SỞ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO NGHỆ AN TRƯỜNG THPT CỬA LÒ SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO DỰ ÁN CHUYÊN ĐỀ HÓA HỌC TRONG VIỆC PHÒNG CHỐNG CHÁY, NỔ TẠI TRƯỜNG THPT CỬA LÒ LĨNH VỰC: HÓA
NỘI DUNG
TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO DỰ ÁN CHUYÊN ĐỀ “HÓA HỌC TRONG VIỆC PHÒNG CHỐNG CHÁY, NỔ” TẠI TRƯỜNG THPT CỬA LÒ
1.1 Dạy học theo dự án
Dạy học theo dự án là một phương pháp dạy học (PPDH) được các nhà sư phạm
Từ cuối thế kỷ XIX, phương pháp này đã được Mỹ áp dụng rộng rãi và hiện nay được sử dụng phổ biến ở các nước phát triển như Pháp và Đan Mạch, cũng như ở một số nước châu Á như Thái Lan và Singapore Tại Việt Nam, phương pháp này bắt đầu được đưa vào giảng dạy thực nghiệm ở một số trường học và môn học, nhưng vẫn chưa trở nên phổ biến.
Dạy học theo dự án là một phương pháp giáo dục lấy học sinh làm trung tâm, giúp phát triển kiến thức và kỹ năng thông qua các nhiệm vụ học tập mở Phương pháp này khuyến khích học sinh khám phá, áp dụng kiến thức đã học vào thực tiễn và tạo ra sản phẩm riêng của mình.
Dạy học theo dự án, theo TS Lưu Thu Thủy từ Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, là phương pháp giáo dục kết hợp lý thuyết và thực hành, trong đó học sinh thực hiện nhiệm vụ học tập phức tạp và tạo ra sản phẩm có thể giới thiệu Quá trình này yêu cầu học sinh tự lực cao, từ việc xác định mục đích, lập kế hoạch, đến thực hiện, kiểm tra, điều chỉnh và đánh giá kết quả Hình thức làm việc nhóm là yếu tố cơ bản trong dạy học dự án.
Chương trình dạy học theo DA được xây dựng dựa trên các câu hỏi định hướng quan trọng, kết hợp chuẩn nội dung và tư duy bậc cao trong bối cảnh thực tế Bài học theo DA áp dụng nhiều kỹ thuật dạy học đa dạng, thu hút tất cả học sinh bất kể cách học của họ Các phương tiện kỹ thuật hỗ trợ hiệu quả cho quá trình dạy và học Mô hình này cho phép sử dụng nhiều phương pháp đánh giá khác nhau, giúp học sinh tạo ra sản phẩm chất lượng và được đánh giá một cách toàn diện.
1.2 Đặc điểm của dạy học theo dự án
Từ nghiên cứu của các nhà khoa học và thực tiễn dạy học cho thấy PPDH theo dự án có các đặc điểm cơ bản sau:
Dạy học dự án (DA) mang tính định hướng thực tiễn, với chủ đề xuất phát từ các tình huống xã hội, nghề nghiệp và đời sống thực tế Nhiệm vụ của DA cần phù hợp với trình độ và khả năng của học sinh, giúp gắn kết việc học trong nhà trường với việc giải quyết các vấn đề thực tiễn trong xã hội.
Thứ hai, dạy học dự án mang tính định hướng hứng thú: Chủ đề, nội dung của
Để tạo dựng động lực học tập hiệu quả, cần thiết phải thiết kế hoạt động học phù hợp và hấp dẫn, kích thích sự quan tâm của học sinh Điều này không chỉ thúc đẩy mong muốn học tập mà còn nâng cao khả năng hoàn thành các nhiệm vụ quan trọng và khát khao được đánh giá Khi học sinh cảm nhận được giá trị của việc học, động lực và hiệu quả học tập sẽ được cải thiện đáng kể.
DA không chỉ mang lại cơ hội hợp tác giữa các học sinh mà còn nâng cao hứng thú học tập Trong mô hình dạy học này, giáo viên áp dụng các phương pháp giảng dạy mới và tương tác, tạo môi trường học tập tích cực và hiệu quả.
Mục tiêu của việc vận dụng dạy học theo dự án là tạo sự hứng thú cho học sinh và khuyến khích các em suy nghĩ để giải quyết các vấn đề được đặt ra Điều quan trọng nhất là tránh để giáo viên nói quá nhiều, vì điều này có thể khiến học sinh cảm thấy buồn chán và trở nên thụ động.
Dạy học dự án (DA) mang tính định hướng hành động kết hợp chặt chẽ giữa lý thuyết và thực hành, huy động nhiều giác quan và khả năng của học sinh Trong mô hình DA, học sinh liên tục khám phá, giải thích và tổng hợp thông tin một cách sát thực và có ý nghĩa, giúp họ nhận thức được giá trị của các nhiệm vụ trong lớp Động cơ học tập của học sinh được nâng cao khi họ thấy các nhiệm vụ phù hợp với nhu cầu, quyền lợi và mục đích cá nhân Tuy nhiên, giáo viên cần đảm bảo rằng các nhiệm vụ phải phù hợp với khả năng của học sinh; nếu quá sức, học sinh sẽ mất tự tin, còn nếu quá dễ, họ sẽ nhanh chán và mất hứng thú, dẫn đến hiệu quả học tập không cao.
Thứ tư, dạy học dự án mang tính định hướng sản phẩm: Trong dạy học theo DA,
HS cần phát triển sản phẩm theo kế hoạch của dự án (DA) đã được đề ra Học sinh sẽ được đánh giá dựa trên các sản phẩm này, cũng như việc công bố và giới thiệu sản phẩm cùng quá trình thực hiện Vì vậy, khi giới thiệu dự án, cần có định hướng sản phẩm rõ ràng.
Dạy học dự án định hướng kỹ năng mềm giúp học sinh phát triển tư duy siêu nhận thức và tư duy nhận thức, bao gồm các kỹ năng như hợp tác, tự giám sát, tìm kiếm, phân tích dữ liệu và đánh giá thông tin Ngoài ra, học sinh còn có cơ hội rèn luyện các kỹ năng cần thiết cho thế kỷ XXI, như kỹ năng học tập và thích ứng, kỹ năng thu thập và xử lý thông tin, cũng như kỹ năng sống và hoạt động nghề nghiệp.
Dạy học dự án mang tính tự lực cao giúp học sinh (HS) tích cực tham gia vào mọi giai đoạn của quá trình học, từ việc đề xuất vấn đề, lập kế hoạch, giải quyết vấn đề cho đến báo cáo kết quả Giáo viên (GV) đóng vai trò tư vấn và hướng dẫn, tạo điều kiện cho HS trở thành trung tâm của quá trình dạy học Phương pháp này khuyến khích HS chủ động chiếm lĩnh kiến thức và phát triển kỹ năng tự học.
Dạy học dự án vào thứ bảy mang tính phức hợp, kết hợp tri thức từ nhiều lĩnh vực và môn học khác nhau Phương pháp này yêu cầu sự tích hợp nội dung đa dạng, giúp học sinh phát triển toàn diện và nâng cao kỹ năng giải quyết vấn đề.
Học sinh sử dụng thông tin từ nhiều môn học khác nhau để hoàn thành các nhiệm vụ học tập Điều này dẫn đến việc nội dung các nhiệm vụ của học sinh và công việc của giáo viên trở nên phức tạp hơn.
Dạy học dự án thúc đẩy sự cộng tác liên tục giữa giáo viên và học sinh, cũng như giữa các học sinh với nhau Sự cộng tác này thể hiện qua việc giáo viên hướng dẫn, tư vấn và cung cấp phản hồi thông tin cho học sinh, tạo điều kiện cho việc học tập hiệu quả hơn.
THỰC NGHIỆP SƯ PHẠM
5.1 Mục đích thực nghiệm sư phạm
Mục đích của thực nghiệm sư phạm là kiểm tra tính khả thi và hiệu quả của các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy học, đồng thời phát triển phẩm chất và năng lực cho học sinh.
Với mục đích thực nghiệm sư phạm nêu trên, chúng tôi đã xác định các nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm như sau:
- Chọn đối tượng để thực nghiệm sư phạm
- Xác định nội dung và phương pháp thực nghiệm sư phạm
- Chuẩn bị hệ thống câu hỏi khảo sát, đánh giá
- Lập kế hoạch và tiến hành thực nghiệm sư phạm
- Xử lý kết quả thực nghiệm sư phạm và rút ra kết luận
5.3 Tiến hành thực nghiệm sư phạm
5.3.1 Chọn đối tượng thực nghiệm sư phạm
Tôi đã lựa chọn đối tượng thực nghiệm sư phạm là học sinh của hai lớp 10A1 và 10T1 trong năm học 2023-2024, đồng thời tiến hành đối chứng với hai lớp có đặc điểm tương đương về năng lực học sinh.
59 số, các môn học và cùng học chuyên đề Hóa học, là các lớp 10A1 và 10T1 (năm học 2022-2023), tại Trường THPT Cửa Lò
5.3.2 Nội dung thực nghiệm sư phạm
Trong năm học 2023-2024, trường THPT Cửa Lò sẽ tổ chức dạy học theo dự án chuyên đề “Hóa học trong việc phòng chống cháy nổ” với thời lượng 10 tiết cho hai lớp 10A1 và 10T1.
5.3.3 Phương pháp thực nghiệm sư phạm
Ghi nhận hoạt động của GV và HS ở tất cả các tiết dạy thực nghiệm và tiết đối chứng về các nội dung sau:
- Phân phối thời gian tổ chức cho HS rèn luyện các kỹ năng phát triển năng lực ở các tiết dạy
- Quy trình GV tổ chức hoạt động dạy học cho HS
- Các điều kiện về thiết bị, phương tiện chuẩn bị cho việc học sinh thực hiện
Tính tích cực nhận thức của học sinh được thể hiện qua việc quan sát thái độ, trạng thái tâm lý và biểu hiện trên khuôn mặt của các em Sự hăng say trong học tập, cùng với tính tự giác trong việc thực hiện các hoạt động học cũng là những yếu tố quan trọng phản ánh sự chủ động và tích cực của học sinh trong quá trình học tập.
- Ý thức tự giác của HS trong quá trình thực hiện nhiệm vụ
Để đánh giá hiệu quả của việc tổ chức dạy học theo dự án, sau khi thực nghiệm sư phạm, học sinh từ cả hai nhóm thực nghiệm và đối chứng đã thực hiện bài kiểm tra 15 phút Mục đích của bài kiểm tra này là để đánh giá mức độ hình thành các năng lực của học sinh.
5.3.4 Kết quả thực nghiệm sư phạm a Phân tích định tính
* Kết quả về mặt định tính
Thông qua quá trình theo dõi trong các giờ học kết hợp với kết quả các bài kiểm tra tôi thấy:
Lớp thực nghiệm giúp học sinh phát triển kỹ năng làm việc theo phương pháp dự án, từ đó họ hiểu vấn đề một cách sâu sắc và tiếp cận kiến thức một cách nhẹ nhàng hơn.
Học sinh nhận thấy phương pháp dự án phù hợp với khả năng và năng lực của bản thân, đồng thời gắn liền với thực tiễn cuộc sống Do đó, trong các tiết học, các em cần duy trì thái độ học tập và làm việc nghiêm túc để đạt hiệu quả cao nhất.
Lớp đối chứng tiếp nhận kiến thức một cách thụ động theo tiến trình của giáo viên, dẫn đến hiệu quả học tập không cao như lớp thực nghiệm Để đánh giá hiệu quả dạy học theo chủ đề, chúng tôi đã thực hiện bài kiểm tra 15 phút cho cả hai nhóm đối tượng: lớp đối chứng và lớp thực nghiệm Kết quả cho thấy sự khác biệt rõ rệt giữa hai nhóm sau khi học xong chủ đề.
- Ở các lớp thực nghiệm là 10A1 và 10T1 năm học 2023-2024, điểm bình quân của 93 bài kiểm tra đạt được là: 9,12
- Ở các lớp đối chứng 10A1, 10T1 năm học 2022-2023, điểm bình quân của 92 bài kiểm tra đạt được là: 8,23
Kết quả khảo sát cho thấy, học sinh ở lớp thực nghiệm, được tổ chức dạy học theo phương pháp DA, đạt thành tích cao hơn so với học sinh ở nhóm đối chứng.
5.4 Hiệu quả của đề tài
Khi áp dụng đề tài này, giáo viên có thể dễ dàng triển khai phương pháp dạy học, từ đó khuyến khích tính tích cực, chủ động và sáng tạo của học sinh Học sinh cũng cho thấy khả năng thích ứng tốt với các hình thức tổ chức dạy học mới, đồng thời vận dụng kiến thức và kỹ năng vào thực tiễn học tập một cách thành thạo Đề tài này đã được áp dụng giảng dạy cho các lớp chuyên đề Hóa học - 10 tại trường THPT Cửa Lò và có tiềm năng mở rộng trong tương lai.
Theo số liệu thống kê từ một số lớp học cụ thể, việc áp dụng phương pháp dạy học mới đã tạo ra sự hứng thú lớn cho học sinh, giúp các em chủ động trong việc hình thành kiến thức và kỹ năng Phương pháp này không chỉ xây dựng thái độ tích cực mà còn phát triển những năng lực và phẩm chất cần thiết cho bản thân học sinh Ngược lại, ở lớp không áp dụng phương pháp này, giờ học trở nên uể oải và hiệu quả thấp.
Việc đổi mới phương pháp giảng dạy không chỉ giúp giáo viên trở nên năng động và sáng tạo hơn, mà còn kích thích đam mê và nhiệt huyết với nghề Sự nghiêm túc và nhiệt tình của học sinh đối với môn học sẽ góp phần thay đổi nhận thức sai lầm trước đây từ bản thân các em, phụ huynh và đồng nghiệp.
Nghiên cứu cho thấy việc áp dụng các giải pháp đề xuất sẽ phát triển năng lực cho học sinh và nâng cao hiệu quả dạy học môn Hóa học trong trường THPT Kết quả này khẳng định tính khả thi của việc vận dụng các phương pháp nghiên cứu vào giảng dạy tại các trường trung học phổ thông.
Mặc dù vẫn còn một số hạn chế như sự khác biệt về chất lượng sản phẩm giữa các nhóm và ý thức tự giác của một số ít học sinh chưa cao, nhưng cách học đã có sự chuyển biến tích cực, hình thành thói quen tốt trong học tập Dạy và học Hóa học đã trở nên sinh động hơn, gần gũi với thực tiễn, giúp học sinh phát triển thói quen tự học, sáng tạo và tích cực Không còn những giờ học thuyết trình đơn điệu, thay vào đó là sự hào hứng và phấn khởi của học sinh khi được thể hiện bản thân, cùng với những tràng pháo tay tán thưởng và những cuộc tranh luận sôi nổi về ý tưởng của nhóm.
Lựa chọn phương pháp giảng dạy phù hợp và sinh động trong các giờ học Hóa học tại trường THPT Cửa Lò không chỉ giúp học sinh tăng cường khả năng tự học mà còn tạo ra một môi trường học tập tích cực Giáo viên và học sinh đã hợp tác chặt chẽ để điều chỉnh phương pháp dạy và học, từ đó hình thành những hoạt động tiêu biểu của bộ môn Nhờ vào cách học này, học sinh trở nên tự tin, sáng tạo và biết cách trình bày ý tưởng một cách lưu loát Các em cũng đã học được cách tìm kiếm, chọn lọc thông tin và khai thác các phương tiện hiện đại, đồng thời tạo ra những sản phẩm có giá trị Qua đó, học sinh rèn luyện tinh thần hợp tác, tính chủ động và khả năng giải quyết tình huống Đây là một thành công lớn mà tôi sẽ tiếp tục áp dụng trong các năm học tới.
PHẦN III KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
Qua quá trình nghiên cứu và thực nghiệm đề tài, tôi rút ra một số kết luận sau:
