Skkn cấp tỉnh thiết kế và sử dụng rubric trong việc dạy học bài “viết văn bản nghị luận về một tác phẩm thơ (tìm hiểu cấu tứ và hình Ảnh) (bộ sách kết nối tri thức và cuộc sống, ngữ văn 11) nhằm phát triển năng lực tự học của học si

2.1 Quy trình thiết kế 11 III.Sử dụng rubric vào hoạt động dạy học bài “Viết văn bản nghị luận về một tác phẩm thơ Tìm hiểu cấu tứ và hình ảnh của tác phẩm”, Bộ sách kết nối tri thức

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGHỆ AN

- * * * -

SÁNG KIẾN

Đề tài:

THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG RUBRIC TRONG VIỆC DẠY HỌC BÀI

“VIẾT VĂN BẢN NGHỊ LUẬN VỀ MỘT TÁC PHẨM THƠ

(TÌM HIỂU CẤU TỨ VÀ HÌNH ẢNH)”, (BỘ SÁCH KẾT NỐI TRI THỨC VÀ CUỘC SỐNG, NGỮ VĂN 11) NHẰM PHÁT TRIỂN

NĂNG LỰC TỰ HỌC CỦA HỌC SINH

Lĩnh vực: Ngữ Văn

Năm thực hiện: 2024

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGHỆ AN TRƯỜNG THPT DIỄN CHÂU 2

- * * * -

SÁNG KIẾN

Đề tài:

THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG RUBRIC TRONG VIỆC DẠY HỌC BÀI

“VIẾT VĂN BẢN NGHỊ LUẬN VỀ MỘT TÁC PHẨM THƠ

(TÌM HIỂU CẤU TỨ VÀ HÌNH ẢNH)”, (BỘ SÁCH KẾT NỐI TRI THỨC VÀ CUỘC SỐNG, NGỮ VĂN 11) NHẰM PHÁT TRIỂN

NĂNG LỰC TỰ HỌC CỦA HỌC SINH

Lĩnh vực: Ngữ Văn

Đồng tác giả:

1.NGUYỄN THỊ HỒNG THƯƠNG

Điện thoại: 0382353226 2.TRẦN THỊ THÚY QUỲNH

Điện thoại: 0969430885

Tổ: Văn

Năm thực hiện: 2024

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu:

3.1 Đối tượng nghiên cứu

3.2 Khách thể nghiên cứu

2

3.3 Thời gian nghiên cứu và thực nghiệm:

4 Phương pháp nghiên cứu

4.1.Phương pháp tổng hợp lý luận

4.2.Phương pháp khảo sát

4.3.Phương pháp so sánh và phân tích thống kê

4.4.Phương pháp thực nghiệm sư phạm

5 Tính mới của đề tài

6 Tính khoa học

7 Tính hiệu quả

3

PHẦN II NỘI DUNG

I CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI

1.2.1 Thực trạng sử dụng rubric dạy viết văn bản nghị luận trong

môn Ngữ văn ở trường THPT hiện nay

7

1.2.2.Đánh giá chung về thực trạng

II Thiết kế rubric đánh giá năng lực viết văn bản nghị luận về 10

1 Quy trình thiết kế rubric

2 Thiết kế rubric đánh giá năng lực viết văn bản nghị luận về

một tác phẩm thơ (Tìm hiểu cấu tứ và hình ảnh của tác phẩm)

2.1 Quy trình thiết kế

11

III.Sử dụng rubric vào hoạt động dạy học bài “Viết văn bản

nghị luận về một tác phẩm thơ (Tìm hiểu cấu tứ và hình ảnh

của tác phẩm)”, (Bộ sách kết nối tri thức và cuộc sống, Ngữ văn

Phần III KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ

PHẦN I ĐẶT VẤN ĐỀ

1 Lí do chọn đề tài:

Đổi mới giáo dục từ lâu đã là một yêu cầu thiết yếu của xã hội Điều này đã

được nêu ra trong Nghị quyết số 29-NQ/TW (ngày 4.11.2013) về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu CNH - HĐH trong điều kiện kinh

tế thị trường định hướng XHCN và hội nhập quốc tế và được quy định cụ thể trong

Chương trình GDPT chương trình tổng thể (Ban hành kèm theo thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT ngày 26 tháng 12 năm 2018 của Bộ trưởng Bộ giáo dục và đào tạo), Luật giáo dục (ban hành 6/2019) Theo các văn bản này, việc đổi mới giáo dục phải được tiến hành đồng bộ từ nội dung chương trình, sách giáo khoa, phương pháp giảng dạy, kiểm tra đánh giá (KTĐG) Trong đó việc đổi mới phương pháp giảng dạy là vấn đề cốt lõi vì nó ảnh hưởng trực tiếp tới chất lượng

và hiệu quả dạy học

Trong đổi mới phương pháp dạy học môn ngữ văn ở trường THPT, đổi mới phương pháp dạy học viết văn bản trở nên tối quan trọng đối với giáo viên và học sinh Phương pháp dạy học viết chú trọng yêu cầu học sinh hình thành ý tưởng, biết cách trình bày ý tưởng một cách mạch lạc, sáng tạo, có sức thuyết phục để qua

