Skkn cấp tỉnh tổ chức trò chơi Ô chữ nhằm phát triển năng lực tự chủ và tự học cho học sinh lớp 10 trường thpt thái hoà

Khi vận dụng trò chơi ô chữ sẽ hoạt động hoá hoạt động của người học qua đó HS sẽ vừa chủ động chiếm lĩnh được nội dung kiến thức, vừa hình thành và phát triển được các năng lực trong t

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGHỆ AN

TRƯỜNG THPT THÁI HOÀ

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI:

“TỔ CHỨC TRÒ CHƠI Ô CHỮ NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ CHỦ VÀ TỰ HỌC CHO HỌC SINH

LỚP 10 TRƯỜNG THPT THÁI HOÀ”

Lĩnh vực: LL&PPDH Môn Sinh học

Giáo viên:

1 Nguyễn Thị Huyền

2 Phạm Thanh Chung

Năm 2024

1

MỤC LỤC

Thông hiểu TH Vận dụng VD Vận dụng cao VDC

3

PHẦN 1 MỞ ĐẦU

1 LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI

1.1 Xuất phát từ mục tiêu đổi mới giáo dục và đào tạo của nước ta trong giai đoạn hiện nay

Nghị quyết 29 – NQ/TW ngày 04 tháng 11 năm 2013 của Ban Chấp hành Trung ương xác

định “Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo là đổi mới những vấn đề lớn, cốt lõi, cấp thiết, từ quan điểm, tư tưởng chỉ đạo đến mục tiêu, nội dung, phương pháp, cơ chế, chính sách, điều kiện bảo đảm thực hiện; đổi mới từ sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước đến hoạt động quản trị của các cơ sở giáo dục-đào tạo và việc tham gia của gia đình, cộng đồng, xã hội và bản thân người học; đổi mới ở tất cả các bậc học, ngành học” Từ đó xác định nội dung giáo dục phổ

thông mới theo hướng tinh giản, hiện đại, thiết thực, phù hợp với lứa tuổi, trình độ và ngành nghề;

tăng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn

Vì vậy, tại kết luận của Hội nghị lần thứ sáu Ban chấp hành Trung ương Khoá IX cũng đã

khẳng định, cần phải “Đổi mới nội dung, chương trình, phương pháp giáo dục theo hướng chuẩn hoá, hiện đại hoá, tăng cường giáo dục tư duy sáng tạo, năng lực tự học, tự tu dưỡng, tự tạo việc làm Tăng cường giáo dục hướng nghiệp, đáp ứng nhu cầu nguồn nhân lực của đất nước và các địa phương, vùng, miền Nâng cao chất lượng giảng dạy các môn khoa học xã hội, nhân văn, nhất là các môn học Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh”

1.2 Xuất phát từ tính ưu việt của việc tổ chức trò chơi ô chữ

Dạy học thông qua tổ chức trò chơi là một phương thức dạy học tích cực theo tư tưởng “Lấy người học làm trung tâm” Khi vận dụng trò chơi ô chữ sẽ hoạt động hoá hoạt động của người học

qua đó HS sẽ vừa chủ động chiếm lĩnh được nội dung kiến thức, vừa hình thành và phát triển được các năng lực trong thời đại 4.0 Chủ nghĩa duy vật lịch sử xem tính tích cực là một phẩm chất vốn

có của con người trong đời sống xã hội Tính tích cực của con người biểu hiện trong hoạt động, ở

HS biểu hiện trong những hoạt động khá nhau: học tập, lao động, thể dục, thể thao, vui chơi, giải trí trong đó học tập là hoạt động chủ đạo

1.3 Xuất phát từ đặc điểm lứa tuổi học sinh lớp 10 THPT

HS lớp 10 THPT thuộc vào giai đoạn đầu của lứa tuổi thanh niên, là lứa tuổi mộng mơ, khao khát sáng tạo, thích cái mới lạ, rất hăng hái và nhiệt tình trong công việc nhưng cũng dễ bị chán nản khi gặp thất bại, dễ chủ quan nông nổi, kiêu ngạo Một số HS chưa có tư duy độc lập còn nặng vào

tư tưởng dựa dẫm, ỷ lại bố mẹ hoặc bạn bè và khi không được đáp ứng thì thường trách cứ, so sánh sống thực dụng, vô ơn Mặt khác lứa tuổi này được coi là giai đoạn quan trọng trong phát triển năng lực, trí tuệ, khả năng tư duy độc lập Nếu định hướng đúng sẽ đạt được hiệu quả phát triển NL toàn diện

