Tuyên bố một người là Đã chết và hậu quả pháp lí liên hệ và phân tích một quyết Định thực tế của toà Án

Bên cạnh đó, thực tế xét xử tại tòa án cũng cho thấy có nhiều vụ việc liên quan đến tuyên bố một người là đã chết, trong đó có không ít trường hợp phátsinh tranh chấp về quyền tài sản, h

TUYÊN BỐ MỘT NGƯỜI LÀ ĐÃ CHẾT VÀ HẬU QUẢ PHÁP LIÊN HỆ VÀ PHÂN TÍCH MỘT QUYẾT ĐỊNH THỰC TẾ CỦA TOÀ

DANH SÁCH THÀNH VIÊN NHÓM

1 Phạm Ngọc Quỳnh Hương Tổng hợp nội dung, làm

word

2 Nguyễn Thị Xuân Thuyết trình

3 Trần Thị Thanh Tâm Kết luận

4 Nguyễn Quang Vinh Nội dung chương 1

6 Hoàng Hữu Thắng Nội dung chương 2

7 Trần Thị Thu Diệu Nội dung chương 2

8 Nguyễn Thị Phương Thảo Nội dung chương 3

9 Nguyễn Thị Kim Uyên Nội dung chương 3

11 Nguyễn Quang Trung Làm PowerPoint

MỤC LỤC

DANH MỤC VIẾT TẮT 4

MỞ ĐẦU 5-8 1 Tính cấp thiết của đè tài 6

2 Tình hình nghiêng cứu đề tài 6

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu đề tài 7

4 Đối tượng và phạm vi nghiêng cứu 7

5 Phương pháp luận và phương thức nghiêng cứu 7

6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn 8

7 Bố cục của luận văn 8

CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT TUYÊN BỐ MỘT NGƯỜI ĐÃ CHẾT 1.1 Khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa về việc tuyên bố một người đã chết 9-11 1.1.1 Khái niệm về việc tuyên bố một người đã chết 9 1.1.2 Đặc điểm việc tuyên bố một người đã chết 9-10 1.1.3 Ý nghĩa việc tuyên bố một người đã chết 10-11

1.2 Nội dung pháp luật về tuyên bố một người đã chết 11-17

1.2.1 Điều kiện tuyên bố một người đã chết 11-12 1.2.2 Thủ tục tuyên bố một người đã chết 12-13 1.2.3 Hậu quả pháp lý về việc tuyên bố một người đã chết 13-16 1.2.4 Huỷ quyết định tuyên bố một người đã chết 16-17

CHƯƠNG 2 THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT TRONG TUYÊN BÓ MỘT NGƯỜI ĐÃ CHẾT-KIẾN NGHỊ

2.1.Thực tiễn áp dụng pháp luật về tuyên bố một người đã chết 18-19

2.1.1 Tóm tắt nội dung vụ việc 18-192.1.2 Các căn cứ pháp lý 19 2.1.3 Vấn đề pháp lý đặt ra 202.1.4 Đánh giá việc áp dụng pháp luật của toà 21

2.2 Những hạn chế, vướng mắc về thực tiễn áp dụng pháp luật về tuyên

bố một người đã chết 21-22 2.3 Kiến nghị hoàn thiện pháp luật 22-23 CHƯƠNG 3: KẾT LUẬN 24 TÀI LIỆU THAM KHẢO 25

DANH MỤC VIẾT TẮT

BlDS: Bộ luật dân sự

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài

Trong đời sống pháp lý, nhân thân của một cá nhân có ý nghĩa quan trọng đối với các quan hệ dân sự, hôn nhân – gia đình, thừa kế và tài sản Tuy

nhiên, trong thực tế, có nhiều trường hợp một người mất tích trong thời gian dài mà không có tin tức Điều này đặt ra yêu cầu phải có một cơ chế pháp lý

để xác định tình trạng của người đó nhằm bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của những người liên quan Việc tuyên bố một người là đã chết không chỉ mang tính xác nhận nhân thân mà còn có hậu quả pháp lý sâu rộng, đòi hỏi sựnghiên cứu kỹ lưỡng về cơ sở pháp lý, trình tự thủ tục và các hệ quả phát sinh

