Tuy nhiên, việc sử dung công nghệ số vào tổ chức các hoạt động hiệu quả chưa thật cao, chưa phát huy được hết được giá trị của công nghệ nhất là ứng dụng công nghệ số để phát triển năng
NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
GIẢI PHÁP THỰC HIỆN CHỦ ĐỀ “CẤU TRÚC TẾ BÀO”
1 Phân tích cấu trúc, nội dung và yêu cầu cần đạt của chủ đề “ Cấu trúc tế bào” (Sinh học 10 – Bộ kêt nối tri thức với cuộc sống) theo chương trình GDPT 2018
Gồm 2 bài về kiến thức và 1 bài thực hành
Giới hạn về đề tài chỉ nghiên cứu 2 bài về kiến thức đó là:
- Bài 7: Tế bào nhân sơ (1 tiết):
+ Đặc điểm chung của tế bào nhân sơ
+ Cấu tạo tế bào nhân sơ
- Bài 8: Tế bào nhân thực (6 tiết):
+ Đặc điểm chung tế bào nhân thực
+ Cấu tạo tế bào nhân thực
- Trình bày (mô tả) được kích thước, cấu tạo và chức năng các thành phần của tế bào nhân sơ
- Trình bày đặc điểm chung của tế bào nhân thực
- Lập được bảng so sánh tế bào nhân sơ và tế bào nhân thực
- Quan sát hình vẽ, lập được bảng so sánh cấu tạo tế bào thực vật và động vật
- Nêu và phân tích được cấu tạo và chức năng của thành tế bào (ở tế bào thực vật) và màng sinh chất
- Nêu được cấu tạo và chức năng của tế bào chất
- Nêu và phân tích được cấu tạo và chức năng của các bào quan trong tế bào
- Trình bày được cấu trúc của nhân tế bào và chức năng quan trọng của nhân
2 Thiết kế kế hoạch bài dạy chủ đề “Cấu trúc tế bào” theo hướng phát triển năng lực số cho học sinh
- Đặc điểm chung của tế bào nhân sơ, tế bào nhân thực
- Cấu tạo và chức năng các thành phần của tế bào nhân sơ, tế bào nhân thực
- Nêu được đặc điểm chung của tế bào nhân sơ
- Trình bày (mô tả) được kích thước, cấu tạo và chức năng các thành phần của tế bào nhân sơ
- Trình bày đặc điểm chung của tế bào nhân thực
- Lập được bảng so sánh tế bào nhân sơ và tế bào nhân thực
- Quan sát hình vẽ, lập được bảng so sánh cấu tạo tế bào thực vật và động vật
- Nêu được cấu tạo và chức năng của thành tế bào (ở tế bào thực vật) và màng sinh chất
- Nêu được cấu tạo và chức năng của tế bào chất
- Nêu được cấu tạo và chức năng của các bào quan trong tế bào
- Trình bày được cấu trúc của nhân tế bào và chức năng quan trọng của nhân
- Giải thích được lợi thế của kích thước nhỏ bé của các sinh vật nhân sơ
- Tìm kiếm được các tài liệu, thông tin về đặc điểm, cấu tạo, chức năng các thành phần của tế bào nhân sơ
Nhận nhiệm vụ và hợp tác với các thành viên trong nhóm để hoàn thành nhiệm vụ tìm hiểu đặc điểm cấu tạo phù hợp với chức năng của các thành phần trong tế bào nhân sơ.
- Tìm hiểu và giải thích được các vấn đề thực tiễn cuộc sống liên quan đến sinh vật nhân sơ như ứng dụng trong việc sản xuất sinh khối
- Tìm kiếm được các tài liệu, thông tin về đặc điểm, cấu tạo, chức năng các thành phần của tế bào nhân thực
Nhận nhiệm vụ và hợp tác với các thành viên trong nhóm để hoàn thành nhiệm vụ so sánh tế bào nhân sơ và nhân thực, cũng như so sánh tế bào động vật và thực vật.
- Tìm hiểu và giải thích được các vấn đề thực tiễn cuộc sống liên quan đến các chức năng của một số bào quan trong tế bào nhân thực
Sử dụng các thiết bị kỹ thuật số như máy tính và điện thoại thông minh để tìm kiếm thông tin và dữ liệu về đặc điểm chung của tế bào nhân sơ và nhân thực Đồng thời, cần hoàn thành và lưu giữ sản phẩm liên quan đến cấu tạo và chức năng của các thành phần cấu tạo nên tế bào nhân sơ và tế bào nhân thực.
Kỹ năng tìm kiếm dữ liệu là rất quan trọng trong việc hoàn thành bài tập liên quan đến tế bào Đặc điểm chung của tế bào nhân sơ và nhân thực bao gồm cấu trúc và chức năng của các thành phần cấu tạo nên chúng Việc hiểu rõ sự khác biệt giữa tế bào nhân sơ và nhân thực sẽ giúp nâng cao kiến thức về sinh học tế bào.
Sáng tạo sản phẩm số là quá trình sử dụng phần mềm PowerPoint và video để thực hiện bài thuyết trình về cấu tạo tế bào nhân sơ và nhân thực Bên cạnh đó, việc thiết kế hình ảnh động hoặc mô hình về cấu tạo tế bào cũng góp phần làm phong phú thêm nội dung bài thuyết trình.
Năng lực giao tiếp kỹ thuật số đóng vai trò quan trọng trong việc học tập, giúp học sinh sử dụng Facebook và Zalo để nhận nhiệm vụ từ giáo viên và thảo luận với các thành viên trong nhóm nhằm hoàn thành sản phẩm học tập Bên cạnh đó, việc sử dụng Padlet giúp các nhóm nạp kết quả hoạt động, theo dõi và đánh giá sản phẩm của các nhóm khác một cách hiệu quả.
Năng lực an toàn kỹ thuật số là khả năng bảo vệ thiết bị công nghệ và dữ liệu cá nhân trong quá trình sử dụng Điều này bao gồm việc hiểu cách bảo vệ quyền riêng tư khi đăng ký và đăng nhập để kiểm tra, đánh giá sản phẩm thông qua phần mềm Azota.
Tích cực và chủ động tìm hiểu thêm về sinh vật nhân sơ và tế bào nhân thực, bao gồm cấu trúc và chức năng của các bộ phận trong tế bào nhân thực.
Chủ động nhận nhiệm vụ và hoàn thành xuất sắc các công việc được giao, bao gồm việc tìm hiểu và giải thích các vấn đề thực tiễn liên quan đến sinh vật nhân sơ và một số bào quan của tế bào nhân thực.
- Có trách nhiệm trong học tập, trao đổi, chia sẻ với các thành viên khác về tài liệu, kiến thức về sinh vật nhân sơ, tế bào nhân thực
2.2 Thiết bị dạy học và học liệu
- Video cấu trúc tế bào nhân sơ: https://www.youtube.com/watch?v=r9jduYakmP4
- Video 1: cấu trúc tế bào nhân thực: https://www.youtube.com/watch?vW8Oot_0VA
- Link tìm kiếm thông tin: m.youtube.com
- Các link tài khoản Padlet: Azota
- Link Azota: https://azota.vn/de-thi/ry9cbd
Tạo hứng thú cho học sinh trong học tập, ôn tập kiến thức và gắn kết với kiến thức mới b Tổ chức thực hiện
- Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ:
Giáo viên trình chiếu hình ảnh về tế bào nhân sơ và tế bào nhân thực, bao gồm tế bào động vật và tế bào thực vật Học sinh được yêu cầu quan sát kỹ lưỡng và ghi nhanh các thông tin vào bảng KWL để hệ thống hóa kiến thức.
Hình ảnh trên chỉ về cái gì?
- Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ:
Học sinh thảo luận cặp đôi hoàn thành nội dung ở bảng
- Bước 3: Báo cáo và thảo luận
Giáo viên gọi đại diện một vài học sinh trình bày
Từ câu trả lời của học sinh dẫn dắt để vào nội dung bài học
2.3.2.Hình thành kiến thức mới
Hoạt động 1: Đặc điểm chung của tế bào nhân sơ a Mục tiêu: Trình bày được đặc điểm chung của tế bào nhân sơ b Tổ chức thực hiện
- Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
Giáo viên sử dụng nhóm Zalo để chuyển giao nội dung nghiên cứu cho học sinh, yêu cầu các em thảo luận và tìm kiếm thông tin cũng như hình ảnh về tế bào nhân sơ và tế bào nhân thực Học sinh cần tìm hiểu kích thước của các loại tế bào và sinh vật trên Trái Đất, đồng thời đọc thông tin trong mục I bài 7 sách giáo khoa để trả lời các câu hỏi trong Phiếu học tập.
1- So sánh kích thước của tế bào nhân sơ với tế bào nhân thực Kích thước nhỏ đã đem lại những lợi thế gì cho các sinh vật nhân sơ?
2- Các vi khuẩn có thể tồn tại ở những nơi nào trên trái đất? nhận xét môi trường sống của chúng Chỉ ra đặc điểm khác biệt lớn nhất về cấu tạo của tế bào nhân sơ và tế bào nhân thực
3- Nêu đặc điểm chung của tế bào nhân sơ
Trong lớp học, giáo viên đặt ra câu hỏi cho học sinh thảo luận về tốc độ sinh sản của hai loại vi khuẩn: vi khuẩn A có kích thước trung bình 1 𝛍m và vi khuẩn B có kích thước trung bình 5 𝛍m Học sinh cần phân tích lý thuyết để xác định loại vi khuẩn nào sẽ có tốc độ sinh sản nhanh hơn và đưa ra giải thích cho câu trả lời của mình.
- Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
KẾT QUẢ THỰC HIỆN ĐỀ TÀI
Để đảm bảo tính khoa học cho đề tài, tôi, một giáo viên dạy bộ môn Sinh học, đã tiến hành nghiên cứu và thực hiện đề tài trong năm học 2022.
Năm 2023, tại trường THPT Quỳ Hợp 3, tôi đã giảng dạy và hoàn thiện chương trình cho các lớp 10 với sự hỗ trợ và góp ý từ đồng nghiệp trong và ngoài trường Cùng với các đồng nghiệp, chúng tôi đã áp dụng đề tài trong năm học 2022 - 2023 và tiếp tục triển khai trong học kỳ 1 năm học 2023 - 2024, đạt được những kết quả nhất định.
1.1 Khảo sát tính cấp thiết và khả thi của đề tài
Việc phát triển năng lực số cho học sinh trong dạy học bộ môn Sinh học cũng như trong giáo dục nói chung hiện nay là rất cấp thiết Sự tiến bộ của công nghệ thông tin đã tạo ra nhiều cơ hội học tập mới, giúp học sinh tiếp cận thông tin nhanh chóng và hiệu quả hơn Do đó, giáo viên cần chú trọng tích hợp các kỹ năng số vào chương trình giảng dạy để nâng cao khả năng tư duy phản biện và sáng tạo của học sinh.
Việc phát triển năng lực số cho học sinh THPT thông qua dạy học chủ đề “Cấu trúc tế bào” trong chương trình Sinh học 10 là rất quan trọng Qua việc áp dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy, học sinh có thể nâng cao khả năng tìm kiếm, phân tích và xử lý thông tin Điều này không chỉ giúp các em hiểu sâu hơn về kiến thức sinh học mà còn trang bị kỹ năng cần thiết cho thế kỷ 21 Hơn nữa, việc sử dụng các công cụ trực tuyến và phần mềm mô phỏng trong giảng dạy sẽ tạo ra môi trường học tập tương tác, khuyến khích sự sáng tạo và tư duy phản biện của học sinh.
2018 hiện nay có khả thi không?
+ Phiếu khảo sát được tạo trong google forms qua link: https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSddk2uqkjl99ovhaBoRsyPP02
X2lMyOATXX4aYBu-z1cyniiQ/viewform?usp=sf_link
+ Sử dụng công thức trung bình điểm trọng số (weighted mean): Điểm trung bình = (Điểm x Trọng số) / Tổng trọng số
Không cấp thiết: 1điểm; Ít cấp thiết: 2 điểm; Cấp thiết: 3 điểm và Rất cấp thiết: 4 điểm
Không khả thi: 1 điểm; Ít khả thi: 2 điểm; Khả thi: 3 điểm và Rất khả thi: 4 điểm
+ GV THPT môn Sinh học trong và ngoài trường trên địa bàn
+ GV trong trường có dự giờ tiết dạy
Rất cần thiết Cần thiết Ít cần thiết Không cần thiết
SL Điểm SL Điểm SL Điểm SL Điểm
1.2 Nâng cao hiệu quả trong giảng dạy và đánh giá học sinh
Giáo viên có thể nâng cao năng lực công nghệ thông tin bằng cách ứng dụng các phần mềm công nghệ vào quá trình dạy học Việc này không chỉ tăng cường hiệu quả giảng dạy và giáo dục mà còn cải thiện công tác quản lý học sinh Thông qua việc tổ chức dạy học theo chủ đề và triển khai các hoạt động cùng với việc đánh giá kết quả học tập của học sinh bằng công nghệ số, quá trình này trở nên đơn giản và dễ dàng hơn bao giờ hết.
Tăng cường học hỏi và đổi mới phương pháp dạy học theo hướng công nghệ là cần thiết để đáp ứng chương trình GDPT 2018, phù hợp với xu hướng phát triển của thời đại 4.0.
Qua quá trình thực nghiệm, áp dụng đề tài tại đơn vị công tác chúng tôi thấy được đề tài đã mang lại hiệu quả rất tốt Cụ thể:
Trong nhóm lớp thực nghiệm (Lớp 10A1, 10A3), học sinh thể hiện sự hứng thú và tích cực hơn trong việc học tập Họ tự giác tham gia, sáng tạo và phối hợp thảo luận, trao đổi ý kiến cá nhân, tạo nên không khí lớp học sôi động với nhiều hoạt động đa dạng hơn so với nhóm lớp đối chứng (10A2, 10A4).
- Kết quả học tập ở lớp thực nghiệm cũng cao hơn lớp đối chứng: Điểm
Kết quả cho thấy tỷ lệ học sinh đạt điểm khá, giỏi và điểm trung bình trong bài kiểm tra ở lớp thực nghiệm cao hơn lớp đối chứng, chứng minh rằng việc áp dụng phương pháp phát triển năng lực số cho học sinh đã nâng cao hiệu quả học tập.
Hình thành và phát triển năng lực số cho học sinh thông qua đề tài là một mục tiêu quan trọng Kết quả đạt được thể hiện rõ nét qua sự thay đổi trước và sau khi thực hiện đề tài, cho thấy sự tiến bộ trong khả năng sử dụng công nghệ của học sinh.
Năng lực thành phần Biết thành thạo Biết chưa thành thạo
1 Sử dụng các thiết bị kĩ thuật sô
1.1 Sử dụng thiết bị phần cứng
1.2 Sử dụng phần mềm trong thiết bị số
2 Kĩ năng về thông tin và dữ liệu
2.1 Duyệt, tìm kiếm và lọc dữ liệu thông tin và nội dung số
2.2 Đánh giá dữ liệu, thông tin và nội dung số
2.3 Quản lí dữ liệu, thông tin và nội dung số
3 Giao tiếp và hợp tác số
3.1 Tương tác thông qua các thiết bị số
3.2 Chia sẻ thông qua công nghệ số
3.3 Tham gia với tư cách công dân qua công nghệ số
3.4 Hợp tác thông qua công nghệ số
4 Sáng tạo sản phẩm số
4.1 Phát triển nội dung số
4.2 Tích hợp và tinh chỉnh nội dung số
5 An toàn kĩ thuật số
5.2 Bảo vệ dữ liệu cá nhân và quyền riêng tư
5.3 Bảo vệ sức khỏe tinh thần và thể chất
6.1 Giải quyết các vấn đề kĩ thuật
53 vấn đè 6.2 Xác định nhu cầu và phản hồi công nghệ
6.3 Sử dụng sáng tạo thiết bị số
6.4 Xác định thiếu hụt về năng lực số
7 Năng lực định hướng nghề nghiệp liên quan
7.1 Vận hành những công nghệ số đặc trưng trong lĩnh vực đặc thù
7.2 Diễn giải thao tác với dữ liệu và nội dung kĩ thuật số cho một lĩnh vực đặc thù
Kết quả nghiên cứu chứng minh giá trị thiết thực của đề tài, không chỉ thu hút học sinh trong quá trình học tập và cải thiện điểm số, mà còn góp phần phát triển toàn diện các kỹ năng và năng lực cần thiết, đáp ứng xu hướng phát triển toàn cầu.
