Mục tiêu, phương pháp nghiên cứu của đề tài - Mục tiêu của đề tài: + Khai thác, thu thập hệ thống video 3D mô phỏng trên trang Thư viện Media – Cảnh 3D – Giáo dục Mozaik Education và
NỘI DUNG
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
1.1 Sơ lược vấn đề nghiên cứu
Phẩm chất và năng lực là hai thành phần cốt lõi trong cấu trúc nhân cách, đóng vai trò nền tảng trong việc hình thành nhân cách con người Dạy học phát triển phẩm chất và năng lực giúp tích lũy dần dần các yếu tố này, từ đó góp phần vào sự hình thành và phát triển nhân cách Hiện nay, giáo dục phổ thông tại Việt Nam đang chuyển từ chương trình nội dung sang chương trình tập trung vào phẩm chất và năng lực của học sinh, chú trọng vào khả năng thực hành của học sinh thay vì chỉ đơn thuần là kiến thức học được Qua đó, việc dạy học phát triển phẩm chất và năng lực trở nên quan trọng, không chỉ nâng cao chất lượng giáo dục phổ thông mà còn cải thiện chất lượng nguồn nhân lực cho đất nước.
Phẩm chất là những tính tốt thể hiện qua thái độ và hành vi của con người, kết hợp với năng lực để hình thành nhân cách Chương trình giáo dục phổ thông đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển những phẩm chất này.
Năm 2018, các phẩm chất chủ yếu cần hình thành và phát triển cho học sinh phổ thông đã được xác định, bao gồm yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, trung thực và trách nhiệm.
Năng lực cá nhân được hình thành và phát triển thông qua tố chất, học tập và rèn luyện, cho phép con người áp dụng kinh nghiệm và kỹ năng để đạt kết quả trong các hoạt động cụ thể Chương trình giáo dục phổ thông 2018 đã xác định mục tiêu phát triển năng lực cốt lõi cho học sinh, bao gồm năng lực chung và năng lực đặc thù Năng lực chung là những năng lực cơ bản, thiết yếu, tạo nền tảng cho mọi hoạt động trong cuộc sống và nghề nghiệp Ngược lại, năng lực đặc thù được phát triển từ năng lực chung, tập trung vào các lĩnh vực chuyên sâu như toán học, âm nhạc, mỹ thuật và thể thao Để đạt được mục tiêu phát triển phẩm chất và năng lực người học, quá trình dạy học cần chú trọng đến từng cá nhân.
Để thiết kế các hoạt động học hiệu quả cho học sinh (HS), cần xem xét năng khiếu, phong cách học tập, các loại hình trí thông minh, tiềm lực và khả năng hiện có của từng HS, cũng như triển vọng phát triển của họ Đồng thời, việc phát triển năng lực tự chủ và tự học là rất quan trọng, vì đây là yếu tố quyết định đến sự hình thành và phát triển phẩm chất, năng lực của mỗi HS Do đó, tổ chức các hoạt động học phải là trọng tâm trong quá trình dạy học, nhằm đạt được mục tiêu phát triển phẩm chất và năng lực của HS Việc đổi mới phương pháp và kỹ thuật dạy học cần tuân thủ 6 nguyên tắc cơ bản để phát triển phẩm chất và năng lực người học.
- Nội dung dạy học, giáo dục phải đảm bảo tính cơ bản, thiết thực, hiện đại
Việc trang bị cho học sinh kiến thức cơ bản và hiện đại, cùng với phương pháp tư duy tích cực, giúp họ phát triển kỹ năng và năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn Điều này không chỉ tạo cơ hội cho học sinh hòa nhập và hội nhập quốc tế mà còn đảm bảo rằng nội dung học tập sẽ được áp dụng linh hoạt trong bối cảnh hiện đại và liên tục đổi mới.
- Đảm bảo tính tích cực của người học khi tham gia vào hoạt động học tập
Tính tích cực của người học được thể hiện qua hứng thú, sự tự giác trong học tập, khát vọng hiểu biết và nỗ lực chiếm lĩnh kiến thức Để đảm bảo tính tích cực này, cần tạo ra môi trường học tập khuyến khích hứng thú, sự tự giác, khát khao và nỗ lực từ phía người học Đây là nguyên tắc then chốt trong việc dạy học nhằm phát triển phẩm chất và năng lực của người học.