Bên cạnh đó, thực tế xét xử tại tòa án cũng cho thấy có nhiều vụ việc liên quan đến tuyên bố một người là đã chết, trong đó có không ít trường hợp phátsinh tranh chấp về quyền tài sản, hôn nhân, thừa kế hoặc các tình huống người

bị tuyên bố đã chết quay trở về Những vấn đề này đặt ra yêu cầu nghiên cứu

để làm rõ quy định pháp luật cũng như rút ra bài học từ thực tiễn xét xử

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Mặc dù vấn đề tuyên bố một người là đã chết đã được đề cập trong nhiều nghiên cứu pháp lý, đặc biệt trong lĩnh vực dân sự và tố tụng, nhưng phần lớncác nghiên cứu mới chỉ tập trung vào phân tích quy định pháp luật mà chưa đisâu vào thực tiễn xét xử Chính vì vậy, việc nghiên cứu và phân tích một quyết định thực tế của tòa án liên quan đến vấn đề này sẽ giúp làm sáng tỏ cách thức áp dụng pháp luật, nhận diện những vướng mắc còn tồn tại và đề xuất giải pháp hoàn thiện

3.Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu đề tài

Xuất phát từ những vấn đề trên, nghiên cứu này được thực hiện nhằm làm

rõ quy định pháp luật Việt Nam về tuyên bố một người là đã chết, phân tích những hậu quả pháp lý phát sinh từ quyết định này, đồng thời liên hệ với thực tiễn xét xử để thấy được những khó khăn, bất cập trong quá trình áp dụng pháp luật Để đạt được mục tiêu đó, nghiên cứu sẽ tập trung vào các nội dung chính sau: hệ thống hóa và phân tích các quy định pháp luật hiện hành, làm rõtác động của quyết định tuyên bố một người là đã chết đối với các quan hệ pháp lý liên quan, và đánh giá một quyết định thực tế của tòa án nhằm rút ra những bài học kinh nghiệm

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: Các quy định của pháp luật Việt Nam về tuyên bố một người là đã chết, hậu quả pháp lý của quyết định này và thực tiễn xét xử tại tòa án

Phạm vi nghiên cứu: Đề tài tập trung vào các quy định pháp luật Việt Nam hiện hành, đặc biệt là Bộ luật Dân sự năm 2015 và các văn bản liên quan Ngoài ra, phân tích một quyết định thực tế của tòa án nhằm minh họa quá trình áp dụng pháp luật trong thực tế

5 Phương pháp luận và phương thức nghiên cứu

Về phương pháp nghiên cứu, sử dụng phương pháp phân tích và tổng hợp

để làm rõ các quy định pháp luật hiện hành, và phương pháp nghiên cứu tình huống thực tế nhằm minh họa cách thức tòa án áp dụng pháp luật, từ đó đánh giá tính hợp lý của quy định hiện hành

6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

Về ý nghĩa, nghiên cứu này không chỉ mang giá trị khoa học mà còn có tính ứng dụng thực tiễn cao Về mặt lý luận, nghiên cứu góp phần hệ thống hóa các quy định pháp luật về tuyên bố một người là đã chết, giúp nâng cao nhận thức pháp lý và hỗ trợ công tác nghiên cứu trong lĩnh vực dân sự Về mặt thực tiễn, nghiên cứu cung cấp cái nhìn cụ thể về việc áp dụng pháp luật thông qua phân tích một quyết định thực tế của tòa án, từ đó rút ra bài học kinh nghiệm và đề xuất giải pháp nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam

7 Bố cục của luận văn

Nội dung nghiên cứu được trình bày theo bố cục gồm phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và ba chương chính:

Chương 1: Một số vấn đề lý luận và pháp luật về tuyên bố một người đã chết

Chương 2: Thực tiễn áp dụng pháp luật trong tuyên bố một người đã kiến nghị

chết-Với cách tiếp cận toàn diện từ lý luận đến thực tiễn, nghiên cứu này kỳ vọng

sẽ góp phần làm sáng tỏ các vấn đề pháp lý liên quan đến tuyên bố một người

là đã chết, đồng thời đề xuất những kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật, đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của các bên liên quan

CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ TUYÊN BỐ MỘT NGƯỜI ĐÃ CHẾT

1.1 Khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa về việc tuyên bố một người đã chết 1.1.1 Khái niệm về việc tuyên bố một người đã chết

Tuyên bố một người đã chết theo pháp luật là một thủ tục chính thức dotòa án thực hiện khi không thể tìm thấy một người trong một thời gian dài và

có lý do hợp lý để cho rằng người đó đã chết, mặc dù không có xác nhậnchính thức về cái chết của họ Việc tuyên bố này nhằm xác định tình trạngpháp lý của người đó và giải quyết các vấn đề liên quan đến tài sản, quyền lợi

và nghĩa vụ của người đó đối với gia đình hoặc những bên liên quan

1.1.2 Đặc điểm về việc tuyên bố một người đã chết

Đặc điểm của việc tuyên bố một người đã chết theo pháp luật:

Thời gian mất tích: Một người phải mất tích trong một khoảng thời giandài, thường là từ 1 đến 5 năm (tùy theo quy định của từng quốc gia hoặc khuvực) mà không có tin tức về họ

Quy trình pháp lý: Tuyên bố cái chết phải được thực hiện qua một quytrình pháp lý, thường là yêu cầu từ người thân hoặc bên liên quan gửi đơn lêntòa án Tòa án sẽ xem xét chứng cứ và các tình huống liên quan để đưa raquyết định

Điều kiện cần thiết: Người yêu cầu tuyên bố cái chết phải có bằng chứngcho thấy người mất tích không thể còn sống, chẳng hạn như chứng cứ về tainạn, thiên tai, chiến tranh, hoặc các tình huống đặc biệt khác

Ảnh hưởng đến quyền lợi: Sau khi tòa tuyên bố một người đã chết, cácquyền lợi pháp lý của họ, như quyền thừa kế tài sản, quyền nuôi dưỡng concái, hoặc các nghĩa vụ tài chính, sẽ được xác định lại.

Bảo vệ quyền lợi của người mất tích: Dù việc tuyên bố cái chết giúpgiải quyết nhiều vấn đề pháp lý, nhưng tòa án cũng sẽ cẩn trọng để bảo vệquyền lợi của người mất tích nếu sau này có bằng chứng cho thấy họ vẫn cònsống

Khôi phục tình trạng sống: Trong trường hợp người mất tích sau đó trở về

và chứng minh được họ vẫn còn sống, họ có thể yêu cầu khôi phục lại cácquyền lợi mà họ đã mất khi bị tuyên bố đã chết

Việc tuyên bố một người đã chết mang tính chất pháp lý quan trọng và cầnphải được thực hiện thận trọng để bảo vệ quyền lợi của tất cả các bên liênquan

1.1.3 Ý nghĩa việc tuyên bố một người đã chết

Việc tuyên bố một người đã chết có ý nghĩa pháp lý và thực tiễn quantrọng, ảnh hưởng đến nhiều khía cạnh của cuộc sống:

Về mặt pháp lý:

Chấm dứt các quan hệ pháp lý: Quyết định tuyên bố một người đã chết là

căn cứ để chấm dứt các quan hệ pháp luật dân sự của người đó, ví dụ như

quan hệ hôn nhân, quan hệ lao động, các hợp đồng dân sự, v.v Tài sản của

người đó sẽ được phân chia theo quy định của pháp luật về thừa kế

Xác định quyền thừa kế: Việc tuyên bố một người đã chết là điều kiện tiênquyết để những người thừa kế hợp pháp có thể thực hiện các quyền và nghĩa

vụ liên quan đến tài sản của người đã mất

Giải quyết các vấn đề liên quan đến nhân thân: Việc tuyên bố một người đãchết giúp giải quyết các vấn đề liên quan đến nhân thân của người đó, ví dụnhư việc hủy bỏ các giấy tờ tùy thân, việc đăng ký khai tử, v.v.

