Một trong những phương hướng đổi mới PPDH Hóa học ở trường phổ thông: học sinh thực hiện các nhiệm vụ khác nhau tại các vị trí cụ thể trong không gian lớp học nhưng cùng hướng tới chiếm
Mục tiêu
Nghiên cứu và áp dụng phương pháp dạy học theo góc trong môn Hóa học 10 THPT không chỉ giúp phát triển năng lực và phẩm chất của học sinh mà còn nâng cao hiệu quả bài học Phương pháp này tạo hứng thú và yêu thích môn học, góp phần thúc đẩy động cơ học tập tích cực và cải thiện kết quả học tập trong bộ môn Hóa học tại trường THPT.
Nhiệm vụ của đề tài
Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài
Tìm hiểu lịch sử của vấn đề nghiên cứu và định hướng đổi mới PPDH môn Hóa học
Bài viết tổng quan về cơ sở lý luận của quan điểm Dạy học theo hướng phát triển năng lực (DHTG), Phương pháp dạy học theo nhóm (PPDHTG) và Phương pháp học tập hợp tác (PCHT) của người học Nghiên cứu thực trạng dạy học theo quan điểm DHPH và việc áp dụng PPDHTG trong môn Hóa học tại trường học hiện nay.
3 Phương pháp và phương tiện nghiên cứu
Các phương pháp nghiên cứu lí luận: đọc tài liệu, phân tích, khái quát và tổng hợp kiến thức liên quan đề tài
Các văn bản, tài liệu chỉ đạo của Bộ giáo dục và đào tạo liên quan quan đến định hướng đổi mới PPDH
Tài liệu sách về lý luận dạy học môn Hóa học và các bài báo khoa học đăng trên các tạp chí uy tín là nguồn tài nguyên quan trọng cho nghiên cứu Những tài liệu này cung cấp kiến thức sâu sắc và cập nhật về phương pháp giảng dạy, giúp nâng cao hiệu quả học tập trong lĩnh vực Hóa học.
SGK, kế hoạch dạy học, sách giáo viên môn Hóa học lớp 10
Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn:
- Trò chuyện, phỏng vấn, quan sát
- Điều tra bằng phiếu câu hỏi
- Nghiên cứu sản phẩm hoạt động
Phương tiện nghiên cứu
- Bộ câu hỏi điều tra
4 Đối tượng nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu, thời gian nghiên cứu
4.1 Đối tượng nghiên cứu: việc dạy học theo góc trong dạy học Nhóm
4.2 Phạm vi nghiên cứu: Nhóm Halogen – Hóa học 10, tại các lớp 10
4.3 Thời gian nghiên cứu: Từ tháng 3/2023 đến tháng 4/2024
Đề tài này nhấn mạnh vai trò quan trọng của phương pháp dạy học theo góc trong chương trình giáo dục phổ thông mới, giúp học sinh phát huy năng lực tự học và chiếm lĩnh kiến thức, kỹ năng Qua đó, học sinh cũng nâng cao khả năng giải quyết vấn đề, hợp tác, cũng như sự chủ động, linh hoạt và sáng tạo trong việc giải quyết các vấn đề thực tiễn, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục.
Bài viết này nhằm làm rõ cơ sở lý luận về việc hình thành và phát triển năng lực (NL) và năng lực tự học (NLTH) cho học sinh trung học phổ thông (THPT) theo quan điểm dạy học phân hóa Nó sẽ phân tích khái niệm, vai trò và đặc điểm của phương pháp dạy học theo góc, đồng thời điều tra và đánh giá thực trạng việc áp dụng phương pháp này trong giảng dạy nhằm phát triển năng lực và phẩm chất cho học sinh THPT.
Kế hoạch bài dạy được thiết kế nhằm tổ chức dạy học theo phương pháp góc, giúp học sinh phát triển năng lực tự học Đề tài này đề xuất các giải pháp nhằm khắc phục những khó khăn trong việc áp dụng phương pháp dạy học theo góc tại trường THPT Đô Lương 3.
Các kết quả nghiên cứu từ đề tài này có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo hữu ích cho giáo viên hóa học trong việc áp dụng phương pháp góc vào giảng dạy.
6 Cấu trúc của đề tài
Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài
Chương 2: Áp dụng phương pháp dạy học theo góc trong giảng dạy chương Halogen – Hóa học 10 THPT theo quan điểm dạy học phân hóa
Chương 3: Thực nghiệm sư phạm
Phần III: Kết luận và kiến nghị
PHẦN II: NỘI DUNG CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
1.1 Lịch sử vận dụng PPDHTG trong hóa học ở PT
PPDHTG đã được tập huấn cho cán bộ quản lý giáo dục, giảng viên sư phạm,
Dự án Việt – Bỉ, diễn ra từ năm 1999 đến 2009, tập trung vào việc đổi mới phương pháp dạy học (PPDH) cho giáo viên cốt cán tại các trường tiểu học, THCS và dân tộc nội trú ở 14 tỉnh miền núi phía Bắc Dự án giới thiệu ba phương pháp dạy học tích cực tiêu biểu: PPDHTG, PPDH theo hợp đồng và PPDH theo dự án, vốn đã được áp dụng hiệu quả tại Bỉ và các nước trong khu vực, nhưng còn mới mẻ đối với Việt Nam Nhờ có sự hướng dẫn của các chuyên gia, giáo viên không chỉ được tiếp cận với các phương pháp dạy học tiên tiến mà còn được đào tạo kỹ năng thực hành, góp phần nâng cao hiệu quả giảng dạy trong trường học.
Sau dự án Việt - Bỉ, nhiều nghiên cứu về PPDHTG đã được thực hiện, trong đó có đề tài của PGS TS Đặng Thị Oanh về việc "Nghiên cứu và áp dụng PPDH theo hợp đồng và PPDHTG nhằm góp phần đổi mới PPDH môn Hoá học ở trường PT" Đề tài này đã hệ thống hoá cơ sở lý luận của PPDHTG và PPDH theo hợp đồng, đồng thời đề xuất phương án ứng dụng hiệu quả các PPDH tích cực trong dạy học Hoá học, nhằm cải cách PPDH truyền thống còn nhiều hạn chế Ngoài ra, PPDHTG cũng là chủ đề nghiên cứu của nhiều luận văn thạc sĩ, điển hình là luận văn của Dương Thị Thanh Lan về "Vận dụng PPDHTG phần hoá học vô cơ lớp 11 theo quan điểm DHPH", đã trình bày một cách hệ thống và khoa học về cơ sở lý luận của PPDHTG, bao gồm khái niệm, bản chất, quá trình thực hiện, ưu - nhược điểm, cũng như các yêu cầu cần đảm bảo khi áp dụng phương pháp này.
Nghiên cứu về PPDHTG chủ yếu tập trung vào việc phát triển năng lực cho học sinh, nhưng vẫn còn hạn chế về số lượng đề tài và chưa chú trọng đến tác dụng phân hóa PCHT của người học Do đó, việc nghiên cứu áp dụng PPDHTG trong dạy học môn Hóa học theo hướng phân hóa PCHT là cần thiết, nhằm nâng cao chất lượng giáo dục và đáp ứng sự đa dạng của đặc điểm cá nhân trong quá trình học tập.
1.2 Đổi mới PPDH môn hóa học ở trường PT
PPDH là phương pháp phối hợp hiệu quả giữa giáo viên và học sinh, nhằm tối ưu hóa quá trình dạy học Nó thể hiện sự kết hợp chặt chẽ và thống nhất giữa hoạt động giảng dạy và học tập trong quá trình giáo dục.
PPDH theo nghĩa rộng bao gồm: phương tiện dạy học, hình thức tổ chức dạy học và PPDH theo nghĩa hẹp
1.2.2 Định hướng đổi mới PPDH ở trường THPT theo quan điểm DHPH
Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và phát triển nhanh giáo dục và đào tạo Để đạt được điều này, cần phải đổi mới mạnh mẽ nội dung, chương trình và phương pháp dạy và học ở tất cả các cấp, bậc học.
Chương trình giáo dục mới được xây dựng thành một chỉnh thể nhất quán từ lớp
Chương trình giáo dục từ lớp 1 đến lớp 12 được thiết kế với sự tích hợp cao ở bậc tiểu học và trung học cơ sở, đồng thời phân hóa mạnh mẽ ở cấp trung học phổ thông thông qua hình thức dạy học tự chọn Mục tiêu là giúp học sinh phát triển toàn diện và phù hợp với định hướng học tập của từng cá nhân, đặc biệt là vào thời điểm kết thúc cấp trung học cơ sở.
Học sinh đã hoàn thành giáo dục cơ bản và bước vào bậc THPT, nơi họ được phân hóa mạnh mẽ gắn với định hướng nghề nghiệp Do đó, phương pháp dạy học cần được đổi mới theo hướng hiện đại để phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo của người học Việc bồi dưỡng phương pháp tự học, hứng thú học tập, kỹ năng hợp tác và làm việc nhóm là rất quan trọng Các hoạt động giáo dục nên áp dụng các phương pháp tích cực, trong đó giáo viên đóng vai trò tổ chức và hướng dẫn, tạo ra môi trường học tập thân thiện và những tình huống có vấn đề để khuyến khích học sinh tham gia tích cực Điều này giúp học sinh tự phát hiện năng lực và nguyện vọng của bản thân, rèn luyện thói quen tự học, phát huy tiềm năng và kiến thức, kỹ năng đã tích lũy để phát triển bản thân.
Các hình thức tổ chức học tập cho học sinh ngày càng đa dạng, bao gồm hoạt động khám phá vấn đề, luyện tập, thực hành và áp dụng kiến thức để giải quyết các vấn đề thực tiễn Bên cạnh việc dạy học trên lớp, các hoạt động trải nghiệm sáng tạo như trò chơi, đóng vai, seminar, tham quan, cắm trại và hoạt động cộng đồng cũng được chú trọng Học sinh có thể làm việc độc lập, theo nhóm hoặc cả lớp, tùy thuộc vào mục tiêu và mức độ phức tạp của hoạt động, nhằm tạo điều kiện cho mỗi em tự thực hiện nhiệm vụ được giao.
Dạy học phân hóa là phương pháp giáo dục chú trọng đến sự đa dạng của học sinh, từ năng lực nhận thức đến hứng thú và năng khiếu học tập Phương pháp này trái ngược với dạy học đồng loạt, giúp khắc phục những hạn chế trong cách tiếp cận giáo dục truyền thống.
Dạy học phân hóa là phương pháp tổ chức và thực hiện các hoạt động giáo dục dựa trên sự khác biệt về năng lực, nhu cầu và điều kiện học tập của từng học sinh Mục tiêu của phương pháp này là tạo ra kết quả học tập tối ưu và phát triển cá nhân cho mỗi học sinh, đồng thời đảm bảo sự công bằng trong giáo dục, tức là mang lại cơ hội học tập bình đẳng cho tất cả học sinh.
Dạy học phân hóa là phương pháp giáo dục nhằm đáp ứng nhu cầu đa dạng của tất cả học sinh (HS) Mỗi HS có điểm mạnh và điểm yếu khác nhau, do đó, việc giảng dạy theo cách giả định chung không mang lại hiệu quả cao Thay vào đó, giáo viên (GV) cần lập kế hoạch để phù hợp với nhiều phong cách học tập, sở thích và khả năng của HS trong lớp Hướng dẫn giảng dạy sẽ được điều chỉnh để đảm bảo tất cả HS đều có cơ hội hiểu bài, không chỉ tập trung vào một nhóm HS trung bình.
