Báo cáo nghiên cứu văn học trung Đại việt nam bài chuyện người con gái nam xương của nguyễn dữ tác phẩm tiêu biểu nhất của văn học trung Đại việt nam

LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI “Chuyện người con gái Nam Xương” của Nguyễn Dữ là một tác phẩm tiêu biểu cho số phận người phụ nữ đại diện cho vẻ đẹp hoàn mỹ nhưng hồng nhan bạc phận, cuộc đời họ là

TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG SÔNG CÔNG

BÁO CÁO NGHIÊN CỨU VĂN HỌC TRUNG

ĐẠI VIỆT NAM

BÀI “CHUYỆN NGƯỜI CON GÁI NAM XƯƠNG”

CỦA NGUYỄN DỮ - TÁC PHẨM TIÊU BIỂU NHẤT

CỦA VĂN HỌC TRUNG ĐẠI VIỆT NAM

Học sinh thực hiện: Nguyễn Thị Khánh Ngọc, Bùi Xuân Thanh, Trần Ngọc Kim Anh

Giáo viên hướng dẫn: Nguyễn Thị Hồng Vân

Sông Công, ngày 29 – 11 – 2024

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 4

I Lí do chọn đề tài 4

II Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu 4

1 Mục tiêu 4

2 Nhiệm vụ nghiên cứu 4

III Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 5

1 Đối tượng nghiên cứu 5

2 Phạm vi nghiên cứu 5

IV Phương pháp nghiên cứu 5

NỘI DUNG 6

I Tác giả và hoàn cảnh sáng tác 6

1 Tác giả 6

2 Thời điểm sáng tác và hoàn cảnh ra đời 6

II Một số vấn đề về văn bản 6

1 Một số dị bản 6

1.1 Dị bản gốc từ dân gian 6

1.2 Tích Trương Chi - Mỵ Nương 7

1.3 Chuyện "Thiếu phụ Nam Xương" trong văn học Hàn Quốc và Trung Quốc 7

1.4 Dị bản sân khấu cải lương, chèo 7

1.5 Các dị bản hiện đại 7

2 Ý nghĩa nhan đề 8

III Giải mã văn bản 8

1 Nhân vật Vũ Nương 8

1.1 Hoàn cảnh 8

1.2 Vẻ đẹp của Vũ Nương 9

1.3 Nỗi oan khuất của Vũ Nương 9

2 Nhân vật Trương Sinh 10

2.1 Tính cách, con người Trương Sinh 10

2.2 Khi đi tòng quân trở về 10

2.3 Khi nhận ra mọi chuyện 11

3 Ý nghĩa các chi tiết kì ảo 11

4 Ý nghĩa chi tiết cái bóng 12

5 So sánh “Chuyện người Nam Xương” và “Truyện Kiều” 12

5.1 Giống nhau 12

5.2 Khác nhau 13

6 Giá trị nội dung 14

6.1 Giá trị hiện thực 14

6.2 Giá trị nhân đạo 14

7 Giá trị nghệ thuật 15

KẾT LUẬN 15

Tài liệu tham khảo 16

MỞ ĐẦU

I LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI

“Chuyện người con gái Nam Xương” của Nguyễn Dữ là một tác phẩm tiêu

biểu cho số phận người phụ nữ đại diện cho vẻ đẹp hoàn mỹ nhưng hồng nhan bạc phận, cuộc đời họ là những trang buồn đẫm nước mắt Đại diện cho những số phận nghiệt ngã ấy chính là Vũ Nương Đọc tác phẩm độc giả xót thương cho Vũ Nương

- người con gái đẹp người đẹp nết nhưng lại bị lễ giáo phong kiến đay nghiến dẫn đến bi kịch của nàng Tác phẩm đã thể hiện giá trị nhân đạo và giá trị hiện thực sâu sắc giúp người nhận hiểu hơn về số phận của người phụ nữ trong xã hội phong kiến đầy bất công