Về mặt thực tiễn:

Ổn định các quan hệ xã hội: Việc tuyên bố một người đã chết giúp ổn địnhcác quan hệ xã hội, đặc biệt là trong trường hợp người đó mất tích trong thờigian dài

Giải quyết các vấn đề về tài sản: Việc tuyên bố một người đã chết giúp giảiquyết các vấn đề về tài sản của người đó, tránh tình trạng tài sản bị bỏ hoanghoặc bị tranh chấp

Tạo điều kiện cho người thân: Việc tuyên bố một người đã chết giúp ngườithân của người đó có thể giải quyết các vấn đề liên quan đến người đã mất, từ

đó có thể tiếp tục cuộc sống của mình

Tóm lại: Việc tuyên bố một người đã chết có ý nghĩa quan trọng trong việcbảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên liên quan, đồng thời góp phần

ổn định các quan hệ xã hội

1.2 Nội dung pháp luật về tuyên bố một người đã chết

1.2.1 Điều kiện tuyên bố một người đã chết

Theo quy định tại Điều 71 Bộ luật Dân sự 2015, người có quyền, lợi íchliên quan có thể yêu cầu Tòa án ra quyết định tuyên bố một người là đã chếttrong trường hợp sau đây:

Sau 03 năm, kể từ ngày quyết định tuyên bố mất tích của Tòa án có hiệulực pháp luật mà vẫn không có tin tức xác thực là còn sống

Biệt tích trong chiến tranh sau 05 năm, kể từ ngày chiến tranh kết thúc màvẫn không có tin tức xác thực là còn sống;

Bị tai nạn hoặc thảm họa, thiên tai mà sau 02 năm, kể từ ngày tai nạn hoặcthảm hoạ, thiên tai đó chấm dứt vẫn không có tin tức xác thực là còn sống, trừtrường hợp pháp luật có quy định khác;

Biệt tích 05 năm liền trở lên và không có tin tức xác thực là còn sống; thờihạn này được tính theo quy định tại khoản 1 Điều 68 của Bộ luật Dân sự2015

Lưu ý: Căn cứ vào các trường hợp trên, Tòa án xác định ngày chết của người

bị tuyên bố là đã chết Quyết định của Tòa án tuyên bố một người là đã chếtphải được gửi cho Ủy ban nhân dân cấp xã nơi cư trú của người bị tuyên bố là

đã chết để ghi chú theo quy định của pháp luật về hộ tịch

1.2.2 Thủ tục tuyên bố một người đã chết

Bước 1: Chuẩn bị hồ sơ: Người yêu cầu cần chuẩn bị đầy đủ hồ sơ bao gồm:Đơn yêu cầu tuyên bố một người đã chết (theo mẫu của Tòa án), giấy tờ tùythân của người yêu cầu (CMND/CCCD, Sổ hộ khẩu), chứng cứ chứng minhngười bị yêu cầu tuyên bố là đã chết thuộc một trong các trường hợp nêutrên Ví dụ: Đối với người biệt tích: Giấy xác nhận biệt tích của chính quyềnđịa phương, lời khai của người thân, bạn bè Đối với người bị tai nạn, thảmhọa: Giấy xác nhận về vụ tai nạn, thảm họa của cơ quan có thẩm quyền, cácgiấy tờ khác có liên quan (nếu có)

Bước 2: Nộp hồ sơ: Người yêu cầu nộp hồ sơ tại Tòa án nhân dân cấphuyện/thị xã/thành phố nơi cư trú của người bị yêu cầu tuyên bố là đã chết

Bước 3: Tòa án thụ lý và giải quyết: Trong thời hạn 20 ngày kể từ ngày thụ lýđơn yêu cầu, Tòa án ra quyết định thông báo tìm kiếm thông tin về người bịyêu cầu tuyên bố là đã chết Thời hạn thông báo là 04 tháng kể từ ngày đăng,phát thông tin đầu tiên Sau khi hết thời hạn thông báo, Tòa án tiến hành mởphiên họp xét đơn yêu cầu Nếu chấp nhận đơn yêu cầu, Tòa án ra quyết địnhtuyên bố người đó là đã chết.

