Skkn cấp tỉnh vận dụng phương pháp dạy học dựa trên dự Án vào dạy học chủ Đề Động năng thế năng vật lí lớp 10 nhằm phát triển phẩm chất, năng lực học sinh

Lý do chọn đề tài Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể ban hành theo thông tư 32/2018/TT- BGDĐT thực hiện dạy học phát triển phẩm chất, năng lực giúp học sinh biết giải quyết các vấ

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGHỆ AN

- -

SÁNG KIẾN KHOA HỌC GIÁO DỤC

ĐỀ TÀI VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC DỰA TRÊN DỰ ÁN

VÀO DẠY HỌC CHỦ ĐỀ

“ĐỘNG NĂNG THẾ NĂNG” VẬT LÍ LỚP 10 NHẰM PHÁT TRIỂN PHẨM CHẤT, NĂNG LỰC HỌC SINH

VÀO DẠY HỌC CHỦ ĐỀ

“ĐỘNG NĂNG THẾ NĂNG” VẬT LÍ LỚP 10 NHẰM PHÁT TRIỂN PHẨM CHẤT, NĂNG LỰC HỌC SINH

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2

5 Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài 2

6 Phương pháp nghiên cứu 2

7 Tính mới, đóng góp mới của đề tài 3

Phần 2 NỘI DUNG

1 Cơ sở lí luận của vấn đề nghiên cứu 4 1.1 Dạy học phát triển phẩm chất, năng lực học sinh trong môn Vật lí 4 1.1.1 Dạy học phát triển phẩm chất, năng lực trong Chương trình Giáo dục phổ

thông 2018

4

1.1.2 Môn Vật lí trong chương trình giáo dục phổ thông 2018 5 1.2 Phương pháp dạy học dự án 7 1.2.1 Khái niệm dạy học theo dự án 7

1.2.2 Đặc điểm dạy học dự án 7 1.2.3 Ưu, nhược điểm của dạy học dự án 8 1.2.4 Vai trò của giáo viên và học sinh trong dạy học dự án 8

1.2.5 Cách tiến hành dạy học dự án 9

2 Cơ sở thực tiễn và thực trạng của dạy học dự án chủ đề: “Động năng Thế năng” 9

3 Vận dụng phương pháp dạy học dự án vào dạy học chủ đề “Động năng Thế

năng” - Vật lí 10 nhằm phát triển phẩm chất, năng lực học sinh

12

3.1 Yêu cầu cần đạt đối với chủ đề “Động năng Thế năng” 13

3.2 Xác định mục tiêu dạy học Đề xuất các giải pháp vận dụng phương

pháp dạy học dự án vào dạy học chủ đề “Động năng Thế năng”

13

3.3 Xây dựng và hoàn thiện kế hoạch dạy học chủ đề “Động năng Thế năng” sử

dụng PPDH dự án làm phương pháp chủ đạo

14

3.4 Xây dựng bộ tiêu chí và bộ công cụ đánh giá phẩm chất, năng lực học sinh

26

3.5 Tổ chức dạy học và đánh giá theo kế hoạch đã xây dựng 31

3.5.2 Đánh giá kết quả thực hiện dự án 36

4 Xây dựng hệ thống ngân hàng câu hỏi kiểm tra đánh giá theo hướng phát triển phẩm chất năng lực

36

5 Khảo nghiệm sự cấp thiết và tính khả thi của các giải pháp đề xuất 47 5.1 Mục đích khảo nghiệm 47 5.2 Nội dung và phương pháp khảo nghiệm 48 5.2.1 Nội dung khảo nghiệm 48 5.2.2 Phương pháp khảo nghiệm và thang đánh giá 48 5.3 Đối tượng khảo nghiệm 48

Phần 5 PHỤ LỤC

PHẦN 1 ĐẶT VẤN ĐỀ

1 Lý do chọn đề tài

Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể ban hành theo thông tư 32/2018/TT- BGDĐT thực hiện dạy học phát triển phẩm chất, năng lực giúp học sinh biết giải quyết các vấn đề trong thực tiễn thường gặp, đòi hỏi người thầy phải đổi mới phương pháp dạy học bằng cách áp dụng các phương pháp, kỹ thuật dạy học tích cực, hướng cho học sinh nghiên cứu khoa học, vận dụng kiến thức đã học vào thực tiễn cuộc sống để tạo ra những sản phẩm phục vụ nhu cầu của con người Dạy học dựa trên

dự án là một trong những PPDH thực hiện hiệu quả mục tiêu này

Dạy học dựa trên dự án hay dạy học dự án là cách thức tổ chức dạy học, trong

đó HS thực hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp, có sự kết hợp giữa lí thuyết và thực hành, tạo ra các sản phẩm có thể giới thiệu, trình bày Nhiệm vụ này được người học thực hiện với tính tự lực cao trong toàn bộ quá trình học tập, từ việc xác định mục đích, lập kế hoạch, đến việc thực hiện dự án, kiểm tra, điều chỉnh, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện Dạy học dự án có năm ưu điểm vượt trội: thúc đẩy toàn diện tư duy nhận thức, nâng cao tinh thần tự chủ, kích thích sự sáng tạo, rèn luyện tính kiên trì và bền bỉ, gia tăng sự chủ động và tính trách nhiệm

Trong công cuộc đối mới giáo dục và thực hiện chương trình giáo dục phổ thông 2018, dạy học dự án đã trở thành yêu cầu mới, quan trọng đối với mỗi giáo viên Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An đã chỉ đạo tất cả các cơ sở giáo dục THPT trên địa bàn tỉnh triển khai dạy học dự án, tối thiếu mỗi đơn vị thực hiện 01 dự án/môn/năm học

Chủ đề “Động năng Thế năng” HS đã được tiếp cận ở cấp THCS, tuy nhiên chỉ dừng lại ở mức thừa nhận kiến thức Trong chương trình 2006 học sinh được học khá sâu về động năng và thế năng Trong chương trình Vật lí 2018, khái niệm động năng, thế năng được dạy ở mức độ đơn giản hơn bằng cách xét các trường hợp đặc biệt Vì vậy giáo viên cần giúp học sinh hiểu sâu hơn ý nghĩa động năng và thế, tăng cường khả năng vận dụng kiến thức, kĩ năng vật lí vào thực tiễn cuộc sống bằng cách thiết kế các sản phẩm gắn liền với thực tế nhằm phát huy năng lực giải quyết vấn đề

và sáng tạo

Với tất cả những lí do trên chúng tôi đã chọn đề tài: “Vận dụng phương pháp dạy học dự án vào dạy học chủ đề “Động năng Thế năng” - Vật lí 10 nhằm phát triển phẩm chất, năng lực học sinh” với mong muốn góp phần làm phong phú phương pháp dạy học Vật lí đáp ứng mục tiêu giáo dục và đổi mới PPDH hiện nay

2 Mục đích nghiên cứu

Đề xuất các giải pháp vận dụng phương pháp dạy học dự án vào dạy học chủ đề

“Động năng Thế năng”- Vật lí lớp 10 nhằm phát triển phẩm chất, năng lực học sinh

3 Giả thuyết khoa học

Nếu vận dụng được phương pháp dạy học dự án vào dạy học chủ đề “Động năng Thế năng” có thể phát triển phẩm chất, năng lực học sinh theo yêu cầu của chương trình GDPT 2018

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

a Đối tượng nghiên cứu

+ Nghiên cứu về dạy học phát triển PC và năng lực HS

+ Nghiên cứu về PPDH dự án

+ Nghiên cứu phương pháp dạy học dự án vào dạy học chủ đề “Động năng Thế năng”

b Phạm vi nghiên cứu

Đề tài được triển khai nghiên cứu, áp dụng đối với:

+ HS lớp 10 tại trường THPT Quỳnh Lưu 1, tỉnh Nghệ An

+ GV giảng dạy bộ môn Vật lí THPT huyện Quỳnh Lưu - thị xã Hoàng Mai, tỉnh Nghệ An

Thời gian nghiên cứu: Năm học 2022-2023, 2023-2024

5 Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

Để đạt được mục đích nghiên cứu của đề tài, cần phải thực hiện những nhiệm

+ Phân tích cấu trúc nội dung chủ đề “Động năng Thế năng” Vật lí 10

+ Đề xuất các giải pháp vận dụng phương pháp dạy học dự án vào dạy học

6 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện đề tài chúng tôi đã sử dụng các phương pháp sau:

Phương pháp nghiên cứu lý luận: Chúng tôi sử dụng phương pháp này cho việc:

+ Nghiên cứu và tìm hiểu lý luận về dạy học phát triển phẩm chất, năng lực học sinh

+ Nghiên cứu và tìm hiểu về lý luận dạy học theo dự án

+ Nghiên cứu yêu cầu của chương trình GDPT 2018 môn Vật lí và yêu cầu

cần đạt đối với nội dung dạy học chủ đề “Động năng Thế năng”

Phương pháp phỏng vấn: Phương pháp này được dùng phỏng vấn trực tiếp

các giáo viên về các vấn đề liên quan đến đề tài nhằm kiểm tra giả thuyết, góp ý về các giải pháp, kế hoạch bài dạy, …

Phương pháp điều tra, khảo sát

+ Tìm hiểu thực trạng vận dụng phương pháp dạy học dự án trong môn Vật lí; thực trạng dạy học chủ đề “Động năng Thế năng” theo chương trình GDPT 2018 thông qua dự giờ, trao đổi với giáo viên, sử dụng phiếu điều tra ở một số trường THPT, phân tích kết quả và sơ bộ đề xuất nguyên nhân của những khó khăn và hướng khắc phục

+ Khảo nghiệm đánh giá tính cần thiết và khả thi của các giải pháp đề xuất tại các đơn vị áp dụng kết quả nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm

+ Nghiên cứu vận dụng dạy học chủ đề “Động năng Thế năng” vào thực tiễn:

Thiết kế Video tuyên truyền về an toàn giao thông; thiết kế mô hình “Máy phát điện

gió”, mô hình “ Nhà máy thủy điện”

+ Tổ chức áp dụng đề tài ở một số trường THPT trên địa bàn huyện Quỳnh Lưu, thị xã Hoàng Mai

+ Khảo nghiệm, phân tích kết quả, điều chỉnh và hoàn thiện đề tài cho phù hợp thực tiễn

7 Tính mới, đóng góp mới của đề tài

7.1 Tính mới của đề tài

a Xây dựng được kế hoạch dạy học chủ đề: “Động năng Thế năng” theo PPDH dự án Thông qua chủ đề chúng tôi đã hướng dẫn học sinh làm được:

- Các video tuyên truyền về an toàn giao thông liên quan đến khái niệm động năng Nêu các biện pháp giảm ảnh hưởng của tai nạn giao thông liên quan đến động năng

- Chế tạo mô hình “Máy phát điện gió”

- Chế tạo mô hình “ Nhà máy thủy điện”

b Xây dựng được công cụ đánh giá chủ đề dạy học theo hướng phát triển phẩm chất năng lực

c Xây dựng được ngân hàng đề kiểm tra đánh giá theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh

Cho đến thời điểm này, theo chúng tôi tìm hiểu chưa có đề tài nào nghiên cứu

phương pháp dạy học dựa trên dự án vào dạy học chủ đề “Động năng Thế năng” giống như chúng tôi thực hiện

7.2 Đóng góp mới của đề tài

+ Làm sáng tỏ cơ sở lí luận của việc vận dụng phương pháp dạy học dự án vào dạy học một chủ đề Vật lí nói chung và chủ đề “Động năng Thế năng” nói riêng

+ Đề xuất được các giải pháp tổ chức hoạt động dạy học dự án chủ đề “Động năng Thế năng” theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh

+ Xây dựng được kế hoạch dạy học chủ đề “Động năng Thế năng” sử dụng dạy học dự án là phương pháp chủ đạo

+ Góp phần phát triển được phẩm chất, năng lực HS trong hoạt động dạy học thực nghiệm đề tài

+ Đề tài có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho các giáo viên Vật lí THPT trong quá trình đổi mới phương pháp dạy học, thực hiện chương trình GDPT mới

PHẦN 2 NỘI DUNG

1 Cơ sở lí luận của vấn đề nghiên cứu

1.1 Dạy học phát triển phẩm chất, năng lực học sinh trong môn Vật lí 1.1.1 Dạy học phát triển phẩm chất, năng lực trong Chương trình Giáo dục phổ thông 2018

a Phẩm chất trong Chương trình Giáo dục phổ thông 2018

PC là những tính tốt thể hiện ở thái độ, hành vi ứng xử của con người, cùng với NL tạo nên nhân cách con người

PC chủ yếu: yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, trung thực và trách nhiệm

b Năng lực trong Chương trình Giáo dục phổ thông 2018

* Các năng lực chung: NL tự chủ và tự học, NL giao tiếp và hợp tác, NL giải

quyết vấn đề và sáng tạo

* Các năng lực đặc thù: NL ngôn ngữ, NL tính toán, NL khoa học, NL công

nghệ, NL tin học, NL thẩm mĩ và NL thể chất

1.1.2 Môn Vật lí trong chương trình giáo dục phổ thông 2018

Thông qua CT môn Vật lí, HS hình thành và phát triển được thế giới quan khoa học; rèn luyện được sự tự tin, trung thực, khách quan; cảm nhận được vẻ đẹp của tự nhiên; yêu thiên nhiên, yêu đất nước; tôn trọng các quy luật của thiên nhiên, trân trọng, giữ gìn và bảo vệ thiên nhiên, ứng xử với thiên nhiên phù hợp với yêu cầu phát triển bền vững; đồng thời hình thành và phát triển được các NL chung và năng lực riêng

Biếu hiện của năng lực vật lí

kĩ năng phổ thông cốt lõi về: mô hình hệ vật lí; năng lượng và sóng;

lực và trường;

nhận biết được một số ngành,

VL1.1 Nhận biết và nêu được các đối tượng, khái

niệm, hiện tượng, quy luật, quá trình vật lí

VL1.2 Trình bày được các hiện tượng, quá trình vật

lí; đặc điểm, vai trò của các hiện tượng, quá trình vật lí bằng các hình thức biểu đạt: nói, viết, tính, vẽ, lập sơ đồ, biểu đồ

VL1.3 Tìm được từ khóa, sử dụng được thuật ngữ

khoa học, kết nối được thông tin theo logic có ý nghĩa, lập được dàn ý khi đọc và trình bày các văn bản khoa học

nghề liên quan đến vật lí VL1.4 So sánh, lựa chọn, phân loại, phân tích được các hiện tượng, quá trình vật lí theo các tiêu chí

khác nhau

VL1.5 Giải thích được mối quan hệ giữa các sự vật,

hiện tượng, quá trình

VL1.6 Nhận ra điểm sai và chỉnh sửa được nhận

thức hoặc lời giải thích; đưa ra được những nhận định phê phán có liên quan đến chủ đề thảo luận

cứ khoa học để kiểm tra các dự đoán, lí giải các chứng cứ, rút ra các kết luận

VL2.1 Đề xuất vấn đề liên quan đến vật lí: Nhận ra

và đặt được câu hỏi liên quan đến vấn đề; phân tính được bối cảnh để đề xuất được vấn đề nhờ kết nối tri thức, kinh nghiệm đã có và dùng ngôn ngữ của mình để biểu đạt vấn đề đã đề xuất

VL2.2 Đưa ra phán đoán và xây dựng giả thuyết:

Phân tích vấn đề để nêu được phán đoán; xây dựng

và phát biểu được giả thuyết cần tìm hiểu

VL 2.3 Lập KH thực hiện: Xây dựng được khung

logic nội dung tìm hiểu; lựa chọn được PP thích hợp (quan sát, thực nghiệm, điều tra, phỏng vấn, tra cứu

tư liệu); lập được KH triển khai tìm hiểu

VL 2.4 Thực hiện KH: Thu thập, lưu giữ được dữ

liệu từ kết quả tổng quan, thực nghiệm, điều tra; đánh giá được kết quả dựa trên phân tích, xử lí các

dữ liệu bằng các tham số thống kê đơn giản; so sánh được kết quả với giả thuyết; giải thích, rút ra được kết luận và điều chỉnh khi cần thiết

VL2.5 Viết, trình bày báo cáo và thảo luận: Sử dụng

ngôn ngữ, hình vẽ, sơ đồ, biểu bảng để biểu đạt được quá trình và kết quả tìm hiểu; viết được báo cáo sau quá trình tìm hiểu; hợp tác được với đối tác bằng thái độ tích cực và tôn trọng quan điểm; ý kiến đánh giá do người khác đưa ra để tiếp thu tích cực

và giải trình, phản biện, bảo vệ được kết quả tìm hiểu một cách thuyết phục

VL2.6 Ra quyết định và đề xuất ý kiến, giải pháp:

Đưa ra được quyết định xử lí cho vấn đề đã tìm hiểu;

đề xuất được ý kiến khuyến nghị vận dụng kết quả tìm hiểu, nghiên cứu, hoặc vấn đề nghiên cứu tiếp

sử dụng toán học như một ngôn ngữ và công cụ để giải quyết được vấn

VL3.3 Thiết kế được mô hình, lập được KH, đề xuất

à thực hiện được một số PP hay biện pháp mới

VL3.4 Nêu được giải pháp và thực hiện được một

số giải pháp để bảo vệ thiên nhiên, thích ứng với biến đổi khí hậu; có hành vi, thái độ hợp lí nhằm phát triển bền vững

1.2 Phương pháp dạy học dự án

1.2.1 Khái niệm dạy học theo dự án

Dạy học dựa trên dự án hay dạy học dự án là cách thức tổ chức dạy học, trong

đó học sinh thực hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp, có sự kết hợp giữa lý thuyết

và thực hành, tạo ra các sản phẩm có thể giới thiệu trình bày

1.2.2 Đặc điểm dạy học dự án

- Định hướng thực tiễn: Chủ đề bắt nguồn từ những tình huống của thực tiễn xã hội, thực tiễn nghề nghiệp sẽ giúp học sinh liên hệ các kiến thức đã học với cuộc sống Tuy nhiên, những vấn đề đó phải phù hợp với khả năng nhận thức và trình độ của người học để tạo ra những tác động xã hội tích cực

- Định hướng hứng thú người học: Với phương pháp dạy học dự án, sự hứng thú của học sinh với môn học được chú trọng và đầu tư Theo đó, học sinh được tham gia chọn đề tài, nội dung học tập phù hợp với bản thân

- Định hướng hành động: Sự kết hợp giữa nghiên cứu và vận dụng lý thuyết vào hoạt động thực hành là nhiệm vụ hàng đầu khi áp dụng phương pháp dạy học theo

dự án Qua đó, giáo viên kiểm tra, củng cố, mở rộng kiến thức lý thuyết và nâng cao

kỹ năng hành động, thực hành của người học

- Mang tính phức hợp, liên môn: Dự án có sự kết hợp tri thức của nhiều môn học và nhiều lĩnh vực khác nhau nhằm giải quyết nhiệm vụ đề ra

- Tính tự lực của người học: Người học cần tham gia tích cực, chủ động trong quá trình học Bên cạnh việc giáo viên đóng vai trò tư vấn, hướng dẫn, giúp đỡ, cần đảm bảo mức độ tự lực của học sinh phù hợp với khả năng của người học và độ khó của nhiệm vụ

- Cộng tác làm việc: Dạy học theo dự án rèn luyện tính cộng tác giữa học sinh

và giáo viên, kỹ năng làm việc nhóm giữa các thành viên cũng như với các lực lượng

xã hội khác Điều này còn được gọi là học tập mang tính xã hội

- Định hướng sản phẩm: Các sản phẩm được tạo ra không chỉ giới hạn trong những thu hoạch lý thuyết, mà còn có ý nghĩa thực tiễn Nói cách khác, những sản phẩm này có thể sử dụng, công bố và giới thiệu

1.2.3 Ưu, nhược điểm của dạy học dự án

a Ưu điểm của dạy học dự án

- Dạy học dự án phát huy tính tích cực, chủ động của người học trong toàn bộ quá trình học tập, làm cho người học năng động, làm việc hiệu quả hơn, kiến thức của bài học trở nên sâu rộng hơn, góp phần phát triển kỹ năng của cuộc sống

+ Gắn lý thuyết với thực hành, tư duy và hành động, nhà trường và xã hội + Phát triển kỹ năng tự học, tự định hướng

+ Kích thích động cơ, hứng thú học tập của người học

+ Phát huy tính tự lực, tính trách nhiệm

+ Phát triển khả năng sáng tạo

+ Rèn luyện năng lực giải quyết các vấn đề phức hợp

+ Rèn luyện tính bền bỉ, kiên nhẫn

+ Rèn luyện năng lực cộng tác làm việc

+ Rèn luyện năng lực đánh giá

+ Rèn luyện và phát huy các kỹ năng xã hội quan trọng

b Nhược điểm của dạy học dự án

- Dạy học dự án chỉ phù hợp với một số nội dung nhất định, không phù hợp trong việc truyền thụ tri thức lý thuyết mang tính trừu tượng, cũng như rèn luyện hệ thống kỹ năng cơ bản

- Dạy học dự án đòi hỏi nhiều thời gian và công sức chuẩn bị nên không thể tiến hành một cách thường xuyên trong chương trình học

- Dạy học dự án đòi hỏi về tài chính, tư liệu tham khảo phong phú và địa điểm phù hợp cho hoạt động của người dạy và người học

- Dạy học dự án đòi hỏi người dạy phải có năng lực tổ chức và quản lý người học trong hoạt động nhất là hoạt động theo nhóm

1.2.4 Vai trò của giáo viên và học sinh trong dạy học dự án

a Vai trò của giáo viên: Có thể khẳng định, giáo viên có vai trò là người định

hướng, hướng dẫn, một nhà tư vấn và một học viên cộng tác Luôn luôn có mặt trong

các khâu của dạy học dự án, giáo viên vừa gần gũi, thân thiện với học sinh nhưng lại vừa có khoảng cách, uy quyền trong các hoạt động dạy học

b Vai trò của học sinh:

+ Học sinh thực hiện dự án bằng thực hiện các vai trò được chỉ định + Tự lực triển khai dự án (quyết định cách tiếp cận vấn đề, tự hoạch định và tổ chức các hoạt động nhóm để giải quyết vấn đề)

+ Thu thập, xử lý thông tin từ nhiều nguồn theo vai đảm nhận Nhờ đó, học sinh

sẽ tích lũy được kiến thức và nhiều giá trị khác từ quá trình làm việc

+ Tập giải quyết các vấn đề có thật trong đời sống bằng những kỹ năng của

“người lớn” như cộng tác và diễn giải, nêu quan điểm cá nhân…

1.2.5 Cách tiến hành dạy học dự án

Dạy học dự án dựa trên dự án cần được tiến hành theo ba giai đoạn

2 Cơ sở thực tiễn và thực trạng của dạy học dự án chủ đề: “Động năng Thế năng”

2.1 Cơ sở thực tiễn

Để thực hiện chương trình GDPT 2018, GV đã được tập huấn nhiều đợt về chương trình SGK mới, các PPDH và KTDH tích cực, đổi mới phương pháp kiểm tra đánh giá…

Ở các trường PT các tổ, nhóm chuyên môn đã triển khai sinh hoạt chuyên môn, xây dựng

kế hoạch dạy học, tổ chức dạy học theo hướng phát triển phẩm chất năng lực của học sinh

Chương trình được thiết kế nhằm tạo điều kiện cho GV vận dụng các phương pháp giáo dục một cách linh hoạt, sáng tạo, phù hợp với mục tiêu, nội dung giáo dục, đối tượng

HS và điều kiện cụ thể Tùy theo yêu cầu cần đạt, có thể sử dụng một hoặc phối hợp nhiều phương pháp dạy học trong một chủ đề

Giải quyết vấn đề và sáng tạo là một đặc thù của việc tìm hiểu khoa học Một trong những nội dung giáo dục của môn vật lý là tìm hiểu khoa học Vì thế, trong hình thành, phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo, vật lý là một trong số môn học có nhiều lợi thế Năng lực chung này được thể hiện trong đề xuất vấn đề, lập kế hoạch, thực hiện kế hoạch tìm hiểu thế giới tự nhiên dưới góc độ vật lý

Giai đoạn 1: Chuẩn

bị dự án

Giai đoạn 2: Thực hiện dự án

Giai đoạn 3: Báo cáo

Để phát triển thành phần năng lực vận dụng kiến thức, kỹ năng về vật lý, GV cần chú ý tạo cơ hội cho HS đề xuất hoặc tiếp cận với các tình huống thực tiễn HS được đọc, giải thích, trình bày thông tin về vấn đề thực tiễn cần giải quyết, trong đó kiến thức, kỹ năng vật lý có thể được sử dụng để giải thích và đưa ra giải pháp

Chủ đề “Động năng Thế năng” có nội dung gắn liền với thực tế cuộc sống, có nhiều ứng dụng trong thực tế: chế tạo nhà máy thủy điện, nhà máy điện gió,…. Vì vậy GV cần giúp HS hiểu sâu hơn ý nghĩa của động năng, thế năng, tăng cường khả năng vận dụng kiến thức, kĩ năng vật lí vào thực tiễn cuộc sống bằng cách thiết kế chủ đề theo phương pháp dạy học dự án nhằm phát huy năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo

đó là một đặc thù của việc tìm hiểu khoa học

Trên cơ sở thực tiễn đã phân tích, chúng tôi cho rằng, GV Vật lí THPT hoàn toàn có khả năng đổi mới hiệu quả trong dạy học chủ đề “Động năng Thế năng” theo PPDH dự án vừa đảm bảo YCCĐ và trên mức YCCĐ nhằm phát triển năng lực

Kết quả khảo sát:

- Kết quả khảo sát:

+ Xét về khả năng phát triển năng lực vận dụng kiến thức vật lí vào thực tiễn khi áp dụng PPDH dự án trong quá trình dạy học chủ đề “Động năng Thế năng”:

Có 83,9 % GV cho rằng PPDH dự án mang lại hiệu quả tốt nhất nhưng chỉ có 3,2 %

GV đã tìm hiểu và áp dụng phương pháp này vào quá trình dạy học Có 61,3% GV dạy học chủ đề “Động năng Thế năng” theo PP đàm thoại, 25,8% GV sử dụng PPDH thuyết trình, và 9,7 % là các PPDH khác

+ Xét về mức độ hiệu quả của PPDH dự án trong quá trình dạy học chủ đề

“Động năng Thế năng”: có 86,7% GV cho rằng PPDH dự án rất hiệu quả, 13,3%

GV cho rằng PPDH dự án hiệu quả

+ Yếu tố ảnh hưởng đến việc vận dụng PPDH dự án vào chủ đề “Động năng Thế năng”:

- Tất cả các GV đều cho rằng thời gian chuẩn bị cho PPDH dự án lớn

- Phụ thuộc vào năng lực tổ chức của GV (94% ý kiến khảo sát) và phụ thuộc vào năng lực HS (100 % ý kiến khảo sát)

- Có 52,9% cho rằng phụ thuộc vào điều kiện cơ sở vật chất của nhà trường

- Có 35,3 % cho rằng phụ thuộc vào nguyên vật liệu để tạo ra sản phẩm

b Đối với HS: Chúng tôi tham gia khảo sát 45 HS đã tham gia thực hiện dự

án Link khảo sát:

JUt_jrlwsun4_DpIsTRUQPw/viewform?usp=sharing

https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdIa9M4Dz1sOa-IDm8oQuZqTo-Kết quả khảo sát : Xem phụ lục 1

Kết quả khảo sát cho thấy có 68,9% HS mới học theo PPDH dự án một lần,

số em tham gia học dự án nhiều lần ít hơn, điều này đúng với dạy học Vật lí hiện nay vì ở cấp THCS các em có tư tưởng xem môn Vật lí là môn phụ vì không phải là môn thi chuyển cấp, hơn nữa GV môn Vật lí ở cấp THCS (nay là GV dạy môn KHTN) còn thiếu, họ phải dạy nhiều môn không được đào tạo chuyên sâu nên việc đầu tư cho quá trình dạy học các chủ đề theo PPDH dự án còn gặp rất nhiều khó khăn Tuy nhiên khi tổ chức cho các em học tập theo PPDH dự án đa số các em rất hào hứng, rất muốn học theo PPDH này

c Kết luận

Theo số liệu khảo sát thực trạng dạy học chủ đề “Động năng Thế năng” chúng tôi thấy: Các GV đều nhận thức được tầm quan trọng của việc phát triển phẩm chất, năng lực học sinh trong dạy học, sự cần thiết của việc sử dụng PPDH tích cực trong dạy học môn Vật lí Tuy nhiên, vì việc chuẩn bị cho một tiết dạy thực sự đổi mới PP khá công phu, mất nhiều thời gian nên đa số các GV sử dụng PPDH đàm thoại nên tiết dạy chưa thực sự hiệu quả, sự phát triển PC, NL HS chưa đạt được mục tiêu đề ra:

- Chưa gắn được nội dung học lý thuyết kết với thực hành

- Chưa phát huy được tối đa khả năng sáng tạo của học sinh

- Chưa rèn luyện được năng lực giải quyết các vấn đề phức hợp

Từ phân tích tính thực tiễn và những hạn chế khi dạy học chủ đề “Động năng Thế năng” ở trên chúng tôi thấy rất cần vận dụng PPDH dự án vào dạy học chủ đề này nhằm phát triển năng lực, phẩm chất của HS

3 Vận dụng phương pháp dạy học dự án vào dạy học chủ đề “Động năng Thế năng” - Vật lí 10 nhằm phát triển phẩm chất, năng lực học sinh

3.1 Yêu cầu cần đạt đối với chủ đề “Động năng Thế năng”

- Từ phương trình chuyển động thẳng biến đổi đều với vận tốc ban đầu bằng không, rút ra được động năng của vật có giá trị bằng công của lực tác dụng lên vật

- Nêu được công thức tính thế năng trong trường trọng lực đều, vận dụng được trong một số trường hợp đơn giản

- Phân tích được sự chuyển hoá động năng và thế năng của vật trong một số trường hợp đơn giản

3.2 Xác định mục tiêu dạy học Đề xuất các giải pháp vận dụng phương pháp dạy học dự án vào dạy học chủ đề “Động năng Thế năng”

Với YCCĐ của chương trình nếu giáo viên dạy theo phương pháp thông

thường chỉ phù hợp với phát triển “năng lực tìm hiểu thế giới tự nhiên dưới góc độ vật lí" ở mức 1: "Năng lực nhận thức kiến thức vật lí" và mức 2: “Năng lực tìm tòi

và khám phá thế giới tự nhiên dưới góc độ vật lí” mà chưa phát huy tối đa được năng lực HS ở mức 3: “Năng lực vận dụng kiến thức vật lí vào thực tiễn” Mặt khác, chủ

đề này có nội dung kiến thức gắn liền với thực tiện cuộc sống Vì vậy GV cần giúp

HS hiểu sâu hơn ý nghĩa của động năng, thế năng, tăng cường khả năng vận dụng kiến thức, kĩ năng vật lí vào thực tiễn cuộc sống bằng cách thiết kế chủ đề theo phương pháp dạy học dự án nhằm phát huy năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo

đó là một đặc thù của việc tìm hiểu khoa học Một trong những nội dung giáo dục của môn vật lý là tìm hiểu khoa học Năng lực chung này được thể hiện trong đề xuất vấn đề, lập kế hoạch, thực hiện kế hoạch tìm hiểu thế giới tự nhiên dưới góc độ vật lý

Trong chương trình 2006, Vật lí lớp 9 hay chương trình KHTN 9, học sinh đã được học về khái niệm động năng, thế năng, cơ năng, sự chuyển hóa năng lượng, hiện tượng cảm ứng điện từ, cách tạo ra dòng điện xoay chiều và máy phát điện xoay chiều Lên lớp 10, khi học về chủ đề: “Động năng Thế năng” HS có đủ cơ sở lí thuyết để thực hiện dự án: Chế tạo mô hình “Máy phát điện gió” và chế tạo mô hình

“Nhà máy thủy điện”

Dựa vào phân tích trên chúng tôi đề xuất giải pháp thực hiện mục tiêu dạy học tối thiểu (Giải pháp 2) và các giải pháp bổ sung thêm vào mục tiêu dạy học tối thiểu

để phát triển phẩm chất, năng lực HS (Giải pháp 1,3,4,5,6,7) Trong đó giải pháp 2,

3, 4, 5, 6, 7 cụ thể hóa cho giải pháp 1

Giải pháp 1: Vận dụng phương pháp DHDA vào chủ đề: “ Động năng Thế

năng” Vật lí 10 nhằm phát triển phẩm chất và năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn cho học sinh

Giải pháp 2: Hướng dẫn HS nghiên cứu kiến thức nền và tìm hiểu ý nghĩa của

động năng và thế năng

Giải pháp 3: Hướng dẫn các nhóm HS thiết kế video tuyên truyền về an toàn

giao thông liên quan đến khái niệm động năng Nêu các biện pháp giảm ảnh hưởng của tai nạn giao thông liên quan đến động năng (Sử dụng kĩ thuật Khăn trãi bàn để

tổ chức báo cáo và thảo luận)

Giải pháp 4: Hướng dẫn các nhóm HS: Vận dụng khái niệm động năng, cơ

năng, định luật bảo toàn năng lượng và những kiến thức có liên quan đã học ở cấp THCS để chế tạo mô hình “Máy phát điện gió” (Sử dụng kĩ thuật Khăn trãi bàn để

tổ chức báo cáo và thảo luận)

Giải pháp 5: Hướng dẫn các nhóm HS: Vận dụng khái niệm động năng, thế

năng, cơ năng, định luật bảo toàn năng lượng và những kiến thức có liên quan đã

học ở cấp THCS để chế tạo mô hình “Nhà máy thủy điện” (Sử dụng kĩ thuật Khăn

trãi bàn để tổ chức báo cáo và thảo luận)

Giải pháp 6: Xây dựng phiếu học tập, phiếu đánh giá theo tiêu chí để hướng

dẫn các nhóm thực hiện các nhiệm vụ học tập

Giải pháp 7: Xây dựng ngân hàng câu hỏi theo hướng phát triển phẩm chất

năng lực chủ đề: “ Động năng Thế năng” Vật lí 10

Các giải pháp này được thể hiện trong kế hoạch bài dạy (mục 3.3); Xây dựng

bộ tiêu chí và bộ công cụ đánh giá phẩm chất, năng lực học sinh (mục 3.4); Tổ chức

dạy học và đánh giá theo kế hoạch đã xây dựng (mục 3.5); Xây dựng hệ thống ngân

hàng câu hỏi kiểm tra đánh giá theo hướng phát triển phẩm chất năng lực (mục 4)

3.3 Xây dựng và hoàn thiện kế hoạch dạy học chủ đề “Động năng Thế năng” sử dụng PPDH dự án làm phương pháp chủ đạo

KẾ HOẠCH DẠY HỌC CHỦ ĐỀ: ĐỘNG NĂNG THẾ NĂNG

Thời gian thực hiện tại lớp: 3 tiêt

Hình thức dạy học: Nghiên cứu nhiệm vụ học tập tại nhà + Báo cáo kết quả tại lớp

1.2 Tìm hiểu thế giới tự nhiên giới góc độ Vật lí

[2.1] 1 Nêu được một số ví dụ thực tế về động năng của vật và sự phụ thuộc động năng vào khối lượng và vận tốc của vật

[2.1] 2 Nêu được một số ví dụ thực tế về thế năng của vật và sự phụ thuộc thế năng vào khối lượng và độ cao của vật

[2.2] Phân tích được sự chuyển hoá động năng và thế năng của vật trong một

số trường hợp đơn giản

[2.3].1Lập được kế hoạch thiết kế video tuyên truyền về an toàn giao thông liên quan đến khái niệm động năng Nêu các biện pháp giảm ảnh hưởng của tai nạn giao thông liên quan đến động năng

[2.3].2 Lập được kế hoạch chế tạo mô hình nhà máy thủy điện

[2.3].3 Lập được kế hoạch chế tạo mô hình máy phát điện gió

[2.4].1 Nêu được cấu tạo của mô hình nhà máy thủy điện

[2.4].2.Nêu được cấu tạo của mô hình máy phát điện gió

[2.4].3 Giải thích được nguyên lý hoạt động của nhà máy thủy điện

[2.4].4 Giải thích được nguyên lý hoạt động của máy phát điện gió

[2.5].1.Viết được báo cáo về việc tìm hiểu mô hình nhà máy thủy điện

[2.5].2 Viết được báo cáo về việc tìm hiểu mô hình nhà máy thủy điện

[2.6].1 Mô tả sự được sự chuyển hóa năng lượng trong nhà máy thủy điện [2.6].2 Mô tả sự được sự chuyển hóa năng lượng trong máy phát điện gió

[3.3].1 Lập được kế hoạch, thiết kế được mô hình nhà máy thủy điện

[3.3].2 Lập được kế hoạch, thiết kế được mô hình máy phát điện gió

[3.3].3 Thiết kế video tuyên truyền về an toàn giao thông liên quan đến khái niệm động năng

[3.4].1 Đề xuất được các biện pháp giảm ảnh hưởng của tai nạn giao thông liên quan đến động năng

[3.4].2 Phân tích được các lợi ích và tác hại của nhà máy thủy điện

2 Năng lực chung

[b1] Năng lực tự chủ, tự học

Thực hiện được việc tự học ở nhà qua hướng dẫn nhiệm vụ học tập (tự học, tương tác với thầy/cô và các bạn thông qua không gian thực, không gian số như: messeger, zalo, facebook, padlet.com, …)

[b2] Năng lực giao tiếp và hợp tác

Biết cách làm việc nhóm để thực hiện nhiệm vụ giáo viên giao ở lớp và ở nhà bằng cách trực tiếp hoặc gián tiếp (zalo, messeger, facebook…)

[b3] Năng lực số

Sử dụng được các thiết bị số như: tivi, máy tính, điện thoại

Biết sử dụng các phần mềm:

- Shub, Azota… để kiểm tra đánh giá

- Microsoft Powerpoir để xây dựng và trình chiếu nội dung bài học

Phẩm chất

[e.1] Có trách nhiệm với công việc được phân công, hoàn thành công việc đúng

thời gian quy định

[e.2] Rèn luyện tác phong tỉ mỉ, cận thận, trung thực, khách quan trong quá trình thiết kế sản phẩm

[e.3] Chịu khó học hỏi khám phá, vận dụng và tìm hiểu kiến thức mới, sáng tạo ra sản phẩm ứng dụng vào cuộc sống

II THIẾT BỊ, HỌC LIỆU

+ Bảng, máy tính, tivi, máy chiếu, giấy khổ A2

+ Các phiếu học tập, phiếu đánh giá theo tiêu chí

+ Các dụng cụ làm máy phát điện gió Các dụng cụ làm mô hình nhà máy thủy điện

+ Các phần mền: Shub, Azota, Microsoft Powerpoir…

III TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

A Xác định các giai đoạn hoạt động

Hoạt động Mục tiêu Nội dung dạy học PP,

KTDH

Phương pháp đánh giá

Giai đoạn 1: Chuẩn bị dự án

- GV: Dành khoảng thời gian 15- 20 phút lên lớp nêu ý tưởng dự án, PPDH dự án

và chuyển giao nhiệm vụ thông qua phiếu học tập cho HS

- HS: tiếp nhận nhiệm, chuẩn bị nội dung nghiên cứu ở nhà, trong thời gian 2 tuần

+ Chuyển giao nhiệm

nhận nhiệm vụ

Giai đoạn 2: Thực hiện dự án

- Trải nghiệm thực tế, nắm bắt thông tin

về tai nạn giao thông hiện nay, nguyên nhân, hậu quả và các biện pháp hạn chế

- Điều tra thực trạng tai nạn khi tham gia giao thông hiện nay, ý thức tham gia giao thông của người dân…

PPDH

DA

KTDH:

- Động não

- Khăn trải bàn

- Chia

sẻ cặp đôi…

GV: đánh giá từng cá nhân và từng nhóm thông qua quan sát, hỏi - đáp HS: đánh giá lẫn nhau trong quá trình làm việc nhóm theo bảng tiêu chí đánh giá 4

- Mối liên hệ giữa động năng và công của lực tác dụng lên vật

PPDH

DA

KTDH:

- Động não

- Khăn trải bàn

- Chia

sẻ cặp đôi…

GV: đánh giá từng cá nhân và từng nhóm thông qua quan sát, theo dõi, hỏi - đáp

HS: đánh giá chéo các nhóm khác theo bảng tiêu chí đánh giá 1

PPDH

DA

KTDH:

- Động não

GV đánh giá thông qua các câu trả lời của

cá nhân, của nhóm, đánh giá

nhà máy thủy điện và

máy phát điện gió

- Khăn trải bàn

Giai đoạn 3: Báo cáo và đánh giá dự án

Thực hiện tại lớp 2 tiết

Báo cáo và đánh giá:

- Video tuyên truyền

về an toàn giao thông liên quan đến khái niệm động năng

- Mô hình nhà máy thủy điện

- Mô hình máy phát

điện gió

PP:

Thuyết trình, đàm thoại, dạy học theo

nhóm

GV đánh giá quá trình thuyết trình, trình bày sản phẩm và trả lời câu phản biện của từng nhóm, chú ý các cá nhân tích cực, có những ý kiến hay, sáng tạo

HS đánh giá lẫn nhau qua phần trình bày của từng nhóm + Căn cứ vào các tiêu chí đã đặt ra

Tổng hợp điểm của từng giai

đoạn

B TỔ CHỨC CÁC GIAI ĐOẠN DẠY HỌC CỤ THỂ

1 Giai đoạn 1: Chuẩn bị dự án

Giáo viên: Nêu ý tưởng dự án, chuẩn bị nội dung các phiếu học tập, phiếu đánh giá theo tiêu chí về năng lực, phẩm chất

* Ý TƯỞNG DỰ ÁN: Chủ đề học tập “Động năng Thế năng” có liên quan mật thiết đến nhiều vấn đề trong cuộc sống:

+ Các phương tiện tham gia giao thông có khối lượng lớn, chuyển động với tốc độ cao thì động năng càng lớn khi xảy ra tai nạn mức độ càng nghiêm trọng Hãy đề xuất các biện pháp để giảm ảnh hưởng của tai nạn giao thông liên quan đến động năng?Thiết kế video tuyên truyền về an toàn giao thông liên quan đến khái niệm động năng?

+ Để cung cấp năng lượng điện, nhiều quốc gia trên thế giới đã sử dụng nguồn năng lượng từ nhà máy thủy điện và nhà máy điện gió Sản xuất năng lượng này được ứng dụng từ những kiến thức: Động năng, thế năng, sự chuyển hóa năng lượng….Vận dụng kiến thức về động năng, thế năng, điện từ trường ở THCS hãy thiết kế mô hình “Nhà máy thủy điện” và “Máy phát điện gió”

* PHIẾU HỌC TẬP.

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1 (Tất cả các nhóm)

(Nguyên cứu kiến thức nền: Động năng Thế năng)

I NGHIÊN CỨU VỀ ĐỘNG NĂNG

Câu 1 Nêu khái niệm động năng?

Câu 2 Viết biểu thức động năng? Động năng của vật phụ thuộc vào yếu tố nào?

Câu 3 Đơn vị động năng? Câu 4 Ví dụ về động năng?

………

Câu 5 Viết biểu thức liên hệ giữa động năng của vật và công của lực tác dụng lên vật trong trường hợp ban đầu vật đứng yên?

………

II NGHIÊN CỨU VỀ THẾ NĂNG

Câu 1 Nêu khái niệm thế năng trọng trường?

Câu 2 Viết biểu thức thế năng trọng trường? Thế năng phụ thuộc vào yếu tố nào?

………

Câu 3 Đơn vị thế năng? Câu 4 Ví dụ về thế năng?

(Thiết kế video tuyên truyền về an toàn giao thông liên quan đến khái niệm động năng)

Câu 1 Các phương tiện tham gia giao thông có khối lượng lớn, chuyển động với

tốc độ cao thì động năng càng lớn khi xảy ra tai nạn mức độ càng nghiêm trọng Hãy nêu các biện pháp để giảm ảnh hưởng của tai nạn giao thông liên quan đến động năng?

Chế tạo mô hình “Nhà máy thủy điện ”

Thiết kế một mô hình “Máy phát điện” vận hành dựa trên sự chuyển hóa

động năng của dòng nước

1 Trình bày nguyên lí hoạt động của nhà máy thủy điện?

- Cử các nhóm trưởng lên bắt thăm chế tạo sản phẩm: 2 nhóm chế tạo mô hình máy phát điện gió, 2 nhóm chế tạo mô hình nhà máy thủy điện

- Hướng dẫn HS tìm tài liệu tham khảo liên quan đến nội dung nghiên cứu

+ Tiếp nhận nội dung học tập

+ Cử nhóm trưởng, thư kí, giao nhiệm vụ cho các thành viên trong nhóm

+ Cả 4 nhóm lên kế hoạch thực hiện các nội dung phiếu học tập số 1, số 2

+ Nhóm 1+ 2: Lên kế hoạch thực hiện các nội dung trong phiếu học tập số 3

+ Nhóm 3+ 4: Lên kế hoạch thực hiện các nội dung trong phiếu học tập số 4

+ Tìm hiểu các tài liệu SGK, Internet… trả lời các câu hỏi trong phiếu học tập

2 Giai đoạn 2: Thực hiện dự án

Hoạt động 1: Thu thập, điều tra, tổng hợp thông tin liên quan đến nội dung nghiên cứu

Thực hiện

ở nhà

hướng dẫn, hỗ trợ học sinh tìm kiếm thông tin trên Internet, tài liệu tham khảo…

- Thông qua buổi họp nhóm của học sinh, GV nắm bắt tình hình trao đổi, hướng dẫn học sinh tổng hợp thông tin và bước đầu tạo sản phẩm

dự án (qua Zalo, messeger)

+ Nhóm trưởng phân công nội dung, thời gian cụ thể cho từng bạn trong nhóm + Tra cứu thông tin, thảo luận nhóm, hoàn thành phiếu học tập số 1, 2, 3 và 4

- Học sinh trải nghiệm thực tế, tìm hiểu thông tin về tình hình tai nạn giao thông hiện nay, nguyên nhân, hậu quả và các biện pháp hạn chế

- Điều tra ý thức tham gia giao thông của người dân hiện nay Ghi biên bản nhóm

- Tổ chức họp nhóm để tổng hợp nội dung kiến thức, thiết kế và tạo sản phẩm

- Trình bày báo cáo dạng trình chiếu

- Đo các thông số cần thiết: độ dài, cường độ dòng điện, hiệu điện thế,…

* Nguyên vật liệu làm mô hình “Nhà máy thủy điện”:

- Bìa các tông, bóng đèn, dây điện, mô tơ dòng một chiều,…

- Vật liệu phục vụ quá trình làm ra sản phẩm: kéo, thước đo, bút dạ, keo nến,

đồng hồ đo điện vạn năng,…

* Nguyên vật liệu làm mô hình “Máy phát điện gió” :

- Vật liệu để làm ra sản phẩm: Bánh xe, mô tơ điện, bóng đèn, tấm gỗ, thìa nhựa, dây điện…

- Vật liệu phục vụ quá trình làm ra sản phẩm: kéo, thước đo, bút dạ, máy khoan, máy cắt, keo nến, bút thử điện, đồng hồ đo điện vạn năng,…

Hoạt động 2: Nghiên cứu kiến thức nền: Động năng Thế năng Tìm hiểu về ý

nghĩa của động năng và thế năng

- Yêu cầu một nhóm lên trình bày nội dung phiếu học tập số 1

- Hệ thống lại kiến thức cơ bản về động năng, thế năng

- Bổ sung thêm một số hình ảnh thực

tế về động năng, thế năng của vật nếu HS trình bày còn thiếu

- Nạp sản phẩm (Bản powerpoint)

- Cử đại diện nhóm lên thuyết trình nội dung phiếu học tập số

1

- Các thành viên trong nhóm

và nhóm khác nghe và đặt câu hỏi phản biện

- Lắng nghe, ghi chép:

1 Một vật khối lượng m đang chuyển động với tốc độ v thì động năng của vật là: 𝑾𝒅 =𝟏

𝟐𝒎𝒗𝟐 (J) Nếu ban đầu vật đứng yên thì động năng của vật có giá trị bằng công của lực tác dụng lên vật: W đ = A

2 Một vật đặt ở độ cao h so với mặt đất thì lưu trữ năng lượng dưới dạng thế năng Thế năng trọng trường: W t = P.h = mgh (J) Thế năng của một vật ở độ cao h có độ lớn bằng công của lực dùng

để nâng đều vật lên độ cao này: A = W t

Tìm hiểu ý nghĩa của động năng Thế năng

* Chiếu các video, hình ảnh liên quan đến động năng và thế năng trong thực tế: Như sóng thần, búa máy…đặt câu hỏi để HS nhận diện các dạng năng lượng của vật và ý nghĩa về các dạng năng lượng trong cuộc sống

* Đặt các câu hỏi để gợi ý cho các nhóm thực hiện các dự án thiết kế các sản phẩm:

1 Động năng phụ thuộc vào khối lượng và vận tốc như thế nào?

- Cá nhân HS nghe và trả lời câu hỏi

- Cá nhân HS nghe và trả lời câu hỏi

(W d m; 2

d

W v )

+ Các phương tiện giao thông có

khối lượng lớn, chuyển động với tốc

độ lớn khi va chạm thường gây ra

hậu quả như thế nào?

+ Yêu cầu đại diện các nhóm báo

cáo tiến độ thiết kế thiết kế video

tuyên truyền về an toàn giao thông

liên quan đến khái niệm động năng

2 Cho hs quan sát video hoạt động

của nhà máy thủy điện

+ Yêu cầu hs giải thích sự chuyển

hóa năng lượng khi nhà máy hoạt

động

+ Yêu cầu đại diện các nhóm báo

cáo tiến độ chế tạo mô hình nhà máy

thủy điện (GV có thể giới thiệu mô

hình nhà máy thủy điện, cách chế

tạo nếu hs gặp khó khăn)

3 Cho HS quan sát video hoạt động

của máy phát điện gió

+Yêu cầu hs giải thích sự chuyển

hóa năng lượng khi máy hoạt động

+ Yêu cầu đại diện các nhóm báo

cáo tiến độ chế tạo mô hình máy

phát điện gió (GV có thể giới thiệu

mô hình máy phát điện gió, cách chế

tạo nếu HS gặp khó khăn)

- Cá nhân HS nghe và trả lời câu hỏi

- Đại diện nhóm báo cáo tiến

độ thiết kế video tuyên truyền

về an toàn giao thông liên quan đến khái niệm động năng Lắng nghe sự góp ý của

GV và nhóm bạn để hoàn thiện sản phẩm báo cáo tiết sau

- Thảo luận cặp đôi và trả lời: Thế năng của dòng nước chuyển hóa thành động năng của nước đổ xuống đập vào tuabin làm quay tuabin và chuyển hóa cơ năng thành điện năng

+ Đại diện nhóm báo cáo tiến

độ chế tạo mô hình nhà máy thủy điện Lắng nghe sự góp ý của GV và nhóm bạn để hoàn thiện sản phẩm báo cáo tiết sau

- Thảo luận cặp đôi và trả lời: Gió làm các cánh quạt quay quanh roto, làm quay máy phát điện, tạo ra điện năng

+ Đại diện nhóm báo cáo tiến

độ chế tạo mô hình nhà máy phát điện gió Lắng nghe sự góp ý của GV và nhóm bạn để hoàn thiện sản phẩm báo cáo tiết sau

Hoạt động 3: Thiết kế video tuyên truyền về an toàn giao thông liên quan đến khái niệm động năng Chế tạo sản phẩm mô hình nhà máy thủy điện và máy phát điện gió Chế tạo sản phẩm mô hình nhà máy thủy điện và máy phát điện

gió (Thực hiện tại nhà)

+ Cho HS đề xuất thang điểm thiết kế

+ Hướng dẫn HS thực hiện thiết

kế bản vẽ và phương pháp thiết kế sản phẩm

+ Gợi ý các vật liệu dùng thiết kế

+ Tổ chức cho HS nhận xét, đánh giá góp ý về các bản thiết kế để lựa chọn bản thiết kế khả thi nhất

+ Lắng nghe, phát biểu ý kiến bổ sung về tiêu chí bản thiết kế + Đề xuất và giải thích lựa chọn thang điểm đánh giá phù hợp + Thực hiện thiết kế bản vẽ, đề xuất vật liệu và phương án chế tạo trên giấy A2

+ Lựa chọn bản thiết kế

Chế tạo và thử nghiệm sản phẩm

+Thống nhất yêu cầu cần đạt của sản phẩm cần chế tạo và phần báo cáo thuyết trình trước lớp với HS

+ Thông báo thời gian chuẩn bị

+ Quan sát hành vi, năng lực của

HS

+ Thông báo các nhiệm vụ tại nhà

và cách liên lạc với GV qua nhóm

Zalo, messeger…

+Thống nhất yêu cầu về sản phẩm và thang điểm đánh giá sản phẩm với GV

+ Thống nhất các yêu cầu và thang điểm cho phần báo cáo + Thư kí nhóm ghi chép quá trình thực hiện của nhóm, sự đóng góp

của các thành viên trong nhóm

Dự kiến sản phẩm:

+ Bản thiết kế video tuyên truyền về an toàn giao thông, bản thiết

kế mô hình “Máy phát điện gió”, mô hình “ Nhà máy thủy điện” + Video tuyên truyền về an toàn giao thông, mô hình “Máy phát điện gió”, mô hình “ Nhà máy thủy điện”

3 Giai đoạn 3: Báo cáo và đánh giá dự án

+ Đặt câu hỏi phản biện cho các sản phẩm

+ Rút kinh nghiệm từ các nhận xét của GV và bạn

+ Gợi mở về việc mở rộng, nâng cấp cải tiến sản phẩm Đặc biệt nói thêm

về một số máy phát điện khác

+ Lắng nghe nhận xét và tổng kết của GV

+ Suy nghĩ phát triển mở rộng

và cải tiến sản phẩm

3.4 Xây dựng bộ tiêu chí và bộ công cụ đánh giá phẩm chất, năng lực học sinh

BẢNG ĐÁNH GIÁ NĂNG LỰC THEO TIÊU CHÍ

Bảng 1 Bảng tiêu chí đánh giá nghiên cứu kiến thức nền: Động năng Thế năng

( GV đánh giá, các nhóm đánh giá lẫn nhau trong quá trình báo cáo sản phẩm)

TT Mức 1 (1,0 điểm)

Mức 2 (2,0 điểm) Mức 3 (3,0 điểm)

Điểm N1 N2 N3 N4

năng, biểu thức

động năng, đơn

vị động năng,

ví dụ về động năng, biểu thức liên hệ giữa động năng và

ví dụ về động năng, biểu thức liên hệ giữa động năng và công của lực một cách sinh động hấp dẫn Có liên hệ

về thế năng, biểu thức liên

hệ giữa thế năng và công

của lực thế

Trình bày được đầy đủ: khái niệm thế năng trọng trường, biểu thức thế năng trọng trường, đơn vị thế năng, ví dụ về thế năng, biểu thức liên hệ giữa thế năng và công của lực thế một cách sinh động, hấp dẫn

Có liên hệ kiến thức

với thực tế

Tổng điểm

Bảng 2 Bảng tiêu chí đánh giá: Thiết kế video tuyên truyền về an toàn giao

thông liên quan đến khái niệm động năng

(GV đánh giá, các nhóm đánh giá lẫn nhau trong quá trình báo cáo sản phẩm)

TT Mức 1 (1,0 điểm)

Mức 2 (2,0 điểm) Mức 3 (3,0 điểm)

Điểm N1 N2 N3 N4

thông

Phân tích rõ sự phụ thuộc động năng vào khối lượng và tốc độ của người và phương tiện tham gia giao thông

động năng

Nêu được đầy đủ các biện pháp để giảm ảnh hưởng của tai nạn giao thông liên quan

Thiết kế được video tuyên truyền

về an toàn giao thông liên quan