Ngoài ra, thôngqua các hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp theo chủ đề bài học tại lớp học, kết hợpvới trải nghiệm thực tế, chuyến tham quan, buổi tư vấn nghề nghiệp, ho
ĐẶT VẤN ĐỀ
Lí do chọn đề tài
Đất nước ta đang trong giai đoạn công nghiệp hóa – hiện đại hóa với mục tiêu trở thành một quốc gia công nghiệp hiện đại Nhân tố quyết định cho thành công của quá trình này chính là con người Do đó, nền giáo dục cần chú trọng đến việc phát triển nguồn lực lao động, trang bị những phẩm chất và năng lực phù hợp với yêu cầu của giai đoạn mới Việc này cần được bắt đầu từ giáo dục phổ thông, gắn liền với việc đổi mới chương trình giáo dục để giải quyết các vấn đề liên quan đến đời sống, từ đó đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của đất nước.
HĐTNHN là môn học bắt buộc tại trường THPT, đóng vai trò quan trọng trong việc hướng nghiệp cho học sinh trong bối cảnh thị trường lao động đa dạng và biến đổi Các hoạt động trải nghiệm giúp học sinh phát triển kỹ năng giao tiếp, làm việc nhóm, tự tin và giải quyết vấn đề Qua đó, học sinh có thể xác định mục tiêu và con đường sự nghiệp của mình, hiểu rõ hơn về các ngành nghề, yêu cầu công việc và cơ hội tương lai Thông qua các hoạt động trải nghiệm kết hợp với thực tế như tham quan và tư vấn nghề nghiệp, học sinh có cơ hội tiếp xúc với thế giới thực, nắm bắt thông tin về thị trường lao động và các yêu cầu công việc.
Trong bối cảnh giáo dục hiện đại, phương pháp dạy học khám phá đã thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu và giáo viên, đặc biệt trong chương trình HĐTNHN được triển khai từ năm 2022 tại các trường THPT Việc áp dụng phương pháp này cho học sinh lớp 10 không chỉ phù hợp mà còn giúp phát triển kỹ năng tự học, kích thích sự tò mò và sáng tạo, đồng thời nâng cao khả năng giải quyết vấn đề và tiếp cận kiến thức một cách sâu sắc, góp phần phát triển kỹ năng xã hội.
Xuất phát từ những vấn đề hiện tại trong giáo dục, tôi đã chọn nghiên cứu đề tài “Tổ chức dạy học khám phá cho một số chủ đề hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp lớp 10 tại trường THPT Nguyễn Trường Tộ - Vinh.” Đề tài này nhằm nâng cao chất lượng dạy và học, đồng thời phát triển kỹ năng nghề nghiệp cho học sinh.
Mục tiêu, nhiệm vụ nghiên cứu 1 a Mục tiêu 1 b Nhiệm vụ nghiên cứu
Nghiên cứu và đề xuất các giải pháp hiệu quả nhằm tổ chức các hoạt động trải nghiệm và hướng nghiệp, với mục tiêu phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và phát triển năng lực, phẩm chất của học sinh Đồng thời, nghiên cứu cũng góp phần đổi mới phương pháp dạy học và nâng cao chất lượng giảng dạy môn Hoạt động trải nghiệm ở trường THPT.
- Phân tích nhu cầu và yêu cầu của hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp.
- Xác định phương pháp tổ chức DHKP cho các củ đề hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp phù hợp với HS.
- Thực hiện và đánh giá hiệu quả của các hoạt động đã thực hiện.
Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 2 a Đối tượng nghiên cứu………………………………………………………………… 2 b Phạm vi nghiên cứu 2 4 Phương pháp nghiên cứu
- Học sinh lớp 10 trường THPT Nguyễn Trường Tộ - Vinh. b Phạm vi nghiên cứu.
Nghiên cứu thiết kế và tổ chức dạy học theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực là một phần quan trọng trong chương trình HĐTNHN 10, đặc biệt trong các chủ đề như Khám phá bản thân và Phát huy truyền thống nhà trường Việc áp dụng các phương pháp giảng dạy sáng tạo sẽ giúp học sinh hiểu rõ hơn về bản thân và giá trị văn hóa của trường, từ đó nâng cao hiệu quả giáo dục và rèn luyện kỹ năng sống.
Về thời gian: năm học 2022-2023 và 2023 – 2024.
4 Phương pháp nghiên cứu a Phương pháp tổng hợp, phân tích tài liệu, thông tin: Nghiên cứu chương trình giáo dục phổ thông 2018 nói chung và chương trình Hoạt động trải nghiệm 2018 nói riêng. b Phương pháp khảo sát: Thu thập ý kiến từ giáo viên, học sinh và các chuyên gia giáo dục. c Phương pháp thực nghiệm sư phạm: thông qua việc thiết kế các chương trình hoạt động. d Phương pháp so sánh và đánh giá.
Tính mới, đóng góp của đề tài
Phân tích chi tiết và đề xuất giải pháp cho DHKP nhằm tổ chức hoạt động trải nghiệm và hướng nghiệp phù hợp với định hướng và yêu cầu của chương trình giáo dục phổ thông mới là rất cần thiết Các giải pháp này không chỉ giúp học sinh phát triển kỹ năng mềm mà còn tạo ra môi trường học tập sáng tạo, đáp ứng nhu cầu thực tiễn và xu thế phát triển của xã hội Việc triển khai các hoạt động trải nghiệm sẽ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, khuyến khích học sinh khám phá bản thân và định hướng nghề nghiệp tương lai một cách hiệu quả.
Đề xuất các phương pháp tiếp cận sáng tạo và linh hoạt trong tổ chức hoạt động nhằm mang lại những trải nghiệm tích cực và ý nghĩa cho học sinh.
NỘI DUNG
1 Các lí thuyết giáo dục về hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp
1.1 Khái niệm và bản chất của hoạt động trải nghiệm
Hoạt động trải nghiệm là quá trình tương tác giữa cá nhân và môi trường xung quanh thông qua các trải nghiệm trực tiếp và gián tiếp Đây là một phương pháp giáo dục tiên tiến, tập trung vào việc học qua trải nghiệm thực tế, giúp học sinh khám phá, thử nghiệm và học hỏi từ các tình huống thực tế.
Hoạt động trải nghiệm không chỉ chú trọng vào việc tiếp thu kiến thức mà còn phát triển các năng lực, phẩm chất và giá trị của học sinh Những hoạt động này thường kết hợp lý thuyết và thực hành, giúp học sinh áp dụng kiến thức vào các tình huống thực tế, từ đó nâng cao khả năng giải quyết vấn đề và sáng tạo.
1.2 Tổng quan chương trình Hoạt động trải nghiệm 2018 a Về đặc điểm môn học:
Hoạt động trải nghiệm (cấp tiểu học) và hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp (cấp trung học cơ sở và cấp trung học phổ thông) là những hoạt động giáo dục bắt buộc diễn ra từ lớp 1 đến lớp 12.
Hoạt động trải nghiệm và hướng nghiệp là những hoạt động giáo dục do giáo viên thiết kế và hướng dẫn, giúp học sinh tiếp cận thực tế và trải nghiệm cảm xúc tích cực Qua đó, học sinh có cơ hội khai thác kinh nghiệm, tổng hợp kiến thức và kỹ năng từ các môn học để thực hiện nhiệm vụ hoặc giải quyết vấn đề trong đời sống gia đình, xã hội phù hợp với lứa tuổi Những trải nghiệm này giúp chuyển hóa kinh nghiệm thành tri thức, kỹ năng mới, từ đó phát huy tiềm năng sáng tạo và khả năng thích ứng với cuộc sống, môi trường và nghề nghiệp tương lai.
Hoạt động trải nghiệm và hướng nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành và phát triển các phẩm chất chủ yếu, năng lực chung cũng như các năng lực đặc thù cho học sinh Nội dung của những hoạt động này được xây dựng dựa trên mối quan hệ giữa cá nhân học sinh với bản thân, xã hội, thiên nhiên và nghề nghiệp.
Nội dung hoạt động trải nghiệm và hướng nghiệp được chia thành hai giai đoạn chính: giai đoạn giáo dục cơ bản và giai đoạn giáo dục định hướng nghề nghiệp Giai đoạn giáo dục cơ bản tập trung vào việc cung cấp kiến thức nền tảng, trong khi giai đoạn giáo dục định hướng nghề nghiệp giúp học sinh xác định và phát triển định hướng nghề nghiệp phù hợp với sở thích và khả năng của bản thân.
CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN
Các nghiên cứu, lí luận liên quan đến phương pháp dạy học khám phá và ứng dụng của nó trong giáo dục phổ thông
2.1 Các nghiên cứu, lí luận liên quan đến phương pháp dạy học khám phá
Trong suốt lịch sử, nhiều nhà giáo dục đã áp dụng phương pháp dạy học tích cực (DHKP) để khuyến khích học sinh tham gia chủ động vào quá trình học tập thông qua việc tìm hiểu, thử nghiệm và khám phá.
John Dewey, một trong những nhà triết học giáo dục hàng đầu, đã nghiên cứu và đề xuất phương pháp dạy học dựa trên trải nghiệm, nhấn mạnh vai trò của hoạt động thực hành và khám phá trong việc xây dựng kiến thức của học sinh Công trình của ông đã tạo ra nền tảng cho phương pháp dạy học khám phá trong giáo dục phổ thông.
Lev Vygotsky, nhà tâm lý học người Nga, đã nghiên cứu vai trò của tương tác xã hội trong quá trình học tập, nhấn mạnh rằng môi trường xã hội và sự tương tác với người khác là yếu tố quan trọng trong việc hình thành kiến thức của học sinh Công trình của ông đã giúp hiểu rõ hơn về cách áp dụng phương pháp dạy học khám phá, nhằm tạo ra môi trường học tập phong phú và tích cực.
Jean Piaget, một nhà tâm lý học người Thụy Sĩ, đã nghiên cứu quá trình phát triển kỹ năng của trẻ em thông qua việc thực hành và tương tác với môi trường Ông cho rằng học hỏi bằng làm và trải nghiệm là phương pháp hiệu quả nhất để học sinh tiếp cận kiến thức mới Công trình của Piaget đã cung cấp cơ sở lý luận cho việc áp dụng phương pháp dạy học khám phá trong giáo dục phổ thông.
Jerome Bruner, một nhà tâm lý học và nhà giáo dục nổi tiếng, đã nghiên cứu phương pháp dạy học chủ đạo, khuyến khích học sinh xây dựng kiến thức thông qua việc đặt câu hỏi, thảo luận và khám phá Công trình của ông đã thúc đẩy việc áp dụng phương pháp dạy học khám phá trong giáo dục phổ thông, nhằm tăng cường sự tò mò và sáng tạo của học sinh.
Các nghiên cứu và lý luận đã cung cấp cơ sở lý luận và hướng dẫn cho việc thiết kế và thực hiện các hoạt động dạy học khám phá trong giáo dục phổ thông, từ đó nâng cao sự tham gia và hiệu quả của quá trình học tập.
2.2 Ưu điểm của phương pháp DHKP khi tổ chức thực hiện các chủ đề HĐTNHN
Kích thích sự tò mò và sáng tạo là phương pháp hiệu quả giúp học sinh tự tìm hiểu, phát triển khả năng hiếu kỳ và sáng tạo Bằng cách khuyến khích các em khám phá, phương pháp này không chỉ nuôi dưỡng trí tưởng tượng mà còn tạo ra môi trường học tập tích cực, thúc đẩy sự phát triển toàn diện của học sinh.
Hệ thống giáo dục hiện đại chú trọng phát triển năng lực tự học cho học sinh, thông qua phương pháp dạy học khám phá Phương pháp này khuyến khích học viên tự nghiên cứu, phân tích và suy luận, giúp các em tự tìm ra câu trả lời cho những câu hỏi của mình Việc tự khám phá không chỉ nâng cao kỹ năng học tập mà còn phát triển tư duy độc lập cho học sinh.
- Khuyến khích tư duy sáng tạo đa hướng.
HS phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn khi có cơ hội áp dụng kiến thức học được vào các tình huống thực tế Điều này được thực hiện thông qua các hoạt động thực hành và trải nghiệm phong phú.
Phát triển tư duy logic và kỹ năng giải quyết vấn đề là một phần quan trọng trong giáo dục Việc dạy học khám phá không chỉ khuyến khích học sinh suy luận mà còn giúp các em rèn luyện khả năng phân tích và giải quyết vấn đề hiệu quả Điều này góp phần nâng cao tư duy logic của các em, tạo nền tảng vững chắc cho việc học tập và phát triển cá nhân trong tương lai.
2.3 Các hình thức DHKP được áp dụng
Thông qua các hoạt động thực hành, học sinh có cơ hội tham gia vào những trải nghiệm thực tế, từ đó quan sát, phân tích và rút ra bài học quý giá Việc này không chỉ giúp nâng cao kỹ năng mà còn tạo điều kiện cho các em phát triển tư duy sáng tạo và khả năng giải quyết vấn đề.
- Hỏi và đáp: Khuyến khích học sinh đặt câu hỏi và tìm kiếm câu trả lời thông qua sự khám phá và nghiên cứu tự do.
Xây dựng các hoạt động dạy học dựa trên những vấn đề thực tế hoặc tình huống phức tạp giúp học sinh phát triển khả năng tư duy và giải quyết vấn đề Những tình huống này khuyến khích học sinh tham gia tích cực, từ đó nâng cao kỹ năng phân tích và ra quyết định Việc áp dụng phương pháp này không chỉ tạo ra môi trường học tập thú vị mà còn giúp học sinh áp dụng kiến thức vào thực tiễn, chuẩn bị tốt hơn cho những thách thức trong cuộc sống.
- Nhóm làm việc: Tổ chức các hoạt động nhóm để khuyến khích sự hợp tác và trao đổi ý kiến giữa các học sinh.
Sử dụng trò chơi và hoạt động tương tác là một phương pháp hiệu quả để kích thích sự tham gia và hứng thú của học sinh trong quá trình học tập Những hoạt động này không chỉ giúp tạo ra môi trường học tập sôi động mà còn khuyến khích sự sáng tạo và hợp tác giữa các em.
Nghiên cứu độc lập là phương pháp giúp học sinh thực hiện các dự án hoặc nghiên cứu riêng, từ đó khuyến khích các em tự tìm hiểu và khám phá sâu hơn về một chủ đề cụ thể.
Tổ chức các buổi thảo luận và phân tích giúp học sinh trao đổi ý kiến, suy luận và học hỏi lẫn nhau, tạo ra môi trường học tập tích cực và khuyến khích sự sáng tạo.
Các đặc điểm phát triển tâm lý, nhu cầu học tập của học sinh lớp 10
Để tổ chức hoạt động giáo dục hiệu quả, giáo viên cần tìm hiểu đặc điểm tâm lý của học sinh, đặc biệt là ở lứa tuổi lớp 10, khi các em đang trong giai đoạn chuyển tiếp từ tuổi thiếu niên sang tuổi trưởng thành Ở giai đoạn này, học sinh có những đặc điểm tâm lý đặc trưng cần được chú ý.
Học sinh lớp 10 thường bắt đầu phát triển nhận thức sâu sắc về bản thân và tương lai của mình Các em ngày càng quan tâm đến việc xác định mục tiêu nghề nghiệp và định hướng cuộc sống, điều này giúp các em có kế hoạch rõ ràng cho tương lai.
Trong giai đoạn này, các em thường khát khao có được sự độc lập và tự quyết trong việc lựa chọn hướng nghiệp và học tập Mặc dù mong muốn nhận được tư vấn và hỗ trợ, nhưng các em vẫn muốn tự mình đưa ra quyết định cuối cùng cho tương lai của mình.
Trẻ em luôn có nhu cầu khám phá và trải nghiệm thế giới xung quanh, thể hiện sự tò mò và khát khao tìm hiểu Việc tham gia vào các hoạt động trải nghiệm thực tế không chỉ giúp các em hiểu rõ hơn về các lĩnh vực nghề nghiệp mà còn khám phá sở thích cá nhân của mình.
Học sinh bắt đầu cảm nhận áp lực và lo lắng về tương lai, đây là giai đoạn quan trọng trong cuộc đời của các em Các em phải đối mặt với áp lực từ gia đình, xã hội và bản thân về việc lựa chọn hướng đi trong tương lai Do đó, nhu cầu hỗ trợ và tư vấn từ người lớn cũng như cộng đồng trở nên rất cần thiết.
Trong quá trình học tập, học sinh lớp 10 bắt đầu phát triển tư duy trừu tượng và khả năng suy luận logic Để nâng cao những kỹ năng này, các em cần được tham gia vào các hoạt động học tập phù hợp và đầy thách thức.
Cơ sở thực tiễn
1 Tổng quan về thực trạng hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp tại nhà trường
Trong những năm gần đây, chương trình giáo dục phổ thông mới đã đưa môn Hoạt động Trải nghiệm Hướng nghiệp vào giảng dạy, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và định hướng nghề nghiệp cho học sinh Dù chỉ mới triển khai trong 2 năm tại cấp THPT, môn học này đã tạo ra sự thay đổi đáng kể trong cách tiếp cận giảng dạy tại các trường.
Trong quá trình triển khai môn HĐTNHN, trường tôi, giống như nhiều trường THPT khác, chưa có giáo viên chuyên dạy Vì vậy, trường đã giao cho tôi và một số giáo viên tổ Tự nhiên xây dựng kế hoạch và chương trình giảng dạy môn này HĐTNHN nhận được sự quan tâm và hỗ trợ mạnh mẽ từ nhà trường, bao gồm đầu tư cơ sở vật chất và kinh phí tổ chức các chương trình nhằm giúp học sinh phát triển toàn diện Nhà trường đã lắp đặt bảng LED lớn 3m x 6m ở sân trường, tạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động sinh hoạt dưới cờ và trải nghiệm tập trung Ngoài ra, nhà trường cũng tạo điều kiện về phương tiện vận chuyển để học sinh có thể tham gia các hoạt động trải nghiệm ngoài trường.
Chúng tôi nhận thức rõ vai trò quan trọng của môn học HĐTNHN và mặc dù không phải là giáo viên chuyên, nhưng đã tham gia đầy đủ các buổi tập huấn do Bộ và Sở giáo dục tổ chức Ngoài ra, chúng tôi không ngừng tự học, nghiên cứu tài liệu và tìm hiểu các mô hình HĐTNHN từ các trường đi trước, từ đó linh hoạt trong việc xây dựng kế hoạch và thực hiện chương trình tại trường mình.
Từ khi triển khai hoạt động, học sinh của tôi đã thể hiện sự tích cực, năng động và tò mò trong việc khám phá Các em cũng phối hợp tốt trong các hoạt động nhóm, tạo điều kiện thuận lợi cho việc tổ chức hoạt động trải nghiệm tại trường.
Tuy nhiên, bên cạnh những thuận lợi, việc triển khai môn học cũng gặp một số khó khăn như:
GV mới chỉ tham gia các lớp tập huấn chứ chưa được đào tạo chuyên sâu về môn học.
Môn học mới yêu cầu giáo viên tự nghiên cứu và áp dụng các phương pháp giảng dạy Qua từng chủ đề, giáo viên sẽ tích lũy kinh nghiệm để cải thiện hiệu quả giảng dạy cho các chủ đề tiếp theo.
2 Thực trạng vận dụng DHKP trong môn HĐTNHN của GV.
Là một môn học mới chỉ được đưa vào giảng dạy từ năm học 2022 – 2023, các
Giáo viên (GV) chưa được đào tạo chuyên sâu về môn học, dẫn đến việc tự mày mò phương pháp giảng dạy Do đó, khảo sát chủ yếu tập trung vào lý thuyết, trong khi thực tế, các GV chưa thực sự áp dụng dạy học tích cực (DHKP) vào môn học.
Chúng tôi đã tiến hành khảo sát 20 giáo viên dạy môn HĐTNHN từ một số trường tại thành phố, bao gồm THPT Nguyễn Trường Tộ - Vinh, THPT Lê Viết Thuật, THPT Hermann Gmeiner, Phổ thông năng khiếu Thể dục thể thao, và THPT Hà Huy Tập.
Kết quả khảo sát cho thấy, hầu hết giáo viên (GV) đều nhận thức đúng bản chất của Dạy học khám phá (DHKP) là tổ chức cho học sinh (HS) tự tìm hiểu và khám phá tri thức Cụ thể, 70% GV hiểu rằng DHKP kích thích sự tò mò và sáng tạo của HS thông qua việc đặt câu hỏi, thực hành và tìm hiểu từ thực tế hoặc tài liệu học tập Điều này tạo nền tảng quan trọng để áp dụng DHKP hiệu quả trong giảng dạy Hơn nữa, 70% GV cho biết họ thỉnh thoảng áp dụng DHKP trong các môn học, cho thấy rằng phương pháp này đã được sử dụng nhưng chưa thường xuyên Sự áp dụng DHKP chủ yếu phụ thuộc vào khả năng và sự sáng tạo của từng GV.
Mặc dù chưa phổ biến, nhưng tất cả giáo viên tham gia khảo sát đều nhận thức rõ ràng về ưu điểm nổi bật của dạy học dựa trên kết quả (DHKP) tại các trường THPT, nhằm phát triển năng lực và phẩm chất cho học sinh.
Bảng 1.1 Ưu thế của DHKP trong dạy học HĐTNHN ở trường THPT Ưu thế của DHKP trong dạy học HĐTNHN ở trường
THPT Kết quả Tỷ lệ (%)
Thúc đẩy HS sự tò mò và khám phá 18 90
Giúp HS phát triển kĩ năng thực hành 16 80
Xây dựng ý thức nghề nghiệp 19 95
Giúp HS kết nối với cộng đồng và doanh nghiệp 15 75
Khuyến khích sự tự tin và sáng tạo 17 85
Giúp HS tăng hứng thú học tập bộ môn 20 100 Ý kiến khác (xin ghi rõ nếu có) 0 0
Tôi đã tiến hành khảo sát mức độ hứng thú của học sinh khi giáo viên áp dụng phương pháp dạy học tích cực (DHKP) trong các hoạt động học tập, và kết quả thu được được trình bày qua bảng số liệu dưới đây.
Mức độ hứng thú của học sinh (HS) với việc sử dụng phương pháp dạy học tích cực (DHKP) trong môn Hoạt động trải nghiệm và hướng nghiệp (TNHN) tại trường THPT được thể hiện qua bảng 1.2 Kết quả cho thấy tỷ lệ hứng thú của HS đối với phương pháp này là rất cao, cho thấy sự quan tâm và mong muốn tham gia vào các hoạt động học tập sáng tạo và hiệu quả.
Em có cảm thấy hứng thú khi học theo phương pháp dạy học khám phá so với các phương pháp dạy học truyền thống khác
Em có cảm thấy phương pháp này giúp Em phát triển kỹ năng tư duy sáng tạo và giải quyết vấn đề không 180 70,6
Em có thấy phương pháp này giúp Em làm việc nhóm tốt hơn không 70 27,4
Xem phim khám phá và hoàn thành phiếu học tập 40 15,7 Học khám phá tại khu sinh thái và di tích, viết các bài thực hành 100 39,2 Ý kiến khác (nếu có, xin ghi rõ) 10 3,9.
Bảng 1.3 Mong muốn của HS khi GV thiết kế và áp dụng DHKP vào dạy học
Mong muốn của HS khi GV thiết kế và áp dụng DHKP vào dạy học HĐTNHN Kết quả
Phát huy tính chủ động, sáng tạo 190 74,5
Thay đổi không khí học tập 195 76,4
Rèn luyện khả năng thuyết trình và tranh biện là rất quan trọng, với 66,7% người tham gia cho rằng đây là một kỹ năng cần thiết Bên cạnh đó, 64,7% cho rằng việc phát triển các năng lực như sử dụng ngôn ngữ, hợp tác và tư duy cũng đóng vai trò quan trọng trong quá trình học tập Hơn nữa, 43,1% người được khảo sát mong muốn được cung cấp thêm tài liệu tham khảo để nâng cao kiến thức Cuối cùng, chỉ có 2% ý kiến khác được ghi nhận, cho thấy sự đồng thuận cao về các vấn đề nêu trên.
Kết quả khảo sát cho thấy phần lớn giáo viên và học sinh nhận thức đúng về bản chất và tác dụng của dạy học kiểu mới (DHKP) trong giảng dạy học phần HĐTNHN Nhiều học sinh bày tỏ sự hứng thú với những yếu tố sáng tạo mà DHKP mang lại trong quá trình học Mặc dù quy mô khảo sát còn nhỏ, nhưng kết quả thu được đã chứng minh rằng DHKP có tiềm năng trở thành phương pháp hiệu quả hỗ trợ giảng dạy HĐTNHN, làm phong phú thêm phương pháp dạy học và nâng cao trình độ hiểu biết cũng như cách học của học sinh.
HS, giúp HS yêu thích bộ môn hơn.
Việc tổ chức các chủ đề áp dụng DHKP trong chương trình môn HĐTNHN 10 tại trường THPT Nguyễn Trường Tô - Vinh vẫn còn mới mẻ và chưa phổ biến rộng rãi Một số giáo viên đã bắt đầu áp dụng phương pháp này vào các hoạt động dạy học, cho thấy hiệu quả tích cực trong việc nâng cao chất lượng giảng dạy môn học.
Tuy nhiên, việc áp dụng DHKP trong giảng dạy môn HĐTNHN 10 còn gặp một số khó khăn như:
CÁC GIẢI PHÁP ĐÃ ĐƯỢC THỰC HIỆN
Giải pháp 1: Nghiên cứu quy trình tổ chức DHKP trong chủ đề hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp lớp 10
1 Bước 1 Phân tích nội dung chương trình một số chủ đề môn HĐTNHN lớp 10.
Chương trình môn HĐTNHN được thiết kế với các hoạt động hướng đến bản thân, xã hội, tự nhiên và nghề nghiệp Nội dung môn học tập trung vào việc phát triển năng lực và phẩm chất của người học, yêu cầu đạt được từ hai chủ đề chính: Phát huy truyền thống nhà trường (hoạt động xã hội) và Khám phá bản thân (hoạt động cá nhân).
Chủ đề Yêu cầu cần đạt
Phát huy truyền thống nhà trường
- Thể hiện sự tự tin trong các tình huống giao tiếp, ứng xử và biết cách thể hiện sự thân thiện với bạn bè, thầy cô
- Biết cách thu hút các bạn vào hoạt động chung
- Lập và thực hiện được kế hoạch giáo dục truyền thống nhà trường
- Đánh giá được ý nghĩa của hoạt động giáo dục truyền thống nhà trường
- Thực hiện các hoạt động theo chủ đề của Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh.
- Chỉ ra được những đặc điểm tính cách, quan điểm sống của bản thân và biết cách phát huy điểm mạnh, hạn chế điểm yếu
- Nhận diện được khả năng điều chỉnh tư duy theo hướng tích cực cho bản thân
- Thể hiện được sự chủ động của bản thân trong môi trường học tập, giao tiếp khác nhau.
2 Bước 2 Lập kế hoạch tổ chức dạy học khám phá hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp cho HS khối 10.
Theo chương trình giáo dục phổ thông tổng thể, được quy định tại thông tư 32/2018/TT-BGDĐT, môn hoạt động trải nghiệm và hướng nghiệp có thời lượng 105 tiết mỗi năm học.
Chương trình giáo dục được thiết kế dựa trên nội dung và yêu cầu cụ thể đã được xác định Để tổ chức hoạt động giáo dục hiệu quả, giáo viên cần hiểu rõ sự phát triển của các yêu cầu cần đạt được trong chương trình.
Môn học được tổ chức linh hoạt cả trong và ngoài lớp học, bao gồm các hoạt động quy mô nhóm, lớp học, khối lớp hoặc toàn trường Các hoạt động chủ yếu gồm Sinh hoạt dưới cờ, Sinh hoạt lớp, Hoạt động giáo dục theo chủ đề và Hoạt động câu lạc bộ Sự tham gia và phối hợp của nhiều lực lượng giáo dục từ trong và ngoài nhà trường, như giáo viên chủ nhiệm, giáo viên môn học, cán bộ tư vấn tâm lý, cán bộ Đoàn Thanh niên, cán bộ Hội Liên hiệp Thanh niên, cán bộ quản lý nhà trường, cha mẹ học sinh, chính quyền địa phương, cùng các tổ chức và cá nhân trong xã hội, đóng vai trò quan trọng trong việc tổ chức và triển khai các hoạt động giáo dục này.
Năm học 2023 – 2024, việc xây dựng kế hoạch môn học HĐTNHN được thực hiện theo công văn số 5636/BGDĐT-GDTrH, xây dựng kế hoạch theo từng chủ đề,
GV được giao nhiệm vụ tổ chức cho học sinh tìm hiểu nội dung, phương pháp và hình thức hoạt động Điều này bao gồm việc hướng dẫn học sinh luyện tập, thực hành trải nghiệm theo yêu cầu chương trình Đồng thời, GV cũng tổ chức cho học sinh báo cáo, thảo luận và đánh giá kết quả thực hiện.
3 Bước 3 Xây dựng quy trình DHKP cho chủ đề HĐTNHN
DHKP là một quá trình học sinh (HS) đặt câu hỏi và tìm kiếm câu trả lời cho những vấn đề quan trọng trong bài học HS phát triển câu hỏi, thu thập và tổ chức dữ liệu liên quan, phân tích thông tin và rút ra kết luận từ dữ liệu Một trong những dấu hiệu nổi bật của phương pháp dạy học tìm tòi, khám phá là sự chủ động của HS trong quá trình học Giáo viên (GV) đóng vai trò hỗ trợ, giúp việc học của HS trở nên dễ dàng và hiệu quả hơn.
Mặc dù có nhiều hình thức học khác nhau, lối học tìm tòi khám phá thường trải qua năm bước cơ bản, bắt đầu với việc xác định nhiệm vụ nhận thức (Engage).
Trong giai đoạn đầu của chu trình học tập, giáo viên cần tạo điều kiện để học sinh kết nối với những trải nghiệm và quan sát thực tế mà các em đã có trước đó, từ đó khuyến khích sự quan tâm đến các khái niệm và kiến thức mới Bằng cách cho phép học sinh đặt câu hỏi hoặc ghi lại những gì họ đã biết về chủ đề mới, giáo viên có thể thu hút sự chú ý và tạo không khí tích cực trong lớp học Các hoạt động đa dạng sẽ giúp học sinh sẵn sàng tìm hiểu và khám phá kiến thức mới.
Trong giai đoạn này, học sinh (HS) chủ động khám phá các khái niệm mới thông qua trải nghiệm học tập cụ thể, với giáo viên (GV) cung cấp kiến thức cơ bản làm nền tảng HS sẽ trực tiếp thao tác trên các vật liệu và học cụ đã chuẩn bị, thực hiện các hoạt động như quan sát, làm thí nghiệm, thiết kế và thu thập số liệu Tiếp theo, GV hướng dẫn HS tổng hợp kiến thức mới và đặt câu hỏi để làm rõ thêm GV tạo điều kiện cho HS trình bày, mô tả và phân tích các trải nghiệm hoặc quan sát từ bước khám phá, đồng thời giới thiệu các thuật ngữ và công thức mới để HS thấy được sự liên hệ với trải nghiệm trước đó Để giai đoạn này hiệu quả, GV nên yêu cầu HS chia sẻ những gì đã học được trong giai đoạn khám phá trước khi giới thiệu thông tin chi tiết hơn.
Giai đoạn này chú trọng vào việc tạo không gian cho học sinh áp dụng kiến thức đã học Giáo viên hướng dẫn học sinh thực hành và vận dụng các kiến thức, giúp họ làm sâu sắc hơn hiểu biết và nâng cao kỹ năng để áp dụng trong nhiều tình huống khác nhau Điều này làm cho kiến thức trở nên vững chắc hơn Giáo viên có thể yêu cầu học sinh trình bày chi tiết hoặc thực hiện khảo sát bổ sung nhằm củng cố kỹ năng mới Giai đoạn này đóng vai trò quan trọng trong việc củng cố kiến thức trước khi học sinh được đánh giá qua các bài kiểm tra.
Giai đoạn đánh giá bao gồm tự đánh giá, bài tập viết và bài tập trắc nghiệm hoặc các sản phẩm Trong giai đoạn này, giáo viên có thể quan sát học sinh qua các hoạt động nhóm nhỏ hoặc nhóm lớn để xem sự tương tác trong quá trình học Giáo viên sẽ linh hoạt sử dụng các kỹ thuật đánh giá đa dạng để nhận biết quá trình nhận thức và khả năng của từng học sinh, từ đó đưa ra các phương hướng điều chỉnh và hỗ trợ phù hợp, giúp học sinh đạt được các mục tiêu học tập đã đề ra.
3.2 Xây dựng quy trình DHKP cho chủ đề Phát huy truyền thống nhà trường a Xác định nhiệm vụ nhận thức:
Tổ chức các buổi tập huấn và hội thảo nhằm nâng cao nhận thức của học sinh về tầm quan trọng của việc phát huy truyền thống nhà trường là rất cần thiết Những hoạt động này sẽ khơi dậy sự quan tâm trong cộng đồng học sinh, từ đó góp phần gìn giữ và phát triển những giá trị văn hóa của nhà trường.
Tạo ra các hoạt động như trò chơi, thảo luận hoặc biểu diễn giúp xây dựng một môi trường học tập tích cực và thân thiện, khuyến khích sự tìm tòi và khám phá của người học.
Tổ chức các hoạt động thực hành như thảo luận nhóm, nghiên cứu và phỏng vấn giúp học sinh khám phá các truyền thống và giá trị của nhà trường Những hoạt động này không chỉ tạo cơ hội cho học sinh tìm hiểu sâu sắc mà còn khuyến khích sự tương tác và hợp tác trong quá trình học tập.
Khuyến khích học sinh tham gia các hoạt động ngoại khóa và tình nguyện giúp tạo ra trải nghiệm thực tế, từ đó nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của việc tham gia vào truyền thống của nhà trường Những hoạt động này không chỉ phát triển kỹ năng cá nhân mà còn gắn kết học sinh với cộng đồng, tạo ra những kỷ niệm đáng nhớ trong quãng đời học sinh.
Giải pháp 2: Vận dụng quy trình DHKP vào thực tiễn dạy học một số chủ đề hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp cho học sinh lớp 10
1 Chủ đề Phát huy truyền thống nhà trường
Theo kế hoạch môn HĐTNHN 10, chủ đề "Phát huy truyền thống nhà trường" được thực hiện trong 12 tiết và 3 buổi Tôi đã thiết kế chủ đề này thành 3 hoạt động, mỗi hoạt động diễn ra trong một buổi.
STT Chủ đề Số tiết
Yêu cầu cần đạt Hình thức tổ chức điểm Địa Điều kiện thực hiện
1 Chủ đề 1: Phát huy truyền thống nhà trường
- Thể hiện sự tự tin trong các tình huống giao tiếp, ứng xử và biết cách thể hiện sự thân thiện với bạn bè, thầy cô
Tìm hiểu truyền thống nhà 4 1, 2, DHKP Tiết 1, 2:
Tại Tivi, giấy trường tại phòng truyền thống 3, 4
- Biết cách thu hút các bạn vào hoạt động chung.
- Lập và thực hiện được kế hoạch giáo dục truyền thống nhà trường
- Đánh giá được ý nghĩa của hoạt động giáo dục truyền thống nhà trường
- Thực hiện các phòng truyền thống
Tổ chức cho học sinh trải nghiệm tìm hiểu về quê hương danh nhân văn hóa
Tại quê hương danh nhân văn hóa Nguyễn Trường
Tộ tại Hưng Trung – Hưng Nguyên – Nghệ An
- Xe ô tô, nước uống, các học liệu khác
- Phối hợp với Đoàn trường và hội phụ huynh
Lập và thực hiện được kế hoạch giáo dục truyền thống nhà trường
DHKP Tại lớp học Giấy A4, bút màu
1.1 Hoạt động 1: Tìm hiểu truyền thống nhà trường tại phòng truyền thống Bước 1: Xác định nhiệm vụ nhận thức.
Cách thức tổ chức: Để tổ chức hoạt động này tôi đã thực hiện như sau:
+ Chia lớp thành 4 nhóm, phân công nhiệm vụ.
Phòng truyền thống của nhà trường là nơi lưu giữ những giá trị văn hóa và lịch sử quan trọng, giúp học sinh hiểu rõ hơn về di sản và truyền thống của trường Việc tìm hiểu về truyền thống này không chỉ giúp các em cảm nhận được niềm tự hào mà còn khơi gợi tinh thần học tập và rèn luyện Để hỗ trợ quá trình này, phiếu học tập và các câu hỏi định hướng sẽ được cung cấp, nhằm tạo điều kiện cho học sinh khám phá và tìm hiểu sâu sắc hơn về những truyền thống quý báu của nhà trường.
Việc tìm hiểu và giữ gìn truyền thống của trường là rất quan trọng, giúp duy trì bản sắc văn hóa và tạo ra sự gắn kết trong cộng đồng học sinh Các hoạt động giáo dục như phiếu học tập và câu hỏi định hướng không chỉ khuyến khích học sinh tham gia mà còn nâng cao nhận thức về giá trị lịch sử và truyền thống của trường Điều này góp phần tạo ra môi trường học tập tích cực và phát triển nhân cách cho học sinh.
- Học sinh xác định được nhiệm vụ nhận thức của bài học.
Xác định nhiệm vụ nhận thức
Bước 2: Tìm tòi, khám phá.
Cách thức tổ chức: Để tổ chức cho HS tìm tòi, khám phá, tôi đã tiến hành như sau:
- Hướng dẫn học sinh tham quan và tìm hiểu và khám phá về các hiện vật, tư liệu có trong phòng truyền thống.
- Học sinh tự tìm hiểu và khám phá về truyền thống nhà trường qua các hiện vật và tư liệu.
- Hướng dẫn học sinh tham gia vào việc quan sát và tìm hiểu các hiện vật, tư liệu.
- Khuyến khích học sinh ghi chú và đặt câu hỏi về các hiện vật, tư liệu.
- Học sinh thể hiện sự tự tin trong các hoạt động khám phá, thể hiện sự thân thiện với thầy cô, bạn bè;
- Biết cách thu hút các bạn vào hoạt động chung.
- Dự kiến sản phẩm: HS tìm tòi và khám phá các truyền thống của nhà trường: + Truyền thống tôn sư trọng đạo
+ Truyền thống dạy tốt, học tốt
+ Truyền thống tương thân tương ái
+ Truyền thống về hoạt động của Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh. + Truyền thống về các phong trào văn hóa, văn nghệ, thể thao…
- HS hoàn thành phiếu học tập theo nhóm.
Hoạt động tìm tòi, khám phá truyền thống nhà trường
Cách thức tổ chức: Ở bước này, tôi hướng dẫn HS thảo luận để giải thích trong nhóm và giữa các nhóm với nhau:
- Hướng dẫn học sinh thảo luận nhóm về những gì các em đã tìm hiểu và quan sát trong phòng truyền thống.
- Thảo luận và phân tích các hiện vật, tư liệu đã khám phá.
- Học sinh hiểu rõ hơn về ý nghĩa của các hiện vật và tư liệu trong phòng truyền thống.
- Tổ chức thảo luận nhóm để học sinh chia sẻ nhận xét và quan sát của mình.
- Hướng dẫn học sinh phân tích và suy luận về ý nghĩa của các hiện vật và tư liệu.
- Học sinh hiểu rõ hơn về ý nghĩa lịch sử và tầm quan trọng của các hiện vật và tư liệu trong phòng truyền thống.
Hướng dẫn học sinh thực hiện một sản phẩm sáng tạo như poster, bài thuyết trình hoặc video, liên quan đến truyền thống của nhà trường Qua đó, học sinh có thể thể hiện cảm xúc và suy nghĩ của mình về những giá trị và kỷ niệm gắn liền với truyền thống nhà trường, góp phần tôn vinh và gìn giữ bản sắc văn hóa của môi trường học tập.
- Tạo ra sản phẩm sáng tạo liên quan đến truyền thống nhà trường.
- Học sinh áp dụng kiến thức đã học vào việc tạo ra sản phẩm sáng tạo.
- Phân công nhiệm vụ và hướng dẫn học sinh trong quá trình thực hiện sản phẩm.
- Học sinh tạo ra sản phẩm sáng tạo về ý nghĩa và giá trị của truyền thống nhà trường.
Bài chia sẻ cảm xúc về truyền thống nhà trường
Bài vẽ sáng tạo về truyền thống nhà trường
Bài vẽ sáng tạo về truyền thống nhà trường
Bài vẽ sáng tạo về truyền thống nhà trường Hoặc HS làm video về truyền thống nhà trường
Link video: https://youtu.be/UnhJvJZBA1U?si=NyIAuF9eqpS1ISJj
- Tổng kết và đánh giá quá trình học tập.
- Tổ chức buổi thảo luận lớp để học sinh chia sẻ và đánh giá quá trình học tập của mình.
- Đánh giá sự hiểu biết và sự tham gia của học sinh trong quá trình học tập.
- Tổ chức buổi thảo luận lớp để học sinh chia sẻ và tự đánh giá quá trình học tập của mình.
- Nhận phản hồi từ giáo viên và bạn học.
- Học sinh tự đánh giá sự hiểu biết và sự tham gia của mình trong quá trình học tập.
- Đánh giá được ý nghĩa của hoạt động giáo dục truyền thống nhà trường
- Nhận phản hồi từ giáo viên và bạn học.
1.2 Hoạt động 2: Tổ chức cho học sinh trải nghiệm tìm hiểu về quê hương danh nhân văn hóa Nguyễn Trường Tộ tại Hưng Trung – Hưng Nguyên – Nghệ An Bước 1: Xác định nhiệm vụ nhận thức
- Giới thiệu về quê hương danh nhân văn hóa Nguyễn Trường Tộ và ý nghĩa của việc tìm hiểu về ông.
- Trình bày ngắn về cuộc đời và công lao của danh nhân văn hóa Nguyễn Trường Tộ.
- Thảo luận nhóm về tầm quan trọng của việc tìm hiểu về danh nhân văn hóa và ảnh hưởng của ông đối với cộng đồng.
Học sinh cần xác định nhiệm vụ tìm hiểu về vai trò và ý nghĩa của việc nghiên cứu quê hương danh nhân văn hóa Nguyễn Trường Tộ Điều này bao gồm việc khám phá những đóng góp của ông đối với cộng đồng và quê hương, nhằm nâng cao nhận thức về di sản văn hóa và giá trị lịch sử mà ông để lại.
Tìm hiểu về quê hương danh nhân văn hóa Nguyễn Trường Tộ
(ảnh chụp tại mộ danh nhân)
Bước 2: Tìm tòi, khám phá
- Tổ chức chuyến đi trải nghiệm thực tế đến làng quê của danh nhân văn hóa Nguyễn Trường Tộ.
- Trải nghiệm tìm hiểu về quê hương danh nhân văn hóa Nguyễn Trường Tộ tại Hưng Trung – Hưng Nguyên – Nghệ An.
Học sinh trường chúng ta cần tìm hiểu về thân thế và sự nghiệp của danh nhân Nguyễn Trường Tộ để hiểu rõ lý do trường mang tên ông Để xứng đáng với truyền thống và tư tưởng canh tân của Nguyễn Trường Tộ, mỗi học sinh cần nỗ lực học tập và rèn luyện bản thân, góp phần phát huy những giá trị mà ông để lại cho thế hệ mai sau.
- Thăm các địa điểm, di tích, và nơi có liên quan đến cuộc đời và công lao của danh nhân văn hóa Nguyễn Trường Tộ.
- Ghi chú, quan sát và tìm hiểu thông tin về quê hương và đời sống của danh nhân.
- Học sinh có trải nghiệm thực tế về quê hương danh nhân văn hóa Nguyễn
Trường Tộ và hiểu rõ hơn về đóng góp của ông đối với cộng đồng.
Viếng mộ danh nhân văn hóa Nguyễn Trường Tộ
Trải nghiệm chợ quê Hưng Trung – quê hương ông
- Thảo luận và phân tích về trải nghiệm tìm hiểu về quê hương danh nhân văn hóa Nguyễn Trường Tộ.
- Tổ chức buổi thảo luận nhóm để học sinh chia sẻ về trải nghiệm của mình trong chuyến đi.
- Phân tích và suy luận về ý nghĩa của việc tìm hiểu về quê hương và người tiêu biểu đối với việc học tập và giáo dục.
Học sinh cần nhận thức rõ ràng về ý nghĩa và tầm quan trọng của việc tìm hiểu về quê hương và những người tiêu biểu, vì điều này góp phần quan trọng vào việc hình thành nhân cách và phát triển văn hóa của bản thân.
- Áp dụng kiến thức và trải nghiệm vào việc thực hành trong cuộc sống hàng ngày.
- Tổ chức các hoạt động văn hóa hoặc từ thiện nhằm kỷ niệm và vinh danh công lao của danh nhân văn hóa.
- Học sinh áp dụng giá trị truyền thống vào cuộc sống hàng ngày.
Tại trung tâm chăm sóc trẻ khuyết tật và mồ côi Nghi Diên - Nghi Lộc, 45 suất quà trị giá 4,5 triệu đồng đã được các học sinh trao tặng cho các em nhỏ khuyết tật và mồ côi Các em học sinh không chỉ mang quà mà còn chăm sóc, động viên và vui chơi cùng các em nhỏ, tạo ra những khoảnh khắc xúc động Những giọt nước mắt đã rơi từ cả học sinh và các bạn nhỏ khuyết tật, thể hiện sự chân thành và sẻ chia từ trái tim.
- Tổng kết và đánh giá quá trình học tập.
- Tổ chức buổi thảo luận lớp để học sinh chia sẻ và tự đánh giá quá trình học tập của mình.
- Nhận phản hồi từ giáo viên và bạn học để điều chỉnh.
- Học sinh tự đánh giá sự hiểu biết và sự tham gia của mình trong quá trình học tập và nhận phản hồi để cải thiện.
1.3 Hoạt động 3: Lập và thực hiện được kế hoạch giáo dục truyền thống nhà trường.
Bước 1: Xác định nhiệm vụ nhận thức
- Giới thiệu về ý nghĩa và mục tiêu của việc lập và thực hiện kế hoạch giáo dục truyền thống nhà trường.
- Trình bày ngắn về ý nghĩa của kế hoạch giáo dục truyền thống.
- Thảo luận nhóm về những hoạt động truyền thống của nhà trường và tầm quan trọng của chúng.
- Học sinh hiểu về ý nghĩa và mục tiêu của việc lập và thực hiện kế hoạch giáo dục truyền thống nhà trường.
Bước 2: Tìm tòi, khám phá
- HS tự khám phá để lập được kế hoạch thực hiện truyền thống nhà trường.
- Tổ chức buổi thảo luận lớp hoặc nhóm để tìm hiểu về cách xây dựng kế hoạch thực hiện truyền thống trong nhà trường.
- Khuyến khích học sinh ghi chú và đặt câu hỏi và trao đổi thông tin với nhau.
- Học sinh phác thảo được kế hoạch thực hiện truyền thống nhà trường (có thể là kế hoạch thực hiện theo chủ đề từng tháng )
- HS thảo luận nhóm để chia sẻ, thảo luận về kế hoạch.
- Học sinh hoàn thiện chỉnh sửa kế hoạch.
- Lập và thực hiện kế hoạch giáo dục truyền thống.
- Hướng dẫn học sinh thực hiện việc lập kế hoạch cho một hoạt động truyền thống trong nhà trường.
- Mục tiêu: Học sinh áp dụng kiến thức đã học vào việc lập kế hoạch thực hiện hoạt động truyền thống.
- Hướng dẫn học sinh làm việc theo nhóm để lập kế hoạch cho một hoạt động truyền thống.
- Hỗ trợ và điều chỉnh khi cần thiết.
- Học sinh lập được kế hoạch chi tiết cho một hoạt động truyền thống và thực hiện nó trong thực tế.
- Thực hiện hoạt động theo chủ đề của Đoàn TNCS HCM do nhà trường và địa phương tổ chức.
- Tổ chức buổi thảo luận lớp để học sinh chia sẻ và tự đánh giá quá trình học tập của mình.
- Nhận phản hồi từ giáo viên và bạn học.
- Học sinh tự đánh giá sự hiểu biết và sự tham gia của mình trong quá trình học tập.
- Nhận phản hồi từ giáo viên và bạn học để cải thiện.
2 Chủ đề Khám phá bản thân
Chủ đề "Khám phá bản thân" được thực hiện qua 8 tiết học, được chia thành 2 hoạt động chính Mỗi hoạt động sẽ diễn ra trong một buổi học, với thời gian 4 tiết cho mỗi buổi.
STT Chủ đề Số tiết
Hình thức tổ chức điểm Địa Điều kiện thực hiện
Khám phá bản thân là quá trình nhận diện những đặc điểm tính cách và quan điểm sống của chính mình Việc hiểu rõ bản thân giúp chúng ta phát huy những điểm mạnh và hạn chế những điểm yếu, từ đó tạo ra sự phát triển cá nhân bền vững.
- Nhận diện được khả năng điều chỉnh tư duy theo hướng tích cực của bản thân.
Sinh hoạt theo chủ đề
Phiếu khảo sát học sinh
- Tự tin thể hiện, phát huy năng lực của bản thân tại các CLB và trước toàn trường.
Sinh hoạt câu lạc bộ
Loa đài, giấy vẽ, bút màu, bóng đá, bóng rổ…
2.1 Hoạt động 1: Khám phá bản thân
- Chỉ ra được những đặc điểm tính cách, quan điểm sống của bản thân và biết cách phát huy điểm mạnh, hạn chế điểm yếu.
- Nhận diện được khả năng điều chỉnh tư duy theo hướng tích cực của bản thân.
Bước 1: Xác định nhiệm vụ nhận thức
- Trình bày về ý nghĩa và mục tiêu của việc khám phá bản thân.
- Khuyến khích học sinh chia sẻ suy nghĩ và quan điểm về bản thân.
- Học sinh hiểu được tầm quan trọng của việc tự nhận biết và phát triển bản thân.
Bước 2: Tìm tòi, khám phá
- Hướng dẫn học sinh thực hiện các bài tập tự đánh giá và phát triển bản thân.
- Học sinh nhận biết và phân tích các đặc điểm tính cách, quan điểm sống của bản thân.
- Tổ chức buổi thảo luận nhóm để học sinh chia sẻ và phân tích về bản thân.
- Học sinh hiểu rõ hơn về các đặc điểm của bản thân và cách phát huy điểm mạnh, hạn chế điểm yếu.
- Hướng dẫn học sinh áp dụng những kiến thức đã học vào thực tế.
- HS xác định được điểm mạnh, điểm yếu của bản thân.
- Học sinh có khả năng điều chỉnh tư duy theo hướng tích cực của bản thân.
HS chỉ ra được những đặc điểm tính cách, quan điểm sống của bản thân
2.2 Hoạt động 2: Tự tin tham gia câu lạc bộ
- Tự tin thể hiện, phát huy năng lực của bản thân tại các CLB và trước toàn trường.
Bước 1: Xác định nhiệm vụ nhận thức
- Giới thiệu về các câu lạc bộ có sẵn trong trường và ý nghĩa của việc tham gia.
- Khuyến khích học sinh chia sẻ suy nghĩ và quan điểm của các em về việc tham gia các CLB.
- Học sinh hiểu được tầm quan trọng của việc tham gia các câu lạc bộ và phát triển bản thân qua hoạt động này.
Bước 2: Tìm tòi, khám phá
- Hướng dẫn học sinh tham gia vào các câu lạc bộ một cách tích cực.
- Khuyến khích học sinh tìm hiểu về các hoạt động của từng CLB và chọn lựa phù hợp với sở thích và năng lực cá nhân.
- Học sinh có cơ hội trải nghiệm và khám phá các lĩnh vực mới, từ đó phát triển năng lực và kỹ năng của bản thân.
- Tổ chức buổi thảo luận nhóm để học sinh chia sẻ và phản ánh về trải nghiệm tham gia các câu lạc bộ.
- Học sinh hiểu rõ hơn về lợi ích và ý nghĩa của việc tham gia các CLB đối với việc phát triển bản thân.
- Hướng dẫn học sinh tham gia hoạt động của CLB và phát huy năng lực cá nhân trong quá trình tham gia.
- Học sinh tự tin thể hiện và phát huy năng lực của bản thân tại các CLB.
HS tự tin tham gia CLB Khoa học tự nhiên
Tham gia CLB Tiếng Anh rất tích cực và đông vui
CLB bóng rổ có cả đội nữ và đội nam
Một trong những hoạt động của CLB Mỹ thuật
CLB bóng đá hoạt động rất sôi nổi
Và một số em khéo tay hay làm, tự làm các sản phẩm nhỏ xinh
Tổ chức buổi đánh giá cho học sinh là cơ hội để tự đánh giá và nhận phản hồi từ giáo viên cũng như bạn học về quá trình tham gia các câu lạc bộ Buổi đánh giá này không chỉ giúp học sinh nhận diện điểm mạnh và điểm yếu của bản thân mà còn tạo điều kiện cho việc cải thiện kỹ năng và phát triển cá nhân.
- Học sinh tự tin tham gia và phát triển bản thân trong các CLB.
- Tổ chức cho HS tự đánh giá và nhận phản hồi từ giáo viên và bạn học.
- Học sinh tự đánh giá được sự phát triển của bản thân sau hoạt động này.
THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
Kết quả thực nghiệm……………………………………………………………… 37 1 Mục tiêu thực nghiệm
Tạo kênh tham khảo để đánh giá sự cấp thiết và tính khả thi của các giải pháp đã đề xuất, từ đó điều chỉnh phù hợp trước khi tiến hành thực nghiệm.
GV dạy HĐTNHN ở các trường trong thành phố, HS trường THPT Nguyễn Trường Tộ – Vinh.
3 Nội dung, phương pháp thực nghiệm.
- Các biện pháp đề xuất để tổ chức DHKP có thật sự cần thiết để nâng cao hiệu quả dạy học HĐTNHN lớp 10?
- Các biện pháp đề xuất để tổ chức DHKP có tính khả thi để nâng cao hiệu quả dạy học HĐTNHN lớp 10?
4 Phương pháp khảo sát và thang đánh giá
Phương pháp trao đổi thông qua bảng hỏi sử dụng thang đánh giá 04 mức, với điểm số từ 1 đến 4, nhằm xác định mức độ cấp thiết và khả thi của các vấn đề Các mức độ cấp thiết bao gồm: Rất cấp thiết, Cấp thiết, Ít cấp thiết và Không cấp thiết Tương tự, mức độ khả thi được phân loại thành: Rất khả thi, Khả thi, Ít khả thi và Không khả thi.
Theo các nghiên cứu của khoa học sư phạm ứng dụng, các mức này được quy đổi thành các khoảng điểm như sau:
Mức không cấp thiết/ không khả thi: 1,00- 1,74 điểm
Mức ít cấp thiết/ ít khả thi: từ 1,75 đến 2,49 điểm
Mức Cấp thiết, khả thi: 2,50- 3,24 điểm
Mức Rất cấp thiết/ rất khả thi: 3,25-4,0 điểm
- Sử dụng phần mềm Exel để tính điểm trung bình.
5 Phân tích hiệu quả của tổ chức hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp.
Sự cấp thiết của việc tổ chức dạy học khám phá trong môn HĐTNHN lớp 10
Kết quả ý kiến đánh giá của 20 GV cụm Vinh về mức độ cấp thiết của các giải pháp để tổ chức DHKP HĐTNHN lớp 10 như sau:
Bảng kết quả khảo sát sự cấp thiết của các giải pháp tổ chức DHKP HĐTNHN lớp 10
1 Thiết kế các nhiệm vụ khám phá trong phần
HĐTNHN lớp 10 3,64 Rất cấp thiết 4
2 Đề xuất quy trình tổ chức DHKP và vận dụng quy trình để tổ chức DHKP trong phần HĐTNHN lớp 10 3,68 Rất cấp thiết 4
Để nâng cao hiệu quả tổ chức dạy học phần HĐTNHN lớp 10, cần triển khai ba biện pháp chính: sử dụng các phương tiện trực quan nhằm tạo hứng thú cho học sinh, áp dụng phương pháp dạy học phát triển phẩm chất và năng lực để khuyến khích sự tham gia tích cực của học sinh, và ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy để nâng cao chất lượng học tập Đồng thời, đổi mới hình thức kiểm tra đánh giá cũng là yếu tố quan trọng giúp đánh giá đúng năng lực của học sinh.
Các giải pháp tổ chức dạy học môn HĐTNHN lớp 10 được các đối tượng khảo sát đánh giá là rất cần thiết, không có ý kiến nào cho rằng mức độ cần thiết thấp hơn.
Tính khả thi của việc tổ chức dạy học khám phá trong phần HĐTNHN lớp 10.
Kết quả ý kiến đánh giá của 20 GV cụm Vinh về mức độ khả thi của các giải pháp để tổ chức DHKP phần HĐTNHN lớp 10 như sau:
Bảng kết quả khảo sát sự tính khả thi của các giải pháp tổ chức DHKP phần
1 Thiết kế các nhiệm vụ khám phá trong phần HĐTNHN lớp 10 3,64 Rất khả thi 4
2 Đề xuất quy trình tổ chức DHKP và 3,72 Rất khả 4 vận dụng quy trình để tổ chức DHKP trong phần HĐTNHN lớp 10 thi
3 Đề xuất biện pháp nâng cao hiệu quả tổ chức DHKP phần HĐTNHN lớp 10
(Sử dụng các phương tiện trực quan,
PPDH phát triển phẩm chất, năng lực, kĩ thuật dạy học tích cực, ứng dụng
CNTT và đổi mới kiểm tra đánh giá)
Mức độ khả thi của các giải pháp tổ chức DHKP phần HĐTNHN lớp 10 được đánh giá cao, với điểm trung bình chung đạt 3,68 Tất cả 3 giải pháp đều có điểm trung bình trên 3,25, chứng tỏ tính khả thi và hiệu quả của chúng.
II Nhận xét của học sinh.
Phương pháp dạy học tích cực (DHKP) không chỉ giúp học sinh nắm vững tri thức mà còn phát triển nhiều năng lực quan trọng như tự học, sử dụng công nghệ thông tin, trình bày và giải quyết vấn đề Ngoài ra, các năng lực chuyên biệt trong môn HĐTNHN cũng được cải thiện, bao gồm khả năng sử dụng hình ảnh, phân tích số liệu thống kê và tư duy tổng hợp Việc áp dụng DHKP giúp học sinh hình thành phương pháp học tập khoa học, chủ động, nhạy bén và sáng tạo, không chỉ trong môn học mà còn trong quá trình rèn luyện nói chung.
Nhận xét của giáo viên
GV đã nắm vững cách thiết kế nhiệm vụ khám phá và tổ chức quy trình DHKP một cách hiệu quả Phương pháp DHKP hiện nay không còn xa lạ và đã được áp dụng thường xuyên với hiệu quả rõ rệt.
KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ, ĐỀ XUẤT
1 Đánh giá kết quả và bài học kinh nghiệm
Qua quá trình nghiên cứu về việc vận dụng DHKP trong dạy học HĐTNHN lớp
10 theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh, tôi rút ra một số kết luận sau:
Việc đổi mới phương pháp dạy học ở trường THPT, đặc biệt là môn HĐTNHN, là rất cần thiết để phát huy tính tích cực, chủ động trong học tập và rèn luyện năng lực tự học, giải quyết vấn đề, sáng tạo cho học sinh Tuy nhiên, thực trạng hiện nay cho thấy việc đổi mới PPDH HĐTNHN chưa diễn ra đồng bộ và hiệu quả Mặc dù hầu hết giáo viên đều có tinh thần đổi mới và tích cực áp dụng các phương pháp dạy học phát triển phẩm chất, năng lực, nhưng một số giáo viên vẫn chưa nắm rõ quy trình tổ chức hoặc bản chất của PPDH, dẫn đến việc áp dụng không hiệu quả.
Để khắc phục những hạn chế trong giảng dạy HĐTNHN ở trường THPT, chúng tôi đã nghiên cứu phương pháp dạy học khám phá nhằm khuyến khích học sinh chủ động tìm tòi và phát hiện tri thức mới Qua đó, đề tài đưa ra quy trình thiết kế và tổ chức dạy học khám phá cho phần HĐTNHN tự nhiên lớp 10, dưới sự hướng dẫn của giáo viên, góp phần nâng cao năng lực cho học sinh.
HS được khám phá tri thức về HĐTNHN, qua đó có cơ hội áp dụng kiến thức vào thực tiễn cuộc sống, giúp môn học trở nên sống động, gần gũi và ý nghĩa hơn.
Phương pháp DHKP có những ưu điểm và hạn chế riêng, vì vậy giáo viên cần áp dụng một cách linh hoạt và hợp lý để tối ưu hóa hiệu quả của phương pháp này.
2 Khả năng ứng dụng của đề tài
Qua thực nghiệm sư phạm, phương pháp dạy học khám phá cho thấy tính khả thi cao trong các tiết học thuộc phần HĐTNHN lớp 10, có tác dụng tích cực trong việc hình thành và phát triển năng lực cho học sinh, đặc biệt là năng lực tư duy, ngôn ngữ, tự học và giải quyết vấn đề Dạy học khám phá theo định hướng phát triển năng lực học sinh góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả của quá trình dạy học, từ đó đào tạo nguồn nhân lực và công dân mới với các kỹ năng thành thạo và năng lực vượt trội.
