CÂU HỎI ÔN TẬP MÔN: LỊCH SỬ VĂN MINH THẾ GIỚI
1) Trình bày những thành tựu của văn minh Ai Cập cổ đại và phân tích ý
nghĩa của những thành tựu đó đối với sự phát triển của văn minh nhân loại;2) Trình bày những thành tựu của văn minh Lưỡng Hà cổ đại và phân tích ýnghĩa của những thành tựu đó đối với sự phát triển của văn minh nhân loại;
3) Trình bày sự hình thành, giao lý và các nghi lễ cơ bản của đạo Hồi;
4) Trình bày những hệ phái tư tưởng triết học chủ yếu của Trung Quốc cổđại và ảnh hưởng của Nho Giáo đến văn hóa Việt Nam;
5) Phân tích ảnh hưởng của văn minh Trung Quốc đến văn hóa Việt Nam;
6) Phân tích những nội dung chủ yếu của Đạo Phật và ảnh hưởng của nó đếnđời sống tinh thần của người Việt;
7) Phân tích ảnh hưởng của văn minh Ấn Độ cổ - trung đại đến khu vựcĐông Nam Á;
8) Phân tích tính thống nhất và đa dạng của văn minh Đông Nam Á;
9) Những thành tựu cơ bản của các nền văn minh khu vực Trung – Nam Mỹ; 10) Trình bày những thành tựu văn minh Hy Lạp cổ đại và phân tích vai trò
của văn minh Hy Lạp đối với sự phát triển của lịch sử văn minh thế giới;
11) Trình bày hoàn cảnh lịch sử, thành tựu tiêu biểu và ý nghĩa của phong
trào văn hóa Phục Hưng;
12) Phân tích tính chất nhân văn của phong trào văn hóa Phục Hưng ở châu
Âu thế kỷ XIV – XVI;
13) Phân tích những đặc điểm (quy tắc) của văn minh công nghiệp Liên hệ
với quá trình công nghiệp hóa – hiện đại hóa ở nước ta hiện nay;
14) Phân tích đặc điểm của văn minh nông nghiệp;
Trang 215) Những thành tựu cơ bản của văn minh thế giới thế kỷ XX và dự báo vănminh thế giới thế kỷ XXI.
- Tôn giáo: Tôn giáo cổ xưa của người Ai Cập cổ đại là đa thần giáo
- Kiến trúc điêu khắc: Người Ai Cập cổ đại đã xây dựng rất nhiều đền đài,cung điện, nhưng nổi bật nhất phải kể đến là các kim tự tháp Đặc biệt nhất là tượngNhân Sư (Sphinx) hùng vĩ ở gần Kim tự tháp Khephren
- Khoa học tự nhiên:
+ Về thiên văn: Thảnh tựu lớn nhất trong lĩnh vực thiên văn của Ai Cập cổ đại
là đặt ra lịch, dựa trên kết quả quan sát tinh tú và quy luật dâng nước của sông Nin
+ Về toán học: người Ai Cập cổ đã biết dùng hệ đếm cơ số 10, rất thành thạocác phép tính cộng trừ Về hình học, họ đã tính được diện tích của các hình hình họcđơn giản; đã biết trong một tam giác vuông thì bình phương cạnh huyền bằng tổngbình phương hai cạnh góc vuông Pi của họ tính = 3,14
Trang 3+ Về Y học: người Ai Cập cổ đã chia ra các chuyên khoa như khoa nội, ngoại,mắt, răng, dạ dày Họ đã biết giải phẫu và chữa bệnh bằng thảo mộc.
Ý 2 (1 điểm): Văn minh Ai Cập có ảnh hưởng to lớn đối với sự phát triển củavăn minh nhân loại, nhất là ảnh hưởng tới văn minh Lưỡng Hà và tiếp đó là văn minh
Hy Lạp – La Mã
Văn minh Ai cập cổ đại được coi là tiền đề cho các nên VM lớn tiếp theo đượchình thành phát triển, học hỏi & sáng tạo ra nét riêng cho VM riêng của mỗi nướcmỗi vùng
Câu 2 (5 điểm): Trình bày những thành tựu của văn minh Lưỡng Hà cổ đại và phântích ý nghĩa của những thành tựu đó đối với sự phát triển của văn minh nhân loại
Ý 1 (4 điểm): Trình bày được những thành tựu cơ bản của nền văn minh
Lưỡng Hà:
- Chữ viết: ở Lưỡng Hà do người Xume sáng lập vào cuối thế kỷ IV Tr.CN, là
chữ tượng hình viết trên các tấm đất sét bằng que nhọn…
- Văn học: Lưỡng Hà gồm hai bộ phận chủ yếu là văn học dân gian và sử thi.
- Tôn giáo: người Lưỡng Hà thờ rất nhiều loại thần (thần tự nhiên, thần động
vật, thần thực vật, linh hồn người chết )
- Luật pháp: Lưỡng Hà là khu vực có những bộ luật sớm nhất Từ thời vương
triều III của thành bang Ua (thế kỷ XXII-XXI TCN), ở Lưỡng Hà đã ban hành bộluật cổ nhất thế giới nhưng ngày nay chỉ còn lại một số đoạn Vào khoảng thế XXTCN, nước Etnuna ở Đông Bắc Babilon cũng ban hành một bộ luật đề cập đến các
vấn đề như hệ thống đo lường giá cả, quan hệ nô lệ, việc vay nợ lãi Bộ luật quan trọng nhất ở Lưỡng Hà cổ đại là luật Hammurabi. Bộ luật này khắc trên một bia
đá, đội khảo cổ học Pháp phát hiện ở Xuda (phía đông Lưỡng Hà), nay trưng bày ở
Trang 4viện bảo tàng Luvre (Pháp) Đây là bộ luật cổ sớm nhất hầu như còn nguyên vẹn màngày nay đã phát hiện được.
Ý 2 (1 điểm): ý nghĩa của văn minh Lưỡng Hà
Mặc dù không còn tồn tại cho đến ngày nay nhưng nền văn minh Lưỡng Hà
đã để những phát minh, những thành tựu vô cùng rực rỡ các lĩnh vực văn học,nghệ thuật, y học, toán học, luật pháp, nhà nước… Và công lao của người Lưỡng
Hà đối với sự phát triển của nhân loại là không thể phủ nhận Chữ tiết hình củangười Lưỡng Hà trở thành thứ chữ để giao tiếp giữa các dân tộc ở Tây Á thời cổđại, là cơ sở để người Phênixi đặt ra hệ thống chữ cái A, B Từ chữ Phênixi đãhình thành ra chữ Hy Lạp cổ Từ chữ Hy Lạp cổ đã hình thành ra chữ Latinh vàchữ Slavơ và từ đó hình thành nên chữ viết của nhiều dân tộc trên thế giới ngàynay Bộ luật Hammrabi được coi là bộ luật cổ nhất trên thế giới mà con người ngàynay biết được là tiền đề cho bộ luật của người La Mã sau này Vườn treo Babiloncủa người Lưỡng Hà được người Hi lạp bình chọn là một trong bảy kì quan thếgiới cổ đại `
Câu 3 (5 điểm): Trình bày sự hình thành, giáo lý và các nghi lễ cơ bản của đạo Hồi
Ý 1 (3 điểm): Quá trình hình thành Đạo Hồi
Hồi giáo là một tôn giáo lớn được sang lập vào thời trung đại và nhanh chóngtrở thành niềm phấn khích của các đại đế chế Sự ra đời của Hồi giáo gắn liền vớitên tuổi một người nổi tiếng là giáo chủ Mohammed (570 – 632), là một ngườithuộc gia tộc Casimu ở Mecca
Các mốc sự kiện: 610, 622 và 630 phải ddwwocj trình bày rõ
Ý 2 (2 điểm): Giáo lý và các nghi lễ cơ bản của đạo Hồi
Trang 5Những tư tưởng chính trị của đạo Hồi nằm trong kinh Koran gồm 30 quyển,
114 chương, 6236 tiết Các tín đồ Hồi giáo coi kinh Koran như một vật linh thiêng,thần thánh Trong kinh Koran, luân lí và pháp luật, thế tục và tôn giáo là một, mọigiới luật đều do thánh Allah ban ra, đó là quy tắc cho mọi hành vi, từ lễ giáo đếnhôn nhân, từ các hoạt động kĩ nghệ, thương mại đến chính trị, di chúc, chiến tranh
và hòa bình Những hiểu biết về y, dược và cách chữa trị một số bệnh cũng đượcnói đến trong kinh Koran
- Kinh Koran gọi tín ngưỡng của đạo Hồi là lman là chỉ tất cả những tín điềucủa thánh Allah do nhà tiên tri Muhammad truyền đạt lại Đạo Hồi có 6 tín ngưỡnglớn gọi là Lục tín:
“Năm cột trụ của Hồi Giáo”
Câu 4 (5 điểm): Trình bày những hệ phái tư tưởng triết học chủ yếu của TrungQuốc cổ đại và ảnh hưởng của Nho Giáo văn hóa Việt Nam
Ý 1 (3 điểm): Các hệ phái tư tưởng chủ yếu là: Nho gia, Mặc gia, Đạo gia,Pháp gia
* Nho gia (Nho giáo): xuất hiện vào khoảng thế kỷ VI Tr.CN (thời Xuân
Thu), người sáng lập là Khổng Tử (551 - 479 tr CN) Đến thời Chiến Quốc, Nhogia đã được Mạnh Tử và Tuân Tử hoàn thiện và phát triển theo hai xu hướng khácnhau: duy vật và duy tâm Trong đó dòng Nho gia Khổng - Mạnh có ảnh hưởngrộng và lâu dài nhất trong lịch sử Trung Hoa và một số nước lân cận Kinh điển chủyếu của Nho gia gồm Tứ Thư (Luận ngữ, Đại học, Trung Dung, Mạnh Tử) và NgũKinh (Thi, Thư, Lễ, Dịch và Xuân Thu)
* Mặc gia: do Mặc Tử, tức Mặc Địch (khoảng từ 479 -381 tr.CN) sáng lập
thời Xuân Thu, sang thời Chiến Quốc đã phát triển thành phái Hậu Mặc; là mộttrong ba học thuyết lớn nhất đương thời (Nho - Đạo - Mặc) Tư tưởng triết họctrung tâm của Mặc gia thể hiện ở quan niệm “Phi thiên mệnh”: sự giàu, nghèo, thọ,
Trang 6yểu không phải là do định mệnh của Trời mà là do người Đây là quan niệm khácvới quan niệm Thiên mệnh có tính chất thần bí của Nho giáo dòng Khổng - Mạnh.
* Pháp gia: đại diện của phái Pháp gia là Hàn Phi Tử (280 - 233 Tr CN), chủ
trương dùng những luật lệ, hình pháp của nhà nước là tiêu chuẩn để điều chỉnh hành
vi đạo đức của con người và củng cố chế độ chuyên chế thời Chiến quốc
Ý 2 (2 điểm): Phân tích ảnh hưởng của Nho giáo đến Việt Nam
Nho giáo vào Việt Nam từ TK I Tr.CN, nhưng, trong ngàn năm Bắc thuộc, ảnhhưởng của Nho giáo ở Việt Nam còn hạn chế, là công cụ thống trị của chính quyền
đô hộ và phục vụ cho chính quyền đô hộ Sự truyền bá Nho giáo cùng với việc phổbiến chữ Hán đã đưa tới Việt Nam một kho tàng tri thức về xã hội và tự nhiên, đó lànền văn học, sử học, triết học, thiên văn học và y học của người Trung Hoa cổ đại
Trong thời kỳ phong kiến, Nho giáo ở Việt Nam đã đáp ứng được yêu cầuphát triển của nền kinh tế tiểu nông gia trưởng Dù là ruộng điền trang thái ấp củaquý tộc, ruộng của địa chủ, ruộng công của làng xã hay ruộng tư của người nôngdân, tất cả đều được canh tác trong khuôn khổ của một nền sản xuất nhỏ, lấy giađình làm đơn vị, khái niệm “nghĩa” cũng được đề cao như khái niệm “hiếu”
Câu 5 (5 điểm): Phân tích ảnh hưởng của văn minh Trung Quốc đến văn hóa ViệtNam
- Những ảnh hưởng về tư tưởng tôn giáo:
Nho giáo đã trở thành một nhu cầu tư tưởng thiết yếu cho việc xây dụng
một thiết chế quân chủ tập quyền theo mô hình Đông Á Trung Hoa, cũng nhưnhững nguyên lý cơ bản của phép trị nước, trong đó một biện pháp chiến lược giáodục. Chế độ khoa cử được tổ chức quy củ…
Những ảnh hưởng về hội họa, kiến trúc, điêu khắc: tiếp thu và kế thừa nhữngthành tựu về hội họa, kiến trúc của văn minh Trung Hoa, Việt Nam có Kiếntrúc Văn Miếu - Quốc Tử Giám, hoàng thành Thăng Long, thành nhà Hồ và một số
Trang 7công trình đền đài, tượng điêu khắc, tứ linh (long, ly, quy, phượng), … có sự phatrộn phong cách kiến trúc của Trung Hoa.
Những ảnh hưởng của chữ viết và văn học nghệ thuật
Ngoài ra, các thành tựu về khoa học tự nhiên như bàn tính, lịch can chi, chữabệnh bằng châm cứu… đều có tác động sâu rộng đến nền văn minh Đại Việt cũngnhư nền văn minh nước ta trong giai đoạn hiện tại (lịch 12 con giáp,…)
có thể đóng góp những phần vào sự phát triển của văn minh thế giới
Câu 6 (5 điểm): Phân tích những nội dung chủ yếu của Đạo Phật và ảnh hưởng của
nó đến đời sống tinh thần của người Việt
Ý 1 (3 điểm): Phân tích những nội dung chủ yếu của Phật giáo
Khổ đế là sinh ra là khổ, có bệnh tật là khổ, già yếu là khổ, chết là khổ,không ưa mà hợp là khổ, ưa mà phải xa lìa là khổ, muốn mà không được là khổ,mất cái vinh lạc là khổ Cái khổ ở đời thật rõ rệt, không ai nói được là không khổ
Tập đế là tụ hợp lại và kết tập mà thành ra Vậy do những cái gì tụ hợp lại màthành ra khổ
Diệt đế là dứt bỏ đi Ta đã thấy rõ cái căn nguyên của sự khổ, thấy rõ cáinhân và cái quả của sự khổ, thì ta cứ lần lượt bỏ hết các nhân quả ấy Bởi thế chonên đạo Phật vốn gốc ở sự thấy rõ cái khổ, cho thế gian là một bể khổ, ấy là cáiquan niệm rất bi quan yếm thế
Trang 8Đạo đế là con đường phải theo để được giải thoát Vì có theo con đường ấythì mới phá được cái khổ Sự thực hành ấy có 8 con đường chính gọi là bát chínhđạo, tức là 8 con đường để tu cho thành chính quả Tám con đường (chính kiến,chính tư duy, chính ngữ, chính nghiệp, chính mệnh, chính tinh tiến, chính niệm,chính định).
Theo 8 con đường chính ấy là mình tự trị lấy mình, tự giác ngộ lấy mình, đểđem mình vào niết bàn
Ý 2 (2 điểm): Ảnh hưởng tích cực của Phật giáo đến văn hóa Việt Nam
Phật giáo truyền sang Việt Nam từ hai hướng, Trung Hoa hoặc Ấn Ðộ Vàkhi thâm nhập vào Việt Nam, đạo Phật đã gắn liền với tâm hồn người Việt, ảnhhưởng sâu sắc trong nhiều lĩnh vực sinh hoạt của dân tộc, thậm chí gắn liền với sựtồn vong của đất nước Việt Nam
Ðời Lý được coi là thời kỳ cực thịnh của Phật giáo Việt Nam Dưới triều Lý,nhờ sự lãnh đạo sáng suốt của 8 đời vua anh minh sùng kính đạo Phật, đã mở cáckhoa thi chọn nhân tài, giúp cho nền văn hóa nước nhà được phát triển tốt đẹp
Về phương diện mỹ thuật, đối với các ngành kiến trúc, hội họa, điêu khắc,đạo Phật đã là động lực hỗ trợ cho việc phát triển mạnh mẽ qua các công trình mỹthuật còn lưu lại như chùa tháp, tượng thờ, pháp khí, v.v
Giáo lý đạo Phật đã hòa nhập mật thiết vào nền văn hóa Việt Nam, ảnhhưởng sâu đậm đến mọi sinh hoạt đời thường của người dân Việt
Câu 7 (5 điểm): Phân tích ảnh hưởng của văn minh Ấn Độ cổ - trung đại đến khuvực Đông Nam Á
Trang 9Những thành tựu văn minh của Ấn Độ cổ - trung đại đã ảnh hưởng đến vănhóa Đông Nam Á trên nhiều phương diện như: ngôn ngữ, tôn giáo, văn học, thiếtchế nhà nước Khi du nhập vào văn hóa bản địa, văn minh Ấn Độ đã tạo nên nhiềusắc thái đa dạng nhưng không làm mất đi bản sắc địa phương của các quốc gia ởkhu vực này.
- Thiết chế nhà nước: là ở thiết chế nhà nước Trước khi người Ấn Độ di cư
vào khu vực Đông Nam Á, là dấu ấn quan trọng nhất của người Ấn Độ trong quá
trình giao thoa văn hóa với vùng Đông Nam Á
- Tôn giáo Ấn Độ ảnh hưởng sâu sắc đến văn hóa Đông Nam Á trên phương
diện tôn giáo, nhất là Ấn Độ giáo và Phật giáo
- Chữ viết: hai chữ viết cổ Ấn Độ là chữ Phạn (Sankrit) và chữ Pali góp phần
quan trọng hình thành nên các ngôn ngữ ở Đông Nam Á
- Văn học: các tác phẩm văn học Ấn Độ như Mahabharata và Ramayana khi
truyền xuống Đông Nam Á đã nhanh chóng thâm nhập vào khu vực này, để lại dấu
ấn không thể phai mờ trong lịch sử văn học thế giới
- Nghệ thuật kiến trúc: Ấn Độ ảnh hưởng đến Đông Nam Á qua kiến trúc
Angkor Wat, Angkor Thom, Borobudur… Mặc dù chịu ảnh hưởng của Ấn Độ,nhưng ta không thể nói rằng những công trình kiến trúc Đông Nam Á đều sao chéphoàn toàn của kiến trúc Ấn Độ, nhưng kiến trúc Ấn Độ đã được đồng hóa và biếnthành tài sản riêng của Đông Nam Á
- Lễ hội, ẩm thực
Dưới ảnh hưởng của Ấn Độ, lễ hội Đông Nam Á vốn đã hình thành từ thời cổxưa thì đến nay vẫn phát triển và ngày càng phong phú và đa dạng hơn
Tóm lại, trong suốt 15 thế kỷ sau Công nguyên, Đông Nam Á đã trở thành
và đã là một khu vực văn hóa, chính trị - xã hội thống nhất với nét đặc trưng lớnnhất là chịu tác động và ảnh hưởng rất lớn của Ấn Độ Tuy cùng chịu ảnh hưởng
Trang 10chung của Ấn Độ, nhưng mỗi quốc gia cổ đại Đông Nam Á lại tạo ra cho mình mộtnền văn hóa, một mẫu hình tổ chức chính trị - xã hội riêng rất đặc trưng của mình.Câu 8 (5 điểm): Phân tích tính thống nhất và đa dạng của văn minh Đông Nam Á.
Văn hóa Đông Nam Á là một nền văn hóa thống nhất trong sự đa dạng
- Tính thống nhất, tính khu vực của Đông Nam Á trước hết thể hiện ở chủ thểcủa văn hóa Đông Nam Á Ngay từ buổi bình minh của lịch sử _ Đông Nam Á đã làmột trong những cái nôi hình thành loài người, đây là địa bàn hình thành của đạichủng phương Nam (Australoid)
- Tính thống nhất về mặt văn hóa của khu vực và tính đa dạng của các tộcngười làm nên những đặc trưng bản sắc riêng của từng vùng văn hóa, thể hiện ởnhiều khía cạnh khác nhau, bao hàm nhiều thành tố cả về vật chất lẩn tinh thần củavăn hóa Đông Nam Á Đương nhiên, trong quá trình phát triển, văn hóa Đông Nam
Á đã tiếp thu nhều yếu tố mới từ bên ngoài mà tiêu biểu nhất là từ Trung Hoa, Ấn
Độ, Ả Rập và phương Tây Nhờ sự giao lưu này, văn hóa Đông Nam Á đã đạt đượcnhững thành tựu mới mẻ trong quá trình phát triển của mình
- Về ngôn ngữ - chữ viết: Sự đa dạng của ngôn ngữ thể hiện ở chổ các quốcgia Đông Nam Á là các quốc gia đa ngôn ngữ Tuy nhiên, các ngôn ngữ Đông Nam
Á đều chỉ thuộc về một trong số 4 ngữ hệ: Nam Á, Nam Đảo, Thái, Hán – Tạng
- Về phong tục tập quán: Đông Nam Á có đến hằng trăm dân tộc khác nhau,
vì thế phong tục, tập quán rất đa dạng, tạo nên một bức tranh đa sắc
- Về lễ hội: củng giống như sự đa dạng của phong tục, tập quán, ở mỗi dântộc, mùa nào, tháng nào trong năm cũng có lể hội
- Về tín ngưỡng bản địa: Trải qua hàng ngàn năm lịch sử, cùng sinh ra và lớnlên trong một khu vực địa lý, văn hóa nông nghiệp trồng lúa nước
Trang 11Tóm lại, ở mọi thành tố của văn hóa Đông Nam Á, có thể thấy sự thống nhấttrong muôn hình muôn vẽ sự tồn tại đa dạng của chúng ở các dân tộc Đông Nam Á.Câu 9 (5 điểm): Những thành tựu cơ bản của các nền văn minh khu vực Trung –Nam Mỹ
Châu Mỹ được phần còn lại của thế giới biết đến từ thế kỷ XV – XVI, đượcgọi là châu lục Tân thế giới Tuy nhiên, châu Mỹ thực chất không hề là châu lụcmới vì trong lịch sử châu lục này đã từng có rất nhiều nền văn minh hình thành,phát triển huy hoàng rồi sụp đổ trước khi người châu Âu phát hiện ra nó.
Văn minh Olmec hình thành và phát triển hoàn toàn trong thời kì Hình
thành Những bằng chứng khảo cổ học tại làng này cho thấy người Olmec thời kì
này đã bắt đầu định cư, chế tác một số loại dụng cụ sinh hoạt như bình, vò đất sétnung để phục vụ cuộc sống Các di vật khảo cổ thời kì này phổ biến nhất là cáctượng đầu trẻ em được tìm thấy ở Chiapas Đến khoảng 1200 trCN, nghệ thuật đúctượng đá Olmec đã đạt đến trình độ cao, nhờ vậy ngày nay chúng ta vẫn có thểchiêm ngưỡng nét hoàn hảo của tượng đầu người – chính xác là đầu các vị thủ lĩnhOlmec – còn lưu lại ở San Lorenzo và các vùng lân cận
Trong giai đoạn này đã bắt đầu xuất hiện nhiều tổ chức nhà nước sơ khai, sự
liên kết với các khu vực lân cận cũng như nghề thương mại Đỉnh cao là Lịch pháp thổ dân Trung Mỹ
Văn minh Zapotec
Cư dân Monte Alban thời đầu công nguyên đã có chữ viết, loại chữ tượnghình đơn giản, song số lượng khá hạn chế Ngoài các chữ số ra, người ta tìm rađược khoảng 80 đến 90 chữ khác nhau còn lưu lại Các hình vẽ danzante nói trênđược cho là mang những ý nghĩa khác nhau
Một số họa tiết khác cho thấy cư dân Zapotec cổ sử dụng loại thánh lịch vàdương lịch cổ phổ biến vùng Trung Mỹ
Trang 12Tôn giáo Zapotec theo tính đa thần giống như người Olmec trước đó NgườiZapotec đa phần là cư dân nông nghiệp nên rất coi trọng yếu tố mưa Có lẽ vì thếhình ảnh thần mưa Ciciyo phổ biến hơn cả Trong văn hóa của họ còn có nhiều vịthần khác nữa nhưng các di vật để lại quá ít để tìm hiểu thấu đáo.
Văn minh Teotihuacan
Teotihuacan được cho là thành phố lớn nhất châu Mỹ thời kì trước khi ngườichâu Âu đến Một bộ phận cư dân làm nghề buôn bán, bộ phận khác làm nghềnông Ruộng nương của họ chỉ nằm sát cạnh thành phố trong thung lũng phì nhiêu
Teotihuacan xưa là những nhà quy hoạch và nhà thống trị khá chuyênnghiệp Qua bản đồ phác thảo thành phố có thể thấy các con đường nội thị đượcxây dựng theo lối bàn cờ, rất tiện lợi cho giao thông và vận chuyển hàng hóa, dovậy các phức hợp nhà ở đều là nhà mặt tiền
Teotihuacan xây dựng một lực lượng quân đội hùng mạnh, trấn giữ toàn bộvùng cao nguyên trung Mexico, tiến hành gom dân cư sống rải rác tập trung thànhcác làng, thị tứ nhỏ để dễ bề quản lý và bắt buộc lao động tạo ra của cải vật chất.Nhiều thị tứ được xây dựng theo phong cách thành phố Teotihuacan, cũng có trụcđại lộ, có quảng trường và đài tế thần
Teotihuacan là một thành bang tôn giáo, vai trò của thầy tu là rất lớn
Văn minh Maya
Văn minh Maya bắt đầu xuất hiện từ cuối thời kì Hình thành (trước thế kỷ 2sau Công nguyên) nhưng chỉ thực sự hưng thịnh vào thời kì Cổ điển (200-500) vàHậu cổ điển (500 – 1500) trong lịch sử Trung Mỹ
Trước đây khi khảo cổ học chưa phát triển, nhiều người lầm tưởng rằngngười Maya không có các đô thị tập trung quy mô lớn, song các phát hiện gần đâycho thấy họ có nhiều đô thị loại này như Tikal, Chichen Itza, Palenque, Copán v.v
Văn minh Maya từ thế kỷ 10 trở đi chịu nhiều ảnh hưởng của vùng thunglũng trung Mexico (văn minh Toltec va Aztec)