18 3.1 Biện pháp 1: Nâng cao nhận thức của học sinh về tầm quan trọng của cơ sở dữ liệu và lợi ích của việc sử dụng ngôn ngữ SQL để làm việc với CSDL .... Cơ sở lý luận của vấn đề 1.1 C
NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
Cơ sở lý luận của vấn đề
Mục tiêu của chương trình giáo dục phổ thông 2018 môn tin học THPT
Chương trình Tin học cấp trung học phổ thông giúp học sinh củng cố và nâng cao kỹ năng tin học đã được phát triển trong giai đoạn giáo dục cơ bản Đồng thời, chương trình cũng cung cấp kiến thức định hướng nghề nghiệp trong lĩnh vực tin học và ứng dụng của nó.
Giúp học sinh nắm vững kiến thức cơ bản về hệ thống máy tính, kỹ thuật thiết kế thuật toán, tổ chức dữ liệu và lập trình; đồng thời củng cố và phát triển tư duy giải quyết vấn đề, khả năng sáng tạo ý tưởng và chuyển giao nhiệm vụ cho máy tính thực hiện.
Giúp học sinh phát triển kỹ năng ứng dụng tin học để tạo ra sản phẩm số phục vụ cộng đồng và nâng cao hiệu quả công việc Học sinh sẽ được trang bị khả năng lựa chọn, sử dụng và kết nối các thiết bị số, dịch vụ mạng, truyền thông, phần mềm và các tài nguyên số khác.
Giúp học sinh phát triển khả năng hòa nhập và thích ứng với xã hội số, ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong học tập và tự học Học sinh cần biết cách tìm kiếm và trao đổi thông tin một cách hợp pháp, có đạo đức, ứng xử văn hóa và trách nhiệm Đồng thời, cần trang bị kiến thức về một số ngành nghề trong lĩnh vực công nghệ thông tin để chủ động và tự tin định hướng nghề nghiệp tương lai.
Yêu cầu cần đạt về phẩm chất và năng lực
Yêu cầu cần đạt về phẩm chất chủ yếu và năng lực chung
Yêu cầu cần đạt về phẩm chất
Môn Tin học cung cấp cho giáo viên cơ hội phát triển các phẩm chất chủ yếu như yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, trung thực và trách nhiệm Các chủ đề về thuật toán, lập trình, đạo đức, pháp luật, văn hoá trong môi trường số, ứng dụng tin học và hướng nghiệp giúp tạo ra những tình huống thể hiện phẩm chất qua hành vi, đặc biệt trong không gian số Giáo viên cần dựa vào các tiêu chí phẩm chất trong Chương trình tổng thể để nuôi dưỡng và phát triển những phẩm chất này cho học sinh trong quá trình giáo dục tin học.
Yêu cầu cần đạt về năng lực
Học sinh hình thành, phát triển được năng lực tin học với năm thành phần năng lực sau đây:
– NLa: Sử dụng và quản lí các phương tiện công nghệ thông tin và truyền thông; – NLb: Ứng xử phù hợp trong môi trường số;
NLc đề cập đến việc giải quyết vấn đề thông qua sự hỗ trợ của công nghệ thông tin và truyền thông NLd nhấn mạnh ứng dụng của công nghệ thông tin và truyền thông trong quá trình học tập và tự học NLe tập trung vào việc hợp tác trong môi trường số Để có cái nhìn hệ thống về yêu cầu cần đạt của cấp THPT, cần nắm rõ các yêu cầu cụ thể liên quan đến những nội dung này.
Chương trình môn Tin học ở bậc THPT thể hiện sự phân hóa rõ rệt theo định hướng nghề nghiệp, bao gồm yêu cầu chung về năng lực tin học cho tất cả học sinh Đồng thời, chương trình cũng đưa ra các yêu cầu bổ sung riêng cho những học sinh theo định hướng Tin học ứng dụng hoặc Khoa học máy tính.
Yêu cầu chung như sau:
Sử dụng thành thạo các hệ thống kỹ thuật số phổ biến, bao gồm phần mềm và thiết bị như máy tính cá nhân, thiết bị ngoại vi và thiết bị di động, là rất quan trọng trong môi trường làm việc hiện đại.
Quyền thông tin và bản quyền là những quy định quan trọng trong việc sử dụng tài nguyên số, giúp tránh vi phạm khi khai thác thông tin Ví dụ, việc trích dẫn nguồn gốc của tài liệu hoặc hình ảnh là cần thiết để bảo vệ quyền tác giả Đồng thời, hiểu rõ về phần mềm độc hại, bao gồm khái niệm, cơ chế lây lan và cách thức phá hoại, là yếu tố quan trọng trong việc bảo vệ hệ thống và dữ liệu cá nhân Để phòng chống, người dùng cần thực hiện các biện pháp bảo mật như cài đặt phần mềm diệt virus và thường xuyên cập nhật hệ thống.
Để bảo vệ thông tin, dữ liệu và tài khoản cá nhân hiệu quả, bạn cần nắm vững các biện pháp tự bảo vệ Bên cạnh đó, việc hiểu biết về nhu cầu nhân lực và tính chất công việc trong lĩnh vực công nghệ thông tin cũng như các ngành nghề khác sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông (ICT) là rất quan trọng.
Để tối ưu hóa việc sử dụng công nghệ, người dùng cần biết cách chuyển giao nhiệm vụ cho máy tính, hiểu khái niệm hệ cơ sở dữ liệu và sử dụng máy tìm kiếm một cách hiệu quả, an toàn và hợp pháp Họ cũng cần có khả năng tìm kiếm và lựa chọn thông tin phù hợp, tin cậy Bên cạnh đó, việc hiểu biết về trí tuệ nhân tạo và nhận diện một số ứng dụng điển hình của nó cũng rất quan trọng trong thời đại số hiện nay.
Khai thác các dịch vụ tra cứu và trao đổi thông tin, cùng với nguồn học liệu mở, là cách hiệu quả để cập nhật kiến thức, hỗ trợ quá trình học tập và tự học.
Để phát triển năng lực tin học, việc hợp tác trong công việc là rất quan trọng Mỗi thành phần năng lực tin học không chỉ độc lập mà còn bổ trợ lẫn nhau, do đó giáo viên nên khai thác các dự án học tập và bài tập trong sách giáo khoa hoặc tài liệu liên quan để giải quyết các vấn đề cụ thể, dù đơn giản Điều này giúp phát triển đồng thời nhiều thành phần của năng lực tin học, tránh quan niệm rằng một hoạt động giáo dục chỉ nhằm rèn luyện một thành phần cụ thể.
Năm thành phần năng lực tin học bao gồm năng lực chuyên môn, nghề nghiệp, năng lực phương pháp, năng lực xã hội và năng lực cá thể, thể hiện rõ ràng các năng lực tổng quát của học sinh trong lĩnh vực tin học.
Chương trình tin học 11 sách giáo khoa mới
Sách giáo khoa được thiết kế dựa trên hai định hướng chính: Khoa học máy tính (CS) và Tin học ứng dụng (ICT) Cả hai quyển sách đều chia sẻ những phần kiến thức chung, tạo nền tảng vững chắc cho người học trong lĩnh vực công nghệ thông tin.
• Máy tính và xã hội tri thức (5 bài)
• Tổ chức lưu trữ, tìm kiếm và trao đổi thông tin (3 bài)
• Đạo đức, pháp luật và văn hoá trong môi trường số (1 bài)
• Giới thiệu các hệ cơ sở dữ liệu (6 bài)
• Hướng nghiệp với tin học (1 bài)
Nhưng cũng có những nội dung riêng của mỗi định hướng:
- Thực hành tạo và khai thác CSDL (8 bài) Kĩ thuật lập trình (15 bài)
- Phần mềm chỉnh sửa ảnh và làm video (7 bài)
Thực trạng dạy học CSDL và SQL theo chương trình GDPT 2018
2.1 Thực trạng việc tiếp nhận kiến thức về CSDL của học sinh THPT
Chương trình GDPT 2018 tập trung vào nội dung cơ sở dữ liệu trong môn tin học lớp 11 theo định hướng ICT, nhưng đây là kiến thức hoàn toàn mới đối với học sinh lớp 11, vì phần này trước đây được giảng dạy trong chương trình tin học lớp 12 của GDPT 2006 Để hiểu rõ thực trạng dạy và học môn tin học liên quan đến cơ sở dữ liệu, tôi đã tiến hành khảo sát đối tượng là học sinh lớp 11 theo chương trình GDPT 2018 và lớp 12 theo chương trình GDPT 2006.
Chương trình Tin học 12 theo GDPT 2006 chủ yếu tập trung vào kiến thức về Cơ sở dữ liệu (CSDL), bao gồm các khối kiến thức cơ bản và hệ thống liên quan.
Phần mềm MS Access là công cụ chính trong chương trình tin học 12, giúp học sinh thực hành tạo lập, cập nhật và khai thác dữ liệu trong cơ sở dữ liệu quan hệ Tuy nhiên, sự phụ thuộc vào phần mềm này khiến nhiều học sinh gặp khó khăn khi giáo viên thay đổi phiên bản Access, như từ 2003 lên 2010 hoặc 2016 Điều này dẫn đến tình trạng lúng túng trong thực hành, với một số học sinh thậm chí cho rằng họ không quen thuộc với phần mềm, gây cản trở trong việc hoàn thành bài tập.
Trong khi đó, tin học 11 (GDPT 2018) được xây dựng theo 7 chủ đề, theo định hướng ICT đó là:
Chủ đề 1 Máy tính và xã hội tri thức
Chủ đề 2 Tổ chức lưu trữ, tìm kiếm và trao đổi thông tin
Chủ đề 3 Đạo đức, pháp luật và văn hoá trong môi trường số
Chủ đề 4 Giới thiệu các hệ cơ sở dữ liệu
Chủ đề 5 Hướng nghiệp với tin học
Chủ đề 6 Thực hành tạo và khai thác cơ sở dữ liệu
Chủ đề 7 Phần mềm chỉnh sửa ảnh và làm video
Kiến thức về cơ sở dữ liệu trong các chủ đề 4 đến 6 bao gồm giới thiệu hệ CSDL, hướng nghiệp tin học, và thực hành tạo, khai thác CSDL Phần thực hành chủ yếu sử dụng phần mềm MySQL hoặc HeidiSQL để tạo lập, cập nhật và truy vấn dữ liệu MySQL sử dụng hoàn toàn ngôn ngữ SQL, trong khi HeidiSQL cung cấp nhiều công cụ hơn, cho phép học sinh thao tác bằng chuột hoặc phím để chọn chức năng hoặc nhập câu lệnh SQL Để có đánh giá chính xác về hiệu quả giảng dạy, cần tiến hành khảo sát học sinh khối 11 và 12 tại trường THPT Diễn Châu 3.
Một nghiên cứu đã được thực hiện với 12 đối tượng để đánh giá vai trò của cơ sở dữ liệu (CSDL) và thực trạng khai thác dữ liệu thông qua phần mềm quản trị CSDL Đặc biệt, học sinh lớp 11 đã được khảo sát về sự cần thiết của ngôn ngữ truy vấn SQL trong việc quản lý CSDL.
PHIẾU KHẢO SÁT DÀNH CHO HỌC SINH KHỐI 12
Em hãy tích vào nội dung câu hỏi sau:
Câu Nội dung Ý kiến học sinh
1 Theo em cơ sở dữ liệu có cần thiết với cuộc sống không?
Rất cần thiết Cần thiết Ít cần thiết Không cần thiết
Việc sử dụng Access để tạo, cập nhật, khai thác cơ sở dữ liệu đối với em thế nào?
Có thể làm được Khó
Khi em đang sử dụng Access bản cũ thực hành, GV cài lại bản mới của Access cho em sử dụng thì em cảm thấy?
Không biết cách sử dụng phần mềm Phải vất vả tìm hiểu mới sử dụng được
Dễ dàng sử dụng phần mềm dù có đổi phiên bản nào
Có cần thiết phải có một công cụ quản trị cơ sở dữ liệu độc lập, không phụ thuộc vào bất kỳ phần mềm nào không? Điều này cho phép người dùng làm việc linh hoạt và hiệu quả, vì các công cụ này thường có tính năng tương tự nhau trên các nền tảng khác nhau.
KẾT QUẢ KHẢO SÁT CỦA HỌC SINH KHỐI 12
1 Theo em cơ sở dữ liệu có cần thiết với cuộc sống không?
Cần thiết 0 0 % Ít cần thiết 0 0 %
Việc sử dụng Access để tạo, cập nhật, khai thác cơ sở dữ liệu đối với em thế nào?
Khi em đang sử dụng Access bản cũ thực hành, GV cài lại bản mới của Access cho em sử dụng thì em cảm thấy?
Không biết cách sử dụng phần mềm 26 9.2% Phải vất vả tìm hiểu mới sử dụng được 128 44.7%
Dễ dàng sử dụng phần mềm dù có đổi phiên bản nào
Có cần thiết phải có một công cụ quản trị cơ sở dữ liệu độc lập, không phụ thuộc vào bất kỳ phần mềm nào khác? Việc sử dụng một công cụ như vậy giúp người dùng dễ dàng quản lý và thao tác với cơ sở dữ liệu mà không bị ràng buộc bởi tính năng của phần mềm cụ thể nào.
PHIẾU KHẢO SÁT DÀNH CHO HỌC SINH KHỐI 11
Em hãy tích vào nội dung câu hỏi sau:
Câu Nội dung Ý kiến học sinh
1 Theo em cơ sở dữ liệu có cần thiết với cuộc sống không?
Rất cần thiết Cần thiết Ít cần thiết Không cần thiết
2 Để quản lý cơ sở dữ liệu và khai thác nó hiệu quả có thể sử dụng công cụ nào sau đây?
Phần mềm quản trị cơ sở dữ liệu Ngôn ngữ truy vấn SQL
Cả hai phương án trên
3 Ngôn ngữ SQL có sử dụng được trong phần mềm nào sau đây?
Em đánh giá thế nào về việc học và thực hành tạo và khai thác dữ liệu bằng ngôn ngữ SQL?
Dễ học và sử dụng
Có thể học và sử dụng được Khó học và sử dụng
5 Sử dụng ngôn ngữ truy vấn SQL có đặc điểm nào sau đây?
Không bị phụ thuộc phần mềm, trên phần mềm quản trị CSDL khác nhau thì cấu trúc lệnh
Bị phụ thuộc phần mềm, trên phần mềm quản trị CSDL khác nhau thì cấu trúc lệnh bị thay đổi
Theo em việc sử dụng ngôn ngữ SQL có cần thiết trong quản lý và khai thác cơ sở dữ liệu không?
Rất cần thiết Ít cần thiết Không cần thiết
KẾT QUẢ KHẢO SÁT HỌC SINH KHỐI 11
1 Theo em cơ sở dữ liệu có cần thiết với cuộc sống không?
Cần thiết 135 33.9% Ít cần thiết 10 2.5%
2 Để quản lý cơ sở dữ liệu và khai thác nó hiệu quả có thể sử dụng công cụ nào sau đây?
Phần mềm quản trị cơ sở dữ liệu 6 1.5%
Ngôn ngữ truy vấn SQL 97 24.4%
Cả hai phương án trên 295 74.1%
3 Ngôn ngữ SQL có sử dụng được trong phần mềm nào sau đây?
Em đánh giá thế nào về việc học và thực hành tạo và khai thác dữ liệu bằng ngôn ngữ SQL?
Dễ học và sử dụng 124 31.2%
Có thể học và sử dụng được 210 52.8%
Khó học và sử dụng 64 16.0%
5 Sử dụng ngôn ngữ truy vấn SQL có đặc điểm nào sau đây?
Không bị phụ thuộc phần mềm, trên phần mềm quản trị CSDL khác nhau thì cấu trúc lệnh
Bị phụ thuộc phần mềm, trên phần mềm quản trị CSDL khác nhau thì cấu trúc lệnh bị thay đổi
Theo em việc sử dụng ngôn ngữ SQL có cần thiết trong quản lý và khai thác cơ sở dữ liệu không?
Rất cần thiết 353 88.7% Ít cần thiết 40 10.1%
Kết quả khảo sát cho thấy học sinh nhận thức rõ vai trò quan trọng của cơ sở dữ liệu (CSDL) trong cuộc sống Việc khai thác CSDL không nên phụ thuộc vào một chương trình quản trị cụ thể, mà cần có một công cụ, như ngôn ngữ lập trình, có khả năng tương tác tốt với các hệ thống quản trị CSDL để cập nhật và khai thác dữ liệu hiệu quả Sau khi học xong kiến thức về SQL, phần lớn học sinh lớp 11 đánh giá SQL là ngôn ngữ truy vấn hiệu quả cho quản trị CSDL, không phụ thuộc vào phần mềm cụ thể và có thể áp dụng trong nhiều ứng dụng khác nhau Do đó, học sinh kết luận rằng việc sử dụng SQL là cần thiết cho quản lý và khai thác CSDL.
Từ những nhận định của học sinh, thực trạng dạy – học tin học tại trường THPT Diễn Châu 3 cho thấy chương trình học đã nâng cao nhận thức của học sinh về vai trò của cơ sở dữ liệu (CSDL) trong cuộc sống Học sinh có khả năng tự tạo và quản lý CSDL, cũng như thực hiện các công việc cập nhật và khai thác dữ liệu Việc quản trị CSDL giúp học sinh nhận thức được tầm quan trọng của ngôn ngữ truy vấn SQL trong xây dựng và quản lý dữ liệu Đây là những dấu hiệu tích cực cho thấy chương trình giáo dục theo định hướng GDPT mới đã đáp ứng được nhu cầu của người học Những kiến thức này không chỉ hiện đại mà còn có tính ứng dụng cao, tạo nền tảng vững chắc cho học sinh trong việc định hướng nghề nghiệp tương lai.
2.2 Những thuận lợi và khó khăn khi dạy học CSDL và SQL
Cuộc sống hiện đại đòi hỏi con người sử dụng tài nguyên internet cho nhiều mục đích như học tập, làm việc và giải trí Nhằm đáp ứng nhu cầu này, nhiều cơ sở dữ liệu đã được xây dựng và chia sẻ trên internet, bao gồm các lĩnh vực như thương mại điện tử, giáo dục điện tử, chính phủ điện tử, y tế, ngân hàng, hàng không và giải trí Sự phát triển mạnh mẽ của cơ sở dữ liệu và ứng dụng của nó trong thời đại 4.0 đã làm thay đổi nhận thức của học sinh Do đó, khi được giới thiệu về kiến thức cơ sở dữ liệu, học sinh không chỉ đón nhận mà còn thể hiện sự yêu thích và mong muốn tìm hiểu sâu hơn về chủ đề này.
Trong chương trình dạy – học về cơ sở dữ liệu, việc tạo lập, cập nhật và khai thác CSDL được thực hiện qua hai phương pháp: thao tác chuột và bàn phím hoặc nhập câu lệnh bằng ngôn ngữ SQL Phương pháp này mang lại sự thuận lợi cho người học, giúp học sinh có năng lực tiếp nhận chậm sử dụng các chức năng có sẵn trên phần mềm, trong khi học sinh có khả năng tiếp thu tốt có thể linh hoạt áp dụng cả hai cách để hoàn thành bài tập một cách dễ dàng.
SQL là một ngôn ngữ lập trình với cấu trúc lệnh rõ ràng và dễ hiểu, giúp học sinh dễ dàng ghi nhớ và viết đúng cú pháp Ngôn ngữ này được tích hợp trong nhiều chương trình quản trị cơ sở dữ liệu, cho phép học sinh đã thành thạo SQL có khả năng thao tác hiệu quả với dữ liệu trên các hệ thống khác nhau.
Năm học 2023 – 2024 đánh dấu sự ra mắt bộ sách khoa tin học 11 theo chương trình GDPT 2018, với nội dung kiến thức về CSDL, quản trị CSDL và SQL sâu sắc hơn so với chương trình GDPT 2006 Sự thay đổi này tạo ra thách thức cho cả giáo viên và học sinh, khi giáo viên cần thời gian để nghiên cứu và cài đặt các phần mềm mới, trong khi học sinh cũng phải dành nhiều thời gian để làm quen với từng phần mềm trong quá trình học tập.
Việc thực hành ngôn ngữ SQL trong thao tác với dữ liệu vẫn là thách thức đối với một số học sinh Do đó, giáo viên cần dành thời gian hướng dẫn và chỉ bảo chi tiết để giúp những học sinh này có thể viết lệnh SQL hoàn chỉnh.
Cài đặt tiếng Việt cho việc viết lệnh trên MySQL có thể gặp khó khăn, dẫn đến việc người dùng thường nhập dữ liệu ở chế độ không dấu.
Biện pháp hướng dẫn học sinh lớp 11 tiếp cận ngôn ngữ truy vấn SQL để tạo lập và truy xuất dữ liệu từ cơ sở dữ liệu KINH_DOANH
a) Mục tiêu của biện pháp
• Biện pháp giới thiệu trong đề tài này nhằm mục đích giúp học sinh biết được những lợi ích của ngôn ngữ SQL khi làm việc với CSDL
• Cung cấp cho học sinh hệ thống kiến thức cơ bản về SQL theo chương trình sách giáo khoa tin học 11 mới (GDPT 2018)
• Rèn luyện cho học sinh kĩ năng sử dụng ngôn ngữ lập trình SQL để giải quyết nhiệm vụ được yêu cầu
• Học sinh vận dụng được các kiến thức, kĩ năng sử dụng ngôn ngữ SQL để tạo lập, cập nhật và khai thác CSDL KINH_DOANH
.b) Nội dung và cách thức thực hiện biện pháp
3.1 Biện pháp 1: Nâng cao nhận thức của học sinh về tầm quan trọng của cơ sở dữ liệu và lợi ích của việc sử dụng ngôn ngữ SQL để làm việc với CSDL
• Tầm quan trọng của CSDL
Kiến thức về cơ sở dữ liệu (CSDL) được đề cập nhiều trong sách giáo khoa Tin học lớp 11, đặc biệt từ chủ đề 4 đến chủ đề 6, chiếm gần một nửa nội dung chương trình Nội dung này còn liên quan đến nhiều chủ đề khác, mặc dù không được nhắc đến một cách trực tiếp.
Khi trình bày kiến thức, cần khai thác những hiểu biết sẵn có của học sinh từ cuộc sống hoặc khuyến khích học sinh áp dụng kiến thức đã học để phân tích các bài toán thực tiễn Điều này giúp họ xác định các đối tượng, hoạt động và mối quan hệ cần được quản lý.
Khi dạy bài 11 về cơ sở dữ liệu, giáo viên có thể đặt ra những câu hỏi nhằm thu thập kiến thức của học sinh, chẳng hạn như: "Một loạt tệp ảnh chụp khi đi du lịch hay các tệp Word lưu trên máy tính có được xem là cơ sở dữ liệu không?" và "Theo em, những dữ liệu nào trên máy tính được coi là cơ sở dữ liệu?" Ngoài ra, giáo viên cũng có thể hỏi: "Nếu giáo viên chủ nhiệm tạo một bảng Excel để quản lý thông tin học sinh với nhiều cột và hàng dữ liệu, thì đó có phải là cơ sở dữ liệu không?" Cuối cùng, để quản lý và khai thác thông tin học sinh hiệu quả, giáo viên nên làm gì với những dữ liệu đó?
Giáo viên có thể khuyến khích học sinh vận dụng kiến thức để giải quyết nhiệm vụ bằng cách đặt câu hỏi Chẳng hạn, giáo viên có thể yêu cầu học sinh đề xuất các phương pháp tổ chức và lưu trữ dữ liệu liên quan đến thông tin lý lịch và điểm học tập của học sinh.
Cách lưu trữ dữ liệu trong một bảng có ưu điểm là nhanh chóng và dễ dàng trong việc tạo lập và lưu trữ Tuy nhiên, nhược điểm của phương pháp này là khi lượng thông tin về lý lịch và điểm học tập gia tăng, bảng sẽ trở nên cồng kềnh và khó quản lý.
Việc sử dụng 19 cột trong bảng dữ liệu gây khó khăn cho việc xem, cập nhật và khai thác thông tin Một giải pháp hiệu quả là tổ chức thông tin thành hai bảng riêng biệt: bảng lý lịch và bảng điểm học tập Cách làm này giúp thông tin trong hai bảng độc lập, giảm thiểu dư thừa dữ liệu và tạo cấu trúc bảng rõ ràng, thuận tiện cho việc quản lý thông tin Tuy nhiên, nhược điểm là nếu hai bảng không có liên kết chung, việc truy xuất thông tin từ cả hai bảng sẽ gặp khó khăn.
• Lợi ích của việc sử dụng SQL
Giáo viên nên hỗ trợ học sinh nắm vững những kiến thức cơ bản về SQL, vì đây là ngôn ngữ lập trình phổ biến và dễ tiếp cận Việc chọn SQL làm ngôn ngữ giới thiệu trong chương trình tin học giúp học sinh hiểu rõ cách quản lý và truy xuất dữ liệu, từ đó tạo nền tảng vững chắc cho việc học các ngôn ngữ lập trình khác trong tương lai.
11 Điều này xuất phát từ chính yêu cầu của thực tiễn – đó là ngày nay SQL đã thành tiêu chuẩn và các hệ quản trị CSDL trên nền tảng SQL được dùng cho hầu hết các CSDL hiện đại
ACCESS, được sử dụng trong lớp 12 của chương trình trước đây, đã không còn phù hợp với sự phát triển của công nghệ thông tin hiện nay Nó không đủ mạnh để triển khai các ứng dụng trên Internet với nhiều người truy cập đồng thời, do đó cần có sự thay thế tương tự như việc Pascal đã được thay thế bởi Python.
Các hệ quản trị cơ sở dữ liệu (CSDL) dựa trên SQL như MySQL và HeidiSQL không chỉ đơn giản mà còn miễn phí bản quyền, khác với ACCESS.
Kiến thức về SQL là rất quan trọng trong kỷ nguyên CMCN 4.0, khi mà việc triển khai các ứng dụng cơ sở dữ liệu trên Internet, đặc biệt là ứng dụng đám mây, ngày càng trở nên phổ biến và cần thiết.
Câu truy vấn SQL có cấu trúc gần gũi với ngôn ngữ tự nhiên, giúp người dùng dễ dàng hiểu và học hỏi Câu lệnh SELECT là dạng câu hỏi cơ bản nhất trong SQL, cho phép truy vấn dữ liệu từ một bảng đơn hoặc thực hiện truy vấn liên kết giữa nhiều bảng.
SQL được phát triển trên nhiều nền tảng quản trị cơ sở dữ liệu, và trong quá trình học MySQL cùng HeidiSQL, học sinh thường xuyên thực hành các bài tập với ngôn ngữ SQL Việc thấy được kết quả từ các thao tác này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn kích thích sự tìm tòi và sáng tạo của các em.
Học sinh cần hiểu rõ triển vọng nghề nghiệp khi thành thạo SQL, một ngôn ngữ được nhiều công ty lớn như Microsoft, IBM và Oracle hỗ trợ Dù SQL khá đơn giản, việc nắm vững ngôn ngữ này là kỹ năng thiết yếu trong ngành công nghệ Sự phổ biến của SQL trong các công ty lớn trên toàn cầu là điều quan trọng đối với những học sinh có định hướng theo ngành IT Để giúp học sinh ghi nhớ lợi ích của SQL, giáo viên có thể áp dụng nhiều phương pháp giảng dạy hiệu quả.
Củng cố kiến thức bằng câu hỏi vấn đáp
Khảo sát tính cấp thiết và khả thi của đề tài được áp dụng tại trường THPT Diễn Châu 3
Khảo sát được thực hiện nhằm xác định sự cần thiết và tính khả thi của đề tài, từ đó phát triển nội dung không chỉ giúp học sinh tiếp cận kiến thức và sử dụng ngôn ngữ SQL để giải quyết vấn đề học tập, mà còn nâng cao khả năng sử dụng ngôn ngữ này, hình thành những kỹ năng thiết yếu cho việc quản trị cơ sở dữ liệu.
4.2 Nội dung và phương pháp khảo sát:
Đề tài “Hướng dẫn học sinh lớp 11 tiếp cận ngôn ngữ truy vấn SQL để tạo lập và truy xuất dữ liệu từ cơ sở dữ liệu KINH_DOANH” là rất cần thiết trong bối cảnh hiện nay Việc học SQL giúp học sinh nắm vững kỹ năng quản lý và phân tích dữ liệu, từ đó nâng cao khả năng lập trình và ứng dụng công nghệ thông tin trong lĩnh vực kinh doanh Khảo sát này không chỉ giúp xác định nhu cầu học tập của học sinh mà còn góp phần xây dựng chương trình giảng dạy phù hợp, đáp ứng yêu cầu thực tiễn.
Khảo sát tính khả thi của đề tài “Hướng dẫn học sinh lớp 11 tiếp cận ngôn ngữ truy vấn SQL để tạo lập và truy xuất dữ liệu từ cơ sở dữ liệu KINH_DOANH” được thực hiện dựa trên các biện pháp đã đề xuất trong đề tài Nội dung khảo sát nhằm đánh giá khả năng học tập và ứng dụng ngôn ngữ SQL của học sinh, từ đó nâng cao kỹ năng quản lý và phân tích dữ liệu trong lĩnh vực kinh doanh.
Để nâng cao nhận thức của học sinh về tầm quan trọng của cơ sở dữ liệu, cần nhấn mạnh lợi ích của việc sử dụng ngôn ngữ SQL trong việc quản lý và khai thác thông tin từ CSDL Việc hiểu rõ vai trò của cơ sở dữ liệu giúp học sinh nhận thức được giá trị của dữ liệu trong các lĩnh vực khác nhau, đồng thời khuyến khích việc học và áp dụng SQL như một công cụ thiết yếu trong công việc và nghiên cứu.
Biện pháp 2: Cung cấp hệ thống kiến thức cơ bản về ngôn ngữ SQL theo chương trình tin học 11 cho học sinh
Biện pháp 3: Kết hợp lý thuyết và thực hành sử dụng ngôn ngữ SQL để giải quyết vấn đề
Biện pháp 4: Phối hợp các hình thức và phương pháp dạy học linh hoạt
Biện pháp 5: Đánh giá sản phẩm học tập, hồ sơ học tập để điều chỉnh hoạt động dạy và học ngôn ngữ SQL
4.2.2 Phương pháp khảo sát Để tiến hành khảo sát tính cấp thiết và tính khả thi của đề tài, tác giả Trao đổi bằng bảng hỏi thông qua biểu mẫu của Google Drive theo hai tiêu chí: Tính cấp thiết và tính khả thi của đề tài “Hướng dẫn học sinh lớp 11 tiếp cận ngôn ngữ truy vấn
SQL được sử dụng để tạo lập và truy xuất dữ liệu từ cơ sở dữ liệu KINH_DOANH Việc đánh giá các tiêu chí được thực hiện theo bốn mức độ từ cao xuống thấp và được thể hiện bằng điểm số.
Lượng hóa điểm của tính cấp thiết:
Lượng hóa điểm của tính khả thi:
Sau khi nhận kết quả khảo sát, tôi tiến hành phân tích và xử lý số liệu trên bảng thống kê Tôi tính điểm trung bình cho đề tài đã được khảo sát và xếp hạng để đưa ra nhận xét, đánh giá và rút ra kết luận Việc tính điểm trung bình được thực hiện bằng phần mềm Excel Thời gian khảo sát diễn ra vào tháng 03 năm 2024.
Học sinh lớp 11 các lớp chúng tôi dạy (11A1, 11A2, 11A3, 11A4, 11A6, 11D2, 11D3, 11D4, 11D5) với số lượng là 398 học sinh
4.4 Kết quả khảo sát về sự hiệu quả của đề tài
4.4.1 Sự cấp thiết của các giải pháp đã đề xuất
Kết quả khảo sát cho thấy tính cấp thiết của đề tài “Hướng dẫn học sinh lớp 11 tiếp cận ngôn ngữ truy vấn SQL để tạo lập và truy xuất dữ liệu từ cơ sở dữ liệu KINH_DOANH” là rất cao Việc trang bị kiến thức về SQL không chỉ giúp học sinh nắm vững kỹ năng lập trình cơ bản mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho việc xử lý và phân tích dữ liệu trong lĩnh vực kinh doanh.
Cấp thiết Ít cấp thiết
SL Điểm SL Điểm SL Điểm SL Điểm
Nâng cao nhận thức của học sinh về tầm quan trọng của cơ sở dữ liệu là rất cần thiết Việc sử dụng ngôn ngữ SQL giúp học sinh hiểu rõ hơn về cách thức quản lý và truy xuất dữ liệu hiệu quả Điều này không chỉ tăng cường kỹ năng công nghệ thông tin mà còn mở ra nhiều cơ hội nghề nghiệp trong tương lai.
Cung cấp hệ thống kiến thức cơ bản về ngôn ngữ SQL theo chương trình tin
Kết hợp lý thuyết và thực hành sử dụng ngôn ngữ
SQL để giải quyết vấn đề
Phối hợp các hình thức và phương pháp dạy học linh hoạt
5 Đánh giá sản phẩm học tập, hồ sơ học tập để điều chỉnh hoạt động dạy và học ngôn ngữ SQL
Biểu đồ 1 thể hiện kết quả khảo sát về tính cấp thiết của các giải pháp được đề xuất nhằm hướng dẫn học sinh lớp 11 tiếp cận ngôn ngữ truy vấn SQL Mục tiêu của những giải pháp này là giúp học sinh có khả năng tạo lập và truy xuất dữ liệu từ cơ sở dữ liệu KINH_DOANH, từ đó nâng cao kỹ năng lập trình và quản lý dữ liệu trong lĩnh vực kinh doanh.
Kết quả khảo sát cho thấy, các nhóm đối tượng đánh giá cao tính cấp thiết của biện pháp “Hướng dẫn học sinh lớp 11 tiếp cận ngôn ngữ truy vấn SQL để tạo lập và truy xuất dữ liệu từ cơ sở dữ liệu KINH_DOANH”.
Biểu đồ thể hiện mức độ cấp thiết của các biện pháp cho thấy điểm trung bình chung đạt 3,56, cho thấy sự quan trọng cao của cả ba giải pháp Dù các đối tượng khảo sát đưa ra những đánh giá khác nhau, nhưng theo quy luật số lớn, có thể khẳng định rằng phần lớn ý kiến đều đồng thuận về tính cấp thiết của các biện pháp này.
Tất cả 40 chuyên gia đều nhất trí rằng cả 5 giải pháp được đề xuất trong đề tài đều rất cần thiết Phân tích điểm trung bình cho thấy mức độ cấp thiết của các giải pháp này tương đối đồng đều, với khoảng cách giữa các giá trị trung bình không quá lớn.
Để nâng cao nhận thức của học sinh về tầm quan trọng của cơ sở dữ liệu, cần nhấn mạnh lợi ích của việc sử dụng ngôn ngữ SQL trong việc làm việc với CSDL Biện pháp này được đánh giá cao với 3,5 điểm, đứng thứ 5 trong danh sách các biện pháp.
Biện pháp 2: “Cung cấp hệ thống kiến thức cơ bản về ngôn ngữ SQL theo chương trình tin học 11 cho học sinh” với 3,57 điểm xếp thứ 3/5;
Biện pháp 3: “Kết hợp lý thuyết và thực hành sử dụng ngôn ngữ SQL để giải quyết vấn đề” với 3,6 điểm xếp thứ 1/5;
Biện pháp 4: “Phối hợp các hình thức và phương pháp dạy học linh hoạt” với 3,56 điểm đứng thứ 4/5;
Biện pháp 5: “Đánh giá sản phẩm học tập, hồ sơ học tập để điều chỉnh hoạt động dạy và học ngôn ngữ SQL” với 3,58 điểm đứng thứ 2/5
Dựa trên số liệu, biểu đồ 1 minh họa mức độ cấp thiết và thứ tự ưu tiên của các giải pháp Biểu đồ này cho thấy rõ ràng tầm quan trọng của từng giải pháp trong việc đáp ứng nhu cầu hiện tại.
4.4.2 Tính khả thi của các biện pháp đã đề xuất
Đánh giá và kết quả thực hiện
5.1.1 Địa điểm và đối tượng thực nghiệm
Thực nghiệm sư phạm được tiến hành tại các lớp 11A3, 11A4, 11D2, 11D3 năm học 2023-2024 trường THPT Diễn Châu 3, huyện Diễn Châu, tỉnh Nghệ An
Lớp thực nghiệm 1: 11A3 sĩ số 42 học sinh, lớp 11D3 sĩ số 46; lớp đối chứng: 11A4 sĩ số 44 học sinh
Sau khi nghiên cứu kỹ lưỡng, tôi nhận thấy trình độ môn Tin học của lớp 11A3 và 11A4 tương đương nhau Lớp 11A3 có học lực đồng đều nhưng không có học sinh nổi bật, trong khi một số học sinh lớp 11A4 lại thể hiện năng lực vượt trội hơn so với lớp 11A3.
Trên cơ sở đó, chúng tôi đã tiến hành thực nghiệm tại các lớp 11A3, 11D3 và lấy lớp 11A4 làm lớp đối chứng
5.1.2 Thời gian thực nghiệm sư phạm
Thực nghiệm giáo dục diễn ra từ ngày 17/11/2023 đến 28/03/2024, tập trung vào các chủ đề từ 4 đến 6 Các tiết dạy của lớp 11A3 được giảng dạy bởi cô Nguyễn Thị Lam, trong khi lớp 11D3 do cô Phan Thị Thanh phụ trách Mỗi tiết học đều tích hợp các biện pháp đã được trình bày trong đề tài.
5.1.3 Công tác chuẩn bị và tổ chức thực hiện
+ Công tác chuẩn bị: Điều tra thực trạng học tập của các lớp thực nghiệm Soạn bài giảng dạy theo nội dung sáng kiến
+ Tổ chức thực hiện: Ở lớp thực nghiệm:
Trong quá trình dạy học, việc lồng ghép nội dung sáng kiến vào các tiết lý thuyết là rất quan trọng Điều này giúp học sinh quan sát, nhận xét và phát hiện ra các vấn đề trong quá trình học tập Qua đó, học sinh sẽ được khuyến khích tìm cách giải quyết những vấn đề này một cách hiệu quả.
Cung cấp đầy đủ, chính xác các kiến thức cơ bản để học sinh có công cụ làm việc với CSDL
Tạo trò chơi để thu hút học sinh vào nội dung kiến thức
Xây dựng hệ thống bài tập phù hợp và sát với đối tượng dạy học
Luôn gắn liền lý thuyết với các nhiệm vụ thực hành để học sinh được vận dụng kiến thức
Đánh giá khả năng tiếp thu bài của học sinh dựa trên kết quả bài kiểm tra thường xuyên và bài thực hành là rất quan trọng Việc này giúp giáo viên kịp thời điều chỉnh phương pháp dạy học để phù hợp hơn với nhu cầu của học sinh.
5.2 Đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm
Nhiều học sinh hiện nay học tập một cách bị động, thiếu linh hoạt và sáng tạo, dẫn đến sự thụt lùi trong kết quả học tập Tuy nhiên, tại các lớp thực nghiệm, qua quan sát giờ học và đánh giá qua câu trả lời và bài thực hành, chúng tôi nhận thấy học sinh tích cực tham gia hoạt động học tập, thể hiện sự năng động và linh hoạt hơn.
Việc sử dụng câu lệnh SQL đã được học sinh thực hiện tốt, với một số em hoàn thành nhiệm vụ nhanh chóng và sự chú ý trong giờ học đã được cải thiện Nhiều học sinh xuất sắc không ngừng đưa ra các tình huống khó trong xử lý dữ liệu để thảo luận với nhau và hỏi giáo viên Chúng tôi đã thực nghiệm và kiểm chứng kết quả tại lớp 11A3 và 11D2 trong năm học 2023 – 2024.
Đánh giá theo sản phẩm học tập
Khả năng hoàn thành các bài tập được giao tăng lên
Hoạt động cá nhân, nhóm thu được sản phẩm là các lệnh SQL giải được bài tập giáo viên giao
Đánh giá dựa trên hồ sơ học tập
Điểm kiểm tra cuối kì 1, điểm kiểm tra thường xuyên, điểm kiểm tra giữa kì 2
Lớp Sĩ số Điểm 9 - 10 Điểm 7-8 Điểm 5-6 Điểm