II MỤC TIÊU VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

1 Mục tiêu

Hiểu sâu sắc giá trị nghệ thuật và nội dung tư tưởng của tác phẩm "Chuyện

người con gái Nam Xương" từ đó đánh giá được vị trí và tầm ảnh hưởng của nó

trong vǎn học Việt Nam

2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Làm rõ diễn biến cốt truyện, các nút thắt, nút mở, cao trào và kết thúc của câu chuyện Nhận diện và phân tích các tình tiết quan trọng, sự kiện then chốt tạo nên

sự hấp dẫn và kịch tính của tác phẩm

- Phân tích đặc điểm tính cách, tâm lý, hành động của các nhân vật chính (Vũ Nương, Trương Sinh) và các nhân vật phụ Đánh giá vai trò của từng nhân vật

- Phân tích các thủ pháp nghệ thuật mà tác giả Nguyễn Dữ đã sử dụng như: ngôn ngữ, giọng điệu, miêu tả, biểu cảm kết cấu để làm nổi bật nội dung và tư tưởng của tác phẩm

- Làm rõ chủ đề chính của tác phẩm đó là gì? Tác giả muốn gửi gắm thông điệp gì qua câu chuyện? Liên hệ với bối cảnh lịch sử, xã hội thời đó để hiểu rõ hơn chủ đề của tác phẩm

- Đánh giá giá trị nghệ thuật và tư tưởng của tác phẩm "Chuyện người con gái Nam

Xương" trong vǎn học Việt Nam Xác định vị trí và tầm ảnh hưởng của tác phẩm

đối với các thế hệ độc giả

III ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

1 Đối tượng nghiên cứu của vǎn bản

Số phận bi thảm của Vũ Nương - một người phụ nữ đẹp người đẹp nết, sống trong xã hội phong kiến bất công

2 Phạm vi nghiên cứu

Có thể bao gồm nhiều khía cạnh: phân tích nhân vật Vũ Nương, phân tích các yếu tố xã hội, lịch sử, vǎn hóa ảnh hưởng đến số phận của nàng, phân tích nghệ thuật kể chuyện, ngôn ngữ, thủ pháp nghệ thuật của tác giả Nguyễn Dữ và ý nghĩa tác phẩm đối với xã hội đương thời và hiện đại Nói tóm lại, phạm vi nghiên cứu rất rộng mở, tùy thuộc vào mục đích và hướng nghiên cứu cụ thể

IV PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Để thực hiện đề tài này, chúng tôi chủ yếu sử dụng các phương pháp tham khảo sát văn bản, phân tích tác phẩm văn học

NỘI DUNG

I TÁC GIẢ VÀ HOÀN CẢNH SÁNG TÁC

1 Tác giả

Nguyễn Dữ - có sách phiên âm là Nguyễn

Tự (chưa rõ năm sinh năm mất) Ông là người

huyện Trường Tân, nay là Thanh Miện - Hải

Dương Nguyễn Dữ sống vào nửa đầu thế kỉ

XVI, là thời kì Triều đình nhà Lê bắt đầu

khủng hoảng, các tập đoàn phong kiến Lê,

Mạc, Trịnh tranh giành quyền lực, gây ra

những cuộc nội chiến kéo dài Ông học rộng tài

cao nhưng chỉ làm quan một năm rồi cáo về

sống ẩn dật ở vùng núi Thanh Hóa Đó là cách

phản kháng của nhiều tri thức tâm huyết

đương thời.

2 Thời điểm sáng tác và hoàn cảnh ra đời

Tác phẩm được sáng tác vào thời kỳ nhà Lê sơ (1428-1527), một giai đoạn lịch sử đầy biến động và phức tạp Sau khi giành độc lập từ ách đô hộ của nhà Minh, đất nước bước vào thời kỳ ổn định và phát triển Tuy nhiên, chế độ phong kiến vẫn tồn tại với những bất công và bất cập, đặc biệt là đối với phụ nữ Nữ giới

bị gò bó bởi những lễ giáo phong kiến hà khắc, phải sống trong sự lệ thuộc và bất

bình đẳng với nam giới “Chuyện người con gái Nam Xương” có nguồn gốc từ truyện cổ dân gian “Vợ chàng Trương”.“Chuyện người con gái Nam Xương” thuộc tác phẩm Truyền kì mạn lục (ghi chép tản mạn những điều kì lạ vẫn được lưu truyền) được viết ở thế kỉ XVI, là thiên thứ 16 trong 20 truyện của Truyền kì mạn

lục.

II MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ VĂN BẢN

1 Một số dị bản

1.1 Dị bản gốc từ dân gian

Trong các dị bản dân gian, câu chuyện về người phụ nữ tiết hạnh chịu oan thường được kể với những chi tiết khác nhau Nhân vật chính không phải Vũ Nương Một số dị bản không đề cập rõ tên người phụ nữ, mà chỉ gọi chung là

"người vợ hiền" Không có chi tiết cái bóng: Thay vì cái bóng (nguyên nhân khiến Trương Sinh nghi ngờ vợ ngoại tình), một số dị bản cho rằng người chồng nghe lời gièm pha từ người thân hoặc hàng xóm

1.2 Tích Trương Chi - Mỵ Nương

Mặc dù khác biệt nội dung, tích này cũng liên quan đến bi kịch của tình yêu và lòng chung thủy Một số câu chuyện dân gian có sự giao thoa giữa câu chuyện của

Vũ Nương và Trương Chi khi mô tả khung cảnh bi thương trên dòng sông hoặc trong cái chết oan khuất của nhân vật chính

1.3 Chuyện "Thiếu phụ Nam Xương" trong văn học Hàn Quốc và Trung Quốc

Nguyễn Dữ viết Truyền kỳ mạn lục với cảm hứng từ văn học Trung Hoa Một

số nhà nghiên cứu cho rằng tích “Người con gái Nam Xương” có nét tương đồng với câu chuyện Linh Phiêu Ký hoặc các truyện về người vợ hiền bị oan sai trong

văn học Trung Quốc thời Tống - Minh Trong các câu chuyện này, nhân vật chính thường tìm đến cái chết để minh oan và hóa thành linh hồn, đôi khi được báo mộng hoặc hiện lên giúp gia đình

1.4 Dị bản sân khấu cải lương, chèo

Trong các vở cải lương hoặc chèo, tích "Người con gái Nam Xương" thường

được sáng tạo thêm nhiều chi tiết để làm nổi bật bi kịch Ví dụ: Vũ Nương được khắc họa với sự hy sinh và lời trăn trối bi thương hơn khi nhảy xuống sông Thần Linh Phi (Long Quân) có thể xuất hiện trực tiếp, giúp minh oan cho Vũ Nương

1.5 Các dị bản hiện đại

Trong các tác phẩm văn học hoặc nghệ thuật hiện đại, cốt truyện cũng được cải biên: Một số tác giả chọn kết thúc có hậu, ví dụ: Trương Sinh nhận ra sự thật sớm hơn và cứu được Vũ Nương Có những phiên bản lấy bối cảnh thời hiện đại, nhấn mạnh sự bất công mà phụ nữ gặp phải trong xã hội

2 Ý nghĩa nhan đề

Tác phẩm không chỉ thành công về mặt nghệ thuật như: nghệ thuật xây dựng tình huống truyện, nhân vật độc đáo; cốt truyện sáng tạo; sử dụng tốt các yếu tố trữ tình; đối thoại của nhân vật mà còn mang giá trị, ý nghĩa sâu sắc:

- Phản ánh hiện thực xã hội phong kiến đương thời với nhiều sự bất công (trọng nam khinh nữ, phân hóa giàu nghèo, chiến tranh phi nghĩa, )

- Khắc họa rõ nét bức tranh về cuộc đời - số phận của người phụ nữ thời kì đó, đặc biệt

là người phụ nữ trong xã hội phong kiến

- Thể hiện sự trân trọng của nhà văn đối với những ước mơ chính đáng, khát vọng cao đẹp như: khát vọng được hạnh phúc, ước mơ về sự công bằng trong xã hội,

- Thể hiện niềm xót thương, cảm thông sâu sắc của tác giả đối với số phận của người phụ nữ thông qua nhân vật Vũ Nương

- Lên án, phê phán, tố cáo xã hội phong kiến đã chà đạp lên quyền sống của con người

- Khẳng định những phẩm chất tốt đẹp của người phụ nữ thông qua nhân vật Vũ

Nương

⇒ Cách đặt nhan đề này cho ta thấy, tác giả muốn thông qua cuộc đời của nhân vật Vũ Nương để nói về cuộc đời của rất nhiều người phụ nữ khác trong xã hội phong kiến

Vũ Nương là đại diện cho những người phụ nữ “hồng nhan bạc mệnh” của xã hội thời bấy giờ

III GIẢI MÃ VĂN BẢN

1 Nhân vật Vũ Nương

1.1 Hoàn cảnh

- Một người vợ hiền, dâu thảo: Vũ Nương được miêu tả là người con gái xinh đẹp,

nết na, hiền lành Trong cuộc sống gia đình, nàng luôn hết lòng chăm sóc chồng con, phụng dưỡng mẹ già Nàng là biểu tượng của người phụ nữ Việt Nam truyền thống, đảm đang, chung thủy

- Số phận éo le: Dù là người vợ hiền nhưng số phận của Vũ Nương lại vô cùng bất hạnh Chồng nàng, Trương Sinh, là người đa nghi, ghen tuông vô cớ Khi Trương Sinh đi lính, nghe lời con trẻ nói về người "mẹ" khác, anh đã không tin vào sự trong trắng của vợ mà nghi ngờ nàng ngoại tình

- Cái chết oan khuất: Vì không chịu đựng được nỗi oan khuất, Vũ Nương đã chọn cách giải thoát bản thân bằng cái chết Cái chết của nàng không chỉ là một bi kịch

cá nhân mà còn là sự tố cáo xã hội phong kiến bất công, trọng nam khinh nữ

- Sự oan nghiệt: Sau khi chết, Vũ Nương hiện về dưới hình dạng một nàng tiên, kể lại mọi sự tình cho chồng nghe Tuy nhiên, khi Trương Sinh muốn đưa nàng về thì nàng đã biến mất Cái chết của nàng mãi mãi là một nỗi đau đớn và ân hận cho Trương Sinh

1.2 Vẻ đẹp của Vũ Nương

* Vẻ đẹp hình thức:

- Tư dung tốt đẹp: Vũ Nương được miêu tả là một người con gái xinh đẹp, với vẻ

ngoài ưa nhìn Sắc đẹp của nàng là một trong những yếu tố thu hút Trương Sinh

- Thùy mị, nết na: Nàng không chỉ xinh đẹp mà còn có vẻ đẹp của một người phụ

nữ thùy mị, nết na, dịu dàng

* Vẻ đẹp tâm hồn:

- Hiếu thảo: Vũ Nương là một người con dâu hiếu thảo, luôn chăm sóc mẹ chồng như mẹ đẻ

- Thủy chung: Nàng là một người vợ chung thủy, hết lòng yêu thương chồng con

- Tốt bụng: Vũ Nương luôn đối xử tốt với mọi người xung quanh

- Trong sáng: Nàng có tâm hồn trong sáng, không hề có một chút mưu mô, toan tính

- Mạnh mẽ: Dù sống trong một xã hội trọng nam khinh nữ, Vũ Nương vẫn thể hiện được sự mạnh mẽ khi đối mặt với nỗi oan khuất

1.3 Nỗi oan khuất của Vũ Nương

* Nguyên nhân trực tiếp:

- Do sự ghen tuông mù quáng, độc đoán và gia trưởng của Trường Sinh

- Do lời nói ngây thơ của bé Đản về “cha” (cái bóng) như giọt nước làm tràn li dẫn đến hành động phũ phàng của Trường Sinh đẩy Vũ Nương đến cái chết oan khốc (“cái bóng” là một chi tiết nghệ thuật thắt nút, mở nút đặc sắc của truyện)

* Nguyên nhân gián tiếp:

- Xã hội phong kiến với lễ giáo lạc hậu, hà khắc đã đẩy Vũ Nương đến cái chết Đó

là một xã hội bất công, coi thường người phụ nữ, không đảm bảo quyền sống cho

họ, nặng nề tư tưởng nam quyền

- Chiến tranh phi nghĩa cũng góp phần đẩy Vũ Nương đến cái chết Nếu không có chiến tranh thì Trương Sinh đâu phải xa nhà, hạnh phúc lứa đôi đâu phải chia lìa Không có chiến tranh thì cũng không có những tháng ngày cô đơn nhung nhớ, không có việc Vũ Nương mượn chiếc bóng để an ủi con, an ủi mình và cũng sẽ không có chuyện hiểu nhầm

⇒ Vũ Nương: Một người phụ nữ sinh đẹp, nết na, hiền thục, lại đảm đang, tháo vát, thờ kính mẹ chồng, rất mực hiếu thảo, một dạ thuỷ chung với chồng, hết lòng vun đắp hạnh phúc gia đình, song lại phải chết một cách oan khuất, đau đớn cuộc đời phải chịu nhiều bất hạnh ngang trái

2 Nhân vật Trương Sinh

2.1 Tính cách, con người Trương Sinh

- Là con trai duy nhất trong một gia đình hào phú nhưng lại không có học

- Có tính đa nghi, ngay cả đối với vợ mình cũng đề phòng quá sức

- Là một người con hiếu thảo: khi đi tòng quân, vâng lời cha mẹ dặn dò Khi về liền

ra mộ thăm mẹ vô cùng đau khổ

2.2 Khi đi tòng quân trở về

- Khi nghe con nói có người cha hay đến thăm nó: liền nghi cho vợ mình thất tiết không chung thủy, mối nghi ngờ ngày càng sâu

- Về đến nhà bèn làm um lên, chửi mắng vợ mình, không cho nàng cơ hội giải thích, không nghe vào lời nàng nói mà một mực khăng khăng mình đúng Bóng gió mắng nhiếc nàng và đuổi nàng đi mặc cho hàng xóm khuyên ngăn → Con người cố chấp, bảo thủ

2.3 Khi nhận ra mọi chuyện

- Khi con trai chỉ bóng mình trên tường và nhận đó là cha thì vỡ lẽ ra mọi chuyện, biết mình đã nghi oan cho vợ nhưng không làm gì khác được → vẫn không có ý hối lỗi

- Khi Phan Lang đưa kỉ vật của vợ cho mình: nhớ lại chuyện cũ và lỗi lầm năm xưa, nghe theo lời dặn của Phan Lang, lập đàn ở bến Hoàng Giang để đón vợ trở về nhưng mọi chuyện đã muộn màng

⇒ Nhân vật Trương Sinh được nhắc đến trong truyện như một nhân vật chức năng,

có vai trò làm nổi bậc tình huống truyện, khắc sâu hơn tấn bi kịch cuộc đời của nhân vật Vũ Nương Trương Sinh là một người đàn ông hồ đồ, gia trưởng, độc đoán, là nguyên nhân chính gây ra mọi đau khổ, bất hạnh cho Vũ Nương. Trương Sinh là đại diện cho bộ máy chính quyền phong kiến đầy cứng nhắc, cổ hủ; là đại diện cho những ràng buộc, khuôn phép hà khắc của chế độ phong kiến Chính vì những người như Trương Sinh mà đã gây ra bao đau khổ, bất hạnh của người phụ nữ

3 Ý nghĩa các chi tiết kì ảo

Yếu tố kỳ ảo trong tác phẩm "Chuyện người con gái Nam Xương" đã được tác giả Nguyễn Dữ thể hiện thật nhiều ở phần kết với những yếu tố trong truyện cổ tích Đó là chi tiết Phan Lang - người cùng làng với Vũ Nương nằm mộng thả rùa

và khi Phan Lang chạy nạn bị chết đuối đã được thần rùa Linh Phi cho uống thuốc tiên sống lại, cho trở về trần gian Đó là chi tiết Vũ Nương được Trương Sinh lập đàn giải oan trên bờ Hoàng Giang và trở về trên chiếc kiệu hoa lấp lánh giữa dòng lúc ẩn, lúc hiện Đây cũng là những chi tiết làm hoàn thiện nét đẹp tâm hồn của Vũ Nương: vẫn luôn khát khao được phục hồi danh dự, vẫn mong muốn được chăm lo

cho chồng con, nhà cửa Và đồng thời đây cũng phần nào là một kết thúc có hậu, thể hiện được ước mơ ngàn đời của nhân dân ta về sự công bằng trong cuộc đời người tốt dù có bị nghi oan rồi cũng được đền trả xứng đáng và cái thiện luôn luôn chiến thắng cái ác

4 Ý nghĩa chi tiết cái bóng

Ngoài những chi tiết kì ảo, chi tiết cái bóng trong tác phẩm “Chuyện người

con gái Nam Xương” của nhà văn Nguyễn Dữ cũng là một trong những chi tiết đặc

sắc tạo nên thành công cho tác phẩm Cái bóng là nguyên nhân gây ra mọi bi kịch song cũng là chi tiết hóa giải mọi hiểu lầm Khi chồng vắng nhà, để con không cảm thấy thiếu vắng tình thương của cha, Vũ Nương cùng con trai chơi trò 'trỏ bóng' trên vách Nàng thường 'hay đùa con', 'trỏ bóng mình mà bảo là cha Đản' Thế nhưng Vũ Nương đâu biết rằng chính cái bóng đó lại gây nên sóng gió cho gia đình nàng, gây nên mối bi kịch đau đớn cho cuộc đời nàng Cái bóng khiến chồng nàng 'đinh ninh là vợ hư thân' mà không tiếc lời mắng nhiếc, 'đánh đuổi' nàng đi mặc cho nàng biện bạch trong nước mắt Nó cũng chính là nguyên do khiến nàng phải 'gieo mình xuống sông mà chết' để chứng minh cho sự trong sạch của mình Cái bóng đó

là nút thắt trong câu chuyện nhưng nó cũng là chi tiết mở nút giúp Vũ Nương giải oan Khi Trương Sinh ngồi cùng con, bé Đản đã 'trỏ vào bóng chàng trên vách' mà bảo rằng: 'Cha Đản lại đến kìa!' Lúc bấy giờ, chàng mới hiểu ra 'thấu nỗi oan của vợ' Chi tiết cái bóng đã đẩy sự kịch tính của câu chuyện lên cao, khiến người đọc hiểu rõ về tính đa nghi, ghen tuông mù quáng của Trương Sinh, hiểu về nỗi đau của

Vũ Nương khi bị chồng ngờ vực Việc sử dụng chi tiết cái bóng- một chi tiết mờ nhạt nhưng lại gây nên bi kịch to lớn cho người phụ nữ, Nguyễn Dữ muốn tố cáo

xã hội bất công, 'nam quyền' dồn ép những người phụ nữ truyền thống tới đường cùng Và qua đó, ông cũng bày tỏ sự thương cảm đối với số phận bi kịch của những người phụ nữ trong xã hội xưa

5 So sánh “Chuyện người con gái Nam Xương” và “Truyện Kiều”

5.1 Giống nhau