Bước 4: Thi hành quyết định

1.2.3 Hậu quả pháp lý về việc tuyên bố người đã chết

Quy định về việc tuyên bố một người đã chết là một quy định rất quantrọng trong cuộc sống nói chung cũng như là trong các mối quan hệ được điềuchỉnh bởi pháp luật dân sự nói riêng Bởi vì trong quan hệ dân sự mối quan hệ

về các quyền và nghĩa vụ dân sự giữa cá nhân với cá nhân gắn bó chặt chẽ vớinhau, một người vắng mặt lâu ngày ở nơi cư trú trong một thời gian dài màkhông có tin tức gì để có thể chứng minh rằng người đó còn sống hay đã chết

sẽ dẫn đến những hậu quả pháp lý liên quan đến các mối quan hệ đó

Căn cứ theo Điều 72 BLDS 2015 quy định về hậu quả pháp lý của việctuyên bố chết, cụ thể như sau:

“ Điều 72 Quan hệ nhân thân và quan hệ tài sản của người bị Tòa án tuyên

bố là đã chết

Khi quyết định của tòa án tuyên bố một người là đã chết có hiệu lực phápluật thì quan hệ về hôn nhân, gia đình và các quan hệ thân nhân khác củangười đó được giải quyết như đối với người đã chết

Quan hệ tài sản của người bị tòa án tuyên bố là đã chết được giải quyếtnhư đối với người đã chết; tài sản của người đó được giải quyết theo quy địnhcủa pháp luật về thừa kế.”

Thứ nhất, Trong trường hợp tuyên bố một người đã chết theo quyết địnhcủa Tòa án, điều này sẽ dẫn đến những hậu quả pháp lý quan trọng liên quanđến quan hệ nhân thân của người đó

Căn cứ theo Điều 65 Luật hôn nhân và gia đình 2014 quy định về việcchấm dứt hôn nhân, cụ thể như sau:

“ Điều 65 Thời điểm chấm dứt hôn nhân

Hôn nhân chấm dứt kể từ thời điểm vợ hoặc chồng chết Trong trường hợpTòa án tuyên bố vợ hoặc chồng là đã chết thì thời điểm hôn nhân chấm dứtđược xác định theo ngày chết được ghi trong bản án, quyết định của Tào án.” Bên cạnh quan hệ hôn nhân giữa vợ và chồng thì còn có các mối quan hệkhác như: quan hệ cha mẹ - con cái, anh chị em, ông bà - cháu chắt, v.v ,cũng sẽ bị chấm dứt và được giải quyết như đối với người đã chết Nếu người

bị tuyên bố đã chết có con nhỏ, Tòa án sẽ xem xét và quyết định về quyềnnuôi con dựa trên lợi ích tốt nhất của trẻ và nếu người đó là người giám hộcủa người khác, quyền giám hộ sẽ chấm dứt và cần có người giám hộ mớiđược chỉ định

Các quan hệ nhân thân khác như các quan hệ về tên gọi, danh dự, nhânphẩm của cá nhân, hay các quan hệ gắn với tài sản như quyền tác giả về cáctác phẩm văn học, quyền tác giả về các phát minh, sáng chế, cũng được giảiquyết giống như đối với những người đã chết, có nghĩa là chấm dứt tất cả cácquan hệ đó

Thứ hai, Khi Tòa án ra quyết định tuyên bố một người đã chết không chỉquan hệ nhân thân mà cả quan hệ tài sản của người đó cũng chịu những hậuquả pháp lý quan trọng Dưới đây là những hậu quả về quan hệ tài sản:

Quyết định của Tòa án có giá trị như một giấy chứng tử, là căn cứ để tiếnhành thủ tục khai nhận hoặc phân chia di sản thừa kế của người bị tuyên bố đãchết Di sản thừa kế sẽ được chia theo di chúc (nếu có) hoặc theo pháp luật.Những người thừa kế hợp pháp sẽ được hưởng các quyền và lợi ích từ di sảnthừa kế

Các hợp đồng mà người bị tuyên bố đã chết tham gia sẽ chấm dứt, trừnhững hợp đồng có thỏa thuận khác Nếu người bị tuyên bố đã chết có tài sảnchung với người khác (ví dụ: vợ/chồng), phần tài sản của người đó sẽ đượcxác định và đưa vào di sản thừa kế Việc phân chia tài sản chung sẽ được thựchiện theo quy định của pháp luật

Bên cạnh đó, Điều 66 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 cũng quy định vềgiải quyết tài sản của vợ chồng trong trường hợp một bên chết hoặc bị Tòa ántuyên bố là đã chết như sau: