Skkn cấp tỉnh Đổi mới và Đa dạng hóa các hình thức kiểm tra, Đánh giá thƣờng xuyên trong dạy học Địa lí thpt 2018

Để thực hiện được điều đó, nhất định phải thực hiện thành công việc chuyển từ phương pháp dạy học theo lối “truyền thụ một chiều” sang dạy cách học, cách vận dụng kiến thức, rèn luyện kỹ

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGHỆ AN

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGHỆ AN

2 Mục tiêu, ý nghĩa của đề tài của đề tài 2

PHẦN 2: NỘI DUNG

CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI

1 Khái niệm kiểm tra đánh giá thường xuyên

5

2 Vai trò của sự đổi mới và đa dạng hóa các hình thức kiểm tra đánh

3 Các hình thức kiểm tra đánh giá thường xuyên trong dạy học Địa lí 6

4 Quy trình thực hiện kiểm tra đánh giá thường xuyên trong dạy học

Chương II CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI

2.2 Thực trạng đổi mới kiểm tra đánh giá thường xuyên, môn Địa lí

Chương 3 GIẢI PHÁP ĐỔI MỚI KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ

THƯỜNG XUYÊN TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ THPT 2018

3.1 Đổi mới và đa dạng các hình thức kiểm tra, đánh giá thường

xuyên trong dạy học Địa lí THPT 2018

15

3.2.Thiết kế các hoạt động giáo dục đổi mới kiểm tra đánh giá thường

xuyên trong chương trình giáo dục phổ thông 2018 26 3.3 Khảo sát sự cấp thiết và tính khả thi của các giải pháp đề xuất 37

PHẦN 1: ĐẶT VẤN ĐỀ

1 Lý do chọn đề tài

Giáo dục phổ thông nước ta đang thực hiện bước chuyển từ chương trình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học – từ chỗ quan tâm tới việc học sinh học được gì đến chỗ quan tâm tới việc học sinh học được cái gì qua việc học Để thực hiện được điều đó, nhất định phải thực hiện thành công việc chuyển từ phương pháp dạy học theo lối “truyền thụ một chiều” sang dạy cách học, cách vận dụng kiến thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành năng lực và phẩm chất, đồng thời phải chuyển cách đánh giá kết quả giáo dục từ nặng về kiểm tra trí nhớ sang kiểm tra, đánh giá năng lực vận dụng kiến thức giải quyết vấn đề, coi trọng kiểm tra đánh giá kết quả học tập với kiểm tra, đánh giá trong quá trình học tập để

có tác động kịp thời nhắm nâng cao chất lượng của hoạt động dạy học và giáo dục

Để đảm bảo được điều đó, nhất định phải chuyển cách đánh giá kết quả giáo dục từ chủ yếu nặng về kiểm tra trí nhớ sang kiểm tra, đánh giá năng lực vận dụng kiến thức giải quyết những vấn đề của thực tiễn, đặc biệt chú trọng đánh giá các năng lực tư duy bậc cao như tư duy sáng tạo; coi trọng cả kiểm tra, đánh giá kết quả học tập với kiểm tra, đánh giá trong quá trình học tập để có tác động kịp thời nhằm nâng cao chất lượng của các hoạt động dạy học và giáo dục

Bộ giáo dục và Đào tạo đã có những hướng dẫn cụ thể: sau thông tư 58 là

công văn 4612, thông tư 26 ban hành ngày 26/08/2020 và thông tư BGDĐT chỉ rõ: “kiểm tra, đánh giá thường xuyên được thực hiện theo hình thức trực tiếp hoặc trực tuyến thông qua: hỏi-đáp, viết, thuyết trình, thực hành, thí nghiệm, sản phẩm học tập…”

22/2021/TT-Như vậy, trước yêu cầu đổi mới về kiểm tra đánh giá thường xuyên và dạy học phát triển phẩm chất, năng lực học sinh, việc kiểm tra thường xuyên nếu vẫn duy trì hình thức cũ như: giáo viên kiểm tra bài cũ vào đầu mỗi tiết học để lấy điểm miệng hay đến tiết theo PPCT thì mới cho học sinh làm bài kiểm tra 15 phút vào giấy kiểm tra sẽ không còn phù hợp vì đánh giá thường xuyên là đánh giá cả quá trình học tập, đánh giá không chỉ dựa vào kiến thức học sinh ghi nhớ mà đánh giá cách mà học sinh tiếp cận kiến thức, cách mà học sinh có thể vận dụng kiến thức vào thực tiễn cuộc sống như thế nào

Thực tế dạy học cho thấy, nếu tất cả các hoạt động học tập của học sinh đều được giáo viên ghi nhận, đánh giá sẽ giúp các em không còn áp lực với các bài kiểm tra thường xuyên, các em tích cực tham gia các hoạt động học trong từng tiết học từ đó hình thành được các phẩm chất, năng lực cần có, đảm bảo mục tiêu cần đạt của từng bài học

Trước yêu cầu đổi mới dạy học và kiểm tra, đa số giáo viên đã tích cực nghiên cứu, tìm tòi, thực hiện đổi mới trong kiểm tra đánh giá thường xuyên, tuy nhiên trong quá trình thực hiện vẫn còn nhiều hạn chế như:

- Hình thức kiểm tra cũ đã quá quen thuộc, khó thay đổi đối với một bộ phận giáo viên

- Một bộ phận giáo viên còn lúng túng trong quy trình tổ chức đánh giá một hoạt động học tập, một sản phẩm học tập, một hồ sơ học tập…

- Vì vậy, vẫn còn nhiều giáo viên chưa thực chú trọng tới việc đổi mới và đa dạng hóa các hình thức kiểm tra đánh giá thường xuyên

- Vẫn còn nhiều giáo viên chưa thực sự chú ý tới việc hướng dẫn học sinh để học sinh tự đánh giá và đánh giá bạn

- Học sinh vẫn chưa thực sự được thể hiện sự sáng tạo của mình trong các hoạt động học, chưa thấy được mối liên hệ giữa kiến thức bài học với thực tế, từ đó chưa thấy hết giá trị và sự thú vị của môn học Địa lí, từ đó chưa khơi dậy lòng yêu thích học Địa lí của một bộ phận học sinh

Xuất phát từ yêu cầu đổi mới của ngành và thực trạng kiểm tra đánh giá thường xuyên hiện nay, việc nghiên cứu chi tiết về các hình thức kiểm tra thường xuyên, lấy ví dụ về quy trình, cách thức thực hiện cụ thể của từng hình thức và vận dụng trong một số bài học chương trình GDPT 2018 là vô cùng cần thiết Vì vậy,

chúng tôi mạnh dạn đề xuất biện pháp “ Đổi mới và đa dạng các hình thức kiểm

tra, đánh giá thường xuyên trong dạy học Địa lí THPT 2018’’ để có thể khắc

phục những thực trạng trên và đáp ứng được yêu cầu đổi mới

2 Mục tiêu, ý nghĩa của đề tài của đề tài

2.1 Mục tiêu của đề tài

- Nâng cao nhận thức về vai trò của sự đa dạng các hình thức kiểm tra, đánh giá thường xuyên đối với giáo viên và học sinh Từ đó, thay đổi cách đánh giá: chuyển từ đánh giá thời điểm, đánh giá một lần sang đánh giá quá trình và đánh giá vì sự tiến bộ của người học để nâng cao chất lượng dạy học môn Địa lý 10, 11 Đồng thời góp phần đổi mới phương pháp dạy học, tiếp cận nhanh với việc thực hiện chương trình giáo dục phổ thông 2018 được tiến hành từ năm học sau

- Giúp giáo viên nắm vững quy trình KTĐGTX và vận dụng linh hoạt, có hiệu quả các hình thức kiểm tra đánh giá thường xuyên trong dạy học

2.2 Ý nghĩa của đề tài

Việc đổi mới và đa dạng các hình thức kiểm tra đánh giá thường xuyên góp phần nâng cao chất lượng dạy học, thay đổi PPDH , kiểm tra đánh giá và quản lí quá trình dạy học nhằm đáp ứng nhu cầu học tập, giảng dạy, giúp phát huy tối đa khả năng tư duy, sáng tạo, chủ động của GV và HS nhằm phát triển tốt phẩm chất, năng lực người học

3 Đối tượng nghiên cứu

Đề tài tập trung vào xây dựng các biện pháp kiểm tra đánh giá thường xuyên trong dạy học địa lí nhằm phát triển phẩm chất, năng lực cho HS

4 Giả thuyết khoa học

Nếu tổ chức các biện pháp kiểm tra đánh giá thường xuyên trong dạy học địa

lí THPT - 2018 mà đề tài đưa ra sẽ góp phần hình thành và phát triển phẩm chất, năng lực cho HS

5 Nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu

5.1 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Cơ sở lí luận và thực tiễn về đổi mới kiểm tra đánh giá ở trường THPT trên

địa bàn Diễn Châu nói chung và THPT Diễn Châu 3 nói riêng

- Đề xuất các biện pháp, quy trình kiểm tra đánh giá thường xuyên nhằm phát triển phẩm chất, năng lực cho HS