Tăng cường hoạt động thực hành và trải nghiệm cho học sinh là yếu tố quan trọng trong giáo dục, giúp học sinh áp dụng kiến thức và kỹ năng vào thực tiễn Qua những hoạt động này, học sinh có cơ hội giải quyết các tình huống thực tế trong học tập và cuộc sống, từ đó phát triển phẩm chất và năng lực cá nhân Để đạt được điều này, mỗi môn học và hoạt động giáo dục cần được thiết kế và thực hiện một cách cụ thể, có đầu tư, nhằm nâng cao hiệu quả dạy học.
Tăng cường dạy học và giáo dục tích hợp là quá trình nhằm phát triển tối đa năng lực và sở trường của từng cá nhân học sinh Dạy học phân hóa tạo điều kiện cho người học lựa chọn nội dung, độ khó, hình thức và nhịp độ học tập phù hợp với bản thân, dựa trên sự công nhận những khác biệt như phong cách học tập, trí thông minh và nhu cầu học tập Phương pháp này giúp học sinh phát triển năng lực đặc thù, đồng thời đảm bảo sự phân hóa sâu dần qua các cấp học để phù hợp với phẩm chất và năng lực hiện có, từ đó nâng cao khả năng học tập lên tầm cao mới.
Kiểm tra, đánh giá theo năng lực là yếu tố then chốt trong việc dạy học nhằm phát triển phẩm chất và năng lực của học sinh Phương pháp này không chỉ tập trung vào việc tái hiện kiến thức mà còn chú trọng đến khả năng vận dụng tri thức trong các tình huống cụ thể Trong chương trình giáo dục hiện đại, mục tiêu đánh giá không chỉ là cung cấp thông tin chính xác về mức độ đáp ứng yêu cầu, mà còn là theo dõi sự tiến bộ của học sinh Việc đánh giá thường xuyên trong quá trình dạy học giúp xác định mức độ tiến bộ của từng học sinh, từ đó điều chỉnh các hoạt động dạy học và phát triển chương trình giáo dục Thông tin về năng lực học sinh được thu thập qua nhiều phương pháp như đặt câu hỏi, đối thoại, phản hồi, tự đánh giá, đánh giá giữa các học sinh, giám sát sự phát triển năng lực, và đánh giá qua dự án, hồ sơ học tập.
1.2 Cơ sở lí luận của đề tài
1.2.1 Đặc điểm tâm lý học sinh lớp 11 phù hợp với phương pháp dạy học trực quan bằng video cảnh 3D, hình ảnh 3D
Là một giáo viên, tôi nhận thấy rằng việc áp dụng phương pháp dạy học trực quan thông qua video và hình ảnh 3D cho học sinh lớp 11 mang lại hiệu quả tích cực, vì nó phù hợp với đặc điểm tâm lý của các em ở giai đoạn này Phương pháp này không chỉ thu hút sự chú ý của học sinh mà còn giúp các em tiếp thu kiến thức một cách hiệu quả hơn.
Học sinh lớp 11 đã phát triển khả năng tư duy trừu tượng, cho phép các em phân tích và tổng hợp thông tin một cách logic Việc sử dụng video và hình ảnh 3D giúp các em hình dung rõ hơn các khái niệm phức tạp trong các môn học như Vật Lý, Hóa Học và Sinh Học, từ đó nâng cao hiệu quả học tập.
Ở độ tuổi học sinh, nhu cầu khám phá thế giới xung quanh rất mạnh mẽ Video và hình ảnh 3D mô phỏng các hiện tượng và thí nghiệm sinh động giúp các em thỏa mãn sự tò mò, kích thích hứng thú học tập và cải thiện khả năng tiếp thu kiến thức.
Video và hình ảnh 3D với màu sắc sống động và âm thanh hấp dẫn giúp thu hút sự chú ý của học sinh tốt hơn so với phương pháp giảng dạy truyền thống Điều này cho phép các em tập trung tiếp thu bài giảng một cách hiệu quả hơn.
Hình ảnh và video có khả năng lưu giữ thông tin lâu hơn so với văn bản, do đó, việc sử dụng video và hình ảnh 3D sẽ giúp học sinh ghi nhớ kiến thức hiệu quả hơn, đặc biệt là các chi tiết và sự kiện cụ thể.
KHAI THÁC HÌNH ẢNH, VIDEO CẢNH 3D TRONG THIẾT KẾ BÀI GIẢNG POWERPOINT KHI DẠY HỌC BÀI “MIỄN DỊCH Ở NGƯỜI VÀ ĐỘNG VẬT” – SINH HỌC 11
KẾ BÀI GIẢNG POWERPOINT KHI DẠY HỌC BÀI “HỆ MIỄN DỊCH Ở
NGƯỜI VÀ ĐỘNG VẬT” – SINH HỌC 11
2.1 Xây dựng quy trình chung trong thiết kế bài giảng có chèn hình ảnh, video cảnh 3D để giảng dạy bài “Hệ miễn dịch ở người và động vật” – Sinh học 11 Để có một bộ bài giảng với hình ảnh 3D, video cảnh 3D sinh động, chất lượng và đạt hiệu quả cao nhất, thu hút được sự tham gia học tập chủ động của HS, cần thực hiện quy trình như sau:
Bước 1: Xác định hệ thống học liệu của bài giảng
Khi thiết kế bài giảng, giáo viên cần tham khảo kỹ lưỡng sách giáo khoa và các yêu cầu của chương trình giáo dục phổ thông hiện hành để nắm vững kiến thức cơ bản Tiếp theo, giáo viên nên liệt kê các hình ảnh, video 2D và 3D có sẵn để thu thập và khai thác hiệu quả trong quá trình giảng dạy.
Bước 2: Xây dựng học liệu cho từng mục của bài giảng
Để xây dựng bài giảng hiệu quả, giáo viên cần tham khảo học liệu từ internet, phần mềm dạy học, hoặc tư liệu tự tạo Những học liệu này phải đảm bảo chất lượng, nội dung và tính logic cao Việc thu thập và sắp xếp dữ liệu chi tiết thành thư viện hoặc cây thư mục sẽ hỗ trợ giáo viên trong quá trình giảng dạy.
GV thực hiện tốt và thuận lợi hơn trong quá trình xây dựng bài giảng
Nguồn học liệu 3D có thể khai thác từ các nguồn sau đây:
- Khai thác học liệu từ kho học liệu 3D của Office PowerPoint:
Để chèn hình ảnh 3D vào bài giảng, bạn vào mục Insert, chọn 3D Models Trong hộp thoại xuất hiện, gõ từ khóa "Biology" vào thanh tìm kiếm để truy cập kho hình ảnh 3D của Office Sau đó, chọn hình ảnh 3D cần chèn và nhấn Insert.
Hình 1 Chọn chế độ trình chiếu cho hình ảnh 3D
Giáo viên có thể thu thập hình ảnh 3D từ các trang web hoặc tự thiết kế chúng từ hình ảnh 2D bằng phần mềm Paint 3D có sẵn trên Windows Sau đó, họ có thể sao chép và dán những hình ảnh này vào PowerPoint để sử dụng.
Để chọn chế độ trình chiếu cho hình ảnh 3D trong GV, bạn vào mục Animations và chọn chế độ xoay hình 3D phù hợp, ví dụ như Turntable để xoay quanh trục đứng Tiếp theo, hãy điều chỉnh tốc độ xoay hình 3D, với lựa chọn tốc độ chậm từ 20 đến 30 giây.
Hình 2 Chọn hình ảnh 3D để chèn vào bài giảng
- Khai thác học liệu từ kho học liệu video cảnh 3D của Thư viện Media – Cảnh 3D – Giáo dục hoặc biên tập lại các video cảnh 3D trên Youtube:
Để chèn video cảnh 3D từ Thư viện Media vào bài giảng PowerPoint, bạn cần truy cập trang web https://mozaweb.vn/ và đăng nhập bằng tài khoản Gmail cá nhân Sau đó, hãy chọn mục “Sinh học” và tìm nội dung video cảnh 3D mà bạn muốn sử dụng, ví dụ như video mô phỏng “Hệ bạch huyết”.
+ Trên bài giảng PowerPoint → chọn mục “Insert” → ScreenRecording để ghi lại màn hình video đang chiếu → chọn chế độ xem video trên cảnh 3D (hình 3)
Hình 3 Ghi video cảnh 3D bằng chế độ ScreenRecording của PowerPoint Bước 3: Xây dựng kịch bản giảng dạy phù hợp
Việc thiết kế bài giảng cần tuân thủ nguyên tắc sư phạm, đảm bảo cung cấp đầy đủ kiến thức cơ bản và đạt được mục tiêu về phẩm chất và năng lực Giáo viên cần thực hiện đầy đủ các bước trong nhiệm vụ dạy học, bao gồm tổ chức các bước dạy học, xây dựng kỹ thuật tương tác giữa giáo viên và học sinh, cùng với hệ thống câu hỏi và bài tập tương tác Tất cả các bước này cần được lắp ghép một cách hợp lý để tạo nên một quá trình dạy học hoàn chỉnh, chuyên nghiệp và hiệu quả cao nhất.
Kịch bản giảng dạy phải tuân thủ nguyên tắc sư phạm, kết hợp lý thuyết và kỹ năng để phát triển toàn diện cho học sinh Giáo viên cần xây dựng kịch bản một cách khoa học nhằm giúp học sinh tiếp cận bài học hiệu quả nhất.
Bước 4: Tiến hành cung cấp học liệu bài giảng, giao nhiệm vụ học tập để HS hoàn thành khi tổ chức dạy học
Việc cung cấp học liệu bài giảng cho học sinh có thể được thực hiện qua nhóm Zalo để học sinh nghiên cứu tại nhà hoặc trình chiếu trực tiếp trên lớp Học sinh sẽ tham gia thảo luận và hoàn thành nhiệm vụ học tập thông qua hệ thống câu hỏi và phiếu học tập Ngoài ra, việc sử dụng học liệu chiếu cũng giúp học sinh quan sát, hình thành kiến thức và đánh giá kết quả học tập của nhóm một cách hiệu quả.
2.2 Khai thác, thu thập hệ thống video 3D mô phỏng và hình ảnh 3D kết hợp hình ảnh 2D của sách giáo khoa làm học liệu trực quan khi thiết kế bài giảng
“Hệ miễn dịch ở người và động vật” – Sinh học 11
Trong bài học về "Hệ miễn dịch ở người và động vật" trong chương trình Sinh học 11, chúng tôi đã phát triển 6 hình ảnh 3D và biên tập 2 video 3D nhằm mang đến trải nghiệm học tập sinh động và trực quan cho học sinh.
Chúng tôi xin chia sẻ hai video sưu tầm để làm tư liệu dạy học, nhưng do giới hạn dung lượng file, chúng tôi chỉ cung cấp đường link đến các slider PowerPoint mà chúng tôi đã thiết kế Các slider này bao gồm hình ảnh 3D và video cảnh 3D, nhằm phục vụ giảng dạy và hỗ trợ đồng nghiệp Bạn có thể tải về file PowerPoint chứa hình ảnh và video 3D tại đây: File hình ảnh và video 3D của SKKN 2024.pptx.
Chúng tôi đã sử dụng phần mềm Paint 3D, có sẵn trong Windows, để biên tập hình ảnh 3D từ các hình ảnh 2D, nhằm khắc phục tình trạng dữ liệu hạn chế về hình ảnh 3D của các loại tế bào trong hệ thống miễn dịch Việc này giúp chúng tôi thiết kế hình ảnh 3D sinh động để đưa vào bài giảng PowerPoint cho chủ đề “Hệ miễn dịch ở người và động vật”.
Hình 4 Thiết kế hình ảnh 3D xoay lật đa chiều từ hình ảnh 2D bằng phần mềm
Paint 3D sau đó đưa vào PowerPoint
- Biên tập video từ Mozaik Education giới thiệu về “Hệ bạch huyết” để tổ chức hoạt động khởi động
Hình 5 Ghi video cảnh 3D từ Mozaik Education bằng chế độ ScreenRecording của PowerPoint để tổ chức hoạt động “Khởi động” khi dạy chủ đề
Biên tập video là một phương pháp hiệu quả để tạo ra học liệu giảng dạy cho học sinh, đặc biệt khi sử dụng nguồn video và hình ảnh từ internet Do nhiều video trên YouTube có thời lượng dài và nội dung không hoàn toàn phù hợp với bài học, giáo viên cần tiến hành biên tập lại để phù hợp với mục tiêu giảng dạy Chúng tôi đã sử dụng các phần mềm như Camtasia và chế độ ScreenRecording của PowerPoint để chỉnh sửa video theo ý đồ giảng dạy Ngoài ra, chúng tôi cũng đã chia sẻ nhiều video trên trang YouTube cá nhân và tổ chức các buổi tập huấn cho giáo viên bộ môn để giới thiệu phương pháp biên tập này.
Hình 6 Biên tập lại video cảnh 3D từ nguồn học liệu trên Youtube
Hình 7 Biên tập lại video cảnh 3D từ nguồn học liệu trên Youtube
Hình 8 Biên tập lại video cảnh 3D từ nguồn học liệu trên Youtube
