Chính vì những lí do trên, chúng tôi lựa chọn đề tài: “Thiết kế và sử dụng phiếu đánh giá theo tiêu chí rubric đánh giá năng lực tìm hiểu thế giới tự nhiên dưới góc độ vật lí của học sin
NỘI DUNG
CƠ SỞ THỰC TIỄN VÀ THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
2.1.1 Thực trạng Để tìm hiểu thực trạng về vấn đề thiết kế và sử dụng rubric đánh giá NL tìm hiểu thế giới tự nhiên dưới góc độ vật lí của HS trong dạy học nội dung thực hành, TN môn Vật lí lớp 10 THPT, chúng tôi thực hiện hai cuộc khảo sát: Khảo sát HS về NL tìm hiểu thế giới tự nhiên dưới góc độ vật lí trong học tập nội dung thực hành, TN; Khảo sát GV về thực trạng của việc sử dụng rubric vào ĐG quá trình dạy học Vật lí và sử dụng rubric vào ĐG quá trình dạy học nội dung thực hành, TN ở trường THPT
2.1.1.1 Khảo sát HS về năng lực tìm hiểu thế giới tự nhiên dưới góc độ vật lí trong học tập nội dung thực hành, thí nghiệm
Thực hiện khảo sát học sinh lớp 10A1 và 10A3 trong năm học 2023-2024 nhằm thu thập thông tin về năng lực tìm hiểu thế giới tự nhiên từ góc độ vật lý thông qua nội dung thực hành "Đo tốc độ của vật chuyển động" Giáo viên đã áp dụng phương pháp giảng dạy đổi mới nhưng chưa sử dụng rubric trong đánh giá quá trình học tập và sản phẩm của học sinh Chúng tôi đã triển khai phiếu đánh giá theo tiêu chí để đánh giá mức độ đạt được của 6 tiêu chí liên quan đến năng lực này, đồng thời khảo sát mức độ tích cực, chủ động và các phẩm chất phát triển của học sinh trong quá trình học tập.
(Nội dung phiếu khảo sát ở Phụ lục 1.1)
Phân tích từ kết quả khảo sát, chúng tôi thu được đánh giá như sau:
Phẩm chất của học sinh trong hoạt động thực hành TN cho thấy đa số các em thể hiện sự hứng thú, tích cực và trách nhiệm trong cả hoạt động cá nhân lẫn nhóm Tuy nhiên, vẫn còn một tỷ lệ đáng kể học sinh chưa thật sự tích cực trong các hoạt động này.
Về năng lực tìm hiểu thế giới tự nhiên dưới góc độ vật lí:
Tiêu chí Tỉ lệ % HS đạt mức 1
Tỉ lệ % HS đạt mức 2
Tỉ lệ % HS đạt mức 3
Thiết kế phương án thí nghiệm
Lựa chọn phương án thí nghiệm
Tiến hành đo đạc, lấy số liệu
Xử lí số liệu 23,33% 50,00% 26,67% Đánh giá kết quả 25,56% 42,22% 32,22%
Lượng hóa điểm số các tiêu chí về năng lực tìm hiểu thế giới tự nhiên từ góc độ vật lý trong nội dung thực hành "Đo tốc độ của vật chuyển động" thông qua việc sử dụng rubric sau khi hoàn thành bài học cho kết quả đáng chú ý.
(Hình ảnh bảng lượng hóa điểm chi tiết cá nhân HS tự đánh giá năng lực ở
Kết quả khảo sát cho thấy hầu hết học sinh nhận được sự hỗ trợ từ giáo viên, nhưng đôi khi sự hỗ trợ này chưa kịp thời để điều chỉnh hoạt động học tập Học sinh nhận thức được điểm mạnh và điểm yếu của bản thân qua kết quả đánh giá từ giáo viên, tuy nhiên, sự điều chỉnh này chỉ có hiệu quả trong các bài học sau Đa số học sinh cảm thấy hào hứng và mong muốn tham gia vào các quá trình đánh giá để tạo động lực học tập tốt hơn và nhận được sự hỗ trợ kịp thời, hiệu quả hơn.
2.1.1.2 Khảo sát GV về thực trạng thiết kế và sử dụng rubric đánh giá năng lực tìm hiểu thế giới tự nhiên dưới góc độ vật lí trong nội dung thực hành, thí nghiệm ở trường THPT
Chúng tôi đã tiến hành khảo sát 25 giáo viên tại các trường THPT Quỳnh Lưu 1, Diễn Châu 5 và Phan Thúc Trực Mục đích của khảo sát là đánh giá thực trạng thiết kế và sử dụng rubric trong quá trình dạy học Vật lí, đặc biệt là trong giảng dạy nội dung thực hành và thí nghiệm Kết quả khảo sát có thể được tham khảo qua đường link đã cung cấp.
DjBHcNg0zYAOkz37OK1SMHMqtQY/edit
Từ kết quả khảo sát, chúng tôi nhận thấy:
Theo khảo sát, 66,7% giáo viên chưa tìm hiểu hoặc chỉ hiểu sơ về rubric Hơn nữa, 50,0% giáo viên chưa thiết kế và áp dụng rubric một cách thành thạo trong quá trình dạy học, đặc biệt là trong việc giảng dạy nội dung thực hành thí nghiệm, với tỷ lệ lên đến 83,3%.
Có 83,3% các GV được khảo sát sử dụng mẫu báo cáo thực hành để ĐG HS sau tiết học thực hành thí nghiệm
Trong một cuộc khảo sát, có 25% giáo viên sử dụng thành thạo rubric đã thiết kế và áp dụng rubric đánh giá năng lực tìm hiểu thế giới tự nhiên từ góc độ vật lý Họ thực hiện các hoạt động như thiết kế và lựa chọn phương án thí nghiệm nội dung thực hành trước khi lên lớp, tiến hành thí nghiệm và tổ chức báo cáo, thảo luận trong tiết học.
2.1.2 Nguyên nhân của thực trạng
Từ kết quả khảo sát, chúng tôi đánh giá nguyên nhân của thực trạng trên như sau:
Về nhận thức: Một số HS chưa đánh giá đúng vai trò của hoạt động thực hành,
TN đối với sự phát triển PC, NL của mỗi cá nhân
Trong bối cảnh lớp học đông học sinh và số lượng bộ thí nghiệm thực hành hạn chế, việc quan sát và hỗ trợ học sinh trở nên khó khăn Hơn nữa, việc xây dựng và sử dụng rubric trong đánh giá quá trình học tập vẫn còn mới mẻ, đòi hỏi thời gian và sự quen thuộc từ giáo viên.
Giáo viên đánh giá hoạt động thực hành và thí nghiệm chủ yếu dựa vào sản phẩm nhóm và phiếu báo cáo của học sinh, nhưng sự hỗ trợ trong quá trình dạy học thường không kịp thời, ảnh hưởng đến hiệu quả học tập Việc tập trung vào đánh giá sản phẩm nhóm khiến một số học sinh thiếu tự giác và ỷ lại vào bạn, dẫn đến hiệu quả học tập chưa cao.
GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
3.1 Lựa chọn nội dung thực hành để thực hiện các giải pháp thiết kế và sử dụng rubric nhằm đánh giá năng lực tìm hiểu thế giới tự nhiên dưới góc độ vật lí
3.1.1 Phân tích các nội dung thực hành chương trình vật lí 10 THPT
Chương trình vật lí 10 THPT gồm có các nội dung thực hành sau
TT Vị trí Nội dung Thời lượng
TH: Đo tốc độ của vật chuyển động 2 tiết
TH: Đo gia tốc rơi tự do 1 tiết
TH: Tổng hợp lực 2 tiết
TH: Xác định động lượng của vật trước và sau va chạm
3.1.2 Lựa chọn nội dung thực hành để thực hiện các giải pháp thiết kế và sử dụng rubric nhằm đánh giá năng lực tìm hiểu thế giới tự nhiên dưới góc độ vật lí
Chúng tôi lựa chọn nội dung thực hành TN để thực hiện đề tài dựa trên các cơ sở sau:
- Sau khi HS đã học một nội dung thực hành TN, có thể khảo sát thực trạng về
NL tìm hiểu thế giới tự nhiên dưới góc độ vật lí
- Các nội dung thực hành TN nằm giữa chương trình học kì 1 và giữa học kì 2 để không tạo áp lực cho các em vào giai đoạn thi cử
- Có một nội dung có thời lượng 1 tiết và một nội dung có thời lượng 2 tiết để các thiết kế tiến trình dạy học phong phú đa dạng
Dựa trên phân tích nội dung, phân bố và thời lượng, cùng với các yêu cầu đã nêu, chúng tôi đã chọn hai nội dung thực hành TN để áp dụng các giải pháp thiết kế và sử dụng rubric, nhằm đánh giá năng lực khám phá thế giới tự nhiên từ góc độ vật lý.
- Đo gia tốc rơi tự do
- Xác định động lượng của vật trước và sau va chạm
Nội dung thực hành TN được thiết kế phù hợp với tình hình lớp học và điều kiện dạy học tại trường THPT Quỳnh Lưu 1.
3.2 Đề xuất các giải pháp thiết kế và sử dụng rubric vào dạy học nội dung thực hành thí nghiệm “Đo gia tốc rơi tự do”, “Xác định động lượng của vật trước và sau va chạm” nhằm đánh giá năng lực tìm hiểu thế giới tự nhiên dưới góc độ vật lí
Giải pháp 1: Đánh giá năng lực tìm hiểu thế giới tự nhiên từ góc độ vật lý thông qua việc thiết kế và lựa chọn phương án thực nghiệm cho nội dung thực hành.
“Đo gia tốc rơi tự do” và “Xác định động lượng của vật trước và sau va chạm” trước khi lên lớp để đảm bảo tính khả thi
Giải pháp 2 đề xuất việc đánh giá năng lực tìm hiểu thế giới tự nhiên từ góc độ vật lý thông qua hoạt động thực hành Cụ thể, học sinh sẽ thực hiện các thí nghiệm "Đo gia tốc rơi tự do" và "Xác định động lượng của vật trước và sau va chạm" trong tiết học, giúp nâng cao hiểu biết và kỹ năng thực hành trong lĩnh vực vật lý.
Giải pháp 3: Đánh giá năng lực tìm hiểu thế giới tự nhiên từ góc độ vật lý thông qua hoạt động báo cáo và thảo luận về thực hành "Đo gia tốc rơi tự do" và "Xác định động lượng của vật trước và sau va chạm" trong tiết học.
Giải pháp 4 đề xuất xây dựng các rubric đánh giá năng lực tìm hiểu thế giới tự nhiên từ góc độ vật lý, nhằm hỗ trợ giảng dạy nội dung thực hành như “Đo gia tốc rơi tự do” và “Xác định động lượng của vật trước và sau va chạm” theo mục tiêu dạy học.
Giải pháp 5 tập trung vào việc tổ chức dạy học theo yêu cầu cần đạt (YCCĐ), đồng thời đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá nội dung thực hành như "Đo gia tốc rơi tự do" và "Xác định động lượng của vật trước và sau va chạm" Mục tiêu là đáp ứng YCCĐ và nâng cao chất lượng dạy học cho đối tượng học sinh khá giỏi.
Giải pháp 6 đề xuất việc áp dụng các rubric đã được xây dựng trong quá trình giảng dạy các nội dung thực hành như “Đo gia tốc rơi tự do” và “Xác định động lượng của vật trước và sau va chạm” Phương pháp này không chỉ đáp ứng yêu cầu cần đạt (YCCĐ) mà còn nâng cao khả năng cho học sinh khá giỏi, giúp các em phát triển kỹ năng thực hành một cách hiệu quả hơn.
3.3 Xây dựng và sử dụng các rubric đánh giá năng lực tìm hiểu thế giới tự nhiên dưới góc độ vật lí dùng trong dạy học nội dung thực hành, thí nghiệm
“Đo gia tốc rơi tự do”, “Xác định động lượng của vật trước và sau va chạm”
3.3.1 Xây dựng và sử dụng các rubric đánh giá năng lực tìm hiểu thế giới tự nhiên dưới góc độ vật lí dùng trong dạy học nội dung thực hành, thí nghiệm “Đo gia tốc rơi tự do”
3.3.1.1 Lựa chọn quá trình hoạt động, sản phẩm học tập cần thực hiện đánh giá theo tiêu chí (rubric) đánh giá năng lực tìm hiểu thế giới tự nhiên dưới góc độ vật lí của học sinh trong dạy học nội dung thực hành thí nghiệm “Đo gia tốc rơi tự do”
Trong nội dung thực hành "Đo gia tốc rơi tự do", chúng tôi xác định mục tiêu dạy học nhằm phát triển năng lực tìm hiểu thế giới tự nhiên từ góc độ vật lý Cụ thể, học sinh sẽ phát triển năng lực thiết kế, lựa chọn phương án thí nghiệm và thực hiện thí nghiệm đo gia tốc rơi tự do bằng dụng cụ thực hành Mục tiêu đánh giá được xác định rõ ràng như trong Bảng 1.
Bảng 1 Xác định mục tiêu đánh giá (Chính là mục tiêu dạy học)
