

- Lập được kế hoạch triển khai tìm hiểu

4 Thực hiện kế hoạch -Thu thập, lưu giữ được dữ liệu từ kết quả làm TN

- Đánh giá được kết quả dựa trên phân tích, xử lí các dữ liệu bằng các tham số thống kê đơn giản

- So sánh kết quả với giả thuyết, giải thích, rút ra được kết luận

5 Viết, trình bày báo

cáo và thảo luận

- Sử dụng được ngôn ngữ, hình vẽ, biểu bảng để biểu đạt quá trình và kết quả TN

- Viết được báo cáo sau quá trình làm TN

- Báo cáo rõ ràng kết quả TN

- Hợp tác được với đối tác bằng thái độ lắng nghe tích cực

và tôn trọng quan điểm, ý kiến đánh giá do người khác đưa

ra để tiếp thu tích cực và giải trình Phản biện, bảo vệ kết quả tìm hiểu một cách thuyết phục

6 Ra quyết định và đề

xuất ý kiến

Đưa ra được quyết định và đề xuất ý kiến xử lí cho vấn đề

đã tìm hiểu

1.2 Cơ sở thực tiễn của đề tài

1.2.1 Khảo sát thực trạng dạy học dự án trong môn KHTN 7 tại trường THCS 1.2.1.1 Mục đích khảo sát

- Thu thập thông tin về thực trạng dạy học dự án trong môn KHTN 7 tại các trường THCS hiện nay trên địa bàn thành phố Đà Nẵng

- Khảo sát để đánh giá, đưa ra các biện pháp khắc phục khó khăn trong quá trình dạy học dự án môn KHTN 7

1.2.1.2 Nội dung khảo sát

- Khảo sát 87 GV trên địa bàn thành phố Đà Nẵng về thực trạng tổ chức dạy học

dự án trong môn KHTN 7 tại các trường THCS

- Khảo sát 367 HS trường THCS Kim Đồng, Hải Châu, Đà Nẵng về hứng thú của

học sinh đối với môn KHTN và những nguyện vọng đối với môn học này

1.2.1.3 Địa bàn và đối tượng khảo sát

- Khảo sát GV dạy môn KHTN 7 và HS lớp 7 tại một số trường THCS trên địa bàn thành phố Đà Nẵng

1.2.1.4 Phương pháp và công cụ khảo sát

- Phương pháp điều tra khảo sát

- Công cụ khảo sát: Phiếu khảo sát ý kiến GV, phiếu khảo sát ý kiến HS

- Về nội dung khảo sát: Chúng tôi thực hiện khảo sát về thực trạng dạy học trên lớp và việc tổ chức dạy học dự án trong dạy học môn Khoa học tự nhiên ở một số trường THCS trên địa bàn, thông qua 87 phiếu điều tra, chúng tôi nhận thấy:

+ Đa số các thầy cô giáo tham gia khảo sát đều biết về khái niệm của dạy học dự

án (89,7%) Trong đó, có 35 giáo viên chưa từng trực tiếp tổ hay tham gia tổ chức dạy học dự án (40,2%), có 27 giáo viên đã tham gia hỗ trợ tổ chức dạy học dự án (31%), còn lại chỉ có 25 giáo viên (28,7%) đã trực tiếp tổ chức dạy học dự án trong môn Khoa hoc

Tỉ lệ phần trăm (%)

Đã tham gia với tư

Hình 1.2 Biểu đồ mức độ tổ chức dạy học dự án trong môn KHTN

+ Khó khăn lớn nhất của giáo viên gặp phải khi tổ chức dạy học dự án đó là thiếu

cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ các dự án thí nghiệm (77%), thiếu nguồn tài liệu phù hợp (75,9%) và học sinh thiếu kỹ năng tự học và tự nghiên cứu (65,5%)

Hình 1.3 Biểu đồ đánh giá các khó khăn gặp phải khi tổ chức dạy học dự án

+ Tần suất tổ chức nghiên cứu, bồi dưỡng về dạy học dự án cho giáo viên của nhà trường còn hạn chế, do đó phần lớn các giáo viên chưa nắm được phương pháp tổ chức như thế nào cho hiệu quả

Bảng 1.3 Tần suất tổ chức nghiên cứu, bồi dưỡng về dạy học dự án cho giáo

viên của nhà trường

Mức độ tổ chức Tổng số phiếu

khảo sát

Tổng số phiếu trả lời

Tỉ lệ phần trăm (%)

Hình 1.4 Biểu đồ tần suất tổ chức nghiên cứu, bồi dưỡng về dạy học dự án cho

giáo viên của nhà trường

+ Các thầy cô vẫn chủ yếu sử dụng các phương pháp dạy học truyền thống là thuyết trình và vấn đáp, các phương pháp dạy học tích cực vẫn chưa được áp dụng nhiều + Chủ đề Sinh sản ở sinh vật – Khoa học tự nhiên 7 theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018 được bổ sung rất nhiều kiến thức mới và hiện đại, có nhiều kiến thức liên quan đến thực tiễn nên GV lựa chọn phương pháp dạy học dự án để tổ chức cho chủ

đề này tương đối cao (33,3%) Hơn nữa, đây là phần kiến thức tương đối khó, học sinh thường khó tiếp thu và lưu giữ những kiến thức này Vì vậy, khi dạy học phần này đòi hỏi phải lựa chọn phải lựa chọn phương pháp dạy học phù hợp để giúp học sinh hình thành, khắc sâu kiến thức một cách chủ động, nâng cao hiệu quả học tập

+ Đa phần các thầy cô lựa chọn phương pháp đánh giá qua bài kiểm tra (93,1%)

để đánh giá năng lực tìm hiểu tự nhiên trong dạy học dự án

+ Các thầy cô giáo biết đến phương pháp dạy học dự án chủ yếu thông qua các nguồn tài liệu tham khảo và đồng nghiệp Chính vì vậy đa số GV mong muốn được tập huấn giảng dạy theo phương pháp này một cách bài bản để có thể áp dụng nhuần nhuyễn vào quá trình dạy học với mức độ quan tâm khá cao (90,8%) Đồng thời mong muốn nhà trường cung cấp đầy đủ phương tiện, thiết bị, tài liệu học tập, và hỗ trợ các dự án, các kế hoạch bài dạy tổ chức dạy học dự án tham khảo; tạo cơ hội đề thầy cô kết nối và chia sẻ kinh nghiệm với các đồng nghiệp, chuyện gia và cộng đồng giáo dục về DHDA

1.2.2.2 Tình hình học tập và phương pháp học tập của học sinh ở trường THCS Kim Đồng, quận Hải Châu, thành phố Đà Nẵng

Qua 367 phiếu khảo sát của học sinh lớp 7 của trường THCS Kim Đồng, Hải Châu, Đà Nẵng đã cho các kết quả như sau:

Bảng 1.4 Mức độ hứng thú của HS đối với các phương pháp giảng dạy ở lớp

Mức độ hứng thú đối với môn

KHTN

Tổng số phiếu điều tra

Tổng số phiếu trả lời

Phần trăm (%)

Bảng 1.5 Mức độ hứng thú của HS đối với các phương pháp giảng dạy ở lớp

Mức độ hứng thú Tổng số phiếu

điều tra

Tổng số phiếu trả lời

Phần trăm (%)

Giảng dạy truyền thống (giáo viên

Dạy học qua dự án 367 197 53.68

Bảng 1.6 Mức độ hứng thú của HS đối với dạy học dự án trong môn KHTN

Mức độ hứng thú đối

với dạy học dự án

Tổng số phiếu điều tra

Tổng số phiếu trả lời

Phần trăm (%)

1.3 Tiểu kết chương 1

Ở chương 1, chúng tôi đã tập trung phân tích cơ sở lý luận và cơ sở thưc tiễn của

đề tài Trong đó, chúng tôi đã đưa ra một số khái niệm được dùng trong đề án, hệ thống các luận điểm khoa học chuyên môn làm căn cứ khoa học cho đề tài Bên cạnh đó, trong chương 1 cũng thể hiện rõ thực trạng về hứng thú và phương pháp học tập của HS lớp

7 trường THCS Kim Đồng (quận Hải Châu, thành phố Đà Nẵng) hiện nay cùng thực trạng vận dụng DHDA của GV trong dạy học môn Khoa học tự nhiên tại một số trường THCS hiện nay

Dựa trên cơ sở lý luận và thực tiễn cho thấy, việc tổ chức dạy học dự án trong chủ đề Sinh sản ở sinh vật – Khoa học tự nhiên 7 nhằm phát triển năng lực tìm hiểu tự nhiên là khả thi

CHƯƠNG 2 THIẾT KẾ CÁC DỰ ÁN HỌC TẬP TRONG DẠY HỌC CHƯƠNG “SINH SẢN Ở SINH VẬT” – KHOA HỌC TỰ NHIÊN 7

2.1 Phân tích nội dung chương “Sinh sản ở sinh vật” – KHTN 7

Chương “Sinh sản ở sinh vật” trong chương trình Khoa học Tự nhiên lớp 7 theo

bộ sách “Kết nối tri thức” đề cập đến các kiến thức cơ bản về quá trình sinh sản của sinh vật Nội dung chính của chương này nhằm giúp học sinh hiểu rõ các hình thức sinh sản của sinh vật, từ đó nhận thức được vai trò quan trọng của quá trình sinh sản trong duy trì sự sống và đa dạng sinh học

Ngoài ra, nội dung chương trình còn trang bị cho học sinh những kiến thức nền tảng về quá trình sinh sản ở sinh vật Nội dung này giúp học sinh hiểu rõ hơn về tầm quan trọng của sinh sản trong tự nhiên, đồng thời kích thích tư duy về sự đa dạng sinh học và các ứng dụng của khoa học sinh sản trong thực tiễn

Bảng 2.1 Bảng yêu cầu cần đạt theo chương trình GDPT tổng thể 2018

Nội dung Yêu cầu cần đạt

Dự kiến một số nội dung có thể tổ chức dạy học dự án

ví dụ minh hoạ

– Dựa vào hình ảnh, phân biệt được các hình thức sinh sản vô tính ở động vật Lấy được ví dụ minh hoạ

– Nêu được vai trò của sinh sản vô tính trong thực tiễn

– Trình bày được các ứng dụng của sinh sản vô tính vào thực tiễn (nhân giống vô tính cây, nuôi cấy mô)

- Dự án “Tìm hiểu về ứng dụng của sinh sản vô tính (thiết kế Inforgraphics)” – Nêu được khái niệm sinh sản hữu

tính ở sinh vật Phân biệt được sinh sản vô tính và sinh

sản hữu tính

Nội dung Yêu cầu cần đạt

Dự kiến một số nội dung có thể tổ chức dạy học dự án

– Dựa vào sơ đồ mô tả được quá trình sinh sản hữu tính ở thực vật:

+ Mô tả được các bộ phận của hoa lưỡng tính, phân biệt với hoa đơn tính

+ Mô tả được thụ phấn; thụ tinh và lớn lên của quả

– Dựa vào sơ đồ (hoặc hình ảnh) mô

tả được khái quát quá trình sinh sản hữu tính ở động vật (lấy ví dụ ở động vật đẻ con và đẻ trứng)

– Nêu được vai trò của sinh sản hữu tính và một số ứng dụng trong thực tiễn

– Nêu được một số yếu tố ảnh hưởng đến sinh sản ở sinh vật và điều hoà, điều khiển sinh sản ở sinh vật

– Vận dụng được những hiểu biết về sinh sản hữu tính trong thực tiễn đời sống và chăn nuôi (thụ phấn nhân tạo, điều khiển số con, giới tính)

Giải thích được vì sao phải bảo vệ một số loài côn trùng thụ phấn cho cây

- Dự án “Thiết kế mô hình sách 3D về quá trình sinh sản của động vật”

- Dự án “Điều tra tình hình vận dụng những biện pháp điều khiển sinh sản ở thực vật và động vật trong thực tiễn đời sống tại địa phương”

Cơ thể sinh vật là

một thể thống nhất

– Dựa vào sơ đồ mối quan hệ giữa

tế bào với cơ thể và môi trường (tế bào – cơ thể – môi trường và sơ đồ quan hệ giữa các hoạt động sống:

trao đổi chất và chuyển hoá năng lượng – sinh trưởng, phát triển – cảm ứng – sinh sản) chứng minh

cơ thể sinh vật là một thể thống nhất

2.2 Quy trình thiết kế và tổ chức dạy học một số dự án tiêu biểu trong chương

“Sinh sản ở sinh vật”

2.2.1 Dự án 1: Thiết kế mô hình sách 3D về quá trình sinh sản của động vật

Dự án được xây dựng từ Bài 40: Sinh sản hữu tính ở sinh vật

2.2.1.1 Xây dựng bộ câu hỏi định hướng

- Câu hỏi khái quát: GV cho HS thảo luận dự án thông qua câu hỏi khái quát:

o Mô tả khái quát về quá trình sinh sản hữu tính ở động vật

- Câu hỏi bài học: Định hướng học sinh vào dự án:

o Vòng đời sinh sản hữu tính của động vật diễn ra qua những giai đoạn nào?

o Sự kết hợp giữa tinh trùng và trứng xảy ra ở đâu và như thế nào ở các loài động vật khác nhau?

o Nêu những ưu điểm của hình thức mang thai và sinh con ở động vật có vú so với hình thức đẻ trứng ở các động vật khác

o Phân biệt hình thức đẻ trứng và đẻ con ở động vật

4 câu hỏi bài học, GV định hướng HS vào dự án: Thiết kế mô hình sách 3D vòng đời sinh sản của động vật

- Câu hỏi nội dung:

+ Vòng đời sinh sản của động vật đẻ trứng:

o Làm thế nào mà các loài động vật đẻ trứng thụ tinh (bên trong hay bên ngoài) trước khi trứng được đẻ ra?

o Sau khi thụ tinh, trứng phát triển như thế nào trước khi được đẻ ra ngoài? + Vòng đời sinh sản của động vật đẻ con:

o Các loài động vật đẻ trứng có thụ tinh trong hay thụ tinh ngoài?

o Phôi thai trải qua những giai đoạn phát triển nào trước khi nở ra thành con non?

Bộ câu hỏi định hướng trên gợi ý HS vận dụng các kiến thức về sinh sản hữu tính

ở động vật, mô tả được quá trình sinh sản hữu tính ở động vật… HS đóng vai là nhà thiết kế sách, nhà nghiên cứu động vật,… để tìm hiểu về vòng đời sinh sản của động vật, qua đó giúp các em phát triển năng lực tìm hiểu thế giới tự nhiên

2.2.1.2 Xây dựng kế hoạch dạy học dự án chủ đề “Thiết kế mô hình sách 3D vòng đời sinh sản của động vật”

a Đối tượng nghiên cứu

GV giúp HS hiểu ý nghĩa của dự án mà các em đang thực hiện, giúp HS biết rằng các em có thể hoàn thành dự án dựa vào những hiểu biết và trải nghiệm quan sát thực tế của mình Đồng thời thông qua dự án này, các em có thể học thêm nhiều kiến thức về vòng đời sinh sản của các loài động vật khác nhau Thông qua đó, các em còn được trang bị thêm cho mình những kĩ năng mới: Lập kế hoạch, giao tiếp, phân tích, tổng hợp, báo cáo, thiết kế sản phẩm…

b Mục tiêu dự án

- Mô tả được quá trình sinh sản hữu tính ở động vật Kể tên được một số loài đẻ

trứng, đẻ con

- Vẽ và ghi chú được vòng đời của một số động vật đẻ trứng và đẻ con

c Chuẩn bị điều kiện thực hiện dự án

- Chuẩn bị của giáo viên

+ Kế hoạch tổ chức day học dự án: Thiết kế mô hình sách 3D vòng đời sinh sản

của động vật

+ Bảng hướng dẫn HS thực hiện dự án, sổ tay theo dõi dự án, phiếu đánh giá

Một số hình ảnh về sản phẩm dự án các khóa trước đã làm

- Chuẩn bị của học sinh

+ Giấy A4 cứng, bút màu, keo dán, bút, máy tính,

+ Nguồn tài liệu hỗ trợ: SGK KHTN lớp 7, các tài liệu GV hỗ trợ, sổ theo dõi dự

án, bảng phân công công việc,

- HS xem video/ quan sát đối tượng

Pha 2 Phát biểu vấn đề: Sau khi HS xem xong đoạn video ở pha 1, GV cho HS

thảo luận chung cả lớp Mục đích của pha này là hướng HS vào việc tìm hiểu về quá

trình sinh sản hữu tính ở động vật Vì vậy, câu hỏi khái quát đặt ra cho HS là: Mô tả

khái quát về quá trình sinh sản hữu tính ở động vật

“Mô tả khái quát về quá trình sinh sản hữu tính ở động vật.”

Thông qua kỹ thuật KWL để

HS chia sẻ ý kiến của mình

- HS vận dụng kiến thức đã học để tìm câu trả lời:

+ Sinh sản hữu tính ở hầu hết các loài động vật gồm ba giai đoạn nối tiếp nhau: hình thành giao tử, thụ tinh, phát triển phôi thành cơ thể mới

Pha 3 Đề xuất giải pháp, lựa chọn chủ đề: Pha này GV và HS đề xuất các ý

tưởng để HS lựa chọn dự án Sau đó phát biểu chủ đề dự án

200 trứng trong mỗi lần đẻ

Theo em, rùa biển đã trải qua những giai đoạn nào trong quá trình sinh sản của chúng?”

- GV dự kiến nguồn tài liệu

- Dự kiến chia lớp thành 4 nhóm, tương ứng với 4 dự

án Mỗi nhóm bầu 1 nhóm trưởng, 1 thư ký

+ Sự kết hợp giữa tinh trùng

và trứng xảy ra ở đâu và như thế nào ở các loài động vật khác nhau?

+ Nêu những ưu điểm của hình thức mang thai và sinh con ở động vật có vú so với hình thức đẻ trứng ở các động vật khác

+ Phân biệt hình thức đẻ trứng và đẻ con ở động vật

- Căn cứ vào chủ đề học tập, hướng dẫn của GV, HS tìm hiểu trả lời các câu hỏi bài học

Pha 4 Xây dựng kế hoạch dự án

Sau khi đã phân nhóm và lựa chọn DA, HS làm việc theo nhóm (GV chuyển cho các nhóm câu hỏi nội dung củatừng DA Mục đích của pha này là HS tập trung xây dựng

kế hoạch thực hiện DA của nhóm

- GV hướng dẫn các nhóm xác định sản phẩm thông qua câu hỏi :

+ Trong mỗi DA, cần thực hiện nhiệm vụ gì ?

- HS thảo luận, xác định các vấn đề cần nghiên cứu và sản phẩm trong dự án của nhóm mình :

+ Dự án tìm hiểu vòng đời sinh sản của động vật đẻ trứng :

o Sản phẩm : Mô hình sách 3D về vòng đời sinh sản của động vật đẻ trứng

+ Dự án tìm hiểu vòng đời sinh sản của động vật đẻ con :

o Sản phẩm : Mô hình sách 3D về vòng đời sinh sản của động vật đẻ con Xây dựng kế

hoạch dự án

- GV hướng dẫn các nhóm lập kế hoạch dự án

+ Lập bản kế hoạch học tập (thời gian biểu cụ thể cho các hoạt động, phương pháp, phân công công việc cho các thành viên ) + Thu thập tài liệu, thông tin + Thảo luận, xử lí thông tin Báo cáo kế

hoạch dự án của

nhóm

- GV yêu cầu các nhóm báo cáo kế hoạch thực hiện

dự án Ngoài ra, GV xây dựng lịch làm việc cụ thể với HS

- GV có thể gợi ý quá trình phân công công việc trong quá trình thực hiện dự án thiết kế sách 3D

- HS báo cáo với GV kế hoạch phân công công việc cho các thành viên của nhóm mình

- Lập thời gian biểu cụ thể

Xây dựng tiêu

chí đánh giá

- Các sản phẩm cần phải đáp ứng những tiêu chí gì?

- HS có thể dụng sơ đồ tư duy để thống kê các tiêu chí đánh giá sản phẩm và trình