1.4 Xuất phát từ yêu cầu và thực trạng phát triển năng lực tự chủ tự học cho học sinh trung học phổ thông ở nước ta

Năng lực tự chủ, tự học là một trong những năng lực rất cần thiết đối với HS ngay khi còn đi học, học là một quá trình diễn ra thường xuyên liên tục và lâu dài Để theo kịp tiến bộ cùng với thời đại 4.0 này ngoài tiếp thu kiến thức từ GV, HS cần nâng cao vai trò tự học Tự học là một yếu tố quan trọng dẫn đến việc HS chiếm lĩnh tri thức có thành công hay không Vì vậy việc phát triển NL

tự học cho HS là tất yếu, là yêu cầu mang tính đột phá theo định hướng của UNESCO gồm bốn trụ

cột đó là “Học để biết, học để làm, học để chung sống, học để tự khẳng định mình”

Trên thực tế, HS cấp THPT hiện nay còn hạn chế và gặp nhiều khó khăn trong việc tự học, tự chủ Vì vậy cần hình thành và phát triển năng lực này ngay từ lớp 10 cấp THPT

Quá trình dạy học là một chuỗi các hoạt động dạy của GV và hoạt động học của HS được đan

xe và tương tác với nhau trong khoảng không gian và thời gian nhất định nhằm thực hiện các nhiệm

vụ học Quá trình dạy được hình dung như một hệ thống tương tác của 6 thành tố cơ bản trên để đạt kết quả tối ưu

Là giáo viên dạy môn Sinh học, nhận

thấy trong quá trình giảng dạy việc tổ chức

trò chơi ô có sức hấp dẫn kì lạ, không đơn

thuần là phương tiện giải trí bổ ích mà qua

đó giúp học sinh dễ hiểu, dễ khắc sâu kiến

thức, nắm được một số kĩ năng quan trọng

điều đặc biệt hơn cả là qua tổ chức trò chơi

ô chữ sẽ kích thích học sinh học tập, các

em sẽ lĩnh hội tri thức một cách dễ dàng,

độc lập, tự tìm kiếm tri thức, tự củng cố nội

dung một cách vững vàng, tạo niềm say

mê, hứng thú hơn trong giờ học môn Sinh

học để góp phần vào việc đổi mới phương

pháp dạy học nói chung, dạy học môn Sinh

học nói riêng nên chúng tôi chọn đề tài này

2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

Thiết kế và tổ chức trò chơi ô chữ sử dụng ở bước hình thành kiến thức mới trong kế hoạch dạy học nhằm triển năng lực tự chủ, tự học cho học sinh lớp 10 cấp THPT

3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

Quy trình tổ chức trò chơi ô chữ cho HS lớp 10 THPT Thái Hoà

4 NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

- Nghiên cứu chủ trương, đường lối, quan điểm của Đảng và nhà nước về đổi mới căn bản toàn diện giáo dục, đào tạo

- Nghiên cứu chương trình giáo dục phổ thông tổng thể và chương trình giáo dục phổ thông hoạt động trải nghiệm và hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp

- Nghiên cứu cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn của dạy học thông qua tổ chức trò chơi

- Thiết kế và tổ chức thực hiện quy trình sử dụng trò chơi ô chữ nhằm hình thành và phát triển năng lực tự chủ, tự học cho học sinh lớp 10 cấp THPT

- Xây dựng bộ tiêu chí đánh giá năng lực tự chủ, tự học cho học sinh ở trường THPT Thái Hoà

- Thực nghiệm sư phạm nhằm khảo sát, đánh giá hiệu quả đề tài

5 GIẢ THUYẾT KHOA HỌC

Nếu như xây dựng được quy trình tồ chúc trò chơi ô chữ thì sẽ phát triển được năng lực tự chủ, tự học cho học sinh ở trường THPT Thái Hoà

6 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

6.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

Nghiên cứu các tài liệu về chủ trương, đường lối, Nghị quyết của Đảng và Nhà nước về đổi mới căn bản toàn diện giáo dục, đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế

Nghiên cứu tổng quan các tài liệu về lý luận và phương pháp tổ chức trò chơi, nghiên cứu các thành tố của năng lực tự chủ tự học để làm nền tảng xây dựng cơ sở lí luận của đề tài

6.2 Phương pháp điều tra cơ bản

Chúng tôi đã khảo sát 220 giáo viên và 630 học sinh ở các trường trung học trên địa bàn thị xã Thái Hoà, tỉnh Nghệ An Điều tra thực trạng việc tổ chức hoạt động dạy học thông qua tổ chức trò chơi nhằm phát triển được năng lực tự chủ, tự học cho học sinh thông qua phiếu điều tra, trao đổi, phỏng vấn giáo viên, học sinh cùng với tham khảo kế hoạch bài dạy và vở ghi của học sinh

6.3 Phương pháp thực nghiệm sư phạm

5

Trong quá trình thực nghiệm có thảo luận với giáo viên đứng lớp để thống nhất nội dung và

phương pháp hoạt động

6.4 Phương pháp thống kê toán học

Sử dụng Data Analysis/Descriptive Statistics trong Excel để tính các tham số thống kê như: điểm trung bình, Mode, trung vị, độ lệch chuẩn để xử lí các kết quả điều tra và thực nghiệm sư phạm

7 CÁC ĐÓNG GÓP MỚI CỦA ĐỀ TÀI

Làm sáng tỏ được cơ sở lý luận và thực tiễn về dạy học thông qua tổ chức trò chơi nhằm phát triển được năng lực tự chủ, tự học cho học sinh

Thiết kế được quy trình chuẩn, gọn, dễ hiểu nhằm lồng ghép trò chơi ô chữ trong khâu hình thành kiến thức mới để phát triển năng lực tự học cho học sinh là tài liệu tham khảo cho các đồng nghiệp có thể áp dụng trong quá trình dạy học

Xây dựng được bảng tiêu chí đánh giá kết quả vận dụng trò chơi để phát triển năng phát triển được năng lực tự chủ, tự học cho học sinh

8 GIỚI HẠN VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

Vận dụng thiết kế và tổ chức quy trình sử dụng trò chơi ô chữ nhằm phát triển được năng lực

tự chủ, tự học cho học sinh lớp 10 THPT Thái Hoà

9 LƯỢC SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ

9.1 Ở nước ngoài

9.2 Ở Việt Nam

Điểm qua các kết quả nghiên cứu trên cho thấy tổ chức các trò chơi dạy học đã và đang được quan tâm Những công trình nghiên cứu nêu trên là cơ sở cho việc nghiên cứu đề tài này

10 KẾ HOẠCH VÀ THỜI GIAN NGHIÊN CỨU

Tháng 9/2023 – 12/2023 Viết đề cương và triển khai sáng kiến trong giai đoạn thử nghiệm, khảo sát và đánh giá kết quả đạt được Tháng 12/2023–03/2024 Tiếp tục áp dụng sáng kiến để kiểm định độ tin cậy của các giải

pháp đề ra

Tháng 4/2024 Hoàn thành sáng kiến kinh nghiệm

7

PHẦN II: NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI

Hình 1 Mẫu ô chữ

c Khái niệm năng lực

Theo chương trình giáo dục phổ thông tổng thể 2018 đã đưa ra “Năng lực là thuộc tính cá nhân được hình thành, phát triển nhờ tố chất sẵn có và quá trình học tập, rèn luyện, cho phép con người huy động tổng hợp các kiến thức, kỹ năng và các thuộc tính cá nhân khác như hứng thú, niềm tin,

ý chí, thực hiện thành công một loại hoạt động nhất định, đạt kết quả mong muốn trong những điều kiện cụ thể.” Từ đó đề ra các PPDH, quy trình, nguyên tắc,… phù hợp nhằm phát triển năng lực cho HS THPT [2]

d Năng lực tự chủ, tự học

- Tự chủ:

+ Tự chủ là làm chủ bản thân mình, “tự” nghĩa là tự bản thân mình làm việc gì đó, tự mình điều chỉnh hành vi, suy nghĩ còn “chủ” được hiểu là chủ quyền, sự dân chủ Hiểu một cách đơn giản nhất, tự chủ là khả năng tự bản thân mình sẽ đưa ra những quyết định sáng suốt, xuất phát từ chính bản thân mà không chịu sự tác động hay ép buộc của bất kỳ ai Tự chủ cũng được thể hiện qua hành động, lời nói, tình cảm của mỗi cá nhân Luôn chủ động, tích cực thực hiện những công việc của bản thân trong học tập và trong cuộc sống; biết giúp đỡ người sống ỷ lại vươn lên để có lối sống tự lực

+ Những biểu hiện của tự chủ:

++ Phong thái bình tĩnh, tự tin để có thể tiếp nhận và giải quyết mọi vấn đề 1 cách khoa học nhất

++ Kiểm soát tốt được cảm xúc và làm chủ được các hành vi của mình

++ Nghiêm khắc với chính bản thân bằng những việc như: Tự suy nghĩ, nhìn nhận và kiểm điểm lại bản thân của mình nếu phạm sai lầm, không sợ sai và không hề có ý né tránh

++ Cách xử lý tình huống và giao tiếp với mọi người hằng ngày khéo léo, uyển chuyển, nhẹ nhàng nhưng mang lại hiệu quả cao

- Tự học:

+ Tự học là quá trình mà ở đó một cá nhân chủ động tìm kiếm kiến thức, kỹ năng, hoặc thông tin

mà không cần đến sự giảng dạy trực tiếp từ giáo viên hay tham gia một khóa học cụ thể nào Quá trình tự học đòi hỏi sự chủ động, tự giác và kỷ luật cao từ người học, cũng như khả năng tự đặt ra mục tiêu học tập, lên kế hoạch học tập, tìm kiếm và sử dụng nguồn học liệu, và đánh giá kết quả học tập của bản thân

+ Những biểu hiện của tự học:

++ Chủ động tìm kiếm kiến thức

++ Xác định mục tiêu học tập rõ ràng

++ Tự lập kế hoạch và tổ chức thời gian học tập

++ Áp dụng các phương pháp học tập hiệu quả

++ Tích cực tham gia vào các cộng đồng học tập

++ Tự đánh giá và phản hồi

++ Duy trì động lực và kỷ luật cá nhân

++ Sẵn sàng thích nghi và học hỏi từ thất bại

- Các mức độ phát triển của năng lực tự chủ, tự học của học sinh ở 6 mức độ thể hiện bằng hình 2

Hình 2 6 mức độ phát triển năng lực tự chủ tự học của học sinh

9

- Báo cáo về sự tiến bộ của học sinh trong phát triển năng lực tự chủ và tự học qua hình 3

Hình 3 Sự tiến bộ của học sinh qua phát triển năng lực tự chủ tự học của học sinh

1.1.2 Quy trình dạy học thông qua tổ chức trò chơi ô chữ

- Giai đoạn 1 Xây dựng trò chơi ô chữ

Hình 4 Bốn bước trong xây dựng trò chơi ô chữ

- Giai đoạn 2 Tổ chức trò chơi

Hình 5 Ba bước tổ chức trò chơi

1.2 Cơ sở thực tiễn

1.2.1 Mục đích, đối tượng, nội dung và phương pháp điều tra

* Mục đích điều tra: Nhằm tìm hiểu thực trạng về dạy học phát triển NL TC-TH và vận dụng dạy học kết hợp trò chơi ô chữ nhằm phát triển NL TC-TH ở các trường THPT trên địa bàn thị xã Thái Hoà và huyện Nghĩa Đàn, trên cơ sở đó xác định luận cứ thực tiễn cho đề tài

* Đối tượng điều tra: GV và HS thuộc một số trường THPT trên bàn thị xã Thái hoà và huyện Nghĩa Đàn

* Nội dung điều tra:

- Đối với GV: Điều tra tình hình phát triển năng lực TC-TH cho HS ở các trường phổ thông Thực

trạng dạy học phát triển NL TC -TH ở trường THPT Điều tra quan điểm của GV về phát triển năng lực tự chủ, tự học thông qua tổ chức trò chơi ô chữ cho HS cấp trung học tại Thị xã Thái Hoà, tỉnh Nghệ An

- Đối với HS: Điều tra về nhận thức và mong muốn của học sinh về phát triển năng lực phát triển

năng lực tự chủ, tự học thông qua tổ chức trò chơi ô chữ

* Phương pháp điều tra: Sử dụng bảng hỏi, các câu hỏi được thiết kế vào phiếu và gửi trực tiếp hoặc gián tiếp qua công cụ hỗ trợ https://forms.gle cho GV và HS cần khảo sát:

- GV qua địa chỉ: https://bom.so/qz5ATw

- HS qua địa chỉ: https://bom.so/vzeEIc

Các câu hỏi điều tra gồm câu hỏi đóng, mở, nhiều phương án lựa chọn, có nội dung dễ hiểu,

rõ ràng, logic để đảm bảo tính khách quan Tính điểm trung bình 𝑋̅ bằng phần mềm Ecel

Chúng tôi đã tiến hành điều tra trong năm học 2023 - 2024 với số lượng GV và HS được khảo sát trên các địa bàn cụ thể như sau:

STT Địa bàn khảo sát Số trường

khảo sát

Số GV được khảo sát

Số HS được khảo sát

11

1.2.2 Kết quả điều tra

a Điều tra tình hình phát triển năng lực tự chủ, tự học cho học sinh ở các trường phổ thông

Bảng 2 Kết quả khảo sát giáo viên

Từ kết quả điều tra trên ta thấy có 100% GV được hỏi đã lồng ghép năng lực tự học vào bài giảng của mình, tuy nhiên tỉ lệ giảm dần ở các mức độ phát triển tiếp theo, đặc biệt về mức độ 6 tự học,

tự hoàn thiện chỉ có 12 GV được hỏi sử dụng được chiếm 5,5%→ Điều này cho thấy GV đã quan tâm đến năng lực TH – TC nhưng để phát triển và hoàn thiện năng lực này vẫn còn là vấn đề cần giải quyết

b Thực trang chung về mức độ phát triển năng lực tự chủ, tự học thông qua tổ chức trò chơi

ô chữ cho HS cấp trung học tại Thị xã Thái Hoà, tỉnh Nghệ An

Kết quả thu được trong câu hỏi số 2 của phiếu khảo sát GV cho thấy, 27 GV sử dụng thường xuyên trong thiết kế bài dạy (chiếm 12%) chủ yếu là các

GV dạy môn Lý, Hoá, Tiếng Anh, Sinh, Công

nghệ 10, 64 GV sử dụng không thường xuyên

trong thiết kế bài dạy (chiếm 29%), 129 GV chưa

từng sử dụng (chiếm 58,7%) Như vậy GV đã làm

quen dần dạy học phát triển NL TC -TH nhưng

chưa sâu và rộng chủ yếu ở các môn học đặc thù

Tổ chức trò chơi ô chữ trong hoạt động dạy học

đã có sự thay đổi nhiều theo chiều hướng tích cực

về chất lượng dạy học, với sự chuẩn bị chu đáo

về thiết kế, tổ chức trò chơi của giáo viên, giờ học

đã không còn cứng nhắc, đơn điệu, truyền đạt

kiến thức một chiều mà giờ học đã trở nên sinh

động, học sinh tích cực tham gia xây dựng bài

Tuy nhiên có tới 58,7% GV chưa từng sử dụng

khi được hỏi đặc biệt để phát triển năng lực TC

-TH, tìm hiểu nguyên nhân được biết GV chưa biết

cách thiết kế ô chữ như thế nào, sợ mất thời gian, tốn công sức, lớp học sẽ ồn sợ không quản lí tốt…Đây cũng là điều đề tài sẽ phải giải quyết để tạo sức thuyết phục

c Điều tra quan điểm của GV về phát triển năng lực tự chủ, tự học thông qua tổ chức trò

chơi ô chữ cho HS cấp trung học tại Thị xã Thái Hoà, tỉnh Nghệ An

Kết quả thu được trong câu hỏi số 3 của phiếu khảo

sát GV cho thấy, 220 GV cho thấy rất cần thiết và

cần thiết phải hình thành và phát triển NL TC -TH

cho HS của mình (chiếm 100%) Chứng tỏ GV đã

quan tâm về phát triển NL TC -TH cho HS, Tự học

là một yếu tố quan trọng dẫn đến việc HS chiếm

lĩnh tri thức có thành công hay không, là năng lực

cốt lõi trong các năng lực mà Chương trình giáo dục

phổ thông 2018 xác định → Đây là xu thế tất yếu,

phù hợp với định hướng đổi mới giáo dục của nước

ta

d Điều tra về nhận thức và mong muốn của học

sinh về phát triển năng lực phát triển năng lực

tự chủ, tự học thông qua tổ chức trò chơi ô chữ

Kết quả thu được trong câu hỏi số 4 của phiếu khảo sát cho thấy, 100% HS được hỏi đều mong muốn và rất mong muốn được GV lồng ghép vào tiết học các trò chơi, đây cũng phù hợp với tâm lí lứa tuổi học sinh biến tiết học thành sân chơi bổ

ích, làm mới môi trường học tập, kích thích tính tò

mò, thích khám phá, ham thắng cuộc đồng thời NL

tự chủ, giao tiếp, làm việc nhóm cũng được cuốn

vào phát triển theo

Từ kết quả điều tra 220 GV và 630 HS ở 5 trường

trên địa bàn thị xã Thái Hoà và huyện Nghĩa Đàn

qua các mục a,b,c,d đã khẳng định: Phát triển NL

TC -TH cho HS là xu thế tất yếu trong quá trình

dạy và học, là nhu cầu của người học và phương

tiện để phát triển NL này thì trò chơi ô chữ có thể

đáp ứng được Từ đây chúng tôi đã bắt tay vào

nghiên cứu, khám phá, thiết kế và để rồi đã áp dụng tổ chức thành công mục tiêu đặt ra

13

Chương 2: THIẾT KẾ QUY TRÌNH TỔ CHỨC TRÒ CHƠI Ô CHỮ NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ CHỦ TỰ HỌC CHO HỌC SINH LỚP 10

TRƯỜNG THPT THÁI HOÀ

2.1 Điểm qua nội dung Sinh học lớp 10 cấp THPT

2.2 Nguyên tắc tổ chức trò chơi

2.2.1 Nguyên tắc

NT1 Xác định đúng mục tiêu của bài học

NT2 Chọn ô chữ phải phù hợp với kiến thức cần cung cấp cho học sinh

NT3 Tổ chức, biên soạn câu hỏi cho trò chơi ô chữ phải bám vào “Chuẩn kiến thức - kĩ năng” của bộ môn

NT4 Ô chữ phải được chuẩn bị chu đáo, sử dụng ngôn từ phải tuyệt đối chính xác

NT5 Tổ chức trò chơi phải xác định được thời gian

NT6 Ô chữ phải có sức hấp dẫn, thu hút được sự tham gia của học sinh, tạo không khí thoải mái, gây được hứng thú cho học sinh

NT7 HS là người điều khiển trò chơi, đưa ra luật chơi, cách thức chọn ô chữ

NT8 Giữ bí mật tuyệt đối phương án trả lời đúng

NT9 Không quá lạm dụng trò chơi này trong dạy học

NT10 Khi tổ chức trò chơi giáo viên luôn phải động viên học sinh có thể bằng cách cho điểm hoặc ngợi khen các em trước lớp

2.2.2 Luật chơi

- Trả lời đúng mỗi từ hàng ngang được 10 điểm, trả lời sai thì quyền trả lời cho nhóm tiếp theo

- Thời gian suy nghĩ để trả lời cho mỗi ô là 20 giây, sau ít nhất 3 ô hàng ngang các nhóm có quyền

ra tín hiệu xin trả lời ô hàng dọc Nếu nhiều nhóm cùng có tín hiệu thì oắn tù tì

- Trả lời đúng từ khoá được 40 điểm, trả lời sai bị loại khỏi vòng thi này

2.2.3 Những lưu ý

- Thích hợp cho các tiết dạy học theo chủ đề; dự án học tập→ bài học có nhiều tiết học

- Trò chơi ô chữ có thể vận dụng trong tất cả các khâu của tiến trình dạy học, thường Gv hay sử dụng trò chơi này ở phần khởi động hoặc luyện tập Vì vậy đề tài này chúng tôi đi sâu vào vận dụng trò chơi ô chữ trong khâu hình thành kiến thức mới

- Kiến thức khai thác được đặt làm từ khoá hàng dọc và hàng ngang phải có sự thống nhất, logic, ngắn gọn hàng ngang không quá 15 dòng

- Khâu chuẩn bị có thể đơn giản hoá bằng cách GV phát cho mỗi nhóm 1 tờ giấy A4 để HS tự phác thảo nội dung

- Tuỳ mục tiêu cần khai thác trong bài học để cân đối thời gian hợp lí

+ Nếu thực hiện trong 1 tiết: chia lớp làm 2 đội

+ Nếu thực hiện trong 2-3 tiết: chia lớp làm 4 nhóm

15

2.3 Thiết kế quy trình tổ chức trò chơi ô chữ nhằm phát triển năng lực tự học tự chủ cho học sinh

Sau nhiều lần thử sai cùng với sự hỗ trợ của 2 chuyên gia về lí luận và phương pháp dạy học, các giáo viên tham gia thực nghiệm chúng tôi đã đưa ra bảng mức độ phát triển NL TC -TH chiếu theo

6 bước trong thiết kế tổ chức trò chơi ô chữ như sau:

Bảng 3 Các mức độ phát triển năng lực tự chủ tự học của học sinh chiếu theo 6 bước trong

Sau khi GV hướng dẫn quy trình thiết kế trò chơi ô chữ và cho các nhóm HS bắt thăm nhận nhiệm

vụ, HS: Chia nhóm→ Nhận nhiệm vụ → Phân công nhiệm vụ→ Thực hiện giải quyết nhiệm vụ thông qua nghiên cứu tài liệu tham khảo (Sách giáo khoa…) và thảo luận→ Thiết kế ô chữ theo quy trình 8 bước trên

HS có thể hiểu được khái niệm ở một cấp độ cao hơn “thông hiểu”, tạo

ra được sự liên kết logic giữa các khái niệm cơ bản và có thể vận dụng chúng để tổ chức lại các thông tin đã được trình bày giống với bài giảng của GV hoặc trong sách giáo khoa

4 Vận dụng cao

VDC

HS có thể sử dụng các kiến thức về môn học - chủ đề để giải quyết các vấn đề mới đặt ra trong ô chữ, không giống với những điều đã được học, hoặc trình bày trong sách giáo khoa, nhưng ở mức độ phù hợp nhiệm vụ, với kỹ năng và kiến thức được giảng dạy phù hợp với mức

độ nhận thức này

Bảng 4 Điểm qua 4 cấp độ nhận thức

b Các bản Thiết kế trò chơi ô chữ của học sinh lớp 10 tại trường THPT Thái Hoà

b1 Chủ đề “Phương pháp nghiên cứu sinh học”

Nhóm Hotboy

- Thành viên: Nguyễn Đình Khanh, Nguyễn Duy Tiến, Trương Đan Huy - lớp 10K

- Nội dung được khai thác ở bài 2; Sinh học 10: Các phương pháp nghiên cứu và học tập môn Sinh học (Bộ sách cánh diều)

- Mục tiêu:

Trình bày và vận dụng được một số phương pháp nghiên cứu sinh học, cụ thể:

+ Phương pháp quan sát;

+ Phương pháp làm việc trong phòng thí nghiệm (các kĩ thuật phòng thí nghiệm);

+ Phương pháp thực nghiệm khoa học

Nêu được một số vật liệu, thiết bị nghiên cứu và học tập môn Sinh học

Trình bày và vận dụng được các kĩ năng trong tiến trình nghiên cứu

- Nội dung: - Hàng thứ 1 gồm 5 ô chữ (NB): Quan sát là bước đầu tiên nhận ra gì trong quá trình nghiên cứu khoa học? (VẤN ĐỀ)

Hàng thứ 2 gồm 6 ô chữ (TH): Đây là tập hợp các

bệnh lý đặc trưng bởi sự phát triển bất thường của

các tế bào phân chia không kiểm soát và có khả

năng xâm nhập, phá hủy các mô cơ thể bình

thường (UNGTHƯ)

Hàng thứ 3 gồm 5 ô chữ (TH): được gọi là “Nhà

máy năng lượng” của tế bào (ATP)

Hàng thứ 4 gồm 9 ô chữ (NB): Đây là nhóm các

sinh vật có kích thước nhỏ, thường không nhìn

thấy bằng mắt thường, thường được quan sát bằng

kính hiển vi (VI SINH VẬT)

19

Hàng thứ 6 gồm 7 ô chữ (TH): Đây là môn học có đối tượng nghiên cứu là thế giới sinh vật bao gồm động vật,thực vật, vi khuẩn,nấm.v v,và cả con người (SINH HỌC)

Hàng thứ 7 gồm 8 ô chữ (VD): Học sinh tự mình trực tiếp quan sát tiến hành các thí nghiệm từ

đó rút ra vấn đề cần giải quyết được

gọi là? (THỰC HÀNH)

Hàng thứ 8 gồm 10 ô chữ (VDC):

Đây là một vòng tuần hoàn các hoạt

động sống xảy ra trong một tế bào từ

khi được hình thành đến khi phân

chia thành tế bào mới (CHU KÌ TẾ

BÀO)

Hàng thứ 9 gồm 6 ô chữ (VD): Đây

là một bào quan ở các loài sinh vật

quang hợp cũng là đơn vị chức năng

tế bào (LỤC LẠP)

Từ hàng dọc (VDC) :

NGHIÊN CỨU Là một quá trình

có các bước thu thập và phân tích

thông tin nhằm gia tăng sự hiểu

biết của chúng ta về một chủ đề

chưa biết.

Nhận xét:

*Ưu điểm: HS chủ động khai thác kiến thức các phương pháp nghiên cứu và học tập môn Sinh học

Có sự thống nhất, logic, ngắn gọn hàng ngang không quá 15 dòng

*Hạn chế: Hàng dọc số 2,3,8 chưa sát với nội dung bài học→ Hướng khắc phục: thay câu hỏi liên quan đến phương pháp quan sát Trình bày và vận dụng được các kĩ năng trong tiến trình nghiên cứu

b2 Chủ đề “Cấu trúc tế bào”

Nhóm A5 (Thảo My – Trà My – Thảo Trang – Hồng Nhung lớp 10K)

- Nội dung được khai thác ở bài 7; Sinh học 10: Tế bào nhân sơ, tế bào nhân thực (Bộ sách cánh diều)

- Mục tiêu:

Mô tả được kích thước, cấu tạo và chức năng các thành phần của tế bào nhân sơ

Phân tích được mối quan hệ phù hợp giữa cấu tạo và chức năng của thành tế bào (ở tế bào thực vật) và màng sinh chất

Nêu được cấu tạo và chức năng của tế bào chất

Trình bày được cấu trúc của nhân tế bào và chức năng quan trọng của nhân

- Nội dung:

Hàng ngang số 1 - TH (gồm 8 chữ cái):

Đây là một cấu trúc của tế bào tham gia

tổng hợp protein (RIBOXOM)

Hàng ngang số 2 - VD (gồm 10 chữ cái):

Trong cơ thể người, ngoài hệ thần kinh và

hệ nội tiết thì hệ cơ quan nào có mối liên

hệ trực tiếp với các hệ cơ quan còn lại?

(HỆ TUẦN HOÀN)

Hàng ngang số 3 -NB (gồm 6 chữ cái):

Đây là một loại protein có chứa hoạt tính

sinh học do tế bào sống sản xuất, thực hiện xúc tác sinh học (ENZYME)

Hàng ngang số 4 - TH (gồm 9 chữ cái): Đây là cấu trúc tế bào có tính “Khảm – động” (MÀNG

TẾ BÀO)

Hàng ngang số 5 - TH (gồm 10 chữ cái): Đây là cấu trúc có chức năng quy định hình dạng của tế bào và góp phần bảo vệ tế bào khỏi tác động từ bên ngoài nó là gì (THÀNH TẾ BÀO)

Hàng ngang số 6 - TH (gồm 6 chữ cái): Là lớp bao bên ngoài thành tế bào, đây là lớp bảo vệ cho

vi khuẩn tránh bị thực bào bởi bạch cầu, ngoài ra đây còn là nơi dự trữ các chất dinh dưỡng là cái

21

Giải thích được sự phân chia tế bào một cách không bình thường có thể dẫn đến ung thư Trình bày được một số thông tin về bệnh ung thư ở Việt Nam Nêu được một số biện pháp phòng tránh ung thư

Nhóm Hướng dương

(Thành viên: Trần Hải Anh; Nguyễn Ngọc Ánh; Phạm Anh Tú; Trương Đình Quân- lớp 10M)Hàng 1(NB) - 5 chữ cái: Hoạt động các

nhiễm sắc thể bắt đầu đóng xoắn và co ngắn

Màng nhân và nhân con tiêu biến Thoi phân

bào hình thành là … của nguyên phân

Hàng 2 (TH) - 7 chữ cái: Đây là quá trình

sinh học mà các cá thể mới được tạo ra từ cha

mẹ của chúng

Hàng 3 (VD) - 11 chữ cái: Đây là thể có khả

năng bắt màu kiềm tính, tổng số lượng của

thể này trong tế bào đặc trưng cho loài

Hàng 4 (TH) - 8 chữ cái: Tế bào nhân sơ chưa có cấu trúc này; nó ngăn cách vật chất di truyền với chất tế bào

Hàng 5 (TH) - 5 chữ cái: Đây là tập hợp nhiều tế bào cùng loại được hình thành do tăng sinh không kiểm soát

Hàng 6 (TH) - 5 chữ cái: Đây là một thuật ngữ thường được sử dụng trong y học để nói về sự di chuyển của các tế bào ung thư sang các bộ phận, khu vực khác trong cơ thể là

Hàng 7 (TH) - 5 chữ cái: …là một thể thống nhất, được tập hợp tất cả hệ cơ quan hoạt động chi phối với nhau

Hàng 8 (NB) - 7 chữ cái: Từ 1….sau quá trình nguyên phân tạo 2 tế bào con giống nhau

Hàng 9 (TH) - 5 chữ cái: Đây là giai đoạn nhiễm sắc thể di chuyển về 2 cực của tế bào trong quá trình phân bào

Hàng 10 (TH) - 6 chữ cái: Đồng

nghĩa với từ “chết” là …

Hàng 11 (VD) - 5 chữ cái: Tên gọi

người làm việc sau khi học y khoa

của đại học Y là gì?

Hàng 12 (TH) - 5 chữ cái: Đơn vị

cấu tạo cơ bản của mọi sinh vật là

gì?

Từ hàng dọc (VDC) : DIEMKIEMSOAT (Điểm kiểm soát): Điểm kiểm soát chu kì tế bào là các tín hiệu kích hoạt quá trình truyền tin tế bào đưa ra các đáp ứng đi tiếp hay dừng chu kì tế bào Ví dụ: Tại điểm kiểm soát G1/S, tế bào sẽ đưa ra “quyết định” nhân đôi DNA

để sau đó bước vào phân bào hay không

- Thành viên: Tạ Thái San; Trần Thanh Huyền; Nguyễn Quỳnh Anh; Nguyễn Tuyết Như- lớp 10M

- Nội dung được khai thác ở bài 16; Sinh học 10: Công nghệ tế bào (Bộ sách cánh diều)

quá trình kích hoạt tế bào đã biệt hóa

thành tế bào mới giảm hoặc không

còn tính chuyên hóa về cấu trúc và

chức năng

Hàng 2 (TH) – 13 chữ cái: Đây là

một lĩnh vực của công nghệ sinh học,

ngành bao gồm kĩ thuật chọn tạo và

nuôi cấy tế bào hoặc mô trong ống

cái: tên của loài động

vật có vú đầu tiên được

nhân bản vô tính năm

- Thành viên: Hoàng Quang Anh, Lê Quốc Hoàng, Lê Quang Minh, Nguyễn Anh Nhất - lớp 10I

- Nội dung được khai thác ở bài 11; Sinh học 10: Tổng hợp và phân giải các chất trong tế bào (Bộ sách cánh diều)

- Mục tiêu:

Nêu được khái niệm tổng hợp các chất trong tế bào Lấy được ví dụ minh hoạ (tổng hợp protein, lipid, carbohydrate, )

Trình bày được quá trình tổng hợp các chất song song với tích luỹ năng lượng

Nêu được vai trò quan trọng của quang hợp trong việc tổng hợp các chất và tích luỹ năng lượng trong tế bào thực vật

Nêu được vai trò của hoá tổng hợp và quang khử ở vi khuẩn

- Nội dung:

Hàng 1 (TH) – 9 chữ cái: Đây là loại phân

tử rất lớn thường được tạo ra bởi phản ứng

trùng hợp của các đơn vị nhỏ hơn

(monomer) (ÐẠI PHÂN TỬ)

Hàng 2 (TH) – 11 chữ cái: Có cấu tạo khá

đơn giản, gồm có 3 thành phần chính là

màng sinh chất, tế bào chất và vùng nhân

(TẾ BÀO NHÂN SƠ)

Hàng 3 (TH) – 9 chữ cái: Là quá trình biến

đổi phân tử glucose xảy ra trong bào

tương (ÐƯỜNG PHÂN)