Nâng cao nhận thức cho giáo viên, phụ huynh và học sinh về tầm quan trọng của các hoạt động vì cộng đồng trong giáo dục đạo đức, lối sống có văn hóa nhằm khơi dậy khát vọng cống hiến cho
NỘI DUNG
CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC TĂNG CƯỜNG GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC, LỐI SỐNG CÓ VĂN HOÁ NHẰM KHƠI DẬY KHÁT VỌNG CỐNG HIẾN CHO ĐVTN THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG VÌ CỘNG ĐỒNG
1.1.1 Một số khái niệm cơ bản
1.1.1.1 Đạo đức Đạo đức là một hình thái ý thức xã hội, là tập hợp những nguyên tắc, quy tắc, chuẩn mực xã hội nhằm điều chỉnh và đánh giá cách ứng xử của con người trong quan hệ với nhau và quan hệ với xã hội, chúng được thực hiện bởi niềm tin cá nhân, bởi truyền thống và sức mạnh của dư luận xã hội
Lối sống là sự kết hợp của các hoạt động sống ổn định của cá nhân và cộng đồng, phản ánh đặc trưng riêng của mỗi người và nhóm người, theo chuẩn giá trị xã hội nhất định Nó chịu ảnh hưởng từ thời đại, điều kiện vật chất, kinh tế, các mối quan hệ xã hội, thói quen và tập quán của thời kỳ đó.
1.1.1.3 Giáo dục đạo đức, lối sống
Giáo dục đạo đức và lối sống cho học sinh là quá trình biến đổi các chuẩn mực đạo đức xã hội thành những yêu cầu nội tâm của từng học sinh, bao gồm tình cảm, ý chí, niềm tin, lý tưởng, nhu cầu, thói quen và hành vi ứng xử Quá trình này giúp học sinh nhận thức đúng đắn và đầy đủ hơn về các quy tắc và chuẩn mực đạo đức, từ đó điều chỉnh hành vi của mình phù hợp với các chuẩn mực đạo đức xã hội.
Khát vọng cống hiến thể hiện mong muốn sử dụng tài năng, trí tuệ và sức lực của bản thân để phục vụ lợi ích chung Điều này bao gồm việc hi sinh lợi ích cá nhân nhằm hướng tới mục tiêu tốt đẹp cho cộng đồng và đất nước.
1.1.1.5 Hoạt động vì cộng đồng
Hoạt động vì cộng đồng là những hoạt động phi lợi nhuận nhằm giải quyết các vấn đề chung và thúc đẩy sự phát triển xã hội Đây là một truyền thống đẹp của dân tộc Việt Nam, thể hiện tinh thần tương thân tương ái và sự đoàn kết Tham gia vào các hoạt động này không chỉ góp phần xây dựng một xã hội văn minh mà còn hướng tới sự phát triển bền vững cho cộng đồng.
1.1.2 Tầm quan trọng việc giáo dục đạo đức, lối sống có văn hóa nhằm khơi
5 dậy khát vọng cống hiến cho đoàn viên thanh niên
Giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành và phát triển nhân cách của mỗi cá nhân Nó không chỉ giúp học sinh nhận thức về giá trị đạo đức mà còn tạo động lực để họ phấn đấu hoàn thiện bản thân.
Học sinh (HS) cần hăng hái và quyết tâm trong việc nghiên cứu, tiếp thu tri thức khoa học để nâng cao hiểu biết và hình thành niềm tin vào thế giới quan khoa học Giáo dục Đạo đức và Lối sống (ĐĐLS) đóng vai trò quan trọng trong việc giúp HS nhận thức rõ mục đích và ý nghĩa cuộc sống, từ đó xây dựng nhân sinh quan cách mạng Đồng thời, ĐĐLS cũng góp phần tích cực vào việc hình thành phẩm chất đạo đức, ý chí, tính kỷ luật và cách ứng xử của HS Qua giáo dục ĐĐLS, các giá trị văn hóa và đạo đức truyền thống của dân tộc được HS tiếp nhận, kế thừa và phát huy, tạo nên một thế hệ trẻ có trách nhiệm và nhân văn.
Giáo dục ĐĐLS cho học sinh là một nhiệm vụ quan trọng trong các trường học, đóng vai trò chiến lược trong việc thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện Đây là nền tảng cho các mặt giáo dục khác, thể hiện qua phương châm "Tiên học lễ, hậu học văn" và hiện nay là "Dạy chữ, dạy người, dạy nghề" Giáo dục ĐĐLS không chỉ mang lại giá trị giáo dục mà còn có ý nghĩa định hướng lâu dài cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Khi được trang bị nền tảng đạo đức và lối sống văn hóa tốt đẹp, ĐVTN sẽ có ý thức trách nhiệm với cộng đồng và mong muốn đóng góp vào sự phát triển của đất nước Khát vọng cống hiến được thể hiện qua việc học tập tốt, rèn luyện đạo đức, và trau dồi kiến thức, kỹ năng để trở thành người có ích cho xã hội Tham gia các hoạt động tình nguyện, hướng về cộng đồng và giúp đỡ những hoàn cảnh khó khăn là những hành động thiết thực Đồng thời, ĐVTN cũng cần lên tiếng chống lại các tệ nạn xã hội và bảo vệ môi trường sống, góp phần xây dựng một xã hội văn minh và tiến bộ.
1.1.3 Vai trò và ý nghĩa của hoạt động vì cộng đồng trong giáo dục đạo đức, lối sống có văn hóa nhằm khơi dậy khát vọng cống hiến cho ĐVTN
Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh đã xây dựng hình mẫu thanh niên Việt Nam thời kỳ mới dựa trên 12 tiêu chí cụ thể, phù hợp với lứa tuổi và điều kiện sống của thanh, thiếu nhi, với giá trị cốt lõi “Tâm trong - Trí sáng - Hoài bão lớn” Việc tham gia các hoạt động vì lợi ích cộng đồng được coi là môi trường quan trọng để rèn luyện kỹ năng xã hội, tinh thần trách nhiệm và bản lĩnh chính trị cho thanh niên Như đồng chí Lê Quốc Phong đã nói, “Sự cho đi trong hoạt động vì lợi ích cộng đồng không chỉ mang lại lợi ích cho cộng đồng mà còn mang đến những bài học quý giá từ cuộc sống, giúp chúng ta nhận lại nhiều hơn.”
Việc duy trì các hoạt động vì lợi ích cộng đồng trong trường học đóng vai trò quan trọng trong giáo dục đạo đức và kỹ năng sống cho học sinh Những hoạt động này giúp nâng cao ý thức và trách nhiệm của học sinh, đồng thời phát huy các giá trị nhân văn và văn hóa tốt đẹp Qua đó, tạo ra một môi trường sống đầy tình người và khuyến khích truyền thống tương thân tương ái của người dân Việt Nam.
Tham gia các hoạt động vì lợi ích cộng đồng giúp học sinh phát triển kỹ năng sống, tinh thần trách nhiệm và cống hiến, từ đó trở nên tự tin, cởi mở và yêu thương hơn với người xung quanh Những trải nghiệm này không chỉ bồi đắp nhận thức và tư tưởng mà còn cung cấp cho các em những bài học quý giá, khuyến khích ý thức tự rèn luyện và xác lập mục tiêu tương lai Ngoài ra, môi trường học tập trong trường sẽ giúp học sinh rèn luyện nhân cách, đạo đức, bản lĩnh và kỹ năng giao tiếp, làm việc nhóm, tổ chức sự kiện, góp phần vào sự trưởng thành toàn diện của các em.
1.2.1 Thực trạng về đạo đức, lối sống hiện nay của ĐVTN
Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhấn mạnh rằng tư tưởng con người cũng như thế giới luôn biến hóa, với sự phát triển đi đôi với suy thoái Suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức và lối sống thể hiện qua việc giảm sút ý chí chiến đấu, phai nhạt lý tưởng, và sa sút phẩm chất đạo đức Cả phát triển và suy thoái đều mang tính chất bản chất và tổng thể của con người và tổ chức Hiện tượng tha hóa đạo đức và lối sống đang trở thành vấn đề ngày càng nghiêm trọng trong xã hội hiện nay.
Hiện nay, tình trạng suy thoái đạo đức và lối sống trong một bộ phận giới trẻ đang trở thành vấn đề nghiêm trọng Nhiều bạn trẻ thiếu lý tưởng sống, không có động lực phấn đấu rõ ràng, và thể hiện thói dối trá, không trung thực Họ không chú trọng vào việc nâng cao năng lực bản thân, ỷ lại vào người khác và chỉ mong muốn cuộc sống dễ dàng mà không chịu rèn luyện hay cống hiến Tình trạng buông thả và coi nhẹ giá trị đạo đức gia tăng, cùng với tỉ lệ thanh thiếu niên phạm tội ngày càng cao, từ đánh nhau đến hành hung thầy cô và thậm chí gây án mạng Bạo lực học đường, đặc biệt là hiện tượng nữ sinh đánh nhau, cũng có xu hướng gia tăng Hơn nữa, việc sống thử và quan hệ tình dục trước hôn nhân ngày càng phổ biến, không chỉ do ảnh hưởng văn hóa phương Tây mà còn phản ánh lối sống dễ dãi của giới trẻ hiện nay.
Tình trạng sống thử và quan hệ tình dục trước hôn nhân đang gia tăng đáng kể ở giới trẻ, dẫn đến việc nạo phá thai ở mức báo động với khoảng 300.000 ca mỗi năm ở độ tuổi 15-19 Có 5% phụ nữ trẻ sinh con trước 18 tuổi và 15% trước 20 tuổi, cho thấy sự suy giảm của các giá trị truyền thống tốt đẹp của người Á Đông Nhiều bạn trẻ hiện nay bị cuốn vào "văn hóa tốc độ," tiếp cận các nội dung không lành mạnh qua sách báo và phim ảnh, cũng như tham gia vào các hoạt động giải trí như karaoke, vũ trường và quán bar Ngoài ra, tình trạng đua xe cũng đang gây ra nhiều vấn đề về an ninh trật tự trong cộng đồng.
Có nhiều nguyên nhân chủ quan và khách quan tác động dẫn đến sa sút về đạo đức, lối sống ở lứa tuổi học sinh hiện nay:
THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
3.1 Mục tiêu của thực nghiệm sư phạm
Đoàn trường cần nắm bắt tư tưởng, đạo đức và lối sống của học sinh để tổ chức các hoạt động cộng đồng hấp dẫn, từ đó khơi dậy khát vọng cống hiến của tuổi trẻ trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước.
3.2 Nội dung thực nghiệm sự phạm
Nghiên cứu về hiệu quả của các hoạt động cộng đồng cho thấy chúng đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao giáo dục đạo đức và lối sống văn hóa cho đoàn viên thanh niên tại trường THPT Diễn Châu 4 Những hoạt động này không chỉ khuyến khích khát vọng cống hiến mà còn giúp hình thành những giá trị tích cực trong nhận thức và hành động của học sinh.
3.3 Đối tượng thực nghiệm sư phạm
3.4 Quá trình thực nghiệm giải pháp mới
+ Sử dụng phiếu điều tra trước và sau khi áp dụng các giải pháp
+ Lập kế hoạch cụ thể cho từng chiến dịch, từng hoạt động vì cộng đồng
+ Tổ chức thực hiện các HĐCĐ có ý nghĩa, hiệu quả và thiết thực
+ Tổng hợp, thống kê kịp thời để tuyên dương, khen thưởng giúp học sinh có tính tự giác, trách nhiệm hơn trong các hoạt động
3.5 Kết quả thực nghiệm sau khi áp dụng các giải pháp
Sau khi triển khai các giải pháp giáo dục đạo đức và lối sống văn hóa, chúng tôi đã khơi dậy khát vọng cống hiến cho đoàn viên thanh niên Qua khảo sát và điều tra kỹ năng sống của học sinh, chúng tôi ghi nhận một số kết quả tích cực đáng mừng.
Chúng tôi đã thực hiện khảo sát với 78 học sinh, bao gồm bí thư và lớp trưởng của 39 chi đoàn, nhằm đánh giá mức độ hứng thú và hiệu quả của học sinh khi tham gia các hoạt động cộng đồng Kết quả thu được cho thấy
Bảng 3.1 Khảo sát mức độ hứng thú của học sinh trong hoạt động vì cộng đồng
Rất hứng thú Hứng thú Bình thường Không thích
SL TL SL TL SL TL SL TL
Bảng 3.2 Khảo sát mức độ hiệu quả các HĐ vì cộng đồng triển khai ở các chi đoàn
Rất hiệu quả Hiệu quả Bình thường Không hiệu quả
SL TL SL TL SL TL SL TL
Dữ liệu từ bảng 3.1 và bảng 3.2 cho thấy, sau khi áp dụng các giải pháp của đề tài, học sinh đã có nhận thức tích cực và vui vẻ khi tham gia các hoạt động cộng đồng do Nhà trường, Đoàn trường và Đoàn xã địa phương tổ chức Các hoạt động vì cộng đồng được các chi đoàn triển khai hiệu quả, giúp học sinh sống có mục đích và lý tưởng cao đẹp Điều này đã khuyến khích các em phát triển lối sống lành mạnh, gương mẫu trong học tập và rèn luyện, đồng thời nuôi dưỡng ý thức phấn đấu trở thành Đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam với động cơ trong sáng, góp phần xây dựng đất nước ngày càng giàu mạnh.
Bảng 3.3: Kết quả xếp loại học lực và hạnh kiểm học sinh (năm học 2021 – 2022
Xếp loại học lực Xếp loại hạnh kiểm
Giỏi/ Tốt Khá TB/ Đạt Yếu/CĐ Tốt Khá TB/ Đạt Yếu/CĐ
Bảng 3.4 Bảng số liệu học sinh vi phạm và học sinh bị xử lý kỷ luật từ năm 2020 –
TT Năm học Số vụ vi phạm của HS Số HS bị kỷ luật
Bảng 3.5: Kết quả các cuộc thi năm 2023 – 2024
Khoa học kỹ HKPĐ Người đẹp Đền Cuông
Tiếng hát thanh niên học
Bảng thống kê cho thấy sự cải thiện rõ rệt trong kết quả hạnh kiểm và học lực của học sinh qua các năm học, với số lượng học sinh bị xếp loại hạnh kiểm trung bình và yếu giảm, trong khi số học sinh có hạnh kiểm tốt và học sinh giỏi tăng lên Kết quả kỳ thi chọn HSG Tỉnh đạt 43/51 lượt, xếp thứ 10 toàn tỉnh Nhà trường cũng ghi nhận thành công trong lĩnh vực sáng tạo khoa học kỹ thuật với 2 sản phẩm đạt giải nhì và đạt giải cao tại hội khỏe Phù Đổng cấp tỉnh Ngoài ra, thành tích nghệ thuật cũng đáng ghi nhận với 1 giải nhì.
Giải khuyến khích người đẹp Đền Cuông và giải nhì tiếng hát thanh niên, học sinh đã chứng minh rằng việc tăng cường giáo dục đạo đức và lối sống văn hoá đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao ý thức và động lực học tập, rèn luyện của học sinh tại trường THPT Diễn Châu 4.
Bảng 3.6: Thống kê số lượng đối tượng Đảng và Đảng viên học sinh được kết nạp từ năm 2021 – 2022 đến năm 2023 – 2024 (Hình ảnh phụ lục 11)
Bảng 3.7: Xếp loại Đoàn trường 3 năm liên tục (Giấy khen ở phụ lục 12)
Năm học Xếp loại Đoàn trường
2020-2021 Hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ
2021-2022 Hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ
2022-2023 Hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ
Qua phân tích bảng 3.6 và 3.7, chúng ta nhận thấy rằng học sinh ngày càng thể hiện sự tự tin và mạnh dạn hơn Các em không chỉ yêu thích trường lớp mà còn tích cực tham gia vào các hoạt động của trường, Đoàn và lớp Điều này giúp hạn chế việc sa ngã vào các tệ nạn xã hội và thói hư tật xấu Thêm vào đó, các hoạt động trải nghiệm còn nâng cao thể chất và trí não, trang bị cho các em những kỹ năng sống cần thiết, khuyến khích khả năng sáng tạo và tự lập, đồng thời phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, định hướng nghề nghiệp cho tương lai.
Năm học Đối tượng Đảng HS Đảng viên HS được kết nạp
48 học sinh thể hiện ý thức phấn đấu gia nhập Đảng Cộng sản Việt Nam Các hoạt động do Đoàn tổ chức đã tạo dấu ấn tích cực trong lòng mọi người và được xã hội ghi nhận.
Thông qua các hoạt động vì cộng đồng, nhiều phụ huynh đã đồng hành cùng con cái, điều này rất quan trọng vì gia đình là môi trường giáo dục đầu tiên Khi phụ huynh quan tâm đến việc giáo dục đạo đức và lối sống cho con, gia đình sẽ trở nên hạnh phúc và tràn đầy yêu thương Điều này không chỉ góp phần xây dựng thế hệ trẻ có ích cho xã hội mà còn khuyến khích phụ huynh ủng hộ con tham gia các hoạt động cộng đồng, giúp trẻ học cách cho đi và nhận lại nhiều hơn.
Chúng tôi đã phỏng vấn Ban Giám Hiệu về việc tăng cường giáo dục đạo đức và lối sống văn hóa nhằm khơi dậy khát vọng cống hiến của đoàn viên thanh niên thông qua các hoạt động vì cộng đồng tại trường Kết quả cho thấy sự quan tâm lớn đến việc phát triển nhân cách và trách nhiệm xã hội của ĐVTN.
Cô giáo Cao Thị Nhiếp, Hiệu phó trường THPT Diễn Châu 4, nhấn mạnh sự ủng hộ đối với các hoạt động cộng đồng ý nghĩa, thiết thực Những hoạt động này không chỉ tạo ra môi trường giáo dục lành mạnh, thân thiện mà còn giúp học sinh tin tưởng vào những giá trị tốt đẹp Đồng thời, học sinh được rèn luyện kỹ năng sống, ứng xử và sinh hoạt tập thể, từ đó hướng tới những giá trị tích cực và tránh xa những tiêu cực, góp phần giảm thiểu các tệ nạn học đường.
Cô giáo Trịnh Thị Thu Hương, Hiệu phó trường THPT Diễn Châu 4, cho biết rằng các hoạt động vì cộng đồng đã giúp học sinh biết yêu thương và chia sẻ, đồng thời làm giảm rõ rệt tình trạng vi phạm nội quy của trường Học sinh tham gia đầy đủ và tích cực trong mọi hoạt động Đoàn trường cần phát huy hơn nữa để quảng bá hình ảnh của nhà trường và thúc đẩy mối quan hệ với chính quyền địa phương, các cá nhân, tập thể, doanh nghiệp, nhằm nâng cao chất lượng hoạt động của nhà trường.
Chúng tôi rất vui mừng và hạnh phúc khi nhận được sự đồng thuận và hỗ trợ từ Ban Giám Hiệu trong tất cả các hoạt động của Đoàn.
Khi học sinh được giáo dục tốt về đạo đức, họ sẽ biết sống lương thiện, yêu thương và tôn trọng người khác cũng như pháp luật Điều này giúp học sinh phát triển năng lực và phẩm chất cần thiết để trở thành những người lao động sáng tạo, cống hiến cho sự phát triển của đất nước Họ sẽ góp phần làm cho xã hội trở nên văn minh và thanh lịch hơn, đồng thời tham gia vào các hoạt động vì lợi ích cộng đồng để giảm bớt và ngăn chặn các vấn đề nghiêm trọng của xã hội Qua đó, họ sẽ xoa dịu nỗi đau cho những người kém may mắn, tạo điều kiện cho thế hệ trẻ, đặc biệt là học sinh, sống và rèn luyện theo chuẩn mực xã hội, luôn quan tâm giúp đỡ nhau trong một xã hội thân ái.
