MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY HỌC PHẦN NÓI VÀ NGHE, CHƯƠNG TRÌNH NGỮ VĂN 10, THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN PHẨM CHẤT, NĂNG LỰC CHO HỌC SINH TẠI TRƯỜNG THPT CÁT NGẠN Lĩnh vực:
Trang 1MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY HỌC
PHẦN NÓI VÀ NGHE, CHƯƠNG TRÌNH NGỮ VĂN 10, THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN PHẨM CHẤT,
NĂNG LỰC CHO HỌC SINH TẠI TRƯỜNG THPT CÁT NGẠN
Lĩnh vực: Ngữ Văn
Giáo viên thực hiện: Nguyễn Hữu Tân,
Trần Thị Thanh Nhàn, Nguyễn Thị Hồng
Đơn vị công tác: Trường THPT Cát Ngạn
Địa chỉ: Thanh Liên, Thanh Chương, Nghệ An
Năm học: 2023 – 2024
Trang 2MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY- HỌC
PHẦN NÓI VÀ NGHE CHƯƠNG TRÌNH NGỮ VĂN 10,
Trang 33
DANH MỤC CHỮ CÁI VIẾT TẮT
Trang 43 Thực trạng của việc dạy học phần Nói và Nghe trong chương
3.2 Khảo sát thực trạng của dạy học Nói và Nghe, Ngữ văn 10 8
3.2.1 Khảo sát việc dạy Ngữ văn 10 ở một số trường THPT 8 3.1.2 Khảo sát tình hình học chương trình Ngữ văn 10 của học sinh
3.1.3 Các tiết Nói và Nghe chương trình Ngữ văn 10 14
II Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả dạy học phần Nói và
Nghe, chương trình Ngữ Văn 10, theo định hướng phát triển phẩm chất,
năng lực cho học sinh tại trường THPT Cát Ngạn
1
Trang 55
1 Sử dụng các nền tảng mạng xã hội trong việc tạo lập các nhóm
lớp từ đó hỗ trợ học sinh năng lực tự học, tự rèn luyện kỹ năng nói,
2 Rèn kỹ năng Nói và Nghe thông qua hoạt động nhóm học tập từ đó
2.1 Hoạt động nhóm đôi trong việc rèn luyện, phát triển năng lực
3 Rèn luyện kỹ năng Nói và Nghe bằng dự án học tập nhằm phát triển
1 Kỹ năng nói, nghe trình bày một số vấn đề nghiên cứu của học
2 Việc sử dụng các giải pháp giúp các em hứng thú trong học tập
3 Hiệu quả của các giải pháp đối với hoạt động giáo dục, bản thân
4 Thực hiện giải pháp giúp học sinh hướng tới các năng lực 39
Trang 66
5 Khảo sát sự cấp thiết và tính khả thi của các giải pháp đề xuất 41
5.2.2 Phương pháp khảo sát và thang đánh giá 41
5 4 Kết quả khảo sát về sự cấp thiết và tính khả thi của các giải
Trang 7về cội nguồn và bản sắc của dân tộc, góp phần giữ gìn, phát triển các giá trị văn hoá Việt Nam; có tinh thần tiếp thu tinh hoa văn hoá nhân loại và khả năng hội nhập quốc tế, góp phần giúp học sinh phát triển các năng lực chung: năng lực tự chủ và tự học, năng lực giao tiếp và hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo Đặc biệt, môn Ngữ văn giúp học sinh phát triển năng lực ngôn ngữ và năng lực văn học: rèn luyện các kỹ năng đọc, viết, nói và nghe; có hệ thống kiến thức phổ thông nền tảng về tiếng Việt và văn học, phát triển tư duy hình tượng và tư duy logic, góp phần hình thành học vấn căn bản của một người có văn hoá; biết tạo lập các văn
Chương trình Ngữ văn 2018 sẽ lấy các kỹ năng giao tiếp (đọc, viết, nói và nghe) làm trục chính xuyên suốt cả ba cấp học nhằm đáp ứng yêu cầu của chương trình theo định hướng năng lực và bảo đảm tính chỉnh thể, sự nhất quán liên tục trong tất cả các cấp/lớp
Kỹ năng nói được đánh giá là phần quan trọng trong việc hình thành và phát triển năng lực giao tiếp bằng một ngôn ngữ của mỗi người Cùng với kĩ năng nghe, KNN được xác định là một trong những kỹ năng cơ bản của thế kỉ XXI Erik Palmer đã thống kê cách chúng ta sử dụng thời gian giao tiếp: Viết: 9%, Đọc: 16%, Nói: 30%, Nghe: 45% Như vậy, chúng ta sử dụng 3/4 thời gian giao tiếp cho việc nghe và nói Việc thiếu hụt kỹ năng nghe trong các hoạt động giao tiếp sẽ là một cản trở rất lớn đối với mỗi người trong xã hội
Song, thực tiễn giảng dạy ở trường phổ thông, việc chú trọng rèn luyện kỹ năng nói cho học sinh vẫn chưa được chú trọng đúng mức, đa số học sinh chưa có
kỹ năng nói trước tập thể, ngại nói, không tự tin nói trước đông người Trong một giờ học, chỉ những em có học lực khá giỏi mới dám nói, còn những em học sinh có học lực trung bình, yếu lại không dám nói Một thực tế khác, khi tham gia nói, phát biểu trong các tiết học, học sinh thường nói ngập ngừng, không rõ ràng, có nhiều
em có ý tưởng trong đầu nhưng không thể diễn đạt sao cho mạch lạc
Riêng ở trường THPT Cát Ngạn, phần lớn học sinh là thuộc các xã miền núi phía tây huyện Thanh Chương, nhiều học sinh dân tộc thiểu số thuộc hai xã Thanh Sơn, Ngọc lâm nên trong khi nói, có nhiều em còn sử dụng từ địa phương, phát âm chưa đúng chuẩn, điều này ảnh hưởng đến hoạt động giao tiếp của các em trong cuộc sống cũng như trong học tập.Vì vậy việc ứng dung công nghệ thông tin
Trang 88
vào tiết day nói nghe là một phần kích thích hứng thú học tập cho các em Đồng thời giải quyết nhữn vấn đề khó khăn mà giáo viên và học sinh đang gặp phải trong quá trình dạy và học phần Nói và Nghe trong chương trình ngữ văn 10 hiện nay
Đề đáp ứng yêu cầu của dạy học môn ngữ văn THPT 2018 và hình thành ở học sinh các kỹ năng cơ bản trong Nói và Nghe, chúng tôi mạnh dạn nghiên cứu đề
tài: “Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả dạy học phần Nói và Nghe, chương trình Ngữ Văn 10, theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực cho học sinh tại trường THPT Cát Ngạn” Hi vọng với đề tài này sẽ giúp học sinh
nâng cao kỹ năng Nói và Nghe, góp phần đưa tiết dạy Nói và Nghe đạt hiệu quả
cao hơn
II Mục đích nghiên cứu
- Thực hiện tốt mục tiêu đổi mới phương pháp giảng dạy, đa dạng hóa hình thức dạy học mà vấn đề trọng tâm là chuyển giao nhiệm vụ học tập cho học sinh, phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo, rèn luyện bản lĩnh cá nhân, tự nhận thức năng lực và phát huy được các kỹ năng phong phú trong cuộc sống để học sinh có thể ứng phó với những tình huống phức tạp của cuộc sống
- Rèn luyện cho HS những kỹ năng cơ bản như:
+ Kỹ năng giao tiếp
+ Kỹ năng quản lí thời gian
+ Kỹ năng tìm kiếm và xử lí thông tin
+ Kỹ năng sử dụng công nghệ thông tin…
- Tạo hứng thú cho các em tìm hiểu và nhận thức về bộ môn Ngữ Văn Bồi đắp tình yêu, niềm tự hào về quê hương, đất nước Bởi ẩn chứa trong những bài học Ngữ Văn là những giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học, nên nó có khả năng tác động mạnh tới tình cảm, đạo đức, tới việc hình thành nhân cách của học sinh
- Trải nghiệm hoạt động dạy học ứng dụng các kỹ thuật dạy học mới: dạy học theo dự án, hoạt động nhóm, trả lời một phút, hỏi đáp…
III Đối tƣợng nghiên cứu
Trang 99
- Nghiên cứu các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả dạy học phần Nói và Nghe, chương trình Ngữ Văn 10, theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực cho học sinh trong dạy học tích cực phù hợp đem lại hiệu quả cho tiết dạy nói và nghe
- Học sinh lớp 10 trường THPT Cát Ngạn tại các lớp 10B, 10C, 10D, 10E, 10G
IV Phương pháp nghiên cứu
- Đề tài giải pháp này sẽ hướng đến các tiết dạy Nói và Nghe trong sách giáo khoa ngữ văn 10, tại trường THPT Cát Ngạn
Đề tài thực hiện thực nghệm trong năm học 2022 2023 và năm học 2023
-2024
- Nghiên cứu tài liệu
+ SGK, SGV, khung chương trình Ngữ Văn lớp 10
+ Tài liệu tham khảo
+ Tranh ảnh minh họa; mạng xã hội
- Khảo sát thực tế
+ Dạy thể nghiệm, dự giờ thể nghiệm
+ Khảo sát tình hình thực tế
- So sách đối chiếu
- Phân loại, thống kê
V Kế hoạch nghiên cứu
Bảng tiến độ thực hiện công việc:
STT Thời gian Nội dung công việc Sản phẩm
1 15/9/2023 đến
15/12/2023
- Chọn đề tài, viết đề cương
3 15/2/2024đến Trao đổi, học hỏi kinh
nghiệm qua đồng nghiệp,
- Bảng số liệu
Trang 105 Từ 15/4/2024 Hoàn thiện Sáng kiến
kinh nghiệm
- Bản Sáng kiến kinh nghiệm chính thức
VI Tính mới của đề tài
1 Tính mới của đề tài
Đây là đề tài mới, chúng tôi đúc rút được trong quá trình công tác giảng dạy môn Ngữ văn lớp 10 chường trình GDPT 2018 và tổ chức thực hiện thành công tại trường THPT Cát Ngạn Hiện nay chưa có đề tài nào của các trường THPT trên địa bàn toàn tỉnh Nghệ An nghiên cứu hoặc đề cập về các giải pháp này
Đề tài nghiên cứu đi từ cơ sở lý luận, cơ sở thực tiễn, thực trạng hiện nay để đua ra các giải pháp và thực nghiệm đánh giá kết quả Bố cục của đề tài gồm ba phần mở đầu, nội dung và kết luận đề xuất
2 Những đóng góp của đề tài
Đề tài đã tìm ra được các giải pháp đồng bộ để định hướng hình thành và phát triển phẩm chất năng lực cho học sinh Giúp cho học sinh trường THPT Cát Ngạn phát triển một cách toàn diện vừa phù hợp với mục tiêu đổi mới chương trình GDPT 2018, giúp các em có cách học cách tiếp cận mới của môn học
Trang 1111
B PHẦN NỘI DUNG
I Cơ sở lý luận và tực tiễn
1 Cơ sở lí luận
1.1 Lí luận về chương trình giáo dục phổ thông 2018
Chương trình GDPT 2018 thể hiện mục tiêu giáo dục phổ thông, quy định các yêu cầu cần đạt về phẩm chất và năng lực của học sinh, nội dung giáo dục, phương pháp giáo dục và phương pháp đánh giá kết quả giáo dục, làm căn cứ quản lí chất lượng giáo dục phổ thông; đồng thời là cam kết của Nhà nước nhằm bảo đảm chất lượng của cả hệ thống và từng cơ sở giáo dục phổ thông Chương trình GDPT
2018 bao gồm chương trình tổng thể , các chương trình môn học và hoạt động giáo dục
Chương trình bảo đảm định hướng thống nhất và những nội dung giáo dục cốt lõi, bắt buộc đối với học sinh toàn quốc, đồng thời trao quyền chủ động và trách nhiệm cho địa phương, nhà trường trong việc lựa chọn, bổ sung một số nội dung giáo dục và triển khai kế hoạch giáo dục phù hợp với đối tượng giáo dục và điều kiện của địa phương, của nhà trường, góp phần bảo đảm kết nối hoạt động của nhà trường với gia đình, chính quyền và xã hội;
Chương trình chỉ quy định những nguyên tắc, định hướng chung về yêu cầu cần đạt về phẩm chất và năng lực của học sinh, nội dung giáo dục, phương pháp giáo dục và việc đánh giá kết quả giáo dục, không quy định quá chi tiết, để tạo điều kiện cho tác giả sách giáo khoa và giáo viên phát huy tính chủ động, sáng tạo trong thực hiện chương trình;
Chương trình bảo đảm tính ổn định và khả năng phát triển trong quá trình thực hiện cho phù hợp với tiến bộ khoa học - công nghệ và yêu cầu của thực tế.Chương trình GDPT 2018 cụ thể hoá mục tiêu giáo dục phổ thông, giúp học sinh làm chủ kiến thức phổ thông, biết vận dụng hiệu quả kiến thức, kỹ năng đã học vào đời sống và tự học suốt đời, có định hướng lựa chọn nghề nghiệp phù hợp, biết xây dựng và phát triển hài hoà các mối quan hệ xã hội, có cá tính, nhân cách
và đời sống tâm hồn phong phú, nhờ đó có được cuộc sống có ý nghĩa và đóng góp tích cực vào sự phát triển của đất nước và nhân loại
Chương trình GDPT 2018 đặt ra yêu cầu về phảm chất và năng lực như sau:
* Về phẩm chất: Chương trình GDPT 2018 hình thành và phát triển cho học
sinh 5 phẩm chất chủ yếu : Yêu nước - Nhân ái - Chăm chỉ - Trung thực và Trách nhiệm
* Về năng lực: Chương trình GDPT 2018 hình thành và phát triển cho học
sinh những năng lực cốt lõi sau:
+ 03 năng lực chung được hình thành, phát triển thông qua tất cả các môn học và hoạt động giáo dục gồm:
Trang 121.2 Lí luận về đổi mới phương pháp dạy học.
Đổi mới phương pháp dạy học là việc làm thay đổi và cải tiến các hình thức
dạy học còn nhiều những bất cập, không phù hợp trong thời đại và kỷ nguyên mới Đổi mới ở đây là sự thay đổi từ cách nhìn nhận, cách khai thác và truyền thụ kiến thức Đồng thời, đó cũng là sự thay đổi trong mối quan hệ giữa giáo viên và học sinh Cách học sinh lắng nghe và đưa ra phản biện
Việc đổi mới phương pháp dạy học nhằm tạo ra một môi trường tốt hơn cho
cả thầy và trò để giáo viên có thể giảng dạy và phát huy tối đa năng lực Song song với đó, học sinh cũng sẽ được tạo cơ hội để phát triển một cách tốt nhất, toàn diện nhất
Phương pháp giảng dạy là yếu tố quan trọng và ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng đào tạo Phương pháp dạy học có hiệu quả thì mới có thể tạo ra sự đam mê, thích thú của cả giáo viên lẫn học sinh Chính từ sự hứng thú đó mà giáo viên cũng như người học có thể phát huy tối đa những tương tác cùng khả năng để phát triển
tư duy một cách tốt hơn
2 Cơ sở thực tiễn
Kỹ năng nói được đánh giá là phần quan trọng trong việc hình thành và phát triển năng lực giao tiếp bằng một ngôn ngữ của mỗi người Việc thiếu hụt kỹ năng nghe trong các hoạt động giao tiếp sẽ là một cản trở rất lớn đối với mỗi người trong xã hội bùng nổ công nghệ thông tin 4.0 và kỷ nguyên số
Nói là khả năng diễn đạt lời nói dưới dạng âm thanh, thể hiện ở việc người nói dùng khẩu ngữ để truyền đạt thông tin, biểu đạt tư tưởng, tình cảm một cách chính xác, sinh động, có sức thuyết phục Làm chủ được kỹ năng nói sẽ giúp người nói tạo ra mối quan hệ tốt đẹp trong giao tiếp, tự khẳng định mình và là công cụ tạo ảnh hưởng với người khác Thực tế đã chứng minh những người giao tiếp bằng lời nói hiệu quả sẽ có nhiều cơ hội thành công hơn trong trường học và trong các lĩnh vực khác của cuộc sống
Tuy nhiên, hiện nay, một bộ phận học sinh trung học còn yếu về kỹ năng nói Có nhiều nguyên nhân dẫn đến thực trạng này Dễ thấy nhất là học sinh ngại nói trong giờ học, có tâm lí ngượng ngùng, dè dặt vì sợ nói sai, không có đủ thông
Trang 1313
tin để diễn đạt Sự hạn chế về vốn sống, vốn hiểu biết và kinh nghiệm giao tiếp, ít giao lưu trong gia đình, tập thể dẫn đến việc học sinh không chủ động, linh hoạt trong việc thực hiện các chủ đề, hình thức nói Các hoạt động tập thể cần đến việc trao đổi, thảo luận, diễn thuyết, hùng biện, ít và khó được tổ chức nên học sinh không có nhiều điều kiện để rèn luyện kỹ năng Số lượng học sinh ở mỗi lớp học khá đông nên việc rèn luyện kỹ năng nói cho từng học sinh còn hạn chế Một bộ phận giáo viên chú trọng rèn luyện kỹ năng viết, chưa có phương pháp phù hợp, sáng tạo để khuyến khích, tạo điều kiện và phát triển năng lực nói cho học sinh Nhu cầu giao tiếp, truyền thông quốc tế ngày càng mở rộng trong thời đại thông tin đã khiến nhiều người tham gia vào các lớp học ngôn ngữ để nâng cao khả năng nói của mình Chương trình giáo dục phổ thông thể hiện sự quan tâm nhất định đến việc phát triển toàn diện các kỹ năng hoạt động lời nói cho người học, trong đó có kỹ năng nghe Bởi vậy, cần thiết có một sự nhìn nhận thỏa đáng và có những nghiên cứu thiết thực để tìm ra những cách thức dạy học kỹ năng nói hiệu quả cho học sinh
3 Thực trạng của việc dạy học phần Nói và Nghe trong chương trình Ngữ Văn 10 tại trường THPT Cát Ngạn
3.1 Thuận lợi, khó khăn
3.1.1 Thuận lợi:
Giáo viên trường THPT Cát Ngạn tuổi đời còn trẻ năng động, việc tiếp cận với chương trình GDPT mới nhanh, sử dụng các giải pháp nâng cao chất lượng vào trong dạy học môn Ngữ Văn thuận lợi dễ dàng
Cơ sở vật chất ngày càng được tăng cường, các công trình phục vụ cho công tác giảng dạy, học tập, sinh hoạt cơ bản đảm bảo và phát huy tốt hiệu quả Đời sống vật chất, tinh thần của phụ huynh và học sinh ngày được nâng cao góp phần vào việc nâng cao chất lược học tập môn Ngữ văn
Bộ môn văn luôn nhận được sự ủng hộ, quan tâm giúp đỡ của cấp uỷ, sự hỗ trợ của các nhóm ngữ văn trường bạn trong việc dạy học theo chương trình GDPT
2018, trong đó việc phối hợp để giáo dục các học sinh chậm tiến học sinh có học lực yếu, học sinh yếu thế về bộ môn văn được quan tâm thường xuyên Bên cạnh
đó các bậc phụ huynh có con em theo học tại trường thường xuyên liên lạc trao đổi góp ý cho nhà trường về việc phối hợp giáo dục con em trong học tập và rèn luyện, đặc biệt là giao tiếp ứng xử của người học
3.1.2 Hạn chế khó khăn
Cơ sở vật chất, trang thiết bị cho việc dạy học còn hạn chế hơn so với các trường cùng cấp trong tỉnh Mặt khác, trường đóng trên địa bàn thuộc xã miền núi, vùng đặc biệt khó khăn, trường ở xa khu dân cư, điều kiện xã hội hết sức khó khăn như việc tiếp cận thông tin văn hóa thường ngày, điều kiện học tập, điều kiện sống
Trang 1414
của nhân dân nơi đây là rất thấp nên đã ảnh hưởng không nhỏ đến việc học tập của các em học sinh
Chất lượng đầu vào thấp các em đến từ nhiều vùng miền khác nhau, trong đó
có 1/4 học sinh của nhà trường là con em đồng bào dân tộc thuộc hai xã tái định
cư Ngọc Lâm và Thanh Sơn cho nên năng lực học tập của các em cũng không đồng đều, nhiều em đọc chưa rõ, viết chưa đúng Do đó, gặp rất nhiều hạn chế trong tiếp thu bài giảng và tất nhiên cũng khó khăn hơn nhiều cho giáo viên khi tiếp cận và giảng dạy đối với những học sinh này so với các em học sinh khác Kết quả thống kê về học lực và điểm tuyển sinh đầu vào của ba năm học từ năm học 2022-2023, 2023-2024
Từ 20 điểm đến dưới 30 điểm
Từ 10 điểm đến dưới 20 điểm
Dưới 10 điểm
2024 có đến 70,2% học sinh ở mức trung bình thậm chí có những học sinh xếp loại học lực yếu Trong khi đó số lượng khá giỏi chiếm tỉ lệ không nhiều ở mức 20% đến 36 % trong các năm được khảo sát Bên cạnh đó điểm thi tuyển sinh đầu vào tương đối thấp các năm học điểm thi của học sinh trên 30 điểm không có Năm học gần nhất 2023 -2024 các môn thi văn toán không nhân hệ số 2 nên điểm thi xét điểm ròng tương đối thấp so với mặt bằng chung của các trường THPT trên toàn huyện Thanh Chương Trong đó, số học sinh trên 20 điềm không có em nào, số lượng học sinh có điểm tuyển sinh dưới 10 điểm có 83 em chiếm tỉ lệ 33,8% số học sinh được tuyển, có những em bài thi ba môn công lại nhỏ hơn 8 điểm Từ chất lượng đầu vào thấp ảnh hưởng đến công tác nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện của nhà trường cũng như việc rèn luyện kỹ năng nói nghe cho các em Đây cũng chính là thực trạng khó khăn chung của các môn học trong nhà trường trong
đó có môn Ngữ văn
3.2 Khảo sát thực trạng của dạy học Nói và Nghe, Ngữ văn 10
3.2.1 Khảo sát việc dạy Ngữ văn 10 ở một số trường THPT
Trang 1515
- Số GV được phỏng vấn: 21
- Mục đích khảo sát: Tìm hiểu thực tế dạy học Nói và Nghe trong chương
trình Ngữ văn 10 của GV hiện nay ở các trường THPT trong địa bàn để làm cơ sở thực tiễn cho một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả dạy học phần Nói và Nghe, chương trình Ngữ Văn 10, theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực cho học
sinh của khối học này
- Nội dung khảo sát:
PHIẾU ĐIỀU HỎI THÔNG TIN
Chào quý thầy (cô)!
Để góp phần nâng cao chất lượng dạy và học các giờ Nói và Nghe trong chương trình Ngữ văn 10 theo định hướng phát triển năng lực người học, tôi đang
thực hiện đề tài: “Ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy phần Nói và Nghe,
chương trình Ngữ Văn 10, theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực cho học sinh tại trường THPT Cát Ngạn”, rất mong nhận được ý kiến đóng góp của các thầy (cô )bằng cách trả lời chân thực nhất những câu hỏi sau đây Các câu hỏi sẽ chỉ phục vụ cho mục đích nghiên cứu Xin cảm ơn!
Hãy cho biết ý kiến của thầy (cô) bằng cách nhập vào đường linh và chọn các phương án
https://docs.google.com/forms/d/1Dq3V3tnT2fb9tpVJIWbVzed42dAO5YOGcOWtsK7JZw8/edit (Phụ lục 1)
Câu hỏi 1:Thầy (cô) đánh giá như thế nào về mức độ cần thiết của việc rèn
luyện kỹ năng Nói và Nghe môn Ngữ văn 10 cho học sinh?
A Không cần thiết B Ít cần thiết C Cần thiết D Rất cần thiết
Câu hỏi 2: Theo Thầy (Cô), việc vận dụng các giải pháp trong giờ Nói và Nghe
chương trình Ngữ văn 10 có vai trò như thế nào trong việc phát triển năng lực toàn diện cho HS?
A Không quan trọng B Bình thường C Quan trọng D Rất quan trọng
Câu hỏi 3:Thầy (cô) đánh giá như thế nào về khả năng vận dụng những kiến
thức đã tiếp thu được trong giờ Nói và Nghe vào quá trình làm bài kiểm tra hoặc giải quyết những tình huống thực tiễn của HS hiện nay?
A Không tốt B Bình thường C Tốt D Rất tốt
Câu hỏi 4: Khi yêu cầu học sinh chuẩn bị ở nhà các tri thức nền, căn bản cho
giờ Nói và Nghe, thầy (cô) có cung cấp cho các em thêm tài liệu tham khảo hoặc những đường link viết về văn bản và tác giả của văn bản trên các trang nhóm học tập của lớp không?
A Không khi nào B Thỉnh thoảng C.Thường xuyên D Rất thường xuyên
Trang 1616
Câu hỏi 5: Với thầy (Cô), việc xây dựng dự án học tập trọng hoạt động Nói
và Nghe nhằm phát triển năng lực cho HS là việc làm:
A Đơn giản B Bình thường C Khó D Rất khó
- Kết quả khảo sát:
Qua phân tích kết quả khảo sát thực trạng dạy học Nói và Nghe, Ngữ văn 10 của 21 giáo viên Ngữ văn trong 03 trường THPT Cát Ngạn, Thanh Chương 3 và Nguyễn Cảnh Chân được khảo sát, có thể thấy: Hầu hết giáo viên đều ý thức được tầm quan trọng của việc rèn luyện kỹ năng, tăng cường trải nghiệm cho học sinh thông qua việc sử dụng các giải pháp linh hoạt trong mỗi giờ Nghe và Nói Vấn đề này đã được các nhà trường chỉ đạo thực hiện song vẫn mang tính hình thức như chỉ thể hiện trên giáo án hoặc ở các tiết dạy thao giảng, hội giảng Học sinh chưa được giáo viên thường xuyên chú trọng giao nhiệm vụ qua hoạt động học tập ở
Trang 1717
nhà trên các nhóm Zalo, Messenge, xây dựng các dự án học tập Vì vậy trong quá trình dạy học phần Nói và Nghe để phát huy vai trò của người học rèn luyện các kỹ năng cho học sinh thì cần phải đa dạng các hình thức dạy học vận dụng các giải pháp khác nhau để nâng cao kỹ năng nghe nói cho học sinh đặc biệt trọng xã hội 4.0 hiện nay
3.1.2 Khảo sát tình hình học chương trình Ngữ văn 10 của học sinh ở trường THPT Cát Ngạn
- Mục đích khảo sát: Tìm hiểu thực tế học việc rèn luyện kỹ năng Nói - Nghe
(Ngữ văn 10) của học sinh tại trường THPT Cát Ngạn hiện nay để làm cơ sở thực tiễn cho cho giải pháp
- Nội dung khảo sát:
PHIẾU ĐIỀU HỎI THÔNG TIN
Chào các em!
Để góp phần nâng cao chất lượng dạy và học của giờ đọc học nói nghe trong chương trình Ngữ văn 10 theo định hướng phát triển năng lực người học, thầy rất mong nhận được ý kiến đóng góp của các em, bằng cách trả lời chân thực nhất những câu hỏi sau đây Các câu hỏi sẽ chỉ phục vụ cho mục đích nghiên cứu Xin cảm ơn các em!
Các em chon một trong các đáp án sau bằng cách nhập vào đường linh khảo sát
https://docs.google.com/forms/d/13leP4f2D22MzdOIX98MVAzCg_WrCOzzHaXrM8UytRa4/edit (Phụ Lục 2)
Trang 1818
thoảng
Thường xuyên
Câu 1 Ở bậc THCS em có nghe
thấy thầy cô có lập nhóm học tập trên
các trang mạng xã hội như Zalo,
Messenge để các em trao đổi học tập
không?
Câu 2 Trước khi vào giờ học Nói và
Nghe, em có thường xuyên chuẩn bị các
nội dung bài ở nhà không?
Câu 3 Khi chuẩn bị bài ở nhà, em có
tìm thêm tài liệu tham khảo hoặc những
đường link về bài học thầy cô đã gợi ý
không?
Câu 4 Khi học môn ngữ văn ở
chương trình THCS, thầy cô có hướng
dẫn giao nhiệm vụ làm một báo cáo
bằng vi deo trình chiếu , hay tìm tập
hợp các hình ảnh liên quan đến tiết học
không, hoặc thực hiện một dự án học
Trang 1919
- Biểu đồ khảo sát
Trang 2020
Kết quả khảo sát đã phần nào phác hoạ được bức tranh học tập phần nói – nghe của học sinh môn Ngữ văn 10, nhất là khản năng tự học tự tìm tòi tài liệu của học sinh trong việc rèn luyện kỹ năng nói nghe của mình Do đó, chúng tôi nhận thấy việc dạy học Nói và Nghe Ngữ văn 10 thông qua rèn luyện các kỹ năng theo
định hướng phát triển phẩm chất, năng lực cho học sinh trong khuôn khổ thực hiện
các giải pháp là hoàn toàn có cơ sở thuyết phục về mặt thực tiễn Điều này rất cần thiết trong việc hình thành cho các em những năng lực cơ bản nghe nói, thái độ sống nhân văn, sâu sắc của một công dân trong xã hội hiện đại
3.1.3 Các tiết Nói và Nghe chương trình Ngữ văn 10
3 Nói và nghe: Thảo luận về một vấn đề đời sống có ý kiến khác nhau
4 Nói và nghe: Trình bày báo cáo kết quả nghiên cứu về một vấn đề
5 Nói và nghe: Lắng nghe và phản hồi về một bài thuyết trình kết quả
nghiên cứu
6 Nói và nghe: Thảo luận về một vấn đề xã hội có ý kiến khác nhau
7 Nói và nghe: Thảo luận về một vấn đề văn học có ý kiến khác nhau
8 Nói và nghe: Thảo luận về văn bản nội quy hoặc văn bản hướng dẫn nơi
công cộng
9 Nói và nghe: Thuyết trình về một vấn đề xã hội có sử dụng kết hợp
phương tiện ngôn ngữ và phương tiện phi ngôn ngữ
( Sách ngữ văn 10 – kết nối tri thức)
Trang 2121
Từ việc phân bổ các tiết Nói và Nghe chương trình ngữ văn 10 ở trên, chúng
ta thấy các tiết rải đều từ bài 1 đến bài 9 của chương trình, tập trung vào kỹ năng nói, kỹ năng nghe, kỹ năng trình bày vấn đề của học sinh… Các tiết học chú trọng đến phát triển phẩm chất năng lực của người học
II Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả dạy học phần Nói và Nghe, chương trình Ngữ Văn 10, theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực cho học sinh tại trường THPT Cát Ngạn
1 Sử dụng các nền tảng mạng xã hội trong việc tạo lập các nhóm lớp từ
đó hỗ trợ học sinh năng lực tự học, tự rèn luyện kỹ năng nói, nghe
Hiện nay, dường như 100% học sinh đều sử dụng điện thoại thông minh để liên lạc và học tập, nên việc tạo lập các nhóm học tập rất dễ dàng tiện lợi Trước hết để thực hiện được biện pháp này, giáo viên cần lựa chọn để tạo lập các nhóm học tập theo từng lớp, từng tổ Các nhóm được tạo phải phổ biến được tất cả các học sinh sử dụng có thể là Zalo hoặc messenge…Sau khi tao lập các nhám giáo viên giao nhiệm vụ học tập cho học sinh chuẩn bị nghiên cứu, tự học
Hình ảnh các nhóm học tập và sản phẩm các em chuẩn bị
Giải pháp này góp phần quan trọng vào việc hình thành thói quen, kỹ năng
tự đọc sách, tự nghiên cứu tài liệu (tài liệu giấy, tài liệu điện) cho học sinh - một kỹ năng không thể thiếu trước xu thế bùng nổ thông tin và toàn cầu hóa như hiện nay Hoạt động này có thể được tiến hành ở nhà nhằm chuẩn bị bài trước khi đến lớp; tìm hiểu nâng cao, mở rộng vấn đề liên quan đến bài học hoặc được tiến hành ngay tại lớp trước khi trao đổi, thảo luận (với những tài liệu ngắn) Giáo viên giới thiệu tài liệu, học sinh tự đọc, tự nghiên cứu để giải quyết các nhiệm vụ học tập được
Trang 2222
giao hoặc cũng có thể giáo viên nêu nhiệm vụ học tập, học sinh tự tìm kiếm tài liệu
và giải quyết Kết quả học tập cần được kiểm tra, đánh giá trực tiếp qua khâu kiểm tra bài ở lớp hoặc thông qua các sản phẩm đạt được dưới dạng văn bản giấy hoặc file kỹ thuật số
Sử dụng nhóm học tập qua nền tảng công nghệ số hỗ trợ hầu hết các hoạt động quan trọng của cả người dạy và người học, từ khâu hướng dẫn tự học đến khâu kiểm tra, đánh giá kết quả; hỗ trợ tìm kiếm và xử lí tài liệu, trình bày kết quả
tự học; tạo nên diện mạo mới, chất lượng mới của biện pháp này trong dạy học Ngữ văn, hình thành được thói quen, kỹ năng, phương pháp tự học, tự nghiên cứu Học sinh cũng mạnh dạn trình bày và trao đổi kết quả tự học, tích lũy được kho tài liệu học tập đa truyền thông, đa phương tiện hết sức phong phú và thường xuyên được cập nhật Ðây cũng là một trong những giải pháp dạy học tích cực, tạo điều kiện cho người học thể hiện và khẳng định vai trò chủ thể chủ động của mình cũng như hướng tới hình thành nhiều năng lực quan trọng mà xã hội hiện đại đang đặt ra cho giáo dục
Trước đây, biện pháp dạy học này thường ít được chú ý bởi việc tìm kiếm tài liệu đối với học sinh không dễ, mất nhiều thời gian tìm kiếm cũng như thời gian đọc, chọn lọc và xử lí tài liệu; giáo viên khó định hướng, điều chỉnh kịp thời quá trình tự học của học sinh…; hoặc có thì chỉ dừng lại ở mức đơn giản là học sinh làm việc với sách giáo khoa, tóm tắt tiểu dẫn hoặc trả lời các câu hỏi hướng dẫn học bài (thông qua hoạt động soạn bài ở nhà của học sinh); sản phẩm đạt được chủ yếu thể hiện dưới dạng văn bản viết như vở soạn bài hoặc các bài viết ngắn nên chỉ hình thành được những kỹ năng và kiến thức cơ bản Nhưng với sự hỗ trợ công nghệ thông tin các em có thể rèn luyện kỹ năng đọc, kỹ năng tiếp cận sàng lọc thông tin, khản năng phản biện trao đổi lẫn nhau, tiếp thu ý kiến của nhau
Với sự hỗ trợ của công nghệ số, việc giao nhiệm vụ học tập trở nên ấn tượng
và dễ dàng với các dạng sơ đồ hay phiếu học tập hoặc tranh ảnh về một tác giả, giai đoạn văn học hay một vấn đề cụ thể (được vẽ bằng các phần mềm chuyên dụng; Web trực tuyến như hoặc chỉ đơn giản với trang Word hoặc powerpoint, có nhấn mạnh từ khóa vẫn có giá trị trực quan sinh động) Đồng thời giới thiệu tài liệu, đưa ra các yêu cầu và hướng dẫn cách làm việc, định hướng giải quyết vấn đề Việc giao nhiệm vụ học tập cũng có thể trực tiếp hoặc gián tiếp qua các diễn đàn của lớp/nhóm trên các trang dịch vụ internet như facebook, google drive, wiki… của lớp để tất cả học sinh có thể nhận trước nhiệm vụ tự làm việc
1.1 Ví dụ 1:
Trong tiết Nói và nghe: Giới thiệu, đánh giá về nội dung và nghệ thuật của một tác phẩm truyện; Giới thiệu, đánh giá về nội dung và nghệ thuật của một tác phẩm thơ Giáo viên gửi yêu cầu lên nhóm các các lớp tìm đọc, nghiên cứu thu tập thông tin các tài liệu về một tác phẩm cụ thể, phân chia thành viêt trong các nhóm chuẩn bị nội dung biên tập để trình bày trong tiết học Học sinh phải tự tìm đọc các
Trang 2323
tài liệu trên và khái quát những nét chính về tác giả tác phẩm và hoàn thiện nội dung, sản phẩm của nhóm mình Việc làm này đòi hỏi các học sinh phải đọc tiếp nhận thông tin, trao đổi với các thành viên từ đó thống nhất và xây dựng sản phảm của nhóm mình sau khi hoàn thành có thể đươc gửi vào nhóm học tập của lớp trên messenger trong tiết học trên lớp các nhóm sẽ cử đại diện trình bày trước lớp các nhóm góp ý đính giá sản phẩm của nhóm khác như vậy sẽ rèn luyện cho các em khản năng nói và nghe
Hình ảnh một giờ học Nói và Nghe các em báo cáo sản phẩm qua hướng dẫn
chuẩn bị của giáo viên qua nhóm học tập
Trang 2424
Học sinh tự học, thao tác với tài liệu để chọn lọc, phát hiện những kiến thức cần tóm tắt, cần tham khảo, cần giải quyết với các chức nãng tìm kiếm nâng cao, chọn lọc theo từ khóa với sự hỗ trợ của các công cụ, dịch vụ internet, google search
Kết quả của quá trình làm việc với tài liệu đa phương tiện được thể hiện dưới nhiều hình thức khác nhau như file trình bày (powerpont, prezi), hoặc đơn giản là những file văn bản word cũng dễ dàng xử lí và sử dụng…Những sản phẩm này được tập thể hóa qua trình bày ở lớp hoặc gửi qua email, chia sẻ qua google drive, facebook Sự trao đổi, phản hồi giữa giáo viên –học sinh, học sinh – học sinh, qua internet bằng chức nãng chat hoặc gửi mail, messenger… trong quá trình thực hiện biện pháp này là hết sức cần thiết để có thể hướng dẫn, định hướng, chia
sẻ tàinguyên, tạo nên những tài liệu học tập bổ ích
http://nguyentrai.kontumcity.edu.vn/
Trang 2525
Việc đánh giá và tự đánh kết quả tự làm việc tài liệu với sự hỗ trợ của công nghệ cũng diễn ra nhanh chóng, cụ thể và hiệu quả hơn qua việc đánh giá trực tiếp sản phẩm tự học hoặc đánh giá gián tiếp trên các diễn đàn bằng cách chia sẻ, trao đổi nhờ các dịch vụ inernet Ở đây, giáo viên là ngươi hướng dẫn, học sinh có thể đánh giá lẫn nhau và tự đánh giá kết quả làm việc của bản thân Do đó, điểm mạnh của biện pháp này còn là tạo niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh, người học được tạo điều kiện để tự phát triển phẩm chất năng lực nghe nói và tự học của mình Trong dạy học Ngữ văn, biện pháp này có thể sử dụng hướng dẫn trong một
số tiết học cụ thể để rèn luyên kỹ năng cho học sinh:
- Tìm hiểu và tóm tắt những nét chính về cuộc đời, sự nghiệp của tác giả
- Tự đọc - hiểu các tác phẩm
- Tìm đọc các tài liệu về lí luận, lịch sử, văn hóa… để tự trang bị tri thức đọc
- hiểu
- Tìm đọc thêm các tác phẩm cùng tác giả, cùng đề tài, chủ đề, thể loại…
- Tìm đọc các bài phê bình, nghiên cứu về các tác phẩm, tác giả, thể loại có trong chương trình
1.3 Các bước thực hiện
Bước 1: Giáo viên lập các nhóm học tập của các lớp
Bước 2: Gửi các yêu cầu, đường linh tài liệu cần tìm hiểu phục vụ để nghiên
cứu tiết học lên nhóm
Bước 3: Học sinh nghiên cứu tài liệu, làm sản phẩm nộp lên nhóm, các
nhóm bươc đầu trao đổi ý kiến với nhau trên nhóm về sản phẩm của các nhóm
Bước 4: Trình bày sản phẩm trước lớp và thẻo luận bằng các sản phẩm đã
Trang 2626
- Phải có sự kiểm tra, đánh giá kết quả đạt được để động viên, khuyến khích, định hướng và thống nhất kết quả; giúp học sinh đa dạng hóa và xã hội hóa kết quả học tập đạt được…
- Chú ý kết hợp hương dẫn học sinh các kỹ năng khai thác sử dụng các trang mạng xã hội để nâng cao hiệu quả năng lực tự học, tự rèn luyện kỹ năng nói, nghe
2 Rèn kỹ năng Nói và Nghe thông qua hoạt động nhóm học tập từ đó phát triển năng lực nghe nói của người học
Thảo luận nhóm là quá trình bàn bạc, trao đổi giữa các thành viên trong nhóm
về một vấn đề cụ thể, nhằm thu thập những ý kiến trên cơ sở tìm hiểu, đánh giá, phân tích và xử lý vấn đề đã đưa ra
Phương pháp thảo luận nhóm là phương pháp mới mà hệ thống giáo dục ngày nay đang áp dụng rộng rãi và phổ biến Trong chương trình giáo dục hệ Đại học thì phương pháp thảo luận nhóm được gọi dưới tên là phương pháp giảng dạy đổi mới
Và học sinh khi được làm việc nhóm cũng sẽ được tính điểm vào trong môn học của mình Phương pháp thảo luận nhóm được hiểu đơn giản là là một nhóm người
sẽ cùng nhau tìm hiểu bàn bạc và phân tích vấn đề để cùng nhau đưa ra giải pháp, kết luận cho vấn đề đó thì được gọi là phương pháp thảo luận nhóm Một nhóm sẽ được chia theo số lượng người vừa phải Và nhóm này gồm bao nhiêu người sẽ được phân công ngay trên lớp do thầy cô giáo chỉ định Thông thường thầy cô sẽ sắp cho các bạn ngồi gần nhau nhất thành một nhóm để tiện cho việc bàn bạc và giải quyết vấn đề
Giải pháp này có phần giao thoa với giải pháp việc tạo lập các nhóm lớp từ
đó hỗ trợ học sinh năng lực tự học, tự rèn luyện kỹ năng nói, nghe, biên pháp này đòi hỏi học sinh phải tự làm việc với nhau và tìm kiếm tài liệu nhưng điểm quan trọng của nó là học sinh phải trình bày, trao đổi, thảo luận và đi đến nội dung học tập ngay tại lớp, do đó có sự hướng dẫn trực tiếp của giáo viên và đòi hỏi năng lực
sử dụng công nghệ phức tạp hơn Hơn nữa, điểm mấu chốt của biện pháp này là
giáo viên phải lựa chọn những nhiệm vụ học tập có tính vấn đề Nếu như tự
học đôi lúc chỉ cần học sinh hiểu, tóm tắt và vận dụng được những điều đã đọc
được, thì thảo luận nhóm đòi hỏi phải trí tuệ tập thể, các nhóm không dừng lại ở ở việc nghiên cứu tài liệu mà phải trình bày quan điểm, chính kiến của nhóm mình
về một nội dung thuộc bài học, liên hệ với những vấn đề có tính thời sự, thậm chí
có sự tranh luận, phản biện để kích thích tư duy, phát huy khả năng sáng tạo của học sinh, từ đó có những cảm nhận mới mẻ, độc đáo về tác phẩm và đưa bài học đến gần với cuộc sống hơn
Thảo luận nhóm là phương pháp dạy học hiện đại, tích cực với việc hỗ trợ của công nghệ thông tin thì tổ chức thảo luận nhóm sẽ sinh động và hiệu quả bởi
Trang 2727
nguồn tài liệu phong phú, việc trình bày kết quả tự học và thuyết trình, thảo luận, của các nhóm dễ dàng hơn, có sự định hướng, điều chỉnh giữa GV – HS, HS – HS…
Hình ảnh trong giờ học Nói, Nghe học sinh trao đổi thảo luận cặp đôi
2.1 Hoạt động nhóm đôi trong việc rèn luyện, phát triển năng lực nghe nói Chia sẻ cặp đôi kỹ thuật thảo luận dạy học hợp tác, cách người học huy động
ý tưởng, suy nghĩ cá nhân để chia sẻ với bạn nhóm cặp đơi bạn lớp nhằm để giải vấn đề trả lời câu hỏi giao Trong kỹ thuật này, người học có thời gian, cơ hội để suy nghĩ vấn đề thảo luận trước chia sẻ ý kiến mình, điều làm cho họ bị động đưa nhiều ý tưởng hay
2.1.1 Cách tiến hành
- Giáo viên đặt câu hỏi kích thích học sinh khuyến khích em suy nghĩ
- Học sinh suy nghĩ cá nhân câu hỏi cho
- Học sinh chia sẻ ý tưởng với bạn nhóm cặp đôi
- Học sinh chia sẻ ý tưởng thớng nhóm cặp đơi với cả lớp
Trang 28+ Phối hợp hoạt động cá nhân hoạt động nhóm
+ Cần có đủ không gian rộng để hoạt động
Bước 1: Giao nhiệm vụ, hướng dẫn lập kế hoạch và cách thức thực hiện
+ GV đặt vấn đề: Tình yêu tuổi học trò, nên hay không nên?