- Thực nghiệm sư phạm để xét tính khả thi và hiệu quả của đề tài nghiên cứu

5.2 Phạm vi nghiên cứu

- Về nội dung: Đề tài tập trung nghiên cứu các biện pháp tổ chức kiểm tra

thường xuyên nhằm phát triển phẩm chất, năng lực cho HS lớp 10, lớp 11

- Về không gian: Một số lớp tại trường THPT Diễn Châu 3;

- Về thời gian: 2022 – 2023; 2023 -2024

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận

Các phương pháp nghiên cứu lý thuyết chủ yếu là: Phân tích và tổng hợp lý thuyết về các vấn đề liên quan đến chủ đề của đề tài nghiên cứu, phân loại và tổng hợp tài liệu liên quan đến vấn đề nghiên cứu Vận dụng các phương pháp này để xây dựng cơ sở lí luận cho đề tài

6.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn sau: Phương pháp điều tra, khảo sát; phương pháp thực nghiệm, phương pháp quan sát Các phương pháp thực hiện để kiểm chứng các thông tin số liệu thu thập được từ các nguồn tài liệu cũng như từ thực tế Thông qua kết quả thực nghiệm để đưa ra các đề xuất phù hợp với tình hình thực tiễn kiểm tra đánh giá trong dạy học Địa lí

7 Những luận điểm cần bảo vệ của đề tài

- Trong xu thế hiện nay, đổi mới kiểm tra đánh giá thường xuyên là yêu cầu tất yếu

- Để đổi mới kiểm tra đánh giá thường xuyên cần đổi mới phương pháp và hình thức tổ chức dạy học

8 Đóng góp mới của đề tài

- Chỉ ra được vai trò của sự đổi mới và đa dạng hóa các hình thức kiểm tra, đánh giá thường xuyên trong dạy học Địa lý THPT – 2018

- Nêu được quy trình kiểm tra, đánh giá thường xuyên trong dạy học Địa lý THPT - 2018

- Đưa ra được một số hình thức kiểm tra, đánh giá thường xuyên theo hướng phát triển năng lực học sinh trong dạy học và kiểm tra, đánh giá môn Địa lý THPT- 2018

- Đề xuất một số cách thức thực hiện các hình thức kiểm tra đánh giá thường xuyên theo định hướng phát triển năng lực học sinh

PHẦN 2: NỘI DUNG CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI

1 Khái niệm kiểm tra đánh giá thường xuyên

Đánh giá thường xuyên là hoạt động đánh giá kết quả rèn luyện và học tập của học sinh diễn ra trong quá trình thực hiện hoạt động dạy học theo yêu cầu cần đạt được quy định trong Chương trình giáo dục phổ thông; cung cấp thông tin phản hồi cho giáo viên và học sinh để kịp thời điều chỉnh trong quá trình dạy học; hỗ trợ, thúc đẩy sự tiến bộ của học sinh; xác nhận kết quả đạt được của học sinh trong quá trình thực hiện các nhiệm vụ rèn luyện và học tập1

Kiểm tra thường xuyên trực tiếp hoặc trực tuyến được thực hiện thông qua: hỏi - đáp, viết, thuyết trình, thực hành, thí nghiệm, sản phẩm học tập Đối với một môn học, mỗi học sinh được kiểm tra, đánh giá nhiều lần, trong đó chọn một số lần kiểm tra, đánh giá phù hợp với tiến trình dạy học theo kế hoạch giáo dục của tổ chuyên môn, ghi kết quả đánh giá vào sổ theo dõi và đánh giá học sinh (theo lớp học) để sử dụng trong việc đánh giá kết quả học tập môn học theo quy định tại khoản 1 Điều 9 Thông tư này, như sau:

a) Đối với môn học đánh giá bằng nhận xét (không bao gồm cụm chuyên đề học tập): mỗi học kì chọn 02 (hai) lần

b) Đối với môn học đánh giá bằng nhận xét kết hợp đánh giá bằng điểm số (không bao gồm cụm chuyên đề học tập), chọn số điểm đánh giá thường xuyên (sau đây viết tắt là ĐĐGtx) trong mỗi học kì như sau:

- Môn học có 35 tiết/năm học: 02 ĐĐGtx

- Môn học có trên 35 tiết/năm học đến 70 tiết/năm học: 03 ĐĐGtx

- Môn học có trên 70 tiết/năm học: 04 ĐĐGtx

2 Vai trò của sự đổi mới và đa dạng hóa các hình thức kiểm tra đánh giá thường xuyên trong dạy học Địa lí

- Kiểm tra, đánh giá thường xuyên là nhằm thu thập các minh chứng liên quan đến kết quả học tập của học sinh trong quá trình học để cung cấp những phản hồi cho học sinh và giáo viên biết những gì mà học sinh đã làm được so với mục tiêu, yêu cầu của bài học, của chương trình và những gì các em chưa làm được để điều chỉnh hoạt động dạy và học Từ đó, đưa ra những khuyến nghị để học sinh có thể làm tốt hơn những gì mình đã làm, từ đó nâng cao kết quả học tập trong thời điểm tiếp theo

- Đa dạng hóa kiểm tra, đánh giá thường xuyên tạo ra hứng thú trong học tập môn Địa lý, góp phần hình thành năng lực cho học sinh đồng thời giúp giáo viên chủ động hơn trong quá trình kiểm tra, đánh giá người học

3 Các hình thức kiểm tra đánh giá thường xuyên trong dạy học Địa lí

3.1 Hình thức kiểm tra vấn đáp

Vấn đáp là một đặc trưng rất phổ biến của mọi lớp học và sau mỗi bài học, là quá trình tương tác giữa giáo viên và học sinh hoặc giữa học sinh với học sinh và

là hình thức thường dùng nhất trong dạy học và kiểm tra đánh giá

Vấn đáp trong dạy học và kiểm tra, đánh giá có nhiều vai trò quan trọng:

- Là cách thức tốt nhất để kích thích tư duy độc lập của học sinh, dạy học sinh cách suy nghĩ đúng đắn Qua việc trả lời hệ thống câu hỏi dẫn dắt của giáo viên, học sinh thể hiện được suy nghĩ, ý tưởng của mình từ đó khám phá và lĩnh hội được đối tượng học tập Tức là bằng cách này học sinh hiểu nội dung học tập hơn

là học vẹt

- Gợi mở vấn đáp giúp lôi cuốn học sinh tham gia vào bài học, làm cho không khí lớp học sôi động, kích thích hứng thú học tập và sự tự tin của học sinh, rèn luyện cho học sinh nhiều năng lực và kĩ năng quan trọng khác

- Vấn đáp còn tạo môi trường để học sinh giúp đỡ nhau trong học tập, các học sinh có điều kiện tiến bộ trong quá trình hoàn thiện các nhiệm vụ được giao

- Qua vấn đáp còn giúp giáo viên thu nhận tức thời nhiều thông tin phản hồi

từ phía người học, duy trì sự chú ý của học sinh; giúp kiểm soát hành vi của học sinh và của lớp học

Nói đến kiểm tra vấn đáp chúng ta thường nghĩ ngay đến việc giáo viên hỏi

và học sinh trả lời tuy nhiên trong tiến trình đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá hiện nay, vấn đáp không chỉ là giáo viên phát vấn mà học sinh có thể phát vấn lẫn nhau mà thậm chí học sinh có thể phát vấn ngược đối với giáo viên Trước đây, hình thức kiểm tra vấn đáp được phần lớn giáo viên và cả bản thân tôi, chỉ dùng trong hỏi bài cũ, phát vấn khi học bài mới và một số hoạt động khác làm cho hình thức này thường diễn ra nặng nề và không tạo hứng thú cho học sinh Tuy nhiên, hiện nay việc kiểm tra vấn đáp được tiến hành trong nhiều thời điểm của quá trình dạy học như hoạt động khởi động, hoạt động hình thành kiến thức mới hay trong hoạt động luyện tập, vận dụng và tìm tòi mở rộng đều có thể sử dụng rất hiệu quả Đồng thời, để thay đổi giáo viên cần đa dạng hơn các hình thức vấn đáp để vừa có thể kiểm tra kiến thức kĩ năng vừa đánh giá được nhiều năng lực khác Vấn đáp trong dạy học và kiểm tra, đánh giá thường được sử dung dưới nhiều hình thức như vấn đáp gợi mở, vấn đáp để kiểm tra kiến thức, kĩ năng và vấn đáp để đánh giá năng lực sử dụng kiến thức, kĩ năng vào giải quyết các vấn đề thực tiễn Vậy để đổi mới hình thức kiểm tra đánh giá truyền thống này tôi đã thay đổi cách thức tiến hành phù hợp với từng hình thức, cụ thể như sau:

3.1.1.Vấn đáp gợi mở

Là hình thức giáo viên khéo léo đặt những câu hỏi gợi mở dẫn dắt HS suy

nghĩ, rút ra những nhận xét, những kết luận cần thiết từ những yêu cầu học tập

dụng phương pháp này để dẫn dắt học sinh, giúp học sinh tự tìm ra lời giải thích hợp lý Thông qua quá trình đó, giáo viên là người dẫn dắt còn học sinh là người tự lực phát hiện kiến thức mới Vì vậy sau khi kết thúc câu hỏi vấn đáp gợi mở, học sinh vừa có được niềm vui của sự khám phá, vừa nắm được kiến thức mới và giúp học sinh sẽ thích học bộ môn hơn

Vấn đáp gợi mở có tác dụng khơi dậy tính tích cực của học sinh rất mạnh, nhưng cũng đòi hỏi giáo viên phải khéo léo, tránh đi đường vòng, lan man, xa vấn

đề, mất thời gian hoặc có thể sẽ biến thành cuộc đối thoại giữa giáo viên và một học sinh mà không thu hút được sự chú ý của toàn lớp học

Tuy nhiên giáo viên cần lưu ý, hình thức này chủ yếu được dùng nhằm mục đích đánh giá thái độ, mức độ hợp tác của học sinh trong quá trình học tập chứ không nên dùng để kiểm tra kiến thức, kĩ năng của đa số học sinh

3.1.2 Vấn đáp để kiểm tra kiến thức, kĩ năng

Là hình thức thường được sử dụng trong tất cả các khâu của quá trình dạy học như trước, trong và sau giờ học hoặc sau một vài bài học, giúp giáo viên kiểm tra kiến thức học sinh một cách nhanh gọn kịp thời để có thể bổ sung, củng cố kiến thức ngay nếu cần thiết Nó cũng giúp học sinh tự kiểm tra kiến thức của mình Hình thức kiểm tra, đánh giá này chỉ thực sự đổi mới khi giáo viên thay vì chỉ dùng câu hỏi trong sách giáo khoa hay một số hệ thống câu hỏi khác để kiểm tra bài cũ, kiểm tra mức độ nắm vững kiến thức, kĩ năng của học sinh trong phần hình thành kiến thức mới hay phần luyện tập, vận dụng thì giáo viên nên làm mới hình thức này bằng cách dùng các học liệu, công cụ đánh giá khác để tiến hành Mặt khác, trước đây hình thức này chỉ tiến hành để kiểm tra, đánh giá một vài học sinh thì nay giáo viên có thể dùng để đánh giá được nhiều học sinh hoặc cả lớp cùng lúc thông qua các hoạt động tổ chức dạy học khác nhau

1.3 Vấn đáp để đánh giá năng lực sử sụng kiến thức, kĩ năng vào giải quyết các vấn đề thực tiễn

Là hình thức thường được sử dụng trong các hoạt động trải nghiệm thực tế Qua các câu hỏi trong tiến trình thực nghiệm đó giáo viên không chỉ kiểm tra được việc vận dụng kiến thức, kỹ năng của học sinh vào giải quyết các vấn đề thực tiễn

mà còn đánh giá được thái độ của học sinh đối với các vấn đề đó Các vấn đề có thể là bảo vệ tài nguyên môi trường, các di sản của địa phương hay thái độ đối

với các đóng góp cho sự phát triển của địa phương

3.2 Hình thức kiểm tra viết

Là hình thức quen thuộc, truyền thống trong quá trình dạy học và kiểm tra, đánh giá Hình thức này có thể kiểm tra trên giấy, trên bảng, trên máy tính… và giúp trong một khoảng thời gian ngắn có thể kiểm tra toàn thể học sinh trong lớp

về một số nội dung môn học và đánh giá được trình độ chung của học sinh trong lớp hay của từng học sinh để kịp thời điều chỉnh hoạt động dạy

Trước đây, trong kiểm tra, đánh giá thường xuyên thì kiểm tra viết chỉ được thực hiện thông qua các bài kiểm tra 15 phút với hai dạng chính là bài kiểm tra tự luận hoặc trắc nghiệm Tuy nhiên, để đổi mới thì nhóm phương pháp này còn được dùng trong quá trình học tập mà trong đó HS phải viết câu trả lời cho các câu hỏi hoặc các vấn đề được giao Trong kiểm tra, đánh giá thường xuyên, tôi thường sử dụng các kĩ thuật viết như: ghi chép ngắn, viết lời nhận xét, viết lời bình, viết một bản báo cáo, vẽ một bức tranh, hoặc điền thông tin vào một bảng ma trận ghi nhớ, bảng ma trận kiến thức kĩ năng cơ bản , sẽ tạo ra sự hứng thú hơn rất nhiều so với

sự kiểm tra như trước đây, quan trọng hơn là còn đánh giá được năng lực, phẩm chất của học sinh

3.3 Hình thức kiểm tra thực hành

Đây là hình thức nhằm mục đích kiểm tra kĩ năng thực hành và khả năng vận dụng các kiến thức lý thuyết đã học để nhận xét, giải thích các nội dung của bài thực hành hay vận dụng các kiến thức đó vào thực tiễn cuộc sống Việc kiểm tra thực hành trước đây chủ yếu được tiến hành theo các bước: giáo viên hướng dẫn, học sinh làm, giáo viên chấm điểm mà chưa chú trọng cho học sinh cách vận dụng kiến thức, kĩ năng để giải quyết các vấn đề thực tiễn Cách tiến hành như trên chỉ giúp giáo viên kiểm tra, đánh giá được kĩ năng thực hành mà không đánh giá được các năng lực khác cho học sinh đồng thời làm cho tiết thực hành trở nên nhàm chán và nạng nề đối với học sinh

Để khắc phục hạn chế đó, giáo viên có thể thiết kế theo hướng đổi mới hơn

để tiết thực hành trở nên hứng thú và hiệu quả hơn Việc kiểm tra, đánh giá thực hành cần thực hiện theo các bước như sau:

- GV dùng nhiều phương pháp và kĩ thuật dạy học khác nhau

- Bổ sung thêm nhiều học liệu có liên quan

- Xây dựng công cụ đánh giá để học sinh tham gia vào quá trình đánh giá và

tự đánh giá sản phẩm thực hành

Bằng cách này, giáo viên có thể nhận thấy những vùng kiến thức, kĩ năng học sinh chưa nắm vững cần giáo viên hỗ trợ đồng thời rèn luyện thêm nhiều năng lực khác cho học sinh

3 4 Đánh giá qua các sản phẩm học tập

Sản phẩm học tập của học sinh rất đa dạng bao gồm sản phẩm nhóm, sản phẩm dự án, sản phẩm trải nghiệm hay sản phẩm thuyết trình….Sản phẩm có thể

là sản phẩm cá nhân, cặp đôi, nhóm hay cả lớp

Việc đánh giá học sinh thông qua các sản phẩm học tập giúp học sinh có thể kết hợp nhuần nhuyễn giữa lý thuyết và thực tiễn đồng thời có thể giúp học sinh nâng cao các năng lực về công nghệ thông tin, thuyết trình, hợp tác nhóm…Thông qua các hoạt động học tập để hoàn thiện sản phẩm, học sinh còn được nâng cao

học sinh sẽ giúp giáo viên thu thập thông tin về học sinh thông qua tri giác trực tiếp và ghi chép trung thực những hoạt động, phản ứng, thái độ, sắc thái tình cảm trong những tình huống cụ thể Bằng quan sát, giáo viên đánh giá được các thao tác, các phản ứng, kĩ năng giải quyết vấn đề Từ đó, giáo viên có thể đưa ra nhận xét, đánh giá kết quả học tập của học sinh chính xác hơn

Việc kiểm tra, đánh giá qua sản phẩm học tập của học sinh cần được tiến hành theo các bước như sau: giáo viên giao nhiệm vụ cho học sinh, hướng dẫn cụ thể, chi tiết cách làm cho học sinh, xây dựng và công khai các công cụ đánh giá để học sinh tham gia vào quá trình đánh giá

Đây là hình thức kiểm tra đánh giá tương đối mới nên nhiều giáo viên còn nhiều bỡ ngỡ Vì vậy, trong quá trình học sinh thực hiện nhiệm vụ(có thể là cá nhân, cặp/nhóm, cả lớp) để hoàn thành sản phẩm học tập, giáo viên cần quan sát theo các tiêu chí và dựa trên các tiêu chí đã được định tính, định lượng cụ thể để quá trình đánh giá học sinh đạt được hiệu quả cao hơn

3.5 Đánh giá qua hồ sơ học tập

- Trước đây, hình thức đánh giá qua hồ sơ học tập của học sinh ít gđược giáo viên chú ý, chủ yếu là chấm vở ghi, vở soạn bài, vở bài tập, … của học sinh Để hướng dẫn học sinh xây dựng hồ sơ học tập giúp học sinh tích lũy kiến thức và thể hiện sự nỗ lực trong quá trình học tập, giáo viên cần hướng dẫn cách xây dựng hồ

sơ học tập như sau:

+ Về chủng loại hồ sơ: gồm vở ghi, vở soạn, vở bài tập, cũng có thể là hồ sơ đọc: học sinh lưu trữ một hồ sơ tất cả tài liệu đọc độc lập của các em ở trường và ở nhà hoặc các ấn phẩm địa lý của học sinh Hồ sơ học tập cũng có thể là một tập hợp sản phẩm học tập của học sinh thuộc một lĩnh vực nội dung của môn học + Về nội dung : hồ sơ cần chứa đựng các sản phẩm đã hoàn thành và những sản phẩm mới bắt đầu nhưng chưa hoàn thành, giúp giáo viên biết được mức độ phát triển của người học, gợi ý các cách thức để giáo viên có thể khích lệ bổ sung

- Trong mỗi sản phẩm của học sinh đều nên có nhận xét của giáo viên hoặc

tự đánh giá của học sinh Giáo viên hoặc học sinh có thể đối chiếu sản phẩm đầu với lần lượt các sản phẩm tiếp theo để đưa ra nhận xét về quá trình học sinh tiến bộ

ở từng chỉ báo Từ đó, biết bản thân tiến bộ đến đâu, cần hoàn thiện ở mặt nào, đồng thời tạo ra thói quen, ý thức tôn trọng và yêu thích bộ môn

Để tạo sự hứng thú cho học sinh đối với hình thức kiểm tra, đánh giá này, chúng tôi thường tổ chức các buổi triển lãm hồ sơ học tập của học sinh cuối mỗi kì hay cuối năm học để học sinh có thể chiêm ngưỡng và nhận xét, đánh giá hồ sơ lẫn nhau Tuy nhiên, để chuẩn bị tốt cho việc đó vào đầu mỗi năm học, chúng tôi thường dưa ra các yêu cầu cần có về hồ sơ học tập của học sinh và công khai phiếu chấm với các tiêu chí cụ thể như bố cục có đa dạng không, chất lượng như thế nào và cách bảo quản, trình bày đã hợp lý hay chưa cho học sinh thảo luận, thống nhất và có sự chuẩn bị tốt nhất về hồ sơ học tập của bản thân

4 Quy trình thực hiện kiểm tra đánh giá thường xuyên trong dạy học Địa lí

Kiểm tra đánh giá thường xuyên cần được tiến hành đầy đủ quy trình theo các bước sau:

- Công cụ có thể dùng là các phiếu đánh giá tiêu chí, phiếu hỏi, hồ sơ học tập, các loại câu hỏi vấn đáp

- Các nhiệm vụ kiểm tra, đánh giá thường xuyên được đề ra nhằm mục đích

hỗ trợ, nâng cao hoạt động học tập nên giáo viên cần chú ý việc nhận xét trong kiểm tra, đánh giá thường xuyên Giáo viên cần tập trung cung cấp thông tin phản hồi chỉ ra các nội dung cần chỉnh sửa, đồng thời đưa ra lời khuyên cho hành động tiếp theo, không so sánh học sinh này với học sinh khác, hạn chế những lời nhận xét tiêu cực, tránh làm tổn thương học sinh Kiểm tra, đánh giá thường xuyên phải thúc đẩy hoạt động học tập, tăng sự khen ngợi, động viên để học sinh yêu thích học môn Địa lý hơn

- Giáo viên cần kết hợp nhuần nhuyễn, linh hoạt và có hiệu quả các cách thức đánh giá nhằm cung cấp thông tin cần thiết, đa chiều để kết quả đánh giá được chính xác hơn như giáo viên đánh giá, học sinh tự đánh giá và học sinh đánh giá lẫn nhau

Chương II CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 2.1 Đặc điểm chương trình địa lí

Môn Địa lí trong Chương trình giáo dục phổ thông mới được xây dựng tích hợp ở nhiều mức độ và hình thức khác nhau: Tích hợp giữa các kiến thức địa lí tự nhiên, địa lí dân cư, xã hội và địa lí kinh tế trong môn học; lồng ghép các nội dung liên quan (GD môi trường, phòng chống thiên tai, biến đổi khí hậu; GD dân số, giới tính, di sản, an toàn giao thông ) vào nội dung địa lí Chương trình có thể kết hợp kiến thức nhiều lĩnh vực khác nhau để xây dựng thành các chủ đề có tính tích hợp cao, gắn nội dung môn học với thực tiễn nên rất thuận lợi để kiểm tra đánh giá học sinh theo quá trình

Việc kiểm tra đánh giá thường xuyên vào dạy học Địa lí THPT 2018, tạo cho

HS nhiều cơ hội học tập, phát triển bản thân góp phần nâng cao hiệu quả dạy học Địa lí đồng thời phát triển năng lực HS

Việc thay đổi PPDH , kiểm tra đánh giá và quản lí quá trình dạy học nhằm đáp ứng nhu cầu học tập, giảng dạy, giúp phát huy tối đa khả năng tư duy, sáng tạo, chủ động của GV và HS tiến tới trở thành những công dân thông minh, công dân số

2.2 Thực trạng đổi mới kiểm tra đánh giá thường xuyên, môn Địa lí ở các trường THPT

2.2.1 Khái quát về địa bàn và mục đích khảo sát

Diễn Châu là một huyện ven biển thuộc tỉnh Nghệ An Phía Nam giáp huyện Nghi Lộc, Phía Bắc giáp huyện Quỳnh Lưu, phía Tây giáp huyện Yên Thành, phía Đông giáp Biển Đông Huyện Diễn Châu có diện tích 30.800 ha, dân số gần 300.000 người (2020) Diễn Châu hiện có 37 đơn vị hành chính gồm 1 thị trấn, 36

xã, số trường THPT trên toàn huyện là 10 trường (tính cả trung tâm giáo dục thường xuyên)

Để tìm hiểu thực trạng vấn đề nghiên cứu, chúng tôi đã tiến hành khảo sát kiểm tra đánh giá thường xuyên trong dạy học Địa lí ở một số trường THPT trên địa bàn huyện Diễn Châu, tỉnh Nghệ An Tìm hiểu những thuận lợi, khó khăn từ đó

đề xuất các giải pháp tổ chức kiểm tra đánh giá thường xuyên hiệu quả

2.2.2 Đối tượng, phạm vi khảo sát

GV và HS các trường THPT trên địa bàn huyện Diễn Châu, tỉnh Nghệ An

2.2.3 Phương pháp và nội dung khảo sát

Thông qua trao đổi trực tiếp với GV, HS; phối hợp với tổ chuyên môn để gửi link phiếu khảo sát GV và HS các trường GV và HS trả lời câu hỏi trên Google Forms

* Đối tượng GV: Chúng tôi khảo sát về thực trạng kiểm tra đánh giá thường

xuyên môn Địa lí ở trường phổ thông (Thông tin ở Phụ lục 1A)

Link khảo sát:

https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScWmGk9JdaDMEPnQJ9tmnucyqZu0cZkxR3s0beqZIAXfi4oLw/viewform?usp=sf_link

* Đối tượng HS: Chúng tôi khảo sát về mức độ hứng thú về các hình thức

kiểm tra đánh giá thường xuyên (Thông tin ở Phụ lục 1B)

Link khảo sát:

ttps://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdIJp9cK0AVmd62e1UdCx6gQAFu0r26fumqlUF8jD3wb4YJzw/viewform?usp=sf_link

2.2.4 Kết quả khảo sát

Dưới đây là kết quả xử lí số liệu điều tra từng nhóm câu hỏi của 76 GV ở các trường THPT và 196 HS ở các trường THPT trên địa bàn huyện Diễn Châu Số liệu này giúp chúng tôi thấy rõ thực trạng đổi mới và đa dạng hóa các hình thức kiểm tra thường xuyên trong dạy học Địa lí ở trường THPT từ đó xác định nguyên nhân và đề xuất giải pháp khắc phục

Kết quả điều tra cụ thể đối với từng nhóm câu hỏi thể hiện ở [Phụ lục 1A] và [Phụ lục 1B] Đánh giá chung về thực trạng đổi mới và đa dạng hóa kiểm tra

thường xuyên dạy học Địa lí như sau:

* Về phía giáo viên, kết quả khảo sát:

Tỉ lệ lựa chọn (%)

Rất Thường

Thầy ( cô) đã đổi mới và đa dạng

hóa các hình thức kiểm tra thường

xuyên?

33

(43,4%)

14 (18,4%)

26 (34,2%)

3 (3,9%)

* Về phía học sinh, kết quả khảo sát:

Quan trọng

Ít quan trọng

Không quan trọng

103 (52,6%)

76 (38,3%)

14 (7,1%)

3 (1,5%)

66 (33,8%)

52 (26,7%)

7 (3,6%)

87 (44,4%)

36 (18,4)

3 (1,5%)

Cảm nhận lĩnh hội kiến thức trong quá trình học tập kết hợp đa dạng

hóa hình thức kiểm tra thường xuyên của học sinh

Gặp ít khó khăn

Không gặp khó khăn

Tỷ

lệ %

36 (18,4%)

50 (25,5%)

83 (42,3%)

27 (13,8%)

2.2.5 Đánh giá thực trạng đổi mới kiểm tra đánh giá thường xuyên trong dạy học Địa lí ở các trường THPT tại huyện Diễn Châu, Nghệ An

Qua các bảng số liệu điều tra ở trên, chúng tôi có một số đánh giá như sau:

- Việc đổi mới và đa dạng các hình thức kiểm tra đánh giá thường xuyên trong dạy học ở trường THPT hiện nay đã được rất nhiều giáo viên quan tâm thực hiện 43,4% GV được khảo sát chọn phướng án “rất thường xuyên” và 18,4 %” thường xuyên” 34,2% chọn phương án “thỉnh thoảng”, 3,9% chọn phương án” không bao giờ” đổi mới và đa dạng hóa kiểm tra đánh giá thường xuyên trong dạy học

- Về mức độ rất thường xuyên sử dụng các giải pháp kiểm tra đánh giá thường xuyên trong dạy học ở trường THPT: 63,2% giáo viên chọn hình thức kiểm tra vấn

đáp, 65,8% chọn hình thức kiểm tra viết, 43,4% chọn hình thức kiểm tra thực hành, 44,7% chọn hình thức đánh giá qua sản phẩm học tập và 44,7 % chọn hình thức đánh giá qua hồ sơ học tập

- Về mức độ thường xuyên sử dụng các giải pháp kiểm tra đánh giá thường xuyên trong dạy học ở trường THPT: 28,9% giáo viên chọn hình thức kiểm tra vấn đáp, 27,6% chọn hình thức kiểm tra viết, 36,8% chọn hình thức kiểm tra thực hành, 17,1% chọn hình thức đánh giá qua sản phẩm học tập và 11,8 % chọn hình thức đánh giá qua hồ sơ học tập

- Về mức độ thỉnh thoảng sử dụng các giải pháp kiểm tra đánh giá thường xuyên trong dạy học ở trường THPT: 7,9% giáo viên chọn hình thức kiểm tra vấn đáp, 5,3% chọn hình thức kiểm tra viết, 18,4% chọn hình thức kiểm tra thực hành, 36,8% chọn hình thức đánh giá qua sản phẩm học tập và 32,9 % chọn hình thức đánh giá qua hồ sơ học tập

- Về mức độ không bao giờ sử dụng các giải pháp kiểm tra đánh giá thường xuyên trong dạy học ở trường THPT: 0% giáo viên chọn hình thức kiểm tra vấn đáp, 1,3% chọn hình thức kiểm tra viết, 1,3% chọn hình thức kiểm tra thực hành, 1,3% chọn hình thức đánh giá qua sản phẩm học tập và 10,5 % chọn hình thức đánh giá qua hồ sơ học tập

- Các em HS đã thấy được tầm quan trọng của việc đổi mới và đa dạng hóa các hình thức kiểm tra đánh giá thương xuyên ở trường THPT hiện nay: 90,9% các

em được hỏi chọn phương án rất quan trọng và quan trọng, chỉ 7,1% chọn phương

án ít quan trọng, 1,5% chọn phương án không quan trọng 69,7% các em HS được hỏi chọn phương án rất thường xuyên và thường xuyên tìm hiểu về các hình thức kiểm tra thường xuyên, 30,3% chọn phương án thỉnh thoảng hoặc không bao giờ tìm hiểu về các hình thức kiểm tra thường xuyên 80,1 % các em được hỏi rất thường xuyên, thường xuyên có ý thức tích cực thực hiện kế hoạch học tập nhằm hoàn thành các bài kiểm tra thường xuyên 19,9% thỉnh thoảng hoặc không bao giờ tích cực thực hiện kế hoạch học tập đã đề ra nhằm hoàn thành các bài kiểm tra đánh giá thường xuyên.Vì vậy, cần có định hướng rõ ràng, giao nhiệm vụ và hướng dẫn thực hiện cụ thể cho học sinh

- Cảm nhận lĩnh hội kiến thức trong quá trình học tập kết hợp đổi mới và đa dạng hóa các hình thức kiểm tra đánh giá thường xuyên, có 18,4% gặp rất nhiều khó khăn, (25,5%)gặp nhiều khó khăn, (42,3%)gặp ít khó khăn, (13,8%)không gặp khó khăn Mặc dù các em đã nhận thức được tầm quan trọng của đổi mới và đa dạng hóa các hình thức kiểm tra đánh giá thường xuyên, nhưng vấn đề về thời gian, cơ sở vật chất, đồ dùng học tập và đặc biệt là kỹ năng tự làm việc, kỹ năng thiết kế các sản phẩm học tập ở một bộ phận học sinh vẫn còn hạn chế đã ít nhiều gây khó khăn trong việc học tập cho các em HS

Do vậy, qua nghiên cứu, thể hiện thành công dạy học kết hợp đổi mới và đa dạng hóa các hình thức kiểm tra đánh giá thường xuyên ở đơn vị công tác, chúng tôi muốn chia sẻ một số kinh nghiệm trong việc tổ chức dạy đổi mới và đa dạng hóa các hình thức kiểm tra đánh giá thường xuyên trong dạy học Địa lí THPT-

Chương 3 GIẢI PHÁP ĐỔI MỚI KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ THƯỜNG XUYÊN TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ THPT 2018

3.1 Đổi mới và đa dạng các hình thức kiểm tra, đánh giá thường xuyên trong dạy học Địa lí THPT 2018

Để đổi mới và đa dạng hóa các hình thức kiểm tra, đánh giá thường xuyên

trong dạy học Địa lí THPT 2018 chúng tôi đã thực hiện như sau:

- Kiểm tra, đánh giá điểm thường xuyên: Đối với các môn KHXH gồm 03

điểm thường xuyên trên một học kì Riêng môn Địa lí lớp 10, lớp 11 học kì II có thêm 1 kiểm tra điểm thường xuyên đánh giá chuyên đề

+ 1 con điểm thường xuyên là kiểm tra vấn đáp tại lớp những nội dung liên quan tới hoạt động khởi động tiết học (nếu có) hoặc một bài tự luận 15 phút theo

kế hoạch giáo dục hoặc một bài trắc nghiệm 10 câu trong thời gian 15 phút

+ 1 con điểm thường lấy điểm trung bình chuyên cần từ tuần 1 đến tuần 16 (ở học kì I, từ tuần 20 đến tuần 33 ơ học kì II) việc hoàn thành bài tập trong SGK sau khi kết thúc một bài học, một chủ đề được hoàn thành đúng thời gian quy định trên Padlet.com, Zalo nhóm riêng… thảo luận tại lớp, phát biểu trong giờ học, làm bài tập về nhà… ( Đánh giá quá trình học tập của học sinh thông qua quá trình theo dõi học tập Vào đầu năm học tiết học đầu tiên , Nhóm chúng tôi phổ biến một số nội quy riêng của môn học

Những nội quy của môn học Địa lí

- Đi học chuyên cần, đúng giờ, không đi trễ, không trốn học, bỏ giờ, bỏ tiết.( Nếu trốn tiết vi phạm sẽ trừ 1 điểm vào tiết học sau, còn các vi phạm khác – 0,5 điểm)

- Đi học phải mang sách vở, dụng cụ học tập đầy đủ

- Chú ý nghe giảng, ghi chép cẩn thận, làm bài đầy đủ, ngồi đúng chỗ quy định, không nói chuyện và làm việc riêng

- Tuyệt đối không sử dụng điện thoại trong giờ học khi chưa được sự cho phép của giáo viên ( Nếu vi phạm sẽ bị trừ 1 điểm trong buổi học đó.)

- Trong giờ thảo luận nhóm nói vừa phải, không gây ồn ào và ảnh hưởng đến các nhóm khác và lớp khác.( Biết bày tỏ ý kiến, tham gia xây dựng kế hoạch hoạt động của nhóm

Biết lắng nghe, tôn trọng, xem xét các ý kiến, quan điểm của mọi người trong nhóm Nếu lên trình bày và soạn thảo PP đc + 1 điểm Tổng điểm cho bài thảo luận mỗi người sẽ được 8 điểm; Ví dụ : Nhóm 10 HS đc 80 điểm; nhóm 11 HS : 88 điểm…Ghi vào sổ theo dõi học tập) Trong giờ học nếu phát biểu 5 lần đc cộng thêm một điểm, nếu Gv nhắc 3 lần trừ 1 điểm…

Sổ theo dõi học tập của học sinh

Lớp…….Tổ (Nhóm)…

TT Ngày – Tháng

Họ và tên

Điểm ( +) (-)

Điểm làm nhóm

Điểm ( +) (-)

Điểm làm nhóm

Điểm ( +) (-)

Điểm làm nhóm

Là hình thức GV khéo léo đặt những câu hỏi gợi mở dẫn dắt HS rút ra những

nhận xét, những kết luận cần thiết từ những sự kiện đã quan sát được hoặc những tài liệu

đã học được.

Sau nhiều lần áp dụng hình thức kiểm tra vấn đáp gợi mở trong dạy học Địa

lí THPT 2018 tôi mạnh dạn đưa ra một số ví dụ như sau:

Ví dụ 1: Sau khi học xong nội dung về qui luật phi địa đới, em hãy đưa ra một ví dụ

điển hình về ảnh hưởng của qui luật này đối với khí hậu Nghệ An?

Ví dụ 2: Sau khi học xong bài Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á em hãy cho biết điều gì khiến nước ta có thể chung sống hòa bình, hợp tác hữu nghị và cùng phát triển với các nước láng giềng và các nước trong khu vực Đông Nam Á?