đó rèn luyện tư duy và cách viết các kiểu văn bản Phương pháp này tập trung vào yêu cầu hướng dẫn học sinh thực hiện các bước tạo lập văn bản Ở mỗi bước, giáo viên có thể sử dụng, khai thác ngữ liệu minh họa một cách hợp lý giúp học sinh hiểu được đặc điểm hình thức, ngôn ngữ, phương thức biểu đạt của từng kiểu văn bản; từ đó, giúp học sinh hình thành kỹ năng viết của mình Việc xây dựng và tăng cường sử dụng các bài tập dạy viết gắn với các tình huống thực tiễn và giả định giúp học sinh nhận thức được mối quan hệ giữa yêu cầu học viết trong nhà trường với nhu cầu tạo lập các sản phẩm viết trong đời sống

Thực tế trong dạy học viết hiện nay, các thầy cô giáo đều quan tâm đến hình thành kỹ năng viết cho học sinh bằng cách cung cấp kiến thức để các em viết bài

và đánh giá sản phẩm viết để các em nghe và rút kinh nghiệm Một số giáo viên cũng đã đổi mới trong hoạt động dạy viết bằng cách cho học sinh nhận xét và tự nhận xét bài viết của bạn, của mình Tuy nhiên, những cách làm trên có thể giúp

GV khắc sâu kiến thức cho HS nhưng khi gặp các nhiệm vụ học tập mới các em sẽ rất khó khăn trong tháo gỡ vấn đề Từ thực trạng đó, chúng tôi đặt ra cho mình nhiệm vụ trong tiết dạy viết đó là tìm biện pháp hữu hiệu nhằm hình thành và phát huy năng lực tự học của HS, giúp HS có thể tự giải quyết các nhiệm vụ học tập tương tự

Trong quá trình dạy học, chúng tôi đã trăn trở, tìm tòi và thể nghiệm sử dụng rubric trong tiết dạy viết và bước đầu đã tháo gỡ một số khó khăn vướng mắc, đạt được một số kết quả nhất định

Xuất phát từ những lí do trên chúng tôi chọn và nghiên cứu đề tài:

Thiết kế và sử dụng Rubric trong việc dạy học bài “Viết văn bản nghị luận về một tác phẩm thơ (Tìm hiểu cấu tứ và hình ảnh)”, (Bộ sách kết nối tri thức và cuộc sống, Ngữ văn 11) nhằm phát triển năng lực tự học của học sinh

2 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục đích nghiên cứu

Giáo viên trao rubric cho học sinh để chuẩn bị tiết học “Viết văn bản nghị

luận về một tác phẩm thơ (Tìm hiểu cấu tứ và hình ảnh)” giúp học sinh có thêm căn cứ xác định được những yêu cầu viết bài văn nghị luận nói chung, yêu cầu viết bài nghị luận về cấu tứ và hình ảnh của thơ nói riêng Các em xác định được trọng tâm vấn đề được bàn trong bài viết: sự độc đáo của cấu tứ và hình ảnh thơ

Khi có Rubric, học sinh có cơ sở điều chỉnh bài viết của mình từ ở nhà: kiểm tra phần hình thức bài viết như: bố cục, diễn đạt…, kiểm tra nội dung ở các đoạn mỗi phần: đoạn văn viết về cấu tứ, những đoạn văn viết về hình ảnh, đánh giá được

hệ thống lập luận … Từ đó, các em có thể nhận định đúng đắn bài viết của mình, đánh giá bài viết của bạn chính xác, khách quan, có căn cứ khoa học Thông qua hoạt động đánh giá đồng đẳng đó, học sinh tự trang bị, củng cố kiến thức nghị luận bài thơ có định hướng

Nhờ biện pháp sử dụng rubric trong hoạt động học tập ở tiết học, giáo viên có thể khắc sâu cho học sinh kiến thức làm nghị luận cấu tứ hình ảnh của bài thơ, từ

đó, giáo viên hình thành cho học sinh các năng lực như hợp tác, giải quyết vấn đề, sáng tạo và đặc biệt là năng lực tự học

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Xây dựng được ma trận nội dung kiến thức, năng lực cần hình thành cho học sinh

- Nắm được đặc điểm, nguyên tắc và quy trình thiết kế, sử dụng rubric đánh

giá năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo của học sinh trong dạy học bài “Viết văn

bản nghị luận về một tác phẩm thơ (Tìm hiểu cấu tứ và hình ảnh)”

3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu:

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Quy trình thiết kế và sử dụng rubric trong quá trình tổ chức hoạt động dạy

học bài “Viết văn bản nghị luận về một tác phẩm thơ (Tìm hiểu cấu tứ và hình

ảnh)”

3.2 Khách thể nghiên cứu

+ Học sinh, giáo viên dạy bộ môn Ngữ Văn tại trường THPT Diễn Châu 2 và các trường THPT trên địa bàn huyện Diễn Châu

3.3 Thời gian nghiên cứu và thực nghiệm:

Đề tài được nghiên cứu và thực hiện trong năm học 2023-2024

4 Phương pháp nghiên cứu

4.1.Phương pháp tổng hợp lý luận

Phân tích, tổng hợp và hệ thống hóa các vấn đề lý luận có liên quan kiểm tra

đánh giá bằng Rubric và năng lực tự học của học sinh

4.2.Phương pháp khảo sát

Sử dụng phương pháp này nhằm khảo sát thực trạng dạy viết văn nghị luận

văn học cũng như tính cấp thiết và khả thi của đề tài

4.3.Phương pháp so sánh và phân tích thống kê

Các dữ liệu thu thập được từ khảo sát sẽ được phân loại, sắp xếp, xử lý phục

vụ cho phân tích và đưa ra các nhận định, đánh giá về thiết kế và sử dụng Rubric

trong dạy học viết bài “ Tìm hiểu cấu tứ và hình ảnh”

4.4.Phương pháp thực nghiệm sư phạm

Để chứng minh tính cần thiết, khả thi của các giải pháp đề xuất, Đề tài tiến

hành thử nghiệm kế hoạch dạy học trong khuôn khổ thời gian, điều kiện thực tiễn

5 Tính mới của đề tài

Tính mới của đề tài là chúng tôi đã sử dụng rubric trong cả khâu chuẩn bị bài học cũng như trong quá trình dạy học tại lớp; biến rubric thành công cụ rất hữu hiệu giúp định hướng cho HS cách viết văn bản cũng như giúp HS thực hiện tự đánh giá và đánh giá qua đó phát triển năng lực tự học cho học sinh

Biện pháp đã vận dụng linh hoạt trong dạy học, phát huy được nhờ sự phối hợp nhiều kĩ thuật dạy học mới

Kết quả được đánh giá theo tiêu chí có so sánh để thấy được hiệu quả của biện pháp

PHẦN II NỘI DUNG

I CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI

1.1 Cơ sở lí luận

1.1.1 Cơ sở lí luận về rubric

1.1.1.1 Khái niệm rubric

Rubric hay bảng tiêu chí đánh giá, bảng hướng dẫn chấm điểm, phiếu đánh giá, phiếu chấm điểm, là công cụ đánh giá được sử dụng rộng rãi trong chương trình giáo dục theo định hướng phát triển năng lực của các nước tiên tiến trên thế giới Có nhiều nhà nghiên cứu đưa ra những định nghĩa khác nhau về Rubric Theo tác giả Tôn Quang Cường : “Rubric là một cách ĐG, công cụ ĐG, được sử dụng khá rộng rãi trong thực tiễn GD và dạy học trên thế giới Rubric là bảng mô tả chi tiết có tính hệ thống (theo chuẩn, tiêu chí và mức) những kết quả (kiến thức, kĩ năng, thái độ) mà người học nên làm và cần phải làm để đạt được mục tiêu cuối cùng khi thực hiện nhiệm vụ cụ thể”

Nhìn một cách tổng quát, Rubric là một công cụ dùng để đánh giá kết quả học tập của người học, được thể hiện bằng bảng mô tả các tiêu chí đánh giá theo các cấp độ khác nhau trên cơ sở các yêu cầu, mục tiêu cần đạt của môn học, nhằm đo độ thành công của sản phẩm, hoạt động, dự án,quá trình…

1.1.1.2.Các bộ phận cấu thành , đặc điểm và phân loại rubric

Theo Goodrich, H (2014) rubric bao gồm các đặc điểm sau:

- Được viết theo cách mà HS có thể hiểu được;

- Xác định và mô tả chất lượng của bài viết;

- Chỉ ra những điểm yếu thường gặp trong bài viết của HS và đề ra cách thức

Cũng theo Goodrich, H (2014), một rubric có cấu trúc gồm bốn phần cơ bản:

mô tả nhiệm vụ công việc (công việc được giao của HS), khung ĐG hay các bậc tiêu chuẩn ĐG (ở hình thức các mức độ đáp ứng yêu cầu hoặc hình thức điểm số), các khía cạnh hay các tiêu chí ĐG kết quả (liệt kê các kĩ năng hay kiến thức cần có đối với công việc được giao) và các mô tả đối với từng mức độ chất lượng của kết quả đạt được cho từng tiêu chí ĐG Theo Nguyễn Kim Dung (2010), thành phần của rubric bao gồm các yếu tố sau: mô tả bài tập/công việc/nhiệm vụ; các chiều; thang đo hoặc các mức độ thành tích và mô tả các chiều Rubric chia các bài tập

thành nhiều phần và mô tả chi tiết các mức độ thực hiện Martin Kniep, G (2000), cho rằng một rubric cơ bản chỉ bao gồm ba thành phần là: nội dung, hình thức (cấu trúc) và cách trình bày (bố cục) không có phần mô tả nhiệm vụ Có thể nhận thấy ba ý kiến trên tuy diễn đạt khác nhau nhưng tương đồng ở chỗ cho rằng một rubric cơ bản cần đảm bảo ba thành phần chính là: các tiêu chí ĐG; các mức độ đạt được tiêu chí ĐG và mô tả các tiêu chí ĐG Mặc dù định dạng của các rubric

có thể khác nhau, nhưng nhìn chung một rubric có hai đặc điểm chính: rubric là một danh sách các tiêu chí hoặc những gì sẽ được ĐG của một dự án hoặc một nhiệm vụ học tập; là một sự phân loại về chất lượng, hoặc sự mô tả những bài viết tốt, khá và có vấn đề

Rubric có 2 loại chính:

Bảng1.1 Rubric định lượng/phân tích

- Rubric định lượng/phân tích (Analytical rubric): cung cấp các mô tả chi tiết của mỗi tiêu chí ở mỗi mức trên thang ĐG Đối với đánh giá định lượng để lượng hóa điểm số của các tiêu chí trong bản rubric thành một điểm số cụ thể, GV cần tính tổng điểm các mức độ đạt được của từng tiêu chí sau đó chia cho điểm số kì vọng để qui ra điểm phần trăm rồi đưa về hệ điểm 10 Tùy thuộc vào việc rubric được xây dựng có bao nhiêu mức độ (3, 4, hay 5 mức độ) mà việc tính điểm cho từng tiêu chí có thể khác nhau

Ưu điểm của loại rubric này là nó cung cấp thông tin phản hồi chi tiết ứng với mỗi tiêu chí và mức ĐG giúp HS tự hoàn thiện tốt hơn Mặt khác, đảm bảo độ tin cậy tốt khi ĐG bởi điểm được chia nhỏ theo các mức đạt tiêu chí, độ lệch điểm sẽ thấp Tuy nhiên, việc thiết kế sẽ mất nhiều thời gian

- Rubric định tính/ tổng hợp (Holistic rubric) là bảng cung cấp mô tả tổng hợp ứng với mỗi mức trên thang ĐG, là công cụ dùng để đánh giá một cách tổng thể toàn bộ quá trình thực hiện nhiệm vụ hoặc sản phẩm cụ thể mà không mô tả chi tiết

về các tiêu chí (chỉ số) thực hiện của từng công đoạn hay kết quả trung gian

Bảng 1.2 Rubric định tính/ tổng hợp

Ưu điểm của loại rubric này là dễ xây dựng, dễ ĐG hơn, có thể cung cấp cái nhìn tổng quan về thành tích học tập của HS Tuy nhiên, ngược lại, nó không chỉ ra được mức độ đạt được ứng với mỗi nội hàm trong thông tin phản hồi tổng hợp nên kém hữu ích hơn đối với HS

1.1.1.3 Vai trò của rubric trong kiểm tra đánh giá môn Ngữ văn

Dạy học viết trong môn Ngữ văn có nhiều ưu thế trong việc góp phần hình thành và phát triển toàn diện các năng lực chung được nêu trong chương trình tổng thể Với tiêu chí đổi mới của chương trình GDPT 2018 là tập trung hướng vào phát triển năng lực người học cả năng lực cốt lõi và năng lực chuyên biệt Trong quá trình dạy học viết trong môn Ngữ văn, người dạy không chỉ phải đổi mới phương pháp và hình thức tổ chức dạy học mà còn đổi mới hình thức kiểm tra đánh giá Trong đó, rubric được xem là một công cụ hiệu quả bởi vì:

Rubric có thể sử dụng như một bảng hướng dẫn, mô tả chi tiết, cụ thể các mục tiêu cần đạt Dựa vào bảng Rubric, học sinh dễ dàng định hướng được nội dung bài học,các kĩ năng, kiến thức cần hình thành Từ đó học sinh chủ động trong việc lập kế hoạch học tập trên lớp và cả tự học ở nhà; đặt ra mục tiêu phấn đấu của cá nhân; lựa chọn phương pháp học tập phù hợp; tự đánh giá mức độ đạt được của bản thân so với yêu cầu của các tiêu chí đánh giá trong suốt quá trình học tập, đểtừ đó có kế hoạch tự cải tiến chất lượng học tập kịp thời và hiệu quả Rubric là bảng hướng dẫn động, trong quá trình dạy học, tùy vào đối tượng học sinh, giáo viên hoàn toàn có thể điều chỉnh các mô tả trong Rubric cho thật phù hợp Từ các chuẩn cần đạt, mục tiêu, nhiệm vụ cần triển khai, giáo viên và học sinh có thể thiết kế Rubric để sử dụng nhiều lần trong suốt quá trình dạy học: trước,trong và sau khi thực hiện nhiệm vụ học tập Hơn thế nữa, rubric có thể được sửdụng linh hoạt trong các hình thức tổ chức dạy học đa dạng như bài viết, làm việc nhóm, giờ thực hành, giờ seminar, nhật kí đọc sách,

Rubric được sử dụng như một công cụ đánh giá, tự đánh giá và cùng đánh giá tương đối hiệu quả đối với cả học sinh và giáo viên Rubric giúp giáo viên

định hướng được lượng kiến thức, kĩ năng, năng lực cần hình thành và phát triển cho học sinh để xây dựng kế hoạch bài học và tổ chức cho học sinh học tập hiệu quả Nhờ mô tả chi tiết theo các mức độ cần đạt, học sinh theo dõi được sự tiến

bộ của bản thân cũng như của các bạn học khác Do vậy, Rubric còn làm cho việc đánh giá trở nên khoa học, minh bạch và thuyết phục hơn, việc chấm bài trở nên nhất quán hơn, tạo sự công bằng cho học sinh Ngoài ra, căn cứ vào các tiêu chí được mô tả, học sinh có thể cung cấp cho giáo viên những phản hồi kịp thời, chính xác về mức độ lĩnh hội kiến thức, kỹ năng Ngược lại, Rubric cũng là nguồn thông tin để giáo viên đánh giá học sinh một cách khách quan, kiểm soát chặt chẽ tiến bộ của học sinh để có biện pháp xử lý sát hợp

1.1.1.4 Một số lưu ý khi thiết kế rubric:

- GV nên xác định tiêu chí cùng với HS;

- Việc lựa chọn tiêu chí nào đưa vào rubric phụ thuộc vào mong đợi của HS

và mục tiêu của đánh giá;

- Rubric cần thể hiện rõ chức năng, không những đánh giá kiến thức, kĩ năng

mà còn đánh giá năng lực thực hiện và các năng lực khác nhau của HS

1.1.2 Cơ sở lý luận về năng lực tự học

1.1.2.1 Khái niệm năng lực tự học

Tự học là quá trình chủ động tiếp thu các kiến thức, kinh nghiệm xã hội, cuộc sống Không những vậy, quá trình này không cần đến sự hỗ trợ, nhắc nhở hay đốc thúc của mọi người xung quanh Tự học giúp mọi người giải quyết được nhiều vấn

đề, ngay cả lứa tuổi học sinh, sinh viên hay những người đã đi làm, thành đạt Năng lực tự học là khả năng chủ động để tìm hiểu và tiếp thu kiến thức mà không cần sự giúp đỡ chủ động từ người khác Đây là khả năng quan trọng trong quá trình học tập và phát triển bản thân Người có năng lực tự học thường có khả năng tự quản lý thời gian, xác định mục tiêu, lựa chọn phương tiện học tập hiệu

quả và giữ cho tinh thần tự chủ và sẵn sàng đối mặt với thách thức

1.1.2.2 Năng lực tự học thông qua dạy học bài “Viết văn bản nghị luận về một tác phẩm thơ (Tìm hiểu cấu tứ và hình ảnh)”

Thông qua bài “Viết văn bản nghị luận về một tác phẩm thơ (Tìm hiểu cấu tứ

và hình ảnh)”, học sinh cần hình thành và phát triển được các năng lực chung như: Năng lực tự học được hình thành thông qua các hoạt động tự chuẩn bị, tự viết bài, tự đánh giá bài viết của bạn và rút ra được cách viết bài văn nghị luận về một

tác phẩm thơ

1.2 Cơ sở thực tiễn

1.2.1 Thực trạng sử dụng rubric dạy viết văn bản nghị luận trong môn Ngữ văn

ở trường THPT hiện nay

Để có cái nhìn thấu đáo về vấn đề nghiên cứu và có những kết luận mang tính xác thực, định lượng, chúng tôi đã tiến hành khảo sát tại 4 trường THPT trên địa bàn huyện Diễn Châu (gồm 14 GV và 127 HS)

1.2.1.1.Phương pháp khảo sát

- Sử dụng phiếu khảo sát để lấy ý kiến của GV và HS (Phụ Lục 1)

- Dùng phương pháp thống kê số liệu để có được kết quả cụ thể

1.2.1.2.Kết quả khảo sát

Chúng tôi đã gửi phiếu khảo sát tới 14 GV ở 5 trường: THPT Diễn Châu 1, THPT Diễn Châu 2, THPT Diễn Châu 3, THPT Diễn Châu 4, THPT Diễn Châu 5 trên địa bàn huyện Diễn Châu, tỉnh Nghệ An và 127 HS trường THPT Diễn Châu 2 trong năm học 2023 - 2024 để lấy ý kiến (Phụ lục 1)

Kết quả thu được như sau:

Bảng 1.1 Mức độ hiểu biết về rubric

Mức độ hiểu biết về rubric

Số lượng lựa chọn

Giáo viên Tỉ lệ

Học sinh Tỉ lệ

2021 - 2022 đã nói đến rubric là một công cụ trong ĐG HS theo hướng phát triển

NL Tuy nhiên, một nửa GV được khảo sát mới chỉ nghe qua (7 GV chiếm 50 %)

và đã tìm hiểu nhưng chưa sử dụng (3 GV chiếm 21,42 %), chỉ có 4 GV đã từng sử dụng rubric nhưng cũng chưa thật sự hiểu rõ

Tỉ lệ hiểu về rubric ở HS lại không giống với GV Có đến 94 HS (74%) không biết về rubric, 24 HS (18,9%) mới nghe qua và chỉ có 2 HS (1,6%) biết rất rõ về rubric Điều này chứng tỏ HS hầu hết chưa được sử dụng rubric hoặc đã sử dụng một vài lần nhưng chính bản thân HS cũng không biết đó chính là rubric

Bảng 1.2 Mức độ quan tâm của giáo viên trong việc sử dụng rubric vào dạy viết văn bản nghị luận về thơ:

Mức độ quan tâm của GV trong

việc sử dụng rubric vào dạy viết văn

Bảng 1.3 Những thuận lợi khi sử dụng rubric để dạy bài viết nghị luận về một tác phẩm thơ

Những thuận lợi khi sử dụng rubric để

dạy bài viết nghị luận về một tác

phẩm thơ

Mức độ tán thành Tán

thành Trung lập

Không tán thành

A Rubric cơ sở để tham khảo khi viết bài

B Rubric đảm bảo tính khách quan khi

C Rubric đảm bảo tính khoa học khi tự

D Rubric giúp GV căn cứ để củng cố và

E Rubric làm giảm sự vất vả của giáo

Bảng 1.4 Những khó khăn khi sử dụng rubric để dạy bài viết nghị luận về

một tác phẩm thơ

Những khó khăn khi sử dụng rubric

vào dạy viết văn bản nghị luận về thơ

Mức độ tán thành

Tán thành

Trung lập Không tán

thành

A.Việc xác định các tiêu chí và các mức độ

B.Thiết kế rubric lần đầu tiên rất khó và

Khi nhìn vào rubric thiết kế mẫu, hầu hết GV đều nhận thấy mô hình này xa lạ Thực ra, khái niệm “rubric” còn khá mới mẻ, song mỗi GV đều đã từng dùng mô hình rubric để đánh giá HS ở mức độ đơn giản mà họ không ý thức được đó là rubric Nhìn vào tỉ lệ %, chúng tôi nhận thấy các giáo viên đều biết rõ về lợi ích của rubric trong đánh giá HS Đó là sự chính xác, khách quan, nhất quán khi tự học, đánh giá và tự đánh giá Song bên cạnh đó, họ cũng thừa nhận rằng thiết kế một rubric đánh giá mất nhiều thời gian và công sức Mặt khác, việc xác định các tiêu chí và các mức độ đạt được tiêu chí của rubric khá phức tạp Vì những lý do đó, việc giáo viên áp dụng rubric vào dạy học Ngữ văn nói chung và trong dạy học viết nói riêng còn nhiều hạn chế

Bảng 1.5 Kết quả phiếu điều tra tính cần thiết của việc thiết kế và sử dụng rubric trong dạy học phát triển năng lực

Các câu hỏi khảo sát Rất cần thiết Cần thiết Không

cần thiết

Thầy (cô) có cho rằng thiết kế

và sử dụng rubric trong dạy

học phát triển năng lực cho học

sinh là rất cần thiết hay không?

5 GV 35,71%

9 GV 64,29%

0 GV 0,0%

Qua khảo sát cả 14 giáo viên được hỏi có 35,71% trả lời là rất cần thiết và 64,29% cho là cần thiết Điều đó chứng tỏ rằng các thầy cô đã nhận thức rõ vai trò của rubric trong vào dạy viết văn bản nghị luận về thơ, thấy được tính cần thiết trong việc thiết kế và sử dụng rubric để đánh giá HS trong dạy học phát triển năng lực

1.2.2.Đánh giá chung về thực trạng

Với kết quả khảo sát sự hiểu biết và việc áp dụng rubric vào dạy học vào dạy viết văn bản nghị luận về thơ còn thấp Như vậy có thể thấy được, mặc dù các trường đã chú trọng đổi mới phương pháp, hình thức dạy học nhưng việc ứng dụng các công cụ, các phương pháp mới theo hướng phát triển NL người học còn nhiều hạn chế Việc đổi mới chương trình phải thực hiện đồng bộ, toàn diện, hiệu quả, bắt đầu từ khâu sử dụng các biện pháp dạy học mới Sử dụng công cụ rubric vào dạy viết văn bản nghị luận về thơ sẽ góp phần tích cực vào công cuộc đổi mới dạy học

bộ môn Ngữ văn từ đó kích thích hứng thú cho HS trong việc học tập bộ môn ở trường THPT

II Thiết kế rubric đánh giá năng lực viết văn bản nghị luận về một tác phẩm thơ (Tìm hiểu cấu tứ và hình ảnh của tác phẩm)

1 Quy trình thiết kế rubric

Dựa trên ý tưởng các bước xây dựng rubric của TS Tôn Quang Cường và qua quá trình nghiên cứu tài liệu về rubric chúng tôi đã xây dựng được một quy trình thiết kế rubric hoàn chỉnh Dưới đây là quy trình xây dựng rubric gồm 7 bước:

Bước 1: Xác định các chuẩn học tập mà GV và HS cần đáp ứng

Bước 2: GV xác định mục tiêu đánh giá

Bước 3: Lập bảng các tiêu chí (mô tả lại mục tiêu một cách chi tiết)

Bước 4: Xác định mức đạt mục tiêu (Ở bước này bảng rubric đã được GV xây dựng xong Tuy nhiên bảng rubric này vẫn chưa được sử dụng chính thức) Bước 5: HS góp ý về bảng rubric

Bước 6: Thu lại các bảng rubric của các HS Sau đó ghi nhận và tổng hợp lại các ý kiến của HS

Bước 7: GV chỉnh sửa lại các bảng rubric cho thật sự phù hợp với sức học của

HS và theo sự thống nhất giữa ý kiến của cả thầy và trò

2 Thiết kế rubric đánh giá năng lực viết văn bản nghị luận về một tác phẩm thơ (Tìm hiểu cấu tứ và hình ảnh của tác phẩm)

Mục tiêu bài học là giúp học sinh nắm được những kiến thức, yêu cầu cơ bản

và thực hành viết được văn bản nghị luận về một tác phẩm thơ với nội dung trọng tâm là phân tích cấu tứ và hình ảnh Với mục tiêu đó, bản rubric được thiết kế để đánh giá được năng lực viết của HS về một văn bản có định hướng là cấu tứ và hình ảnh

Bước 2: GV xác định mục tiêu đánh giá

Thông thường, Rubric được sử dụng làm công cụ đánh giá bài viết của học sinh Nhưng xây dựng Rubric này, chúng tôi không chỉ nhằm mục tiêu đánh giá bài viết của HS mà còn thông qua việc trao cho HS rubric, HS vừa đánh giá bài viết của bạn vừa hình thành kỹ năng viết bài nghị luận văn học có định hướng Hay nói cách khác, ở bài thực hành viết này, Rubric vừa là công cụ vừa là biện pháp dạy học

Bước 3: Lập bảng các tiêu chí (mô tả lại mục tiêu một cách chi tiết) Giai đoạn này chúng tôi thảo luận cùng học sinh để xây dựng các tiêu chí phù hợp, từ

đó HS nắm vững được các tiêu chí để cùng tham gia vào quá trình đánh giá và điều chỉnh hoạt động học tập của mình đáp ứng được các yêu cầu mong đợi

Từ đặc điểm văn nghị luận, từ yêu cầu cần đạt của bài “Viết văn bản nghị luận về một tác phẩm thơ (Tìm hiểu cấu tứ và hình ảnh của tác phẩm)” chúng tôi xác định 4 tiêu chí cho rubric đánh giá một bài văn nghị luận: Bố cục; Lập luận; Diễn đạt; Sáng tạo Mỗi tiêu chí sẽ được mô tả cụ thể như sau:

- Thấy được đầy đủ giá trị của chúng trong việc thể hiện những khám phá mới

về con người và cuộc sống

- Sử dụng hiệu quả các thao tác lập luận và phương thức biểu đạt

Đồng thời, để phù hợp trình tự triển khai bài viết văn bản nghị luận, chúng tôi

đã sắp xếp các tiêu chí theo cấu trúc ba phần: mở bài, thân bài, kết bài

Bước 4: Xác định mức đạt mục tiêu

Mục tiêu bài học là hình thành kỹ năng viết bài nghị luận văn học có định hướng cho HS nên tôi sử dụng rubric định tính Vì thế mức đạt mục tiêu trong rubric sẽ là: Xuất sắc; Tốt; Đạt; Chưa đạt

Bước 5: Chúng tôi phát trước cho mỗi HS một bảng rubric trước ngày dạy một tuần Khi giao bảng rubric chúng tôi yêu cầu HS thực hiện các công việc sau đây: Thứ nhất, HS đọc trước bảng rubric; Thứ hai, sau khi đã đọc xong yêu cầu HS nêu ý kiến của mình về bảng rubric Cụ thể là HS sẽ nêu ưu điểm, tồn tại và góp ý

về bảng rubric

2.2 Rubric đánh giá bài viết

- Chưa xác định được vấn đề

- Lỗi diễn đạt

-Giới thiệu chưa đầy đủ

về bài thơ

- Xác định chưa trọn vẹn,đầy đủ vấn đề

- Diễn đạt còn lan man

-Giới thiệu đầy đủ về bài thơ -Xác định đúng,đầy đủ vấn đề

- Diễn đạt đúng nhưng chưa hay, chưa sáng tạo

-Giới thiệu đầy

đủ , hay, ấn tượng về bài thơ -Xác định đúng,đầy đủ vấn đề

- Diễn đạt đúng, hay, sáng tạo

Thân bài

-Mới chỉ xác định được một

số ý -Sắp xếp ý chưa logic, chặt chẽ

- Xác định được đa số ý -Sắp xếp ý chưa logic, chặt chẽ

- Xác định đúng, đủ số ý

- Sắp xếp ý chưa logic, chặt chẽ

- Xác định đúng, đủ số ý

- Sắp xếp ý logic, chặt chẽ

-Hiểu sai cấu tứ

- Diễn đạt chưa chính xác

-Hiểu chưa trọn vẹn cấu

tứ

- Diễn đạt còn lan man, vụng

về

- Xác định đúng cấu tứ

- Diễn đạt đúng nhưng chưa hay, chưa sáng tạo

- Xác định đúng cấu tứ

- Diễn đạt đúng, hay, sáng tạo

-Chưa chỉ ra được hệ thống hình ảnh cũng như tính chất và cách tổ chức hình ảnh

-Diễn đạt chưa chính xác

-Chỉ ra được hình ảnh nhưng chưa thấy được tính chất và cách

tổ chức hình ảnh

-Diễn đạt lan man, vụng về

-Chỉ ra được

hệ thống hình ảnh nhưng chưa thấy được trọn vẹn tính chất và cách tổ chức hình ảnh theo

sự chi phối của tứ thơ

-Diễn đạt đúng nhưng chưa hay, chưa sáng tạo

- Chỉ ra được

hệ thống hình ảnh Làm nổi bật được tính chất

và cách tổ chức hình ảnh theo

sự chi phối của

tứ thơ -Diễn đạt đúng , hay, sáng tạo

- Chưa biết đánh giá về cấu

tứ và hình ảnh

- Bước đầu biết đánh giá một vài nét

- Biết đánh giá nét đặc sắc về cấu tứ và hình

- Biết đánh giá sâu sắc, thuyết phục nét đặc

của bài thơ cũng như giá trị của chúng trong việc thể hiện những khám phá mới về con người và cuộc sống

- Diễn đạt chưa chính xác, còn mắc lỗi chính

tả

đặc sắc về cấu

tứ và hình ảnh của bài thơ

- Chưa thấy được giá trị của chúng trong việc thể hiện những khám phá mới

về con người

và cuộc sống

- Diễn đạt còn vụng về, lan man, mắc vài lỗi chính tả

ảnh của bài thơ

- Chưa thấy được đầy đủ giá trị của chúng trong việc thể hiện những khám phá mới về con người và cuộc sống

- Diễn đạt đúng, rõ ràng

sắc về cấu tứ

và hình ảnh của bài thơ

- Thấy được đầy đủ giá trị của chúng trong việc thể hiện những khám phá mới

về con người

và cuộc sống

- Diễn đạt đúng, hay, ấn tượng

Kết bài

- Chưa biết kết bài

-Diễn đạt chưa chính xác, còn mắc lỗi chính

tả

- Biết kết bài nhưng chưa khái quát được vấn đề

- Diễn đạt còn vụng về, lan man, mắc vài lỗi chính tả

- Khẳng định lại sự độc đáo của bài thơ và

ý nghĩa của nó đối với việc đem lại cách nhìn, cách đọc mới cho độc giả

- Diễn đạt đúng, rõ ràng

- Khẳng định lại sự độc đáo của bài thơ và

ý nghĩa của nó đối với việc đem lại cách nhìn, cách đọc mới cho độc giả

- Diễn đạt đúng, hay, ấn tượng

III.Sử dụng rubric vào hoạt động dạy học bài “Viết văn bản nghị luận về một tác phẩm thơ (Tìm hiểu cấu tứ và hình ảnh của tác phẩm)”, (Bộ sách kết nối tri thức và cuộc sống, Ngữ văn 11)

1 Chuẩn bị cho tiết dạy

- Mục tiêu của việc giao trước rubric:

Giúp học sinh quản lí thời gian, quản lí bản thân: phân bố và sử dụng thời gian hợp lí để giải quyết công việc

Giúp các em tự học có định hướng: từ việc nắm được yêu cầu, tự viết được bài nghị luận thơ tìm hiểu cấu tứ và hình ảnh

- Hoạt động chuẩn bị:

+ Trước thời gian thực hiện tiết dạy 2 ngày, chúng tôi phát rubric đã chỉnh sửa cho các em HS và yêu cầu các em phải đọc lại Ở khâu này, rubric giống như một tài liệu tham khảo để các em viết bài và bước đầu hình dung được công việc cần làm trong tiết học trên lớp

+ Giao cho HS thực hiện một bài tập ở nhà Cụ thể:

Đề bài: Viết một bài văn nghị luận bàn về vẻ đẹp cấu tứ và hình ảnh trong bài

thơ Tràng giang (Huy Cận)

+ Chúng tôi chọn ngẫu nhiên một sản phẩm bài viết của HS gửi lên nhóm zalo Yêu cầu HS đọc và căn cứ rubric đưa ra những nhận xét về bài viết của bạn vào phiếu học tập sau:

+ Giúp các em chủ động đánh giá bài viết của bạn bằng những hiểu biết về cấu tứ và hình ảnh bài thơ, hệ thống kiến thức văn nghị luận đã chuẩn bị ở nhà + Giúp các em phát huy khả năng linh hoạt và sáng tạo: phát hiện được ở bài bạn ưu, nhược và có thể sửa chữa, hoàn chỉnh bài viết

+ Giúp cho hoạt động nhóm hiệu quả và mỗi thành viên đều có cơ hội thể hiện hiểu biết của bản thân

2.2 Hoạt động dạy học

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

Đây là bước bắt đầu của quá trình tổ chức dạy học Ở bước này công việc của

GV được thể hiện qua một số hoạt động cụ thể sau: