- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: + Phương pháp điều tra: Xây dựng bảng câu hỏi để khảo sát và thu thập thông tin về thực trạng tiêu cực từ mạng xã hội đối với học sinh trường THPT
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ MẠNG XÃ HỘI VÀ NHỮNG TÁC ĐỘNG TIÊU CỰC TỪ MẠNG XÃ HỘI ĐỐI VỚI HỌC SINH
Một số khái niệm của đề tài
1.1 Khái niệm mạng xã hội
Mạng xã hội (MXH) được định nghĩa theo Nghị định số 72/2013/NĐ-CP là hệ thống thông tin cung cấp dịch vụ cho người dùng mạng, cho phép lưu trữ, tìm kiếm, chia sẻ và trao đổi thông tin MXH là nền tảng trực tuyến giúp mọi người xây dựng mối quan hệ ảo dựa trên sở thích, nghề nghiệp hoặc các mối quan hệ thực tế Tính đến tháng 9 năm 2022, Việt Nam có hơn 72,1 triệu người sử dụng Internet, chiếm hơn 73,3% dân số, đứng thứ 3 Đông Nam Á, thứ 6 Châu Á và thứ 12 thế giới Sự phát triển của Internet đã thúc đẩy sự xuất hiện của nhiều trang mạng xã hội và công cụ tìm kiếm như Google, Tiktok, Facebook, Zalo, Viber.
Dịch vụ mạng xã hội trực tuyến cung cấp cho người dùng khả năng tương tác, chia sẻ, lưu trữ và trao đổi thông tin trên Internet Bao gồm các dịch vụ như tạo blog, diễn đàn (forum), trò chuyện trực tiếp (chat) và nhiều hình thức tương tự khác, dịch vụ này phục vụ một cộng đồng rộng rãi, kết nối mọi người lại với nhau.
* Mạng xã hội được sử dụng phổ biến hiện nay:
Hiện nay, mạng xã hội đang trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống hàng ngày, với nhiều nền tảng nổi bật như Facebook, Zalo, Tiktok, Youtube, Instagram và Twitter, thu hút hàng triệu người dùng trên toàn thế giới.
Hình 1 Minh họa các trang mạng phổ biến hiện nay
Mạng xã hội (MXH) được học sinh sử dụng phổ biến nhất hiện nay là Facebook, điều này cũng không có gì ngạc nhiên bởi Facebook đang là nền tảng mạng xã hội mạnh nhất trên thế giới Thực tế cho thấy hầu như mọi học sinh sử dụng MXH đều sở hữu ít nhất một tài khoản Facebook.
Tại Việt Nam cũng như trên thế giới, mọi người sử dụng mạng xã hội Facebook nhiều hơn các mạng xã hội khác, tiếp đến là Zalo, Twitter, Youtube
1.2 Chức năng của mạng xã hội
Trong thời đại 4.0, mạng xã hội (MXH) đã trở thành dịch vụ thiết yếu cho các hoạt động làm việc và học tập, đặc biệt là đối với học sinh MXH cung cấp nhiều tính năng khác nhau tùy thuộc vào nhu cầu người dùng, từ giao tiếp qua Email, Zalo, Zoom đến việc thưởng thức âm nhạc, phim ảnh và livestream Hiện nay, MXH tập trung vào các chức năng cơ bản nhằm phục vụ đa dạng nhu cầu của người sử dụng.
Chức năng giao tiếp là một trong những chức năng quan trọng nhất, cho phép người dùng kết nối với cá nhân hoặc nhóm người trong không gian mở rộng, không giới hạn bởi địa lý, cả trong nước và quốc tế Ví dụ điển hình cho chức năng này là việc sử dụng các ứng dụng như Zalo và Facebook.
Hình 2 Minh họa chức năng giao tiếp trên MXH
Chức năng chia sẻ trên mạng xã hội cho phép người dùng nhanh chóng chia sẻ và nhận thông tin hoặc nội dung theo nhu cầu Người dùng có thể dễ dàng chia sẻ hình ảnh, video, tài liệu và nhiều loại nội dung khác chỉ với vài cú nhấp chuột.
Hình 3 Minh họa chức năng chia sẻ trên MXH
Chức năng hiển thị: Người dùng có thể thông qua các dòng trạng thái để biết người khác có đang online hay không
Hình 4 Minh họa chức năng liên kết của MXH
Chức năng liên kết và tạo nhóm trên các trang mạng xã hội cho phép người dùng kết nối với nhau thông qua việc thiết lập danh sách bạn bè Các nhóm này thường được hình thành dựa trên sở thích chung, công việc hoặc học tập, tạo ra môi trường giao lưu và chia sẻ giữa các thành viên.
Chức năng đánh giá trên các ứng dụng có thể khác nhau, ví dụ như lượt thích trên Facebook, lượt chia sẻ và nhiều hình thức tương tác khác.
1.3 Phòng ngừa tiêu cực từ mạng xã hội
* Phòng ngừa: Phòng không cho điều bất lợi, tai hại xảy ra
Tiêu cực là trạng thái cảm xúc không lạc quan, thường nhìn nhận mọi việc theo chiều hướng xấu Những người tiêu cực có xu hướng suy nghĩ và hành động theo hướng tồi tệ, gây cản trở cho sự phát triển của xã hội Hiện tượng tiêu cực không chỉ là những cảm xúc cá nhân mà còn có tác động phủ định đến môi trường xung quanh, trái ngược với những giá trị tích cực.
Để phòng ngừa tác động tiêu cực từ mạng xã hội, mỗi người cần chủ động trong việc sử dụng nền tảng này một cách tích cực, bao gồm việc đăng tải, chia sẻ và tiếp nhận nội dung có ích Cần phối hợp với các cơ quan, tổ chức để kịp thời ngăn chặn và xử lý những cá nhân phát tán thông tin sai sự thật, gây hại cho cộng đồng Ngoài ra, việc bảo vệ quyền riêng tư và thông tin cá nhân là rất quan trọng, cùng với sự thận trọng trong các mối quan hệ trực tuyến Cuối cùng, quản lý thời gian sử dụng mạng xã hội một cách hợp lý cũng góp phần giảm thiểu các tác động tiêu cực.
Phòng ngừa tiêu cực từ mạng xã hội đối với học sinh
Tiêu cực từ mạng xã hội gây ra những ảnh hưởng tiêu cực đến học sinh, ảnh hưởng đến cả học tập và đời sống của các em Để giảm thiểu những tác động này, các cơ sở giáo dục đã thiết lập nhiều quy định và quy tắc sử dụng mạng xã hội Đoàn Thanh niên tại các trường học đóng vai trò quan trọng trong việc tư vấn và hướng dẫn lãnh đạo tổ chức công tác quản lý và giáo dục học sinh theo đúng quy chế hiện hành.
Các trường học đang khuyến khích học sinh sử dụng mạng xã hội (MXH) như một công cụ học tập hữu ích, đồng thời hướng dẫn các hoạt động tìm hiểu và nghiên cứu tài liệu trên nền tảng này.
Quản lý việc sử dụng mạng xã hội (MXH) trong học sinh hiện vẫn còn nhiều hạn chế, dẫn đến tình trạng học sinh sao nhãng học tập và tham gia hoạt động ngoại khóa Thời gian tự học của học sinh bị giảm sút do dành quá nhiều thời gian cho các hoạt động trên mạng Ngoài ra, việc chia sẻ thông tin, hình ảnh riêng tư trên MXH có thể bị kẻ xấu lợi dụng cho mục đích xấu Tình trạng vi phạm nội quy về sử dụng MXH vẫn xảy ra, khiến một số học sinh phải chịu hình thức xử lý kỷ luật từ nhà trường.
Sự phát triển của mạng máy tính đã tạo ra những biến đổi lớn trong cuộc sống con người, trở thành nguồn thông tin phong phú và giúp liên lạc nhanh chóng, chính xác Điều này đã góp phần quan trọng vào sự phát triển của từng cá nhân và quốc gia.
Ngoài ra, với hàng loạt những ứng dụng, tiện ích như “trò chơi trực tuyến”,
Mạng xã hội (MXH) đã trở thành công cụ giải trí hấp dẫn, đặc biệt cho giới trẻ, cho phép họ thỏa mãn nhu cầu kết bạn, giao tiếp và duy trì mối quan hệ MXH không chỉ giúp mở rộng mạng lưới bạn bè mà còn tạo cơ hội tìm lại bạn cũ một cách dễ dàng Đối với thanh thiếu niên, MXH là nơi thể hiện bản thân và tương tác với bạn đồng trang lứa, từ đó phát triển bản sắc và khả năng tương tác lành mạnh, giúp hòa nhập xã hội tốt hơn Ngoài ra, các dịch vụ MXH còn hỗ trợ chia sẻ thông tin, hình ảnh và liên kết web, giúp người dùng kết nối gần gũi hơn với bạn bè dù ở khoảng cách xa Nhờ đó, MXH trở thành phương tiện hữu ích cho giới trẻ trong việc xây dựng và phát triển các liên hệ xã hội.
Việc tham gia mạng xã hội (MXH) mang lại cho giới trẻ nhiều lợi ích vật chất và tinh thần, giúp họ thể hiện thái độ, quan điểm và giá trị trong các lĩnh vực như công việc, học tập và giải trí MXH không chỉ hỗ trợ thanh thiếu niên trong việc học tập và chia sẻ thông tin mà còn tạo cơ hội cho họ tự thể hiện và truyền thông một cách bình đẳng.
Nghiên cứu cho thấy "không gian xã hội" không chỉ mang lại lợi ích về giáo dục mà còn giúp cá nhân tích lũy kinh nghiệm học tập trong môi trường trực tuyến Mạng xã hội (MXH) kết nối các thành viên trên thế giới ảo, không bị ràng buộc bởi không gian và thời gian Người dùng có thể tự tạo và phát triển mạng lưới của riêng mình Với tính ưu việt, MXH nhanh chóng trở thành phần thiết yếu trong cuộc sống, không chỉ duy trì các liên kết cũ mà còn giúp giới trẻ tạo ra và mở rộng các mối quan hệ xã hội mới, đồng thời củng cố sự tương tác giữa các thành viên trong gia đình.
Mạng xã hội (MXH) mang lại nhiều lợi ích cho người dùng, bao gồm việc cập nhật nhanh chóng kiến thức, tin tức và xu hướng; kết nối mối quan hệ; cải thiện kỹ năng; và hỗ trợ kinh doanh, quảng cáo miễn phí Đặc biệt, đối với học sinh, MXH tạo điều kiện cho việc kết nối và chia sẻ học tập mọi lúc, mọi nơi, đồng thời cung cấp nguồn tài liệu phong phú phục vụ nhu cầu nghiên cứu Học sinh có thể tham gia các nhóm, hội để kết nối với những người có cùng sở thích, mở rộng mối quan hệ với bạn bè trong nước và quốc tế, vượt qua rào cản thời gian và địa lý.
- Những mối nguy hại tiềm ẩn khi sử dụng MXH:
Mặc dù mạng xã hội (MXH) mang lại nhiều lợi ích, nhưng người dùng cũng phải đối mặt với những mối nguy hại tiềm ẩn Rủi ro và quấy rối trực tuyến là vấn đề phổ biến, đặc biệt đối với người trẻ tuổi, những người có thể chưa chuẩn bị tốt về sự riêng tư và chuẩn mực đạo đức trong giao tiếp online Khi cá nhân thường xuyên chia sẻ thông tin công khai trên MXH, thông tin đó có thể bị sao chép, tải về hoặc phát tán bởi bất kỳ ai, dẫn đến những rủi ro không mong muốn như quấy rối, bắt cóc hoặc mất uy tín nghề nghiệp.
Sử dụng mạng xã hội có thể tiềm ẩn nguy cơ lừa đảo, đặc biệt đối với học sinh Nếu không cảnh giác, họ dễ trở thành nạn nhân của các vụ lừa đảo, dụ dỗ, bắt cóc, tống tiền hoặc bị bán thông tin cá nhân.
Giảm tương tác thực tế đang trở thành vấn đề nghiêm trọng khi nhiều người trẻ ngày nay "nghiện" mạng xã hội Họ dành quá nhiều thời gian lướt Facebook và dán mắt vào màn hình điện thoại, dẫn đến việc quan tâm hơn đến các mối quan hệ "ảo" thay vì những kết nối thực sự Tình trạng này có thể gây rạn nứt các mối quan hệ quan trọng với người thân, bạn bè và gia đình, ảnh hưởng tiêu cực đến đời sống xã hội của họ.
Nghiện mạng xã hội đang trở thành một vấn đề phổ biến, khiến nhiều người dành ít thời gian cho những mối quan hệ thực tế xung quanh Sự chú trọng vào “bạn bè ảo” có thể dẫn đến cảm giác buồn phiền và giảm tương tác giữa con người trong cuộc sống thực Điều này ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng các mối quan hệ xã hội và cuộc sống hàng ngày.
Nghiên cứu gần đây chỉ ra rằng việc dành nhiều thời gian trên mạng xã hội làm tăng nguy cơ mắc trầm cảm, đặc biệt ở những người có tiền sử bệnh này Những thông tin tiêu cực tràn lan trên các nền tảng mạng xã hội có thể ảnh hưởng sâu sắc đến tâm trí và cảm xúc của người dùng, dẫn đến sự gia tăng cảm giác buồn bã và lo âu.
Mất ngủ do ánh sáng xanh từ màn hình thiết bị điện tử có thể đánh lừa bộ não, gây khó khăn trong việc ngủ ngon và làm rối loạn nhịp sinh học Thói quen sử dụng điện thoại trước khi ngủ không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe và tinh thần, mà còn dẫn đến các vấn đề như đau mỏi mắt, đau lưng và béo phì Ngày càng nhiều học sinh gặp phải tình trạng cận thị, nhược thị và giảm thị lực do lạm dụng mạng xã hội không kiểm soát.
Nghiện mạng xã hội có ảnh hưởng tiêu cực đến việc học tập của học sinh, dẫn đến tình trạng sa sút trong kết quả học tập Nếu kéo dài, điều này có thể gây ra sự thiếu hụt kiến thức, tạo cảm giác chán nản và thậm chí khiến các em có tâm lý muốn bỏ học.
Đặc điểm của học sinh THPT miền núi
3.1 Đặc điểm tâm lý học sinh THPT
Lứa tuổi THPT là giai đoạn quan trọng trong việc hoàn thiện bản thân và nhân cách của học sinh, tuy nhiên, các em vẫn thiếu kinh nghiệm và kỹ năng sống Trong độ tuổi từ 15-18, học sinh trải qua những thay đổi về sinh lý, như dậy thì và thay đổi hormone, dẫn đến cảm xúc hưng phấn hoặc căng thẳng Những thay đổi này ảnh hưởng đến tâm lý và giúp các em hình thành quan điểm sống riêng, biết bảo vệ lẽ phải và cái đẹp, đồng thời phê phán những điều sai trái.
Lứa tuổi THPT chứng kiến nhiều thay đổi đáng kể so với các giai đoạn trước, đặc biệt là sự phát triển mạnh mẽ của mạng xã hội, mở rộng các mối quan hệ xã hội của học sinh Khác với học sinh lớp dưới, học sinh cấp 3 phải đối mặt với nhiều thách thức trong cuộc sống, yêu cầu sự trưởng thành và trách nhiệm cao hơn.
3.2 Đặc điểm tâm lý học sinh THPT miền núi
Học sinh dân tộc thiểu số có nhiều ưu điểm như thể chất tốt, yêu lao động và trung thực, nhưng cũng gặp phải những khó khăn như tính nhút nhát, tự ti và thiếu ước mơ Sự tự ti cùng với khả năng sử dụng tiếng phổ thông hạn chế khiến các em khó hòa nhập Hơn nữa, học sinh dân tộc miền núi thường có tính tự ái cao, dễ bị tổn thương trước những lời phê bình hoặc khi gặp khó khăn trong học tập, dẫn đến việc xa lánh thầy cô và bạn bè Một số em thậm chí có thể bỏ học và có những suy nghĩ tiêu cực.
Học sinh miền núi luôn có tính thẳng thắn, thật thà và tự trọng Nếu gặp phải điều gì không vừa ý thì các em thường tỏ thái độ ngay
Học sinh thường có niềm tin vững chắc vào giáo viên và thực tiễn, khiến họ dễ dàng nghe theo những người mà mình tin tưởng, đặc biệt là giáo viên Khi học sinh đã đặt lòng tin vào giáo viên, họ sẽ sẵn sàng tiếp thu kiến thức và hướng dẫn từ người mà họ kính trọng.
GV, các em sẽ chân thành bộc bạch hết những khó khăn, vướng mắc của bản thân
Giáo viên cần phải gần gũi và tận tâm với học sinh, giúp đỡ và chăm sóc các em một cách chu đáo Bên cạnh đó, giáo viên cũng nên gương mẫu trong mọi hành động để xây dựng lòng tin và sự kính trọng từ học sinh, từ đó phát huy hiệu quả giáo dục.
Học sinh miền núi thường sống rất thực tế, vì vậy những ví dụ gần gũi có sức thuyết phục mạnh mẽ Trong quá trình giáo dục, các vấn đề thực tế liên quan đến bản thân học sinh sẽ thu hút sự chú ý của các em Do đó, giáo viên cần chú trọng lồng ghép các nội dung giáo dục thực tế và kỹ năng sống vào các hoạt động giảng dạy Điều này không chỉ giúp hình thành khái niệm về phẩm chất đạo đức tốt cho học sinh mà còn góp phần khắc phục dần những tư tưởng lạc hậu còn tồn tại trong nhận thức của một số em.
Học sinh con em đồng bào các dân tộc miền núi đến trường với lòng ham học hỏi và niềm tin về tương lai Giáo viên cần hiểu rõ đặc điểm tâm lý và tình cảm của học sinh miền núi để nâng cao hiệu quả giáo dục, đặc biệt trong việc trang bị cho các em những kỹ năng sống cần thiết.
4 Vai trò của Nhà trường, cha mẹ học sinh, GV trong vấn đề giáo dục kỹ năng phòng ngừa tiêu cực từ MXH cho học sinh THPT
Nhà trường, giáo viên và phụ huynh cần nhận thức rõ ràng về những tác động tiêu cực từ mạng xã hội đối với học sinh, ảnh hưởng đến cả sức khỏe thể chất lẫn tinh thần Điều này là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến các hành vi và thái độ lệch chuẩn, góp phần làm gia tăng tình trạng bạo lực học đường.
Nhà trường cần xây dựng một môi trường học tập an toàn, văn minh và không phân biệt đối xử, đồng thời cung cấp các hoạt động và chương trình giáo dục phù hợp với độ tuổi và nhu cầu của học sinh Mục tiêu là giúp học sinh phát triển kỹ năng xã hội, nâng cao lòng tự tin, cũng như khả năng chịu đựng và ứng phó với áp lực trong học tập và cuộc sống.
Nhà trường cần tổ chức các hoạt động, chương trình giáo dục về sử dụng MXH an toàn, văn minh
Nhà trường nên cung cấp cho học sinh những nguồn tài nguyên hữu ích, bao gồm sách, báo, tài liệu, video và các tài liệu trực tuyến khác liên quan đến mạng xã hội.
Giáo viên chủ nhiệm (GVCN) đóng vai trò quan trọng trong việc giáo dục và hình thành nhân cách học sinh (HS) Họ không chỉ quản lý và giảng dạy mà còn là người chăm sóc, hỗ trợ HS trong quá trình học tập và rèn luyện Đặc biệt ở vùng miền núi, nơi nhiều HS sống xa gia đình, GVCN còn giống như người cha, người mẹ, góp phần quan trọng trong sự phát triển toàn diện của các em.
Giáo dục học sinh không chỉ diễn ra trong lớp học mà còn mở rộng ra mọi khía cạnh của cuộc sống Điều quan trọng là trang bị cho học sinh những kỹ năng sống cơ bản, giúp các em tự bảo vệ bản thân trong mọi tình huống Do đó, trong hoạt động giáo dục kỹ năng cho học sinh THPT Tương Dương 2, giáo viên chủ nhiệm giữ vai trò then chốt trong việc thực hiện các giải pháp một cách liên tục, sâu sát và đồng bộ.
Ngay từ đầu năm học, giáo viên chủ nhiệm (GVCN) được giao nhiệm vụ quan trọng trong việc tuyên truyền kiến thức và kỹ năng phòng ngừa hành vi sai trái liên quan đến mạng xã hội (MXH) Họ phối hợp chặt chẽ với nhà trường, phụ huynh và cơ quan pháp luật để xử lý các hành vi gây tổn thương cho học sinh GVCN không chỉ là người hướng dẫn mà còn là người bạn đồng hành, lắng nghe và tư vấn cho học sinh trong việc đối phó với các tiêu cực từ MXH Bằng cách tạo ra một môi trường học tập an toàn và văn minh, GVCN giúp học sinh tự tin phát triển bản thân và đối mặt với những thách thức trong cuộc sống.
THỰC TRẠNG SỬ DỤNG MẠNG XÃ HỘI CỦA HỌC
Thực trạng sử dụng MXH của HS hiện nay
Trong những năm gần đây, mạng xã hội (MXH) đã phát triển mạnh mẽ và tác động lớn đến đời sống xã hội trên toàn cầu, bao gồm cả Việt Nam MXH trở thành một công cụ phổ biến, cho phép người dùng kết nối, chia sẻ và tiếp nhận thông tin nhanh chóng và hiệu quả Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích, MXH cũng tràn ngập thông tin sai lệch, tin giả và nội dung không lành mạnh, gây ảnh hưởng tiêu cực đến nhận thức và hành vi của người dùng, đặc biệt là học sinh trung học Những thông tin này dễ dàng tiếp cận và tìm kiếm trên MXH, khiến người dùng dễ dàng bị cuốn vào và có thể dẫn đến những hậu quả khó lường.
Công nghệ thông tin (CNTT) đang phát triển nhanh chóng và hiện đại, mang lại nhiều tiện ích cho người dùng Các thiết bị thông minh (TBTM) không chỉ phục vụ cho việc liên lạc mà còn trở thành công cụ giải trí, lướt web và cập nhật thông tin một cách linh hoạt Ngoài ra, CNTT cũng giúp nâng cao hiệu quả trong các hoạt động sáng chế, thiết kế, kinh doanh, quản lý và học tập.
Nhiều người, đặc biệt là giới trẻ và học sinh trung học, đang sử dụng mạng xã hội một cách không hiệu quả, dẫn đến việc lạm dụng và trở thành "nô lệ" của chúng, chịu ảnh hưởng tiêu cực từ những nền tảng này.
Thực trạng những tiêu cực từ mạng xã hội đối với học sinh THPT Tương Dương 2
Để khảo sát thực trạng tiêu cực từ mạng xã hội đối với học sinh tại trường THPT Tương Dương 2, chúng tôi đã thực hiện một cuộc điều tra bằng phiếu khảo sát.
Khảo sát này tập trung vào mức độ sử dụng mạng xã hội (MXH) của học sinh trường THPT Tương Dương 2, các nền tảng MXH phổ biến mà họ thường sử dụng, cũng như những tác động tiêu cực mà MXH gây ra Bên cạnh đó, nghiên cứu cũng ghi nhận mong muốn của học sinh về các biện pháp phòng chống những tác động tiêu cực từ MXH.
- Đối tượng khảo sát: 203 HS ngẫu nhiên các khối 10, 11, 12 trường THPT Tương Dương Cụ thể: Khối 10: 52 học sinh; khối 11: 80 học sinh; khối 12: 71 học sinh
- Thời gian khảo sát: Từ tháng 9/2023 đến tháng 10/2023
Phiếu khảo sát HS [Phụ lục 1]
Sau khi thu thập, tổng hợp cho kết quả như sau:
Link: https://forms.gle/sWKB6fyE6nqrRaQf7 Hình 5 Mã QR link khảo sát
Hình 6 Biểu đồ đối tượng học sinh tham gia khảo sát
Hình 7 Biểu đồ giới tính học sinh tham gia khảo sát
2.1 Thực trạng học sinh THPT Tương Dương 2 tham gia MXH hiện nay
- Mức độ HS tham gia các MXH (Facebook, Youtube, Tiktok, Zalo ):
Khảo sát nhằm xác định mức độ sử dụng mạng xã hội của học sinh, tập trung vào các nền tảng chính như Facebook và YouTube Câu hỏi khảo sát được đặt ra là: "Bạn chưa sử dụng? đã sử dụng? hay đang sử dụng?" để thu thập thông tin chi tiết về thói quen sử dụng mạng xã hội của các em học sinh.
Thực trạng Facebook Youtube Twitter Tiktok Zalo
Hình 8 Biểu đồ khảo sát nền tảng MXH sử dụng chủ yếu
Thực trạng Facebook Youtube Twitter Tiktok Zalo
Hình 9 Biểu đồ khảo sát nền tảng MXH được sử dụng chủ yếu hiện nay
Kết quả khảo sát cho thấy hầu hết học sinh đều tham gia hoạt động và tương tác trên mạng xã hội, đặc biệt là sau khi các gia đình và nhà trường trang bị thiết bị và kết nối Internet cho việc học trực tuyến Trong số các nền tảng mạng xã hội, Facebook chiếm tỷ lệ cao nhất với 100% học sinh tham gia, trong khi 8% học sinh chỉ thỉnh thoảng sử dụng mạng xã hội Đáng chú ý, 93,6% học sinh tham gia quá nhiều mạng xã hội, và không có học sinh nào không tham gia.
- Thời lượng HS sử dụng các MXH trong ngày:
Khảo sát thời gian sử dụng mạng xã hội của học sinh trong một ngày được phân chia thành các mức độ: dưới 1 tiếng, từ 1-2 tiếng, từ 2-3 tiếng, từ 3-4 tiếng và trên 4 tiếng Kết quả khảo sát cho thấy sự đa dạng trong thói quen sử dụng mạng xã hội của học sinh, với nhiều mức độ khác nhau.
Hình 10 Biểu đồ khảo sát thời gian sử dụng MXH trong ngày của HS
Theo bảng số liệu, hầu hết học sinh sử dụng mạng xã hội với thời gian lớn mỗi ngày Cụ thể, có 8 học sinh (3,9%) sử dụng dưới 1 giờ, 40 học sinh (19,7%) từ 1-2 giờ, 45 học sinh (22,2%) từ 2-3 giờ, 41 học sinh (20,2%) từ 3-4 giờ, và 70 học sinh (34,3%) trên 4 giờ Tổng cộng, có 111 học sinh (54,4%) sử dụng mạng xã hội hơn 3 giờ mỗi ngày Đây là con số đáng lưu ý, vì mặc dù mạng xã hội cung cấp nhiều nội dung hữu ích, nhưng cũng tiềm ẩn nhiều tác hại nếu người dùng không kiểm soát hành vi của mình.
- Mức độ hiệu quả mang lại đối với học tập và rèn luyện khi HS tham gia sinh hoạt trên MXH
Thực trạng Dùng để học tập
Liên lạc trao đổi Giải trí Bán hàng
Hình 11 Biểu đồ khảo sát mục đích sử dụng MXH của HS
Kết quả khảo sát cho thấy hiệu quả học tập của học sinh khi tham gia hoạt động trên mạng xã hội chưa đạt mức cao Phần lớn học sinh sử dụng mạng xã hội chủ yếu cho mục đích giao tiếp, trao đổi và giải trí, như xem phim, nghe nhạc và chơi game.
- Những nội dung ảnh hưởng tiêu cực đối với HS khi sử dụng MXH sai cách hoặc không điều chỉnh được hành vi của mình
Hình 12 Biểu đồ khảo sát nội dung ảnh hưởng tiêu cực với HS khi sử dụng MXH không phù hợp
STT Nội dung ảnh hưởng
1 Ảnh hưởng xấu đến sức khỏe thể lực, thị lực
(mệt mỏi, nhức mắt, mờ mắt, sút cân ) 149 (73%) 54 (26%)
2 Ảnh hưởng xấu đến sức khỏe tinh thần (lo lắng, sợ hãi, tự ti về bản thân ) 143 (70%) 60 (29%)
3 Ảnh hưởng tiêu cực về hành vi và đạo đức
(nghiện MXH, nghiện games, mê sống ảo, chạy theo các trào lưu không lành mạnh - nói lóng, chửi thề, đú trend )
4 Ảnh hưởng tiêu cực đến việc học tập của bản thân (lười học, phụ thuộc vào tư liệu ảo, học lực giảm )
Bảng 1 Nội dung ảnh hưởng tiêu cực từ MXH với HS THPT Tương Dương 2
Kết quả khảo sát cho thấy đa số học sinh bị ảnh hưởng tiêu cực từ việc tham gia mạng xã hội không đúng cách hoặc thiếu kỹ năng kiểm soát hành vi Cụ thể, 73% học sinh cho biết sức khỏe thể lực của họ bị ảnh hưởng xấu, 70% cảm thấy sức khỏe tinh thần bị tác động tiêu cực, 66% nhận thấy hành vi và đạo đức của mình bị ảnh hưởng, và 72,9% cho rằng việc học tập của họ cũng bị tác động tiêu cực Tuy nhiên, vẫn có một số học sinh không nhận thấy những ảnh hưởng này, với 33% cho rằng hành vi, đạo đức của họ không bị ảnh hưởng và 27% không cảm thấy việc học tập bị tác động.
- Những khó khăn HS gặp phải trong quá trình tham gia sinh hoạt trên không gian MXH
Hình 13 Khó khăn HS gặp phải trong quá trình tham gia sinh hoạt trên không gian MXH
TT Khó khăn cơ bản Số lượng
1 Không chủ động được về thời gian tham gia 203 137 (67%) 66
2 Năng lực kiểm soát hành vi còn hạn chế 203 121 (59%) 82
3 Thiếu kỹ năng chọn lọc, kiểm soát thông tin 203 125 (61%) 78
4 Thiếu kỹ năng tương tác tích cực 203 114 (56%) 89
5 Những khó khăn khác (dễ bị kích động, lôi kéo, dễ bị cuốn theo các trend ) 203 117 (57%) 86
Bảng 2 Khó khăn HS gặp phải trong quá trình tham gia sinh hoạt trên không gian MXH
Kết quả khảo sát cho thấy học sinh gặp nhiều khó khăn khi tham gia sinh hoạt trên mạng xã hội Cụ thể, có 137 phiếu phản ánh việc không chủ động trong thời gian sử dụng mạng xã hội, 121 phiếu chỉ ra hạn chế về khả năng kiểm soát hành vi, 125 phiếu cho thấy khó khăn trong việc chọn lọc thông tin, 114 phiếu về thiếu năng lực tương tác tích cực và 117 phiếu ghi nhận các khó khăn khác.
Học sinh mong muốn được áp dụng các biện pháp hỗ trợ nhằm sử dụng mạng xã hội một cách an toàn và hiệu quả, từ đó góp phần vào sự phát triển lành mạnh trong môi trường số.
Học sinh mong muốn được áp dụng các biện pháp hỗ trợ nhằm sử dụng mạng xã hội một cách an toàn và hiệu quả, từ đó góp phần vào sự phát triển lành mạnh trong môi trường số.
TT Nội dung mong muốn Không Ít mong muốn
1 Được tham gia các buổi chuyên đề, ngoại khoá tư vấn, bồi dưỡng kỹ năng ứng xử tích cực với MXH Trong các buổi sinh hoạt đó,
HS được tham gia nhiều hoạt động thiết thực và bổ ích
Tham gia Câu lạc bộ “Công nghệ số” tại trường giúp các thành viên phát huy năng lực cá nhân và định hướng nghề nghiệp phù hợp trong lĩnh vực công nghệ thông tin.
3 Được có trong tay những cuốn tài liệu/cẩm nang nhỏ gọn hướng dẫn về cách ứng xử tích cực khi tham gia MXH
Sự thấu hiểu và hỗ trợ từ gia đình là yếu tố quan trọng giúp học sinh thực hiện hiệu quả các nhiệm vụ học tập, đặc biệt trong thời đại công nghệ thông tin phát triển mạnh mẽ Việc tạo điều kiện từ phía gia đình không chỉ nâng cao khả năng học tập mà còn khuyến khích học sinh áp dụng công nghệ vào việc học một cách tích cực.
5 Được tham gia các chuyến trải nghiệm thực tế để có cơ hội thực hành một số kỹ năng công nghệ (chụp ảnh, quay video )
Học sinh mong muốn được áp dụng các biện pháp hỗ trợ nhằm sử dụng mạng xã hội một cách an toàn và hiệu quả, từ đó góp phần vào sự phát triển lành mạnh trong cuộc sống.
Đa số học sinh mong muốn nhà trường, giáo viên và phụ huynh phối hợp tổ chức các chuyên đề tư vấn và bồi dưỡng kỹ năng ứng xử tích cực với mạng xã hội Điều này sẽ góp phần nâng cao chất lượng học tập, rèn luyện đạo đức và phát triển nhân cách phù hợp với thời đại công nghệ số.
2.2 Những kết quả đạt được trong việc phòng ngừa tiêu cực từ MXH những năm học gần đây
GIẢI PHÁP PHÒNG N5GỪA TIÊU CỰC TỪ MẠNG XÃ HỘI ĐỐI VỚI HỌC SINH TRƯỜNG THPT TƯƠNG DƯƠNG 2
Giải pháp Thứ nhất: Tuyên truyền nâng cao nhận thức về sử dụng Mạng xã hội
1.1 Thành lập trang Fanpage “Sử dụng Mạng xã hội thông minh - Trường THPT Tương Dương 2” Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục tới học sinh về Luật An toàn thông tin mạng, Luật An ninh mạng và các quy định của pháp luật về quản lý và sử dụng Internet, MXH và các loại hình truyền thông khác trên Internet, các nội dung về đạo đức, lối sống; văn hóa ứng xử trong trường học; kỹ năng nghề nghiệp, việc làm, khởi nghiệp; phòng, chống tội phạm, tệ nạn xã hội, bạo lực học đường
Chúng tôi đã tạo một trang tương tác trên Facebook và trực tiếp quản lý trang, đồng thời phân quyền quản trị cho Bí thư Đoàn trường, thành viên Tổ tư vấn tâm lý, và một số học sinh có năng lực nổi trội như em Trần Văn Hoàng - lớp trưởng 11A1 Đường link trang được chia sẻ rộng rãi để tăng tính lan tỏa và giúp học sinh tiếp cận nhanh chóng Chúng tôi đã phối hợp với Đoàn trường để chia sẻ đường link cho nhóm cán bộ lớp, từ đó cán bộ lớp có thể chia sẻ với các bạn trong lớp để mọi học sinh dễ dàng truy cập vào Fanpage.
Trang fanpage sẽ trang bị cho học sinh những kiến thức và kỹ năng cần thiết để sử dụng mạng xã hội hiệu quả Bên cạnh đó, fanpage cũng cung cấp các bài viết và thông tin hữu ích liên quan đến cuộc sống của giới trẻ, bao gồm kỹ năng giao tiếp, quản lý thời gian và tăng cường sức khỏe tinh thần.
Trang fanpage sẽ là nền tảng kết nối cho học sinh trường THPT Tương Dương 2, nơi các em có thể giao lưu, chia sẻ kinh nghiệm và ý kiến về việc sử dụng mạng xã hội cũng như các vấn đề trong cuộc sống Qua đó, học sinh có cơ hội học hỏi và trau dồi kinh nghiệm từ những người có cùng sở thích và đam mê.
Nhờ tận dụng sức mạnh của mạng xã hội, thông tin hữu ích về kỹ năng ứng phó với các tiêu cực từ MXH được lan truyền nhanh chóng và rộng rãi đến tất cả học sinh trong trường.
Nội dung đăng tải bao gồm:
- Những bài viết, tài liệu, video phổ biến nhận thức về mạng xã hội an toàn
- Những thông tin, hình ảnh hoạt động về sử dụng MXH an toàn, chống các mặt tiêu cực từ MXH như bài viết, tranh ảnh tuyên truyền…
Sử dụng mạng xã hội một cách lành mạnh và an toàn là rất quan trọng Chúng ta cần chia sẻ những thông điệp tích cực và những kinh nghiệm hữu ích để hạn chế tác động tiêu cực từ mạng xã hội Việc phòng chống những mặt tiêu cực này sẽ giúp tạo ra một môi trường trực tuyến tốt đẹp hơn cho tất cả mọi người.
Trang Page “Sử dụng Mạng xã hội thông minh - THPT Tương Dương 2” là nơi cung cấp tư vấn cho học sinh về những thắc mắc liên quan đến vấn đề phòng tránh các rủi ro khi sử dụng mạng xã hội.
Hình 15 Trang Page “Sử dụng Mạng xã hội thông minh
Link trang Page: https://www.facebook.com/profile.php?ida558319031734
1.2 Chia sẻ cẩm nang và giới thiệu các địa chỉ bồi dưỡng kỹ năng sử dụng MXH an toàn và hiệu quả tới các bạn HS
1.2.1 Thiết kế sổ tay về kỹ năng sử dụng MXH
Chúng tôi đã thiết kế một cuốn sổ tay dành cho học sinh THPT Tương Dương 2 bằng phần mềm Canva, nhằm giúp các em tự kiểm tra mức độ ảnh hưởng tiêu cực của mạng xã hội đến bản thân Cuốn sổ tay cũng cung cấp các phương pháp hiệu quả để phòng chống những tác động xấu từ mạng xã hội.
- Chẩn đoán: Tự kiểm tra chẩn đoán, đánh giá kết quả
- Các phương pháp phòng chống tiêu cực từ MXH
- Các kênh hỗ trợ tư vấn: Fanpage, các thành viên Ban Tư vấn tâm lý Nhà trường, Đoàn trường
- Trang ghi chép nhật ký HS
Chia sẻ cuốn Cẩm nang từ thư viện trường tới các bạn học sinh là một hoạt động thiết thực nhằm giúp các em hiểu rõ nội dung mà nhóm nghiên cứu muốn truyền tải Cuốn sổ tay sẽ được in ấn và phát cho từng lớp, tạo điều kiện cho các bạn học sinh cùng nhau trao đổi và đọc hiểu Giáo viên chủ nhiệm và Ban Cán sự sẽ sử dụng cuốn sổ tay này như một hướng dẫn hữu ích để phòng ngừa và hạn chế những ảnh hưởng tiêu cực từ mạng xã hội đối với học sinh.
Hình 16 Bìa sổ tay về kỹ năng sử dụng MXH
1.2.2 Chia sẻ, tuyên truyền các tài liệu của các cơ quan chức năng về sử dụng MXH
Chúng tôi đã lựa chọn cuốn "Cẩm nang Tuyên truyền pháp luật và kỹ năng sống về sử dụng Internet an toàn & hiệu quả" do Công an tỉnh Nghệ An biên soạn, nhằm cung cấp kiến thức cần thiết cho các trường học, học sinh và sinh viên.
Bìa cẩm nang tuyên truyền pháp luật và kỹ năng sống về việc sử dụng Internet an toàn và hiệu quả, với mã QR đi kèm, được thiết kế đặc biệt cho các trường học và học sinh.
1.2.3 Tìm hiểu những trang web, trang fanpage học tập, bồi dưỡng kỹ năng ứng xử với MXH hiệu quả của các chuyên gia có chuyên môn sâu
Nhóm nghiên cứu đã tìm hiểu và đánh giá cao chất lượng cũng như hiệu quả của trang Facebook "Nghệ An - Học tập suốt đời" tại địa chỉ https://www.facebook.com/profile.php?id0064421479785.
Giải pháp thứ hai: Tổ chức các hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học
2.1 Tổ chức các hoạt động giáo dục, tăng cường giáo dục kỹ năng sống cho HS về sử dụng MXH lành mạnh thông qua các hoạt động cụ thể
2.1.1 Tổ chức hoạt động viết bài tìm hiểu về MXH, kỹ năng phòng ngừa tiêu cực từ MXH
Cuộc thi nhằm nâng cao nhận thức cho học sinh về việc sử dụng mạng xã hội (MXH) một cách hợp pháp và đúng đắn Học sinh cần hiểu rõ các khái niệm, biểu hiện, hậu quả và giải pháp liên quan đến MXH, cũng như các điều luật áp dụng Quá trình tìm kiếm tư liệu cho bài dự thi giúp các em tự tích lũy và ghi nhớ thông tin về MXH Ban Tổ chức sẽ đánh giá và chọn ra những bài viết xuất sắc nhất để trao giải trong buổi tổng kết Đối tượng tham gia là học sinh các lớp đã đăng ký.
Hình thức: Bài dự thi viết tay
Câu 1: Mạng xã hội là gì?
Câu 2: Em hãy nêu các nền tảng MXH phổ biến hiện nay?
Câu 3: Trình bày những tác động tích cực, tiêu cực từ MXH?
Câu 4: MXH có ảnh hưởng như thế nào đến học tập và đời sống?
Câu 5: Em hãy đề xuất các giải pháp phòng ngừa tiêu cực từ MXH?
Hình 18 Bài dự thi tìm hiểu về MXH, kỹ năng phòng ngừa tiêu cực từ MXH
2.1.2 Tổ chức cuộc thi vẽ tranh, Pano tuyên truyền về phòng ngừa tiêu cực từ MXH
Cuộc thi vẽ tranh và pano tuyên truyền mang đến cho học sinh một trải nghiệm thú vị, cho phép các em thể hiện khả năng hội họa và tự hào sáng tạo những sản phẩm ý nghĩa Những tác phẩm này góp phần quan trọng vào hoạt động tuyên truyền giáo dục kỹ năng phòng ngừa tiêu cực từ mạng xã hội Các sản phẩm xuất sắc nhất sẽ được trao giải trong buổi tổng kết, và đối tượng tham gia là học sinh các lớp đã đăng ký.
Hình thức: Tranh vẽ bằng giấy A4
Nội dung: Tuyên truyền chủ đề “Phòng ngừa tiêu cực từ mạng xã hội”
Bài dự thi vẽ tranh về kỹ năng phòng ngừa tiêu cực từ mạng xã hội của học sinh đã được tổ chức, nhằm nâng cao nhận thức và kỹ năng cho các em Bên cạnh đó, một cuộc thi dựng video clip tuyên truyền về phòng ngừa tiêu cực từ mạng xã hội cũng được triển khai, góp phần tạo ra các sản phẩm truyền thông sáng tạo và hiệu quả.
Hình thức thi dựng video clip thu hút sự chú ý của học sinh, tạo cơ hội phát triển nhiều năng lực như công nghệ thông tin, diễn xuất, báo chí và thẩm mỹ Học sinh có thể khai thác và phân tích vấn đề từ nhiều khía cạnh khác nhau Qua các video phóng sự và tiểu phẩm, những thông điệp về phòng ngừa tiêu cực từ mạng xã hội được truyền tải nhanh chóng đến học sinh Điều này giúp học sinh tìm ra và lựa chọn những giải pháp ứng phó phù hợp với lứa tuổi Đối tượng tham gia là đại diện các lớp đăng ký.
Hình thức: Dựng video clip phóng sự, tiểu phẩm
Nội dung: Tuyên truyền chủ đề: phòng ngừa tiêu cực từ MXH
Hình 20 Hình ảnh từ sản phẩm video clip dự thi
Link bài thi: https://www.facebook.com/share/v/qqWbgkaJTY1fwnjn/?mibextid=oFDknk
Sau 3 tuần tổ chức, các chi đoàn đã tham gia tích cực và tạo ra nhiều sản phẩm chất lượng về chủ đề phòng ngừa tiêu cực từ mạng xã hội, một vấn đề mà học sinh thường phải đối mặt Với các hình thức thi phong phú, học sinh có thể lựa chọn phương thức phù hợp với năng lực của mình, giúp thông điệp của chủ đề được lan tỏa rộng rãi và nhanh chóng Nhờ đó, nhiệm vụ tuyên truyền đạt hiệu quả cao.
Lễ chào cờ đã diễn ra kết hợp với hoạt động tổng kết, trong đó Đoàn trường đã tóm tắt các hoạt động, quá trình triển khai và kết quả của các cuộc thi Ban Tổ chức đã lựa chọn những sản phẩm xuất sắc nhất để trao giải thưởng, ghi nhận nỗ lực và thành tích của các cá nhân.
2.2 Xây dựng Bộ chủ đề ngoại khoá về MXH trong thời đại Công nghệ số và tổ chức thực nghiệm tại các lớp học
Tổ chức các hoạt động bổ ích giúp học sinh có sân chơi phù hợp, khuyến khích phát triển thể chất và tinh thần, đồng thời giảm thời gian sử dụng thiết bị điện tử và tránh xa mạng xã hội Qua đó, học sinh sẽ nhận thức đúng đắn về mạng xã hội trong thời đại công nghệ 4.0, cũng như nhận ra những ảnh hưởng tiêu cực nếu không có kỹ năng sử dụng và kiểm soát hành vi tương tác của mình với mạng xã hội.
Học sinh cần trang bị các kỹ năng cần thiết để phát triển văn hóa ứng xử trên các mạng xã hội như Facebook, Youtube, Zalo và Messenger, đặc biệt trong bối cảnh thông tin từ Internet ngày càng phong phú và dễ tiếp cận.
Bài viết nhằm điều chỉnh nhận thức và hành vi của bạn trong việc tương tác với mạng xã hội theo hướng tích cực, từ đó nâng cao hiệu quả học tập và rèn luyện nhân cách, lối sống Điều này sẽ góp phần phát triển một môi trường lành mạnh trong kỷ nguyên công nghệ số.
Trong thời đại 4.0, mạng xã hội (MXH) đóng vai trò quan trọng trong cuộc sống hiện đại, mang lại nhiều tác dụng tích cực Tuy nhiên, việc thiếu kỹ năng sử dụng và kiểm soát hành vi trên MXH có thể dẫn đến những ảnh hưởng tiêu cực Do đó, việc thảo luận và chia sẻ các kỹ năng sử dụng MXH là cần thiết, nhằm tìm kiếm và học hỏi những giá trị tích cực từ các nền tảng như Biboedu, Ewa, Shubclassroom, Microsoft Teams, Quizizz, và Zoom Học sinh cần xác định nhiệm vụ của mình trong việc nâng cao nhận thức về văn hóa mạng và phát triển kỹ năng kiểm soát hành vi, từ đó giảm thiểu những tác động xấu từ MXH Đồng thời, cần tìm hiểu và áp dụng công nghệ thông tin cũng như các công cụ truyền thông trong học tập và cuộc sống hiện đại.
- Tổ chức trong giờ sinh hoạt dưới cờ hoặc hoạt động trải nghiệm
- Phối hợp GVCN tổ chức lồng ghép trong các giờ sinh hoạt lớp;
- Tổ chức hoạt động ngoại khóa với các chủ đề như: “Nhận thức chung về
MXH; “Công nghệ 4.0 và tương lai của bạn”; “Sử dụng Internet mà không bị nghiện”; “Idol trên MXH - Real or Face”
Kết luận, việc chia sẻ và truyền đạt thông điệp về văn hóa công nghệ là rất quan trọng Chúng ta cần nắm vững kỹ năng sử dụng các mạng xã hội để khai thác hiệu quả các trang web và phần mềm tiện ích, từ đó nâng cao hiệu quả trong học tập.
CHỦ ĐỀ: SỬ DỤNG MẠNG XÃ HỘI AN TOÀN, VĂN MINH
Nhận thức được khái niệm MXH
Nhận biết các tiêu cực từ MXH
Hiểu được nguyên nhân, hậu quả của sử dụng MXH không an toàn
Hình thành khả năng ứng phó hiệu quả, kỹ năng phòng ngừa tiêu cực từ MXH
Năng lực chung: Giao tiếp, hợp tác, tự chủ, tự học, giải quyết vấn đề
Biết khai thác và lựa chọn thông tin
Biết sử dụng ngôn ngữ Tiếng Việt trong sáng, chuẩn mực
Biết cách giải quyết các vấn đề nảy sinh trong hoạt động và trong quan hệ với người khác
Biết phân biệt các hành vi không nên làm trong cuộc sống, không biến mình thành kẻ lệ thuộc MXH, biết cách phòng ngừa tiêu cực từ MXH
Biết cách bày tỏ ý kiến, quan niệm của mình
Biết cách ứng xử, có lối sống tích cực, làm việc có ích để phát triển bản thân
3 Phẩm chất: nhân ái, trung thực, trách nhiệm
Hình thành tác phong chuẩn mực theo độ tuổi và văn hóa Việt Nam là rất quan trọng Điều này bao gồm việc ứng xử có văn hóa và hướng tới lối sống đẹp, văn minh.
Phát ngôn, chia sẻ thông tin tích cực và có trách nhiệm với các thông tin mình đưa ra
Có thái độ tôn trọng, lịch sự trong giao tiếp, trong học tập và các hoạt động tập thể
Biết lên án những hành vi sai trái, tiêu cực
II CHUẨN BỊ VÀ HỌC LIỆU
1 Sự chuẩn bị của Giáo viên
- Phương tiện dạy học: Máy tính, Ti vi, giấy A0
- Các video clip về sử dụng MXH
2 Sự chuẩn bị của Học sinh
- Các nhiệm vụ nhóm được phân công:
Nhóm 1: Thực hiện bài thuyết trình chủ đề “Sử dụng MXH an toàn, văn minh”
Nhóm 2: Diễn xuất một số tình huống cụ thể về tiêu cực từ MXH và cách giải quyết tình huống đó
Mạng xã hội (MXH) có thể gây ra nhiều ảnh hưởng tiêu cực, như việc lan truyền thông tin sai lệch và áp lực xã hội Một tình huống cụ thể là khi bạn bè trên MXH thường xuyên chia sẻ những hình ảnh sống ảo, khiến em cảm thấy tự ti về bản thân Để phòng ngừa những tác động tiêu cực này, em đã quyết định hạn chế thời gian sử dụng MXH, chọn lọc thông tin và theo dõi những trang tích cực, đồng thời tập trung vào sở thích cá nhân để nâng cao sự tự tin và phát triển bản thân.
- Chuẩn bị dụng cụ làm thiệp: kéo, bìa, bút màu, keo dán
III TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
Hoạt động 1: Khởi động (5 phút) nhằm xác định chủ đề tiết sinh hoạt Nội dung phóng sự tập trung vào chủ đề "Sử dụng MXH thông minh" Sản phẩm của hoạt động là học sinh có khả năng nêu rõ chủ đề bài học Tổ chức thực hiện sẽ được triển khai một cách hiệu quả.
- GV chiếu đoạn phóng sự về ảnh hưởng tích cực và tiêu cực từ MXH
HS xem video và xác định chủ đề của tiết sinh hoạt
Hoạt động 2: Hình thành kiến thức (15 phút) nhằm mục tiêu giúp học sinh hiểu rõ các khái niệm về mạng xã hội (MXH) và cách phòng ngừa những tác động tiêu cực từ chúng Nội dung bao gồm khái niệm về MXH, các nền tảng MXH phổ biến hiện nay, cùng với giải pháp phòng ngừa tiêu cực từ MXH Sản phẩm cuối cùng sẽ là bài thuyết trình của học sinh, được tổ chức thực hiện một cách hiệu quả.
Hoạt động của GV Hoạt động của HS Dự kiến sản phẩm
• Nhóm 1 thực hiện thuyết trình về chủ đề
• Các nhóm theo dõi, nhận xét
• GV quan sát, lắng nghe, góp ý, hoàn thiện sản phẩm
HS thực hiện chuẩn bị sản phẩm trước tiết sinh hoạt, gửi sản phẩm cho GV và trình bày sản phẩm của nhóm
HS các nhóm thảo luận, nhận xét
Về nội dung: Bài thuyết trình thể hiện được các nội dung cơ bản sau:
Khái niệm MXH Các nền tảng MXH học sinh thường sử dụng Ảnh hưởng tiêu cực từ MXH
Cách phòng ngừa tiêu cực từ MXH
Về hình thức: đảm bảo hình ảnh rõ nét, cách triển khai rõ ràng, hấp dẫn
Giải pháp thứ ba: Bồi dưỡng đội ngũ cán bộ quản lý học sinh, cán bộ đoàn và GVCN giáo dục sử dụng MXH cho học sinh;
3.1 Bồi dưỡng đội ngũ cán bộ quản lý học sinh, cán bộ Đoàn và GVCN để giáo dục sử dụng MXH cho học sinh
Nhà trường và Đoàn trường đóng vai trò quan trọng trong việc giáo dục học sinh THPT về việc sử dụng mạng xã hội (MXH) một cách thông minh Cần hoàn thiện quy chế quản lý học sinh và hoạt động sử dụng MXH, đặc biệt là về an ninh thông tin Đoàn trường, giáo viên chủ nhiệm và giáo viên bộ môn cần phối hợp với phụ huynh để tư vấn và hỗ trợ học sinh các kỹ năng sử dụng MXH an toàn, hiệu quả và có văn hóa Dưới đây là một số phương án mà các trường có thể áp dụng để giáo dục phòng ngừa tiêu cực từ MXH cho học sinh THPT.
Các buổi tập huấn dành cho giáo viên và cán bộ Đoàn trường sẽ nâng cao hiểu biết về mạng xã hội và trang bị những kỹ năng cần thiết cho học sinh.
Trường học hợp tác với Đoàn trường để tổ chức nhiều hoạt động ngoại khóa phong phú, bao gồm các trò chơi, vận động và các trải nghiệm thực tế cho học sinh Những hoạt động này không chỉ giúp học sinh phát triển kỹ năng xã hội mà còn tạo cơ hội để các em khám phá và học hỏi trong môi trường ngoài lớp học.
Trường học và Đoàn trường có thể tổ chức các buổi tư vấn dành cho học sinh và phụ huynh về việc sử dụng mạng xã hội (MXH) Những buổi tư vấn này sẽ cung cấp thông tin cần thiết, giúp học sinh và phụ huynh nắm rõ hơn về MXH, đồng thời trang bị kỹ năng sử dụng MXH một cách an toàn và tích cực.
Trường học và Đoàn trường có thể phối hợp tổ chức các cuộc thi, chương trình văn nghệ và thể thao, giúp học sinh phát triển kỹ năng xã hội Điều này cũng tạo cơ hội cho các em vận dụng hiệu quả các nền tảng mạng xã hội và phần mềm tiện ích từ MXH.
3.2 Nội dung hướng dẫn kỹ năng sử dụng MXH an toàn, hiệu quả, có văn hóa;
Để bảo vệ thông tin cá nhân và tăng cường bảo mật cho các thiết bị như máy tính và điện thoại, học sinh cần trang bị kiến thức cần thiết Việc cập nhật tự động và cài đặt phần mềm diệt virus là rất quan trọng để phòng thủ cho máy tính Họ cũng nên tránh cài đặt lại các phần mềm độc hại hoặc nghi ngờ, vì điều này tạo cơ hội cho kẻ xấu xâm nhập Thiết lập mật khẩu mạnh là một yếu tố quan trọng, với yêu cầu mật khẩu dài ít nhất 8 ký tự, bao gồm chữ in hoa, chữ thường và ký tự đặc biệt, cùng với việc thiết lập nhiều lớp bảo mật.
- Ứng xử văn hóa trên không gian mạng, sử dụng MXH an toàn:
Để bảo vệ thông tin cá nhân, việc giữ kín các dữ liệu như tên thật, tuổi, trường học, địa chỉ, số điện thoại và hình ảnh cá nhân là rất quan trọng Những thông tin này không nên được chia sẻ công khai trên mạng xã hội Ngoài ra, việc bảo mật mật khẩu và giới hạn số lượng bạn bè cũng giúp giảm thiểu rủi ro từ những người lạ hoặc kẻ xấu có ý định xâm nhập.
Để bảo mật thông tin nhạy cảm, người dùng cần kiểm tra địa chỉ trang web có đáng tin cậy hay không bằng cách tìm dấu hiệu https và biểu tượng khóa Không nên cung cấp thông tin nhạy cảm như số tài khoản, mật khẩu, mã xác thực OTP, hình ảnh hoặc video nhạy cảm, cũng như không thực hiện các yêu cầu từ những người không quen biết qua email, Zalo, Facebook hoặc các mạng xã hội khác.
Khi sử dụng mạng xã hội, việc nghiên cứu kỹ lưỡng là rất quan trọng Người dùng cần đọc kỹ điều khoản sử dụng và tìm hiểu khả năng quản lý của các nền tảng này Trước khi chia sẻ bất kỳ thông tin nào, hãy suy nghĩ thật cẩn thận, vì mạng xã hội có thể mang lại những phản hồi trái chiều và tiêu cực Nội dung bạn đăng tải có thể thu hút sự chú ý từ nhiều người, dẫn đến những ý kiến không mong muốn Hơn nữa, thông tin trên mạng không phải lúc nào cũng chính xác; có nhiều nội dung xuyên tạc, sai sự thật, và có thể kích động chống phá nhà nước.
Vậy “Ứng xử văn hóa trên môi trường mạng” cần thực hiện như thế nào?
Có thể tuyên truyền học sinh thực hiện “Thông điệp 5K”:
Khi tiếp nhận thông tin trên mạng xã hội, hãy kiên nhẫn và không vội vàng đưa ra đánh giá, bình luận hay chia sẻ Thay vào đó, hãy dành thời gian để tìm hiểu về độ chính xác và bản chất của sự việc trước khi hành động.
+ Không thờ ơ: hãy thể hiện quan điểm, chính kiến của mình; bênh vực lẽ phải, lên án phản bác những thông tin sai trái, lệch lạc
+ Không chia sẻ: không phát tán, lan truyền những thông tin chưa được kiểm chứng, xuyên tạc, bịa đặt
+ Không tham gia: không nghe theo xúi dục, lôi kéo của người khác trên mạng để tham gia các hoạt động vi phạm pháp luật
+ Không lạm dụng: lạm dụng MXH sẽ gây ảnh hưởng sức khỏe, thời gian dành cho học tập và gia đình Không nên lệ thuộc quá nhiều vào chúng
Cảnh giác với lừa đảo trên không gian mạng là rất quan trọng Hãy cẩn thận khi lựa chọn kết bạn trực tuyến; chỉ nên chấp nhận lời mời từ những người mà bạn quen biết hoặc có hiểu biết rõ ràng về họ Đồng thời, hãy kiểm soát quyền truy cập và thông tin cá nhân của bạn để bảo vệ bản thân khỏi những rủi ro tiềm ẩn.
Giải pháp thứ tư: Kết nối với Phụ huynh, tư vấn cho phụ huynh một số giải pháp để bảo vệ con được an toàn khi sử dụng MXH
số giải pháp để bảo vệ con được an toàn khi sử dụng MXH
Với sự phát triển nhanh chóng của mạng xã hội, hầu hết phụ huynh đều có tài khoản trên Facebook hoặc Zalo Giáo viên lựa chọn thành lập hội nhóm phụ huynh học sinh trên nền tảng phù hợp để phối hợp giáo dục kỹ năng sử dụng mạng xã hội cho học sinh Trong hội nhóm, giáo viên chia sẻ thông tin về mạng xã hội nhằm giúp phụ huynh nhận thức được những vấn đề tương tự như học sinh Giáo viên chủ nhiệm sẽ đăng tải các thông tin liên quan và hướng dẫn phụ huynh nhận biết dấu hiệu con em họ có thể bị ảnh hưởng tiêu cực từ mạng xã hội, đồng thời cung cấp các bước cụ thể để hỗ trợ học sinh ứng phó hiệu quả.
Giải pháp này rất hiệu quả với học sinh thường xuyên chia sẻ khó khăn với cha mẹ Khi cha mẹ được trang bị kiến thức về mạng xã hội và kỹ năng phòng ngừa tác động tiêu cực từ nó, họ có thể hỗ trợ và góp phần thay đổi cách giáo viên tư vấn, giúp đỡ học sinh.
Một số giải pháp chúng tôi tư vấn cho phụ huynh học sinh:
Phụ huynh nên thảo luận với con về các hoạt động trên mạng xã hội ngay khi trẻ bắt đầu sử dụng Việc này giúp cha mẹ hiểu rõ hơn về những trang mạng xã hội mà con đang quan tâm và sử dụng Cha mẹ có thể hỏi con về các nền tảng mà trẻ thường truy cập và dành thời gian cùng xem để nắm bắt nội dung Qua việc cùng xem, phụ huynh có thể đánh giá tính phù hợp của các ứng dụng và trang mạng xã hội, từ đó nhận diện được những mặt tích cực cũng như tác động tiêu cực, giúp trẻ tránh xa những nguy cơ tiềm ẩn từ mạng xã hội.
Phụ huynh cần giáo dục con cái về quyền riêng tư cá nhân, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thận trọng trước khi đăng tải hoặc chia sẻ thông tin Cha mẹ nên hướng dẫn trẻ kiểm tra cẩn thận các thông tin cá nhân như tên, số điện thoại, địa chỉ, email và trường học để tránh rơi vào tay kẻ xấu và đảm bảo an toàn cho bản thân.
Phụ huynh cần nắm vững thông tin về các trang mạng xã hội và ứng dụng mà con cái đang sử dụng Việc này rất quan trọng để bảo vệ con, đồng thời đưa ra những lời khuyên và tư vấn hữu ích Cha mẹ cần học cách sử dụng và bảo mật thông tin, trang bị kiến thức cần thiết để có thể chia sẻ và hỗ trợ con trong môi trường trực tuyến.
Cha mẹ là tấm gương gần gũi nhất cho con cái, vì vậy để bảo vệ và hướng dẫn con sống lành mạnh, sử dụng mạng xã hội (MXH) an toàn và có văn hóa, cha mẹ cần trang bị cho mình những kỹ năng và kiến thức cần thiết về MXH Bằng cách này, cha mẹ không chỉ dạy con mà còn làm gương cho con trong việc sử dụng MXH một cách có trách nhiệm.
+ Cài đặt và sử dụng các ứng dụng, tính năng bảo mật, hạn chế truy cập vào các trang mạng xấu
Phụ huynh nên giao tiếp cởi mở và thẳng thắn với con cái về việc sử dụng mạng xã hội Cha mẹ cần hướng dẫn trẻ về các trang mạng an toàn, cách kết bạn và chia sẻ thông tin một cách hợp lý Điều này là cần thiết vì không phải tất cả thông tin và bạn bè trên mạng xã hội đều tích cực Trẻ em cần được giáo dục và trang bị kỹ năng để nhận diện và xử lý thông tin một cách hiệu quả.
HS miền núi Tương Dương gặp nhiều khó khăn trong việc kết nối với cha mẹ do hoàn cảnh gia đình Nhiều phụ huynh phải đi làm xa, một số gia đình có cha mẹ ly hôn, và nhận thức của phụ huynh trong các bản làng còn hạn chế Hơn nữa, HS thường phải trọ học xa nhà, dẫn đến việc thiếu sự quan tâm thường xuyên từ cha mẹ Khi gặp khó khăn, nhiều em không tìm được sự hỗ trợ từ phụ huynh, mà thay vào đó, họ thường tìm đến thầy cô và bạn bè Hình thức tư vấn chủ yếu của các em là nhắn tin cho thầy cô trong tổ tư vấn tâm lý hoặc gửi tin nhắn qua trang page để được giúp đỡ.
Việc thiết lập và vận hành kênh thông tin giữa nhà trường và gia đình là rất quan trọng để củng cố mối liên hệ giữa giáo viên và cha mẹ học sinh trong quá trình giáo dục Để đạt hiệu quả cao trong công việc này, giáo viên cần lựa chọn phương thức và phương tiện kết nối phù hợp, nhằm tối ưu hóa lợi thế của từng hình thức giao tiếp.