- Vấn đáp để kiểm tra kiến thức, kĩ năng

Ví dụ 1: Khi dạy bài thương mại, tài chính ngân hàng và du lịch trong hoạt động

hình thành kiến thức mới ở mục I- Các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển và phân

bố ngành thương mại , giáo viên cho học sinh làm việc theo nhóm với nhiệm vụ chung là trả lời câu hỏi sau: “Vai trò, đặc điểm và phân tích ảnh hưởng của các nhân tố tự nhiên tới sự phát triển và phân bố ngành thương mại”

Đa số giáo viên thường chỉ tiến hành theo các bước: Chia nhóm và giao nhiệm vụ; học sinh tiến hành thảo luận; các nhóm trình bày, nhận xét, đánh giá lẫn nhau và giáo viên nhận xét, đánh giá, chốt nội dung kiến thức trọng tâm Với cách làm này, chúng ta chỉ so sánh được nhóm này với nhóm kia và bổ sung được nội

dung trong sản phẩm của học sinh Để hoạt động nhóm khoa học, hiệu quả hơn, giáo viên không chỉ giao nhiệm vụ mà còn đưa ra các tiêu chí đánh giá cụ thể cho học sinh thảo luận, thống nhất Đồng thời trong phần giao nhiệm vụ, giáo viên nên giao nhiệm vụ cho từng cá nhân để có sự kết hợp giữa hoạt động cá nhân và hoạt động nhóm Các thành viên trong mỗi nhóm chia nhau sưu tầm tài liệu, sau đó có

sự thảo luận giữa các thành viên trong nhóm và tổng hợp thành một báo cáo chung của nhóm Mỗi nhóm cử đại diện các bạn biết vẽ trình bày báo cáo lên bảng của mình trước lớp để giáo viên và thành viên các nhóm khác thảo luận, nhận xét và đánh giá Học sinh làm việc cùng nhau trong mỗi nhóm, báo cáo của nhóm là sản phẩm có sự đóng góp của từng thành viên, học sinh là người thực hiện cũng đồng thời là người đánh giá kết quả trên cơ sở đó mỗi học sinh tự phản hồi, tự điều chỉnh Cách đánh giá như vậy thể hiện sự linh hoạt, sáng tạo, tạo hứng thú, học sinh dễ chấp nhận kết quả đạt được cho dù đó là kết quả chưa như mong muốn Như vậy, thông qua các tiêu chí đã được cụ thể hóa ở phiếu đánh giá học sinh sẽ phát triển được năng lực làm việc nhóm, tăng cường khả năng tự đánh giá và tham gia vào quá trình đánh giá một cách có hiệu quả

Phiếu quan sát/ đánh giá các nhóm thực hiện nhiệm vụ:“Vai trò, đặc điểm và

phân tích ảnh hưởng của các nhân tố tự nhiên tới sự phát triển và phân bố ngành thương mại”

1 Nhận nhiệm vụ được GV giao:

Mọi thành viên trong nhóm sẵn sàng nhận nhiệm vụ

2 Tham gia xây dựng kế hoạch hoạt động của nhóm:

- Mọi thành viên trong nhóm biết bày tỏ ý kiến, tham gia xây dựng

kế hoạch hoạt động của nhóm

- Mọi thành viên trong nhóm biết lắng nghe, tôn trọng , xem xét

các ý kiến quan điểm của nhau

Các tiêu chí Có Không

3 Thực hiện nhiệm vụ và hỗ trợ, giúp đỡ các thành viên khác:

- Mọi thành viên trong nhóm cố gắng, nỗ lực hoàn thành nhiệm vụ

của bản thân

- Các thành viên trong nhóm có sự hỗ trợ nhau để hoàn thành

nhiệm vụ chung

4 Tôn trọng quyết định chung:

Mọi thành viên trong nhóm đều tôn trọng quyết định chung của cả

nhóm

5 Kết quả làm việc:

Có đủ sản phẩm theo yêu cầu của GV: Đúng, khoa học, trực quan,

thẩm mỹ

6 Trách nhiệm với kết quả làm việc chung:

Mọi thành viên có ý thức trách nhiệm về sản phẩm chung của

nhóm

Ví dụ 2: Khi dạy Bài 11: Vị trí địa lí, điều kiện tự nhiên, dân cư, xã hội và

kinh tế khu vực Đông Nam Á

Trong phần hoạt động khởi động, giáo viên Trình chiếu hình ảnh và cho HS chơi trò chơi “ĐOÁN TÊN HÌNH ẢNH”, HS quan sát hình ảnh từ đó cho biết các quốc gia đó sẽ gợi nhớ khu vực nào?

- Vấn đáp để đánh giá năng lực sử sụng kiến thức, kĩ năng vào giải quyết các vấn đề thực tiễn

Ví dụ : Sau hoạt động trải nghiệm tìm hiểu về cơ sở sản xuất nước mắm

(Công ty chế biến hải sản ở xã Diễn Ngọc – huyện Diễn Châu – tỉnh Nghệ An) HS được yêu cầu trả lời một số câu hỏi (Điều bổ ích nhất qua hoạt động trải nghiệm này là gì? những điều gì cần rút kinh nghiệm? Ý kiến đề xuất của học sinh… ) Qua việc học sinh trả lời các câu hỏi đó giáo viên không chỉ kiểm tra được các kiến thức, kĩ năng có liên quan mà còn đánh giá được các năng lực vận dụng các kiến thức đó Thông qua việc nhận định các vấn đề có liên quan của học sinh, giáo viên đánh giá được khả năng quan sát, nhận thức vấn đề và thái độ của các em đối với các vấn đề của địa phương

3.1.2 Hình thức kiểm tra viết

Trước đây, trong kiểm tra, đánh giá thường xuyên thường kiểm tra viết chỉ được thực hiện thông qua các bài kiểm tra 15 phút với hai dạng chính là bài kiểm tra tự luận hoặc trắc nghiệm Tuy nhiên, để đổi mới thì nhóm phương pháp này còn được dùng trong quá trình học tập mà trong đó HS phải viết câu trả lời cho các câu hỏi hoặc các vấn đề được giao Trong kiểm tra, đánh giá thường xuyên, chúng tôi thường sử dụng các kĩ thuật viết như: ghi chép ngắn, viết lời nhận xét, viết lời bình, viết một bản báo cáo, vẽ một bức tranh, hoặc điền thông tin vào một bảng ma trận ghi nhớ, bảng ma trận kiến thức kĩ năng cơ bản , sẽ tạo ra sự hứng thú hơn rất

nhiều so với sự kiểm tra như trước đây, quan trọng hơn là còn đánh giá được năng lực, phẩm chất của học sinh

Ví dụ 1 : Khi dạy xong về chủ đề biến đổi khí Lớp 10 – Chương trình giáo

dục phổ thông 2018 giáo viên có thể yêu cầu HS hoàn thành các nhiệm vụ sau: Học sinh về nhà viết một bài tuyên truyền nói về tác động và hậu quả của biến đổi khí hậu đến địa phương em

Tiêu chí:

+ Dài không quá 200 từ

+ Tập trung vào nội dung chính

+ Có minh chứng số liệu, biểu đồ, hình ảnh

Ví dụ 2: Sau khi học xong chủ đề Một số vấn đề về du lịch thế giới – chuyên

đề 2 – Lớp 11 chương trình THPT 2018 - giáo viên yêu cầu học sinh hoàn thành các nhiệm vụ sau:

Học sinh về nhà viết một bài giới thiệu về 1 cảnh quan thiên nhiên hoặc di

tích về lịch sử - văn hóa, di tích cách mạng ở địa phương em

Tiêu chí:

+ Dài không quá 200 từ

+ Tập trung vào nội dung chính

+ Có hình ảnh

3 1.3 Hình thức kiểm tra thực hành

Việc kiểm tra thực hành trước đây chủ yếu được tiến hành theo các bước: giáo viên hướng dẫn, học sinh làm, giáo viên chấm điểm mà chưa chú trọng cho học sinh cách vận dụng kiến thức, kĩ năng để giải quyết các vấn đề thực tiễn Cách tiến hành như trên chỉ giúp giáo viên kiểm tra, đánh giá được kĩ năng thực hành mà không đánh giá được các năng lực khác cho học sinh đồng thời làm cho tiết thực hành trở nên nhàm chán và nạng nề đối với học sinh

Để khắc phục hạn chế đó, giáo viên có thể thiết kế theo hướng đổi mới hơn

để tiết thực hành trở nên hứng thú và hiệu quả hơn Việc kiểm tra, đánh giá thực hành cần thực hiện theo các bước như sau:

- GV dùng nhiều phương pháp và kĩ thuật dạy học khác nhau

- Bổ sung thêm nhiều học liệu có liên quan

- Xây dựng công cụ đánh giá để học sinh tham gia vào quá trình đánh giá và

tự đánh giá sản phẩm thực hành

Bằng cách này, giáo viên có thể nhận thấy những vùng kiến thức, kĩ năng học sinh chưa nắm vững cần giáo viên hỗ trợ đồng thời rèn luyện thêm nhiều năng lực khác cho học sinh

Ví dụ: khi dạy Bài 10 – Thực hành: Viết báo cáo về công nghiệp của Cộng

Hòa Liên Bang Đức (Chương trình địa lí lớp 11)

Ngoài những thông tin ở trong tài liệu tham khảo SGK lớp 11 trang 40, để học sinh có thể hoàn thành nhiệm vụ, giáo viên nên tiến hành như sau: chia nhóm, cung cấp thêm các học liệu , học sinh thảo luận và có thể hoàn thành sản phẩm dưới dạng vẽ hay thuyết trình, báo cáo Để đạt hiệu quả cao, giáo viên cho học sinh đánh giá

3.1.4 Đánh giá qua các sản phẩm học tập

Ví dụ 1: Khi dạy Bài 28 - Thương mại, tài chính ngân hàng và du lịch

Ở mục I - Thương mại, tôi giao cho học sinh tìm hiểu và thuyết trình trước lớp vấn đề sau: Nêu hiểu biết của em về thương mại điện tử ở nước ta hiện nay

Để học sinh chuẩn bị tốt hơn bài thuyết trình chúng tôi hướng dẫn các em

cách tìm hiểu thông qua việc trả lời một số câu hỏi như sau: Thương mại điện tử là gì? Hoạt động thương mại điện tử có vai trò như thế nào trong đời sống của nhân dân ta hiện nay? Quá trình phát triển thương mại điện tử ở nước ta trải qua những

điện tử ở nước ta? Hiện nay những mặt hàng nào được bán phổ biến qua các kênh thương mại điện tử? Kể tên một số kênh thương mại điện tử nổi tiếng của nước ta? Khi học sinh trình bày bài thuyết trình giáo viên cần dựa vào tiêu chí đánh giá thuyết trình để học sinh và giáo viên cùng tham gia vào quá trình đánh giá

Phiếu quan sát/ đánh giá trình bày ý tưởng (thuyết trình): Nêu hiểu biết của

em về thương mại điện tử ở nước ta hiện nay

(Chọn mức độ điền vào bảng kết quả)

đa dạng,

phong phú

Nội dung trình bày phù hợp với chủ đề nhưng chưa đa dang, phong

phú

Nội dung trình bày còn đôi chỗ chưa phù hợp với chủ đề;

nội dung còn nghèo nàn, thiếu nhiều

hấp dẫn

- Trình bày rõ ràng, ngắn gọn,

dễ hiểu song chưa truyền

cảm, hấp dẫn

- Trình bày nhiều chỗ chưa

lí

- Biết sử dụng ngôn ngữ cơ thể kết hợp với lời nói nhưng đôi lúc sử dụng ngôn ngữ cơ thể chưa phù

hợp

- Ít sử dụng ngôn ngữ cơ thể hoặc nhiều lúc sử dụng

chưa phù hợp

- Không sử dụng ngôn ngữ cơ thể hoặc sử dụng không phù

hợp

và hiệu quả

- Phần lớn thời gian có tương tác và sử dụng nhiều hình thức

tương tác

- Ít tương tác

và chỉ sử dụng một vài hình

thức tương tác

- Không tương tác hoặc tương tác không

quy định

- Thời gian trình bày nhanh/ chậm

so với thời gian quy định

nhưng không đáng kể (khoảng 1-2

phút)

- Thời gian trình bày nhanh/châm so với thời gian quy định khá nhiều(khoảng

3-4 phút)

- Thời gian trình bày nhanh/châm

so với thời gian quy định rất nhiều (khoảng 5

kịp thời

- Có điều chỉnh hợp lí, kịp thời khi có người

nhắc nhở

- Có điều chỉnh hợp lí nhưng chưa kịp thời

và phải có

người nhắc nhở

- Không điều chỉnh gì trong suốt quá trình

trình bày

Kết quả

Sản phẩm của Học sinh

Ví dụ 2: Khi dạy theo chủ đề Công nghiệp ở phần nội dung Tổ chức lãnh thổ công nghiệp giáo viên cho học sinh làm việc dự án giới thiệu về một điểm công

nghiệp ở Diễn Châu; một khu công nghiệp ở Nghệ An; Với dự án này, qua sản phẩm của học sinh giáo viên có thể đánh giá được cả kiến thức, kĩ năng, thái độ của các em

Phiếu đánh giá sản phẩm dự án: Tìm hiểu một điểm công nghiệp ở Diễn Châu, một khu công nghiệp ở Nghệ An

Mức

độ Điểm Nội dung

Cách làm việc nhóm

Hình thức của sản phẩm

Cách trình bày sản phẩm

4 10,0

Đầy đủ các nội dung chính, có cập nhật kiến thức, phù hợp với mục tiêu

dự án

(5,0 điểm)

Làm việc khoa học, có sự phân công rõ ràng và

sự tham gia nhiệt tình của tất

cả thành viên

trong nhóm

(1,5 điểm)

Hình thức độc đáo, bố cục hợp lí

và khoa học, màu sắc hài hòa, sinh

động.(2,0 điểm)

Ngôn ngữ lưu loát, thu hút người nghe trong suốt quá trình trình bày, trả lời

phản biện tốt (1,5 điểm)

Kết quả

3 7,5

Đầy đủ các nội dung chính, có bổ sung và cập nhật kiến thức, một đến hai nội dung cập nhật chưa phù hợp với mục tiêu dự

án

(4,0 điểm)

Làm việc khoa học, có sự phân công rõ ràng, có

sự tham gia nhiệt tình của đa phần các thành viên trong nhóm, số còn lại

có tham gia nhưng thiếu tích

cực

(1,0 điểm)

Hình thức thông dụng, bố cục hợp

lí và khoa học, màu sắc hài hòa,

sinh động

(1,5 điểm)

Ngôn ngữ lưu loát, nhưng chưa thu hút người nghe trong suốt thời gian trình bày, trả lời phản

biện tốt (1,0 điểm)

Kết quả

2 5,0

Đầy đủ các nội dung chính nhưng không bổ sung

động nhóm

(0,5 điểm)

Hình thức thông dụng, bố cục tương đối hợp lí

và khoa học, màu sắc hài hòa, sinh

động

(1,0 điểm)

Ngôn ngữ lưu loát, nhưng chưa thu hút người nghe trong suốt thời gian trình bày, trả lời phản biện chưa hoàn

toàn phù hợp (0,5 điểm)

Mức

độ Điểm Nội dung việc nhóm Cách làm

Hình thức của sản phẩm Cách trình bày sản phẩm

Kết quả

1 2,5

Thiếu một số nội dung chính, chưa bổ sung được kiến thức mời phù hợp với

bài

(1,5 điểm)

Chỉ có một số thành viên thực hiện nhiệm vụ nhóm, các thành viên khác không tham gia (0,25

điểm)

Hình thức thông dụng, bố cục chưa hợp lí và khoa học, màu sắc

chưa hài hòa

(0,5 điểm)

Ngôn ngữ chưa lưu loát, chưa thu hút được người nghe, hầu như không trả lời được các câu hỏi

phản biện (0,25 điểm)

Kết quả

3.1.5 Đánh giá qua hồ sơ học tập

- Trước đây, hình thức đánh giá qua hồ sơ học tập của học sinh ít được giáo viên chú ý, chủ yếu là chấm vở ghi, vở soạn bài, vở bài tập, … của học sinh Để hướng dẫn học sinh xây dựng hồ sơ học tập giúp học sinh tích lũy kiến thức và thể hiện sự nỗ lực trong quá trình học tập, giáo viên cần hướng dẫn cách xây dựng hồ

sơ học tập như sau:

+ Về chủng loại hồ sơ: gồm vở ghi, vở soạn, vở bài tập, cũng có thể là hồ sơ đọc: học sinh lưu trữ một hồ sơ tất cả tài liệu đọc độc lập của các em ở trường và ở nhà hoặc các ấn phẩm địa lý của học sinh Hồ sơ học tập cũng có thể là một tập hợp sản phẩm học tập của học sinh thuộc một lĩnh vực nội dung của môn học + Về nội dung : hồ sơ cần chứa đựng các sản phẩm đã hoàn thành và những sản phẩm mới bắt đầu nhưng chưa hoàn thành, giúp giáo viên biết được mức độ phát triển của người học, gợi ý các cách thức để giáo viên có thể khích lệ bổ sung

- Trong mỗi sản phẩm của học sinh đều nên có nhận xét của giáo viên hoặc

tự đánh giá của học sinh Giáo viên hoặc học sinh có thể đối chiếu sản phẩm đầu với lần lượt các sản phẩm tiếp theo để đưa ra nhận xét về quá trình học sinh tiến bộ

ở từng chỉ báo Từ đó, biết bản thân tiến bộ đến đâu, cần hoàn thiện ở mặt nào, đồng thời tạo ra thói quen, ý thức tôn trọng và yêu thích bộ môn

Để tạo sự hứng thú cho học sinh đối với hình thức kiểm tra, đánh giá này, chúng tôi thường tổ chức các buổi triển lãm hồ sơ học tập của học sinh cuối mỗi kì hay cuối năm học để học sinh có thể chiêm ngưỡng và nhận xét, đánh giá hồ sơ lẫn nhau Tuy nhiên, để chuẩn bị tốt cho việc đó vào đầu mỗi năm học, chúng tôi thường đưa ra các yêu cầu cần có về hồ sơ học tập của học sinh và công khai phiếu chấm với các tiêu chí cụ thể như bố cục có đa dạng không, chất lượng như thế nào và cách bảo quản, trình bày đã hợp lý hay chưa cho học sinh thảo luận, thống nhất và có sự chuẩn bị tốt nhất về hồ sơ học tập của bản thân

Phiếu đánh giá hồ sơ học tập

sáng tạo độc đáo

Cấu trúc: hoàn chỉnh, tương đối

đa dạng, có sáng

tạo

Cấu trúc: chưa hoàn chỉnh, ít

đa dạng, sáng

tạo

Cấu trúc: không hợp lí, không

thức

- Đưa ra được

kế hoạch/mục tiêu rõ ràng, dài

hạn

- Xác thực, có tính thời sự; nội dung và hình thức tương đối

phong phú

- Đưa ra được kế hoạch/mục tiêu

rõ ràng, ngắn

hạn

- Xác thực, chưa có tính trị thời sự; nội dung và hình

thức đơn giản

- Đưa ra được

kế hoạch/mục tiêu nhưng chưa

rõ ràng

- Ít xác thực, lạc hậu; nội dung và hình

thức sơ sài

- Chưa đưa ra được kế hoạch/mục tiêu cho bản thân Kết quả

- Ngoài cách đánh giá ở trên chúng tôi còn đánh giá quá trình: Là hồ sơ tự theo dõi quá trình học tập của HS, học ghi lại những gì mình đã học được hoặc chưa học được về kiến thức, kĩ năng, thái độ của các môn học và xác định cách điều chỉnh như điều chỉnh cách học, cần đầu tư thêm thời gian, cần sự hỗ trợ của giảng viên hay các bạn trong nhóm

Đánh giá quá trình học tập của học sinh thông qua quá trình theo dõi học tập Vào đầu năm học tiết học đầu tiên , Nhóm chúng tôi phổ biến một số nội quy riêng của môn học

Những nội quy của môn học Địa lí

- Đi học chuyên cần, đúng giờ, không đi trễ, không trốn học, bỏ giờ, bỏ tiết.( Nếu trốn tiết vi phạm sẽ trừ 1 điểm vào tiết học sau, còn các vi phạm khác – 0,5 điểm)

- Đi học phải mang sách vở, dụng cụ học tập đầy đủ

- Chú ý nghe giảng, ghi chép cẩn thận, làm bài đầy đủ, ngồi đúng chỗ quy định, không nói chuyện và làm việc riêng

- Tuyệt đối không sử dụng điện thoại trong giờ học khi chưa được sự cho phép của giáo viên ( Nếu vi phạm sẽ bị trừ 1 điểm trong buổi học đó.)

- Trong giờ thảo luận nhóm nói vừa phải, không gây ồn ào và ảnh hưởng đến các nhóm khác và lớp khác.( Biết bày tỏ ý kiến, tham gia xây dựng kế hoạch hoạt động của nhóm

Biết lắng nghe, tôn trọng, xem xét các ý kiến, quan điểm của mọi người trong nhóm Nếu lên trình bày và soạn thảo PP đc + 1 điểm Tổng điểm cho bài thảo luận mỗi người sẽ được 8 điểm; Ví dụ : Nhóm 10 HS đc 80 điểm; nhóm 11 HS :

88 điểm…Ghi vào sổ theo dõi học tập) Trong giờ học nếu phát biểu 5 lần đc cộng thêm một điểm, nếu Gv nhắc 3 lần trừ 1 điểm…

+ 1 con điểm thường lấy điểm trung bình chuyên cần từ tuần 1 đến tuần 16 (ở học kì I, từ tuần 20 đến tuần 33 ơ học kì II) việc hoàn thành bài tập trong SGK sau khi kết thúc một bài học, một chủ đề được hoàn thành đúng thời gian quy định trên Padlet.com, Zalo nhóm riêng… thảo luận tại lớp, phát biểu trong giờ học, làm bài tập về nhà… ( Đánh giá quá trình học tập của học sinh thông qua quá trình theo dõi học tập

Sổ theo dõi học tập của học sinh

Lớp…….Tổ (Nhóm)…

TT Ngày – Tháng

Họ và tên

Điểm ( +) (-)

Điểm làm nhóm

Điểm ( +) (-)

Điểm làm nhóm

Điểm ( +) (-)

Điểm làm nhóm

- Trên cơ sở cuôn sổ cô phát, học sinh là lớp trưởng, lớp phó học tập, bí thư,

tổ trưởng theo dõi quá trình học tập của các bạn trong nhóm cùng vớ cô giáo Một tháng sẽ dành ra 10 phút để tổng hợp, nhận xét, ghi nhận sự tiến bộ, tích cực của học sinh Đồng thời động viên, khuyến khích học sinh học tập ở các tháng sau

3.2.Thiết kế các hoạt động giáo dục đổi mới kiểm tra đánh giá thường xuyên trong chương trình giáo dục phổ thông 2018

Kế hoạch bài dạy số 1: Bài 25 - TỔ CHỨC LÃNH THỔ CÔNG NGHIỆP

I MỤC TIÊU BÀI HỌC

1 Năng lực

- Năng lực nhận thức khoa học địa lí thông qua việc trình bày quan niệm và vai trò của tổ chức lãnh thổ công nghiệp (TCLTCN), phân tích vai trò và đặc điểm của các hình thức TCLTCN

- Năng lực tìm hiểu địa lí: Sử dụng các công cụ địa lí học, khai thác Interenets phục vụ môn học

- Năng lực vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học cập nhật thông tin và liên hệ thực tế, vận dụng tri thức địa lí giải quyết các vấn đề thực tiễn

- Năng lực tự chủ và tự học thông qua việc chủ động tìm hiểu, ghi chép thông tin về TCLTCN Biết được ở Việt Nam và địa phương sinh sống có những hình thức TCLTCN nào

- Năng lực giao tiếp và hợp tác thông qua việc trao đổi, thảo luận, trình bày ý tưởng về những nội dung liên quan đến bài học

2 Phẩm chất:

- Chăm chỉ, trung thực, trong học tập và nghiên cứu khoa học, bồi dưỡng

lòng say mê tìm hiểu khoa học

- Hình thành thế giới quan khoa học khách quan, tình yêu thiên nhiên, tình cảm yêu thương người lao động, thái độ tôn trọng những giá trị nhân văn khác nhau

- Ý thức, trách nhiệm và hành động cụ thể trong việc sử dụng hợp lí tài nguyên thiên nhiên và bảo vệ môi trường Đóng góp tích cực cho sự phát triển của địa phương

II THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU

- Thông tin về sự phát triển công nghiệp của địa phương

- Giấy A1 hoặc A0, bút lông nhiều màu

III TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

Hoạt động 1 Khởi động dự án:

1 Mục tiêu:

- Thành lập được các nhóm theo sở thích

- Phổ biến nhiệm vụ/ tiêu chí đánh giá cho các nhóm

2 Thời gian: Trước báo cáo 1 tuần

3 Triển khai dự án: (Giao việc cho HS sau bài Địa lí ngành công nghiệp)

Giới thiệu dự án: Chủ đề: Tổ chức lãnh thổ công nghiệp

- Nội dung dự án gồm:

+ Quan niệm và vai trò tổ chức lãnh thổ công nghiệp

+ Một số hình thức tổ chức lãnh thổ công nghiệp

- Chia nhóm: GV chia lớp thành 4 nhóm

- Phân công nhiệm vụ cho các nhóm, cung cấp bộ câu hỏi định hướng, bộ tiêu chí đánh giá và hướng dẫn các nhóm lập kế hoạch ( Phụ lục 5A)

Nhóm 1: Thu thập thông tin về một điểm công nghiệp ở Diễn Châu

Nêu quan niệm về tổ chức lãnh thổ công nghiệp, lấy ví dụ cụ thể về vai trò của tổ chức lãnh thổ công nghiệp

Nhóm 2: Thu thập thông tin về một khu công nghiệp ở Nghệ An

Nhóm 3: Phân biệt hình thức tổ chức lãnh thổ điểm công nghiệp với khu công

nghiệp Liên hệ thực tế

Nhóm 4: Phân biệt hình thức tổ chức lãnh thổ trung tâm công nghiệp với

vùng công nghiệp Liên hệ thực tế

Hoạt động 2: Triển khai dự án

2.1 HS thực hiện dự án dựa trên kế hoạch nhóm và bộ câu hỏi định hướng

đã được giáo viên xây dựng ( thời gian 2-6 giờ)

Sản phẩm

Nhóm 1,2: Bài thuyết trình bằng Powerpoint…

Nhóm 3,4: Bài thuyết trình bằng sơ đồ tư duy, bài báo cáo

2.2 Giáo viên cung cấp tài liệu tham khảo hoặc cung cấp nguồn tham khảo cho học sinh hướng dẫn, theo dõi học sinh thực hiện dự án ở nhà

- Giáo viên hướng dẫn HS khai thác thông tin từ Internet

- Giáo viên gợi ý HS tiến hành thực địa tại 1 điểm công nghiệp gần nhất ở địa phương ( Công ty SX nước mắm Vạn Phần )

- Giáo viên hỗ trợ học sinh trong quá trình thực hiện dự án và kiểm tra sản phẩm dự án học sinh trước khi báo cáo

Hoạt động 3: Báo cáo và đánh giá sản phẩm

1 Mục tiêu: