Để theo kịp sự phát triển của khoa học công nghệ, để hòa nhập được với nền kinh tế tri thức trong thế kỉ XXI thì sự nghiệp giáo dục cũng phải đổi mới nhằm tạo ra những con người không nh
Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu và áp dụng phương pháp dạy học dự án trong việc chế tạo sản phẩm bằng gia công cắt gọt ở lớp 11 không chỉ giúp học sinh phát triển kỹ năng thực hành mà còn nâng cao phẩm chất và năng lực cá nhân Phương pháp này khuyến khích học sinh sáng tạo, tư duy phản biện và làm việc nhóm, từ đó tạo ra môi trường học tập tích cực và hiệu quả.
Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu cơ sở lí luận và thực tiễn của đề tài
- Nghiên cứu về nội dung kiến thức, đối tượng học sinh và điều kiện dạy học
- Phân tích, xử lí số liệu khảo sát thực trạng áp dụng dạy học dự án
- Chuẩn bị các điều kiện cần thiết để triển khai dạy học dự án
Xây dựng kế hoạch dạy học dự án cho lớp 11 theo chương trình GDPT 2018, tập trung vào việc chế tạo sản phẩm bằng phương pháp gia công cắt gọt, nhằm phát triển phẩm chất và năng lực cho học sinh Kế hoạch này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức chuyên môn mà còn rèn luyện kỹ năng thực hành, tư duy sáng tạo và khả năng làm việc nhóm.
- Thiết kế công cụ đánh giá năng lực của học sinh thông qua dạy học dự án
- Thực nghiệm sư phạm nhằm đánh giá khả năng ứng dụng thực tế và hiệu quả của dự án đã đưa ra
- Phân tích, xử lý thống kê số liệu thực nghiệm sư phạm
Phương pháp nghiên cứu
a Phương pháp nghiên cứu lý thuyết
- Nghiên cứu các tài liệu về cơ sở lý luận và thực tiễn về dạy học phát triển phẩm chất, năng lực và dạy học dự án
Nghiên cứu chương trình và sách giáo khoa liên quan đến chế tạo sản phẩm bằng phương pháp gia công cắt gọt là rất quan trọng Bên cạnh đó, việc tham khảo sách giáo viên và các tài liệu chuyên sâu sẽ cung cấp kiến thức cần thiết cho quá trình này Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm cũng đóng vai trò quan trọng trong việc áp dụng lý thuyết vào thực tế, giúp nâng cao hiệu quả của việc gia công sản phẩm.
Thực nghiệm sư phạm ở trường THPT Diễn Châu 2 tỉnh Nghệ An
Đóng góp mới của đề tài
Bài viết này nhằm làm rõ cơ sở lý luận về việc hình thành và phát triển năng lực của học sinh trung học phổ thông, đồng thời nhấn mạnh vai trò và đặc điểm nổi bật của phương pháp dạy học dự án Việc áp dụng dạy học dự án không chỉ giúp học sinh phát triển kỹ năng tư duy phản biện mà còn khuyến khích sự sáng tạo và khả năng làm việc nhóm, từ đó nâng cao chất lượng giáo dục và đáp ứng nhu cầu thực tiễn trong quá trình học tập.
- Thiết kế được kế hoạch bài dạy và đưa ra quy trình tổ chức dạy học theo dự án nhằm phát triển năng lực của học sinh.
NỘI DUNG CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
Cấu trúc năng lực
Dựa trên những khái niệm về năng lực, người ta chia năng lực thành hai loại chính, đó là năng lực chung và năng lực đặc thù môn học
Năng lực chung là những khả năng thiết yếu trong nhiều lĩnh vực khác nhau, đóng vai trò quan trọng trong việc tạo nền tảng cho các hoạt động đa dạng.
Nhóm năng lực chung bao gồm:
+ Khả năng hành động độc lập thành công
+ Khả năng tự chủ trong việc sử dụng các công cụ giao tiếp và công cụ tri thức
Khả năng hành động thành công trong các nhóm xã hội không đồng nhất phụ thuộc vào năng lực đặc thù môn học, đáp ứng yêu cầu của lĩnh vực hoạt động chuyên môn Sự kết hợp độc đáo các thuộc tính chuyên biệt là điều kiện tiên quyết để đạt hiệu quả cao trong hoạt động này.
Phát triển năng lực môn Công nghệ
Chương trình môn Công nghệ giúp học sinh phát triển năng lực công nghệ và các phẩm chất đặc thù trong lĩnh vực kỹ thuật, công nghệ Điều này tạo điều kiện cho học sinh học tập và làm việc hiệu quả trong môi trường công nghệ tại gia đình, trường học và xã hội, đồng thời hỗ trợ các em trong việc lựa chọn ngành nghề phù hợp trong các lĩnh vực kỹ thuật và công nghệ.
Công nghệ đóng vai trò quan trọng trong giáo dục phổ thông tại Việt Nam và trên toàn cầu Trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, Việt Nam đang chú trọng đến giáo dục STEM và phát triển giáo dục hướng nghiệp, làm tăng tầm quan trọng của giáo dục công nghệ trong hệ thống giáo dục hiện nay.
Hiểu biết công nghệ là năng lực quan trọng, phản ánh kiến thức cốt lõi về công nghệ, bao gồm bản chất của công nghệ, mối quan hệ giữa công nghệ, con người và xã hội Nó cũng đề cập đến các công nghệ phổ biến và các quy trình sản xuất chủ yếu ảnh hưởng lớn đến kinh tế và xã hội hiện tại cũng như tương lai Bên cạnh đó, phát triển và đổi mới công nghệ, cùng với định hướng nghề nghiệp trong môi trường kỹ thuật và công nghệ, đặc biệt là tại Việt Nam, là những yếu tố cần được chú trọng.
Năng lực công nghệ được hình thành và phát triển thông qua hoạt động dạy học trong các mạch nội dung cụ thể Nó bao gồm các năng lực thành phần có mối quan hệ tương hỗ, bao gồm: năng lực hiểu biết công nghệ, năng lực giao tiếp công nghệ, năng lực sử dụng công nghệ, năng lực đánh giá công nghệ và năng lực thiết kế công nghệ.
Nhận thức công nghệ là khả năng hiểu biết về các khía cạnh cốt lõi của công nghệ, bao gồm bản chất của công nghệ, mối quan hệ giữa công nghệ, con người và xã hội Nó cũng liên quan đến việc nhận diện những công nghệ phổ biến và các quá trình sản xuất chủ yếu có tác động lớn đến kinh tế và xã hội hiện tại và trong tương lai Bên cạnh đó, phát triển và đổi mới công nghệ, cùng với định hướng nghề nghiệp trong lĩnh vực kỹ thuật và công nghệ, đặc biệt là tại Việt Nam, cũng là những yếu tố quan trọng trong nhận thức công nghệ.
Giao tiếp công nghệ là khả năng tạo ra, đọc hiểu và trao đổi các tài liệu kỹ thuật liên quan đến sản phẩm, quy trình và dịch vụ công nghệ Năng lực này đóng vai trò quan trọng trong việc sử dụng, đánh giá công nghệ và thiết kế kỹ thuật hiệu quả.
Sử dụng công nghệ là khả năng khai thác hiệu quả các sản phẩm, quy trình và dịch vụ công nghệ, đảm bảo đúng chức năng, kỹ thuật và an toàn Điều này không chỉ giúp tối ưu hóa quy trình mà còn tạo ra những sản phẩm công nghệ chất lượng cao.
Đánh giá công nghệ là khả năng phân tích và đưa ra nhận định đa chiều về sản phẩm, quá trình và dịch vụ công nghệ, bao gồm vai trò, chức năng, chất lượng, cũng như các yếu tố kinh tế - tài chính và tác động môi trường Đồng thời, việc đánh giá cũng cần xem xét những mặt trái của kỹ thuật và công nghệ.
Thiết kế kỹ thuật là khả năng nhận diện nhu cầu và vấn đề cần giải quyết trong thực tiễn, từ đó đề xuất các giải pháp kỹ thuật và công nghệ phù hợp Quá trình này bao gồm việc hiện thực hóa các giải pháp, thử nghiệm và đánh giá hiệu quả của chúng trong việc đáp ứng nhu cầu và giải quyết các vấn đề đã xác định.
Phương pháp dạy học dự án hiện nay đã giúp môn Công nghệ trở nên gần gũi hơn với thực tiễn đời sống Việc áp dụng phương pháp này không chỉ tạo điều kiện thuận lợi cho việc đạt được các mục tiêu chung của môn học mà còn đảm bảo nâng cao năng lực dạy học Công nghệ cho giáo viên và học sinh.
Năng lực hành động hiệu quả được xây dựng từ kiến thức, kỹ năng và phẩm chất đã được hình thành qua quá trình học tập, rèn luyện và giao tiếp.
- Năng lực hợp tác, phối hợp hoạt động trong đời sống và học tập
- Năng lực sáng tạo, có thể thích ứng với những thay đổi trong cuộc sống
- Năng lực tự khẳng định bản thân
Phương pháp dạy học dự án không chỉ củng cố và phát triển các năng lực đã hình thành từ các cấp học dưới mà còn giúp học sinh phát triển kỹ năng thông qua việc thực hiện các dự án Công nghệ ở trung học phổ thông Phương pháp này tập trung vào thực hành hiệu quả, liên kết và phát triển hệ thống kiến thức, kỹ năng đã có Hoạt động nhóm và yếu tố xã hội trong phương pháp dự án hỗ trợ học sinh hình thành năng lực hợp tác và phối hợp trong học tập cũng như trong đời sống Hơn nữa, việc tạo ra sản phẩm và tự tổ chức, tự chịu trách nhiệm là những yếu tố quan trọng giúp học sinh phát triển năng lực sáng tạo và tự khẳng định bản thân, chuẩn bị tốt cho cuộc sống sau này.
Phương pháp dạy học dự án giúp thực hiện tốt mục tiêu dạy học môn Công nghệ:
Phương pháp dạy học dự án không chỉ đảm bảo và cập nhật hóa mục tiêu kiến thức, mà còn giải quyết những vấn đề quan trọng liên quan đến việc sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên Phương pháp này góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống và phát triển kinh tế xã hội của cả nước Thực hiện các dự án Công nghệ giúp hình thành hệ thống kiến thức cơ bản về môn Công nghệ, đồng thời cho phép học sinh vận dụng kiến thức một cách linh hoạt và sáng tạo hơn.
Phương pháp dạy học dự án đóng vai trò quan trọng trong việc rèn luyện kỹ năng công nghệ cho học sinh thông qua việc kết hợp lý thuyết và thực hành Học sinh được tổ chức và hướng dẫn để tham gia vào các hoạt động thực tế, từ đó thường xuyên áp dụng các kỹ năng thực hành Việc giải quyết các vấn đề trong cuộc sống liên quan đến công nghệ và kỹ thuật giúp học sinh phát triển kỹ năng quan sát, sử dụng và tạo ra sản phẩm gần gũi với đời sống Công nghệ thông tin hỗ trợ hiệu quả trong việc thu thập và xử lý thông tin, đồng thời yêu cầu xây dựng và hoàn thiện sản phẩm trong quá trình làm dự án khuyến khích học sinh vận dụng kiến thức vào thực tiễn và sản xuất.
Phương pháp dạy học dự án là một công cụ hiệu quả trong giáo dục, giúp học sinh tìm hiểu ứng dụng thực tế và phân tích sâu sắc, từ đó chuyển biến tư tưởng và tình cảm của các em Việc khảo sát chỉ là bước đầu, trong khi tham gia giải quyết các vấn đề thực tiễn mới là phần cốt lõi của phương pháp này Khi học sinh tự mình đối mặt và giải quyết các thách thức, nhận thức về môn học, tinh thần trách nhiệm và ý thức cộng đồng, dân tộc sẽ được nâng cao, dù các giải pháp chưa hoàn thiện Do đó, phương pháp dạy học dự án đóng góp quan trọng vào việc đạt được mục tiêu dạy và học, đặc biệt trong các môn khoa học ứng dụng như công nghệ.
Hiệu quả
Dạy học dự án là phương pháp dạy học hiện đại, phù hợp với xu hướng giáo dục đổi mới:
Giáo dục hiện đại cần tập trung vào việc giúp học sinh phát triển những phẩm chất và năng lực thiết yếu cho thế kỷ XXI, bao gồm tư duy phản biện, khả năng giải quyết vấn đề, kỹ năng làm việc nhóm, giao tiếp hiệu quả và sự sáng tạo.
- Kích thích hứng thú học tập, tạo môi trường học tập tích cực, chủ động cho học sinh
- Giúp học sinh vận dụng kiến thức vào thực tiễn một cách hiệu quả
Dự án “Chế tạo sản phẩm bằng phương pháp gia công cắt gọt” - Công nghệ
11 có đem lại hiệu quả:
- Giúp học sinh củng cố kiến thức về gia công cắt gọt, rèn luyện kỹ năng thực hành
- Rèn luyện kỹ năng sử dụng dụng cụ, máy móc gia công
- Nâng cao khả năng đọc bản vẽ kỹ thuật
- Phát triển tư duy sáng tạo, khả năng thiết kế, chế tạo sản phẩm của học sinh
- Học sinh được tham gia vào hoạt động học tập thực tiễn, thú vị, bổ ích
- Được trải nghiệm cảm giác thành công khi hoàn thành sản phẩm của mình
- Giúp học sinh rèn luyện tính hợp tác, làm việc nhóm hiệu quả
- Kích thích hứng thú học tấp, tạo niềm đam mê với môn Công nghệ cho học sinh.
Kết luận
Dự án học tập “Chế tạo sản phẩm bằng phương pháp gia công cắt gọt” ở Công nghệ 11 là một phương pháp dạy học hiệu quả, góp phần phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực của học sinh Vì vậy, việc triển khai rộng rãi phương pháp này trong các trường học là rất cần thiết.
- Cần lựa chọn chủ đề dự án phù hợp với trình độ, điều kiện học tập của học sinh
- Lên kế hoạch chi tiết cho dự án, bao gồm mục tiêu, yêu cầu, tiến độ thực hiện, phân công nhiệm vụ cho học sinh
- Giáo viên cần hướng dẫn, hỗ trợ học sinh trong quá trình thực hiện dự án
- Đánh giá kết quả dự án một cách khách quan, công bằng.
Cơ sở thực tiễn
Chúng tôi đã tiến hành khảo sát giáo viên dạy môn Công Nghệ tại một số trường trong tỉnh Nghệ An và học sinh khối 11 của Trường THPT Diễn Châu 2 để tìm hiểu thực trạng áp dụng các phương pháp dạy học tích cực nhằm phát triển năng lực cho học sinh.
Khảo sát tổng quan về tình hình áp dụng các biện pháp nâng cao chất lượng dạy và học tại các trường THPT hiện nay cho thấy sự chú trọng vào việc phát triển năng lực của học sinh Các phương pháp giảng dạy đổi mới, tích cực được triển khai nhằm nâng cao hiệu quả học tập và khuyến khích sự sáng tạo của học sinh Đồng thời, việc đánh giá và điều chỉnh các chiến lược giáo dục cũng đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện chất lượng giáo dục, góp phần hình thành những thế hệ học sinh có năng lực và phẩm chất tốt.
Nghiên cứu giáo án và dự giờ các tiết dạy học Công nghệ lớp 11 nhằm thu thập ý kiến của giáo viên về các phương pháp dạy học tích cực, đặc biệt là phương pháp dạy học dự án Mục tiêu là phát triển năng lực cho học sinh trong môn học Công nghệ.
Khảo sát về cơ sở vật chất tại một số trường THPT hiện nay cho thấy tình hình phòng học, phòng thực hành và trang thiết bị dạy học còn nhiều bất cập Nhiều trường thiếu dụng cụ và phương tiện hỗ trợ giảng dạy, ảnh hưởng đến chất lượng giáo dục Việc cải thiện cơ sở vật chất là cần thiết để nâng cao hiệu quả học tập và đáp ứng nhu cầu giáo dục hiện đại.
* Phiếu khảo sát thực trạng của giáo viên
Kính gửi quý thầy/ cô !
Chúng tôi hiện đang thực hiện đề tài "Tổ chức dạy học dự án: Chế tạo sản phẩm bằng phương pháp gia công cắt gọt" cho Công nghệ 11, với mục tiêu phát triển phẩm chất và năng lực của học sinh Trong khuôn khổ đề tài này, chúng tôi xây dựng kế hoạch dạy học theo phương pháp dạy học dự án nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả giảng dạy Để đánh giá thực trạng áp dụng dạy học dự án trong việc phát triển năng lực học sinh, chúng tôi kính gửi phiếu điều tra ý kiến đến quý thầy/cô và rất mong nhận được sự hỗ trợ cũng như đóng góp ý kiến từ quý vị.
Xin quý thầy/cô điền thông tin cá nhân và ý kiến vào bảng sau
Thầy/cô đánh dấu (x) vào ô lựa chọn đúng với ý kiến của mình:
Câu hỏi 1 Theo thầy/ cô, trong dạy học Công Nghệ ở trường THPT, việc phát triển năng lực cho học sinh có tầm quan trọng như thế nào?
Rất quan trọng Quan trọng Bình thường Không quan trọng
Câu hỏi 2: Thầy/ cô đã có những sáng kiến, đổi mới gì trong dạy học Công nghệ
11 theo phát triển phẩm chất, năng lực học sinh? Áp dụng phương pháp dạy học tích cực
Sử dụng công nghệ thông tin trong dạy học Đánh giá học sinh theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực
Tạo môi trường học tập thân thiện, cởi mở
Câu hỏi 3 Thầy/ cô thường xuyên sử dụng các phương pháp, kỹ thuật dạy học tích cực nào trong dạy học Công nghệ ?
Phương pháp dạy học thuyết trình
Phương pháp dạy học đàm thoại
Phương pháp dạy học giải quyết vấn đề
Phương pháp dạy học theo dự án
Phương pháp dạy học bàn tay nặn bột
Phương pháp dạy học áp dụng mô hình lớp học đảo ngược
Phương pháp dạy học sử dụng bài tập thực tiễn
Phương pháp dạy học sử dụng bài tập theo định hướng phát triển năng lực
Câu hỏi 4 Thầy/cô đánh giá hiệu quả của các phương pháp, kỹ thuật dạy học đó như thế nào ?
Rất hiệu quả Hiệu quả Ít hiệu quả Không hiệu quả
Thầy/cô đã tham gia các hoạt động tập huấn và bồi dưỡng nhằm đổi mới phương pháp dạy học Công nghệ 11, tập trung vào việc phát triển phẩm chất và năng lực của học sinh chưa?
Câu hỏi 6 Thầy/cô còn gặp những khó khăn gì trong quá trình dạy học Công nghệ ở trường THPT nhằm phát triển năng lực của học sinh?
Về cơ sở vật chất và trang thiết bị
Về chương trình và tài liệu giáo dục
Về phương pháp và kỹ thuật dạy học
Câu 7 Thầy /cô đã biết về dạy học dự án trong dạy học chưa? Thầy/cô đã từng dạy học dự án trong quá trình giảng dạy chưa ?
Biết và sử dụng thành thạo
Biết và có sử dụng chưa thành thạo
Biết nhưng chưa sử dụng
Xin chân thành cảm ơn ý kiến đóng góp của quý thầy /cô
* Phiếu khảo sát thực trạng của học sinh Đánh dấu (x) vào ô mà em lựa chọn
Câu hỏi 1 Em có hứng thú học tập môn Công nghệ không?
Rất yêu thích Thích Bình thường Không thích
Câu hỏi 2 Theo em, mức độ nắm vững kiến thức cơ bản trong chương trình Công nghệ 11 của em như thế nào?
Mức độ nắm vững tốt Mức độ nắm vững khá
Mức độ nắm vững đạt Mức độ nắm vững chưa đạt
Câu hỏi 3 Em thường xuyên tham gia các hoạt động học tập nào trong môn Công nghệ ?
Tham gia đầy đủ các hoạt động học tập trên lớp
Tham gia các hoạt động học tập ngoài lớp
Tham gia các hoạt động ứng dụng thực tiễn
Kết hợp đa dạng các hoạt động học tập
Câu hỏi 4 Theo em, tầm quan trọng của năng lực công nghệ đối với môn Công nghệ như thế nào?
Rất cần thiết Cần thiết Ít cần thiết Không cần thiết
Câu hỏi 5 Em đánh giá kỹ năng thực hành các thao tác kỹ thuật trong học tập Công nghệ của em như thế nào?
Kỹ năng thực hành tốt Kỹ năng thực hành khá
Kỹ năng thực hành đạt Kỹ năng thực hành chưa đạt
Dạy học theo dự án là phương pháp kết hợp lý thuyết và thực hành, giúp học sinh tạo ra sản phẩm cụ thể Bạn đã từng trải nghiệm phương pháp dạy học này chưa? Bạn đã học, chưa học, hay có ý kiến khác về việc áp dụng dạy học dự án?
Cảm ơn sự hợp tác của các em!
Từ kết quả khảo sát thu được, chúng tôi nhận thấy:
Nhiều giáo viên hiện nay đã nhận thức đúng đắn về tầm quan trọng của việc đổi mới phương pháp dạy học Họ không chỉ xác định rõ sự cần thiết mà còn thể hiện mong muốn mạnh mẽ trong việc thực hiện những cải cách này.
Hiện nay, việc dạy và học môn Công nghệ ở các trường THPT đã có sự chuyển biến rõ rệt về hình thức và phương pháp tổ chức Môn Công nghệ yêu cầu học sinh có trí tưởng tượng cao và liên quan mật thiết đến cuộc sống hàng ngày Do đó, giáo viên cần xây dựng kế hoạch dạy học phù hợp, giúp học sinh chủ động trong việc chiếm lĩnh kiến thức và áp dụng vào thực tiễn.
Phương pháp dạy học tích cực đã có sự chuyển mình nhưng vẫn còn nặng về lý thuyết, chưa phát huy tính chủ động và sáng tạo của học sinh Nhiều giáo viên chưa có giải pháp cụ thể để áp dụng dạy học dự án, dẫn đến việc chưa rèn luyện được kỹ năng thực hành cho học sinh Mặc dù nhận thức rõ tầm quan trọng của việc này, nhiều giáo viên vẫn gặp khó khăn trong việc tổ chức thực hiện dự án và rèn luyện kỹ năng cụ thể cho học sinh.
- Việc dạy của giáo viên nặng về lí thuyết chưa chú ý đến việc hướng dẫn học sinh vận dụng vào thực tiễn cuộc sống hàng ngày
Các thầy cô cho biết rằng việc áp dụng dạy học dự án trong trường THPT gặp nhiều khó khăn do hạn chế về cơ sở vật chất cả trong và ngoài trường Điều này dẫn đến việc chủ yếu sử dụng các tài nguyên sẵn có như phòng thí nghiệm, phòng vi tính và tài liệu trên internet, hoặc tự làm đồ dùng học tập Mặc dù dạy học dự án đã được giới thiệu và tập huấn cho giáo viên, nhưng việc thực hiện vẫn chưa phổ biến.
Quá trình khảo sát cho thấy nhiều học sinh có ý thức chủ động và nỗ lực trong học tập, tích cực học hỏi từ thầy cô và bạn bè Tuy nhiên, vẫn còn nhiều học sinh học thụ động, chỉ nghe giảng và ghi chép mà chưa nắm bắt được bản chất vấn đề Điều này dẫn đến việc các em không thể vận dụng kiến thức đã học vào thực tiễn cuộc sống.
Ý thức học tập của học sinh đối với môn "Công nghệ" chưa thực sự tự giác, khi nhiều em vẫn xem đây là môn phụ Điều này dẫn đến việc các em chưa tập trung và dành đủ thời gian cho việc học bộ môn này.
Để đáp ứng nhu cầu thực tiễn, giáo viên cần xây dựng môi trường học tập giúp học sinh phát triển năng lực Trong nghiên cứu này, chúng tôi đã triển khai dạy học dự án, tổ chức các hoạt động tự khám phá kiến thức cho học sinh, đồng thời rèn luyện kỹ năng thực hành và khuyến khích tự nghiên cứu khoa học ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường.
2.3 Kinh nghiệm của các trường tiên tiến:
- Nhiều trường tiên tiến trên thế giới đã áp dụng phương pháp dạy học dự án và thu được kết quả tốt
- Kinh nghiệm của các trường này cho thấy phương pháp dạy học dự án có thể áp dụng hiệu quả trong các trường THPT ở Việt Nam
2.4 Điều kiện thực tế của các trường THPT ở Việt Nam:
- Nhiều trường THPT ở Việt Nam có cơ sở vật chất và trang thiết bị phù hợp để tổ chức dạy học dự án
- Các trường THPT cũng có đội ngũ giáo viên đủ năng lực để tổ chức dạy học dự án
Tuy nhiên, hiện nay còn một số tồn tại trong việc dạy và học đó là:
- Một số trường đang thiếu về cơ sở vật chất, thiết bị
- Việc dạy của giáo viên nặng về lí thuyết chưa chú ý đến việc hướng dẫn học sinh vận dụng vào thực tiễn cuộc sống hàng ngày
- Đối với học sinh, việc vận dụng kiến thức công nghệ vào đời sống còn ít.
Dạy học dự án
3.1 Khái niệm dạy học dự án
Dạy học dự án là một phương pháp dạy học phức hợp, trong đó học sinh được hướng dẫn bởi giáo viên để tiếp thu kiến thức và phát triển kỹ năng thông qua việc giải quyết các bài tập tình huống thực tế Phương pháp này kết hợp lý thuyết với thực hành, giúp học sinh tạo ra các sản phẩm cụ thể, đồng thời bám sát chương trình học.
3.2 Mục tiêu của dạy học dự án
- Hướng tới phát triển kỹ năng tư duy bậc cao (phân tích- tổng hợp, đánh giá và sáng tạo)
Quá trình thực hiện nhiệm vụ học tập đồng thời với việc tìm kiếm thông tin là một quá trình xử lý thông tin, tạo ra kiến thức mới khác biệt so với nội dung bài học Học sinh cần phê phán, đánh giá và lựa chọn công cụ phù hợp (kiến thức, công nghệ ) để hoàn thành nhiệm vụ học tập Điều này đòi hỏi học sinh phải có tư duy tổng hợp và khả năng vận dụng sáng tạo để giải quyết các vấn đề thực tiễn trong dự án học tập.
- Hướng tới phát triển kỹ năng sống
Hợp tác, giao tiếp, quản lý và ra quyết định là những mục tiêu quan trọng trong các phương pháp dạy học tích cực Dạy học dự án đặc biệt nổi bật trong việc đạt được những mục tiêu này, khi học sinh có quyền quyết định phương tiện và cách thức thực hiện Quá trình này yêu cầu sự hợp tác cao độ giữa các thành viên trong nhóm, với sự hiểu biết về điểm mạnh và điểm yếu của nhau Học sinh cần biết tranh luận, lắng nghe, tự kiểm tra và điều chỉnh hoạt động của mình, đồng thời tích cực ứng dụng công nghệ vào sản phẩm học tập.
3.3 Đặc điểm của dạy học dự án
+ Người học là trung tâm của dạy học dự án
Dạy học dự án chú trọng đến nhu cầu và hứng thú của người học, cho phép họ trực tiếp tham gia vào việc chọn đề tài và nội dung học tập phù hợp với khả năng cá nhân Đây là một phương pháp dạy học quan trọng nhằm thực hiện quan điểm lấy học sinh làm trung tâm.
Người học cần tham gia tích cực và tự lực trong toàn bộ quá trình dạy học, từ việc xác định mục tiêu, lập kế hoạch, thực hiện dự án cho đến kiểm tra, điều chỉnh và đánh giá kết quả Giáo viên đóng vai trò tư vấn và hướng dẫn, khuyến khích học sinh phát triển tính tích cực, tự lực, trách nhiệm và sự sáng tạo.
Người học cần chủ động thu thập thông tin từ nhiều nguồn khác nhau, không chỉ dừng lại ở việc nghe, ghi nhớ hay nhắc lại Họ cần phân tích, tổng hợp và đánh giá thông tin để rút ra tri thức cho bản thân.
- Người học không chỉ tiếp thu kiến thức về các sự kiện mà còn áp dụng lý thuyết vào thực tế, rèn luyện kĩ năng giải quyết vấn đề
+ Dạy học thông qua các hoạt động thực tiễn của một dự án
- Trong quá trình thực hiện dự án, người học tiếp thu kiến thức và hình thành kỹ năng thông qua các hoạt động thực tiễn
- Chủ đề của dự án luôn gắn liền với những tình huống của thực tiễn xã hội, với những nghề nghiệp cụ thể, đời sống có thực…
- Người học thường đóng một vai gì đó khi thực hiện dự án
Các dự án học tập kết nối nhà trường với thực tiễn xã hội, địa phương và môi trường, đồng thời tạo ra những tác động tích cực cho cộng đồng.
+ Hoạt động học tập phong phú và đa dạng
Dự án liên môn tích hợp tri thức từ nhiều lĩnh vực khác nhau nhằm giải quyết các vấn đề thực tiễn đầy thách thức Mỗi dự án, dù thuộc môn học nào, đều yêu cầu kiến thức đa dạng từ nhiều môn học để tìm ra giải pháp Đặc điểm này giúp dự án trở nên gần gũi với thực tế, vì trong cuộc sống, chúng ta cần có kiến thức tổng hợp để thực hiện công việc hiệu quả.
Trong quá trình thực hiện dự án, việc kết hợp nghiên cứu với việc áp dụng lý thuyết vào thực tiễn là rất quan trọng Điều này không chỉ giúp kiểm tra và củng cố kiến thức lý thuyết mà còn rèn luyện kỹ năng hành động và tích lũy kinh nghiệm thực tiễn.
Trong dạy học dự án, việc đánh giá trở nên đa dạng và phong phú hơn, với trọng tâm là kiểm tra qua các hoạt động thực tiễn Điều này dẫn đến việc giảm bớt các hình thức kiểm tra kiến thức thuần túy và kiểm tra viết truyền thống.
- Trong dạy học dự án, phương tiện học tập đa dạng hơn, công nghệ thông tin được tích hợp vào quá trình học tập
+ Kết hợp làm việc theo nhóm và làm việc cá nhân
- Các dự án thường được thực hiện theo nhóm, trong đó có sự phân công và cộng tác làm việc giữa các thành viên
Làm việc theo nhóm không chỉ nâng cao chất lượng sản phẩm mà còn tiết kiệm thời gian, nhờ vào việc kết hợp và phát huy tối đa sở trường của từng thành viên.
Các dự án giáo dục yêu cầu sự hợp tác chặt chẽ giữa các thành viên, học viên, giáo viên và các lực lượng xã hội khác tham gia Điều này giúp tăng cường tính xã hội trong hoạt động dạy học dự án.
+ Quan tâm đến sản phẩm của hoạt động
Trong quá trình thực hiện dự án, sự chú ý thường tập trung vào các sản phẩm được tạo ra, bao gồm cả sản phẩm vật chất và phi vật chất, chẳng hạn như bản thiết kế hoặc kế hoạch.
Giáo viên và học sinh cùng nhau đánh giá sản phẩm dựa trên tính thực tế, tính hữu ích và sự hợp tác giữa các thành viên trong nhóm.
Các sản phẩm mang lại lợi ích xã hội thường được đánh giá cao và được công bố rộng rãi Chúng không chỉ được giới thiệu mà còn được ứng dụng thực tế, góp phần cải thiện đời sống cộng đồng.
3.4 Ưu điểm và hạn chế của dạy học theo dự án
XÂY DỰNG KẾ HOẠCH DẠY HỌC VÀ TỔ CHỨC DẠY HỌC DỰ ÁN CHẾ TẠO SẢN PHẨM BẰNG PHƯƠNG PHÁP GIA CÔNG CẮT GỌT- CÔNG NGHỆ 11
Xây dựng bộ hồ sơ dạy học dự án
1 Hình thành ý tưởng dự án, tên dự án
Ngành cơ khí đóng vai trò quan trọng trong nền tảng kinh tế của đất nước, với sản phẩm cơ khí được ứng dụng rộng rãi trong các hoạt động kinh tế - xã hội Từ các dụng cụ sinh hoạt hàng ngày đến máy móc, thiết bị và công cụ sản xuất, cơ khí là yếu tố thiết yếu cho sự phát triển bền vững của nền kinh tế.
Gia công cơ khí là một phần thiết yếu trong chương trình Công nghệ, với nhiều ứng dụng phổ biến trong đời sống Việc dạy học phần gia công cơ khí thông qua phương pháp dạy học dự án giúp học sinh hiểu biết sâu sắc hơn và dễ dàng vận dụng kiến thức vào thực tiễn Chúng tôi lựa chọn phương pháp này nhằm tạo sự hứng thú cho học sinh, giúp các em tiếp thu kiến thức hiệu quả và có khả năng sản xuất các sản phẩm đơn giản phục vụ đời sống Qua đó, học sinh có thể định hướng nghề nghiệp cho tương lai của mình.
Tên dự án: Tổ chức dạy học : Chế tạo sản phẩm bằng phương pháp gia công cắt gọt
2 Mục tiêu và sản phẩm của dự án
+ Kiến thức và kỹ năng về gia công cắt gọt
- Biết được các phương pháp gia công cắt gọt: Gia công được một chi tiết cơ khí đơn giản sử dụng phương pháp gia công cắt gọt
Học sinh sẽ nắm vững kiến thức cơ bản về gia công cắt gọt, bao gồm nguyên lý cắt gọt, các loại dụng cụ cắt, phương pháp gia công và quy tắc an toàn lao động trong lĩnh vực này.
- Học sinh rèn luyện được các kỹ năng gia công cắt gọt cơ bản như: đo lường, đánh dấu, kẹp chặt, gia công, kiểm tra
- Học sinh có thể ứng dụng kiến thức và kỹ năng học được vào thực tế để chế tạo các sản phẩm đơn giản, hữu ích
Học sinh có thể nâng cao tư duy kỹ thuật, phát triển khả năng sáng tạo và rèn luyện kỹ năng giải quyết vấn đề, từ đó giúp họ học tập và làm việc hiệu quả hơn trong tương lai.
- Năng lực tự học: Chủ động tích cực thực hiện những công việc của bản thân trong học tập thông qua việc tham gia đóng góp ý tưởng
- Giao tiếp hợp tác: Khả năng thực hiện nhiệm vụ một cách độc lập hoặc theo nhóm, trao đổi tích cực với giáo viên và các bạn trong lớp
Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo của học sinh được phát triển thông qua các hoạt động học tập Học sinh học cách xác định vấn đề cần giải quyết, nghiên cứu và đề xuất phương án, thực hiện giải quyết vấn đề, cũng như đánh giá và rút kinh nghiệm sau khi thực hiện dự án chế tạo sản phẩm đơn giản bằng phương pháp gia công cắt gọt.
- Năng lực làm việc nhóm: Học sinh học cách hợp tác, chia sẻ trách nhiệm, phối hợp hành động để hoàn thành mục tiêu chung
- Năng lực sáng tạo: Học sinh học cách tư duy sáng tạo, tìm ra giải pháp mới, độc đáo cho vấn đề
- Năng lực tự chủ: Học sinh học cách tự học, tự nghiên cứu, tự đánh giá bản thân và nhóm
- Năng lực nhận thức công nghệ: Trình bày được phương pháp lập quy trình gia công sản phẩm đơn giản: móc treo chìa khóa, móc treo đồ…
- Tạo ra sản phẩm cơ khí đơn giản sử dụng phương pháp gia công cắt gọt
- Chăm chỉ: Tích cực chủ động tự tìm tòi và sáng tạo trong học tập
Hoàn thành nhiệm vụ học tập GV đưa ra, tập trung và kiên trì trong quá trình hoạt động học tập cá nhân, học tập nhóm
- Trung thực: Học tập và đánh giá chính xác khả năng của bản thân và đồng đội trong hoạt động nhóm
- Trách nhiệm: Tích cực, tự giác, nghiêm túc trong học tập, trong nghiên cứu, trong hoạt động nhóm
-Yêu nước: Ý thức bảo vệ môi trường, sử dụng hợp lí nguồn tài nguyên
+ Về sản phẩm: Một sản phẩm cơ khí đơn giản
3 Kế hoạch dạy học dự án a Lập kế hoạch dạy học dự án
- Lên kế hoạch xin phép Ban giám hiệu thực hiện dự án
- Lập kế hoạch thời gian cho dự án theo phân phối chương trình gồm:
+ Chuyển giao nhiệm vụ dự án: 1 tiết
+ Thời gian triển khai dự án : 2 tuần
+ Thời gian để học sinh báo cáo sản phẩm:1 tiết
+ Thời gian để tổng kết, đánh giá : 1 tiết
- Nội dung dự án: Xây dựng dự án; chuyển giao nhiệm vụ dự án, lập kế hoạch cho từng nhóm và giao nhiệm vụ cho từng nhóm
Mỗi nhóm học sinh sẽ có từ 5 đến 10 phút để trình bày sản phẩm của mình, giúp phát triển kỹ năng thuyết trình và làm việc nhóm Đồng thời, cần lập kế hoạch chi tiết cho học sinh thực hiện dự án, đảm bảo mọi bước đều được thực hiện hiệu quả và đúng tiến độ.
Kế hoạch tổ chức phân nhóm học sinh bao gồm việc chia lớp thành 4 nhóm, đảm bảo các thành viên trong mỗi nhóm có năng lực học tập tương đương Mỗi nhóm sẽ được phân công một nhóm trưởng và thư ký, đồng thời đề ra nhiệm vụ chung cho tất cả các nhóm.
Nhiệm vụ : Chế tạo sản phẩm đơn giản bằng phương pháp cắt gọt
Giáo viên hướng dẫn học sinh xác định mục tiêu và nội dung cần thực hiện trong dự án, đồng thời xác định kiến thức cần đạt được Học sinh được khuyến khích thu thập thông tin từ sách giáo khoa, tài liệu tham khảo và internet để hoàn thành sản phẩm Sau khi lựa chọn và xử lý thông tin, học sinh trình bày sản phẩm dự án bằng PowerPoint theo kế hoạch đã đề ra.
- Thông báo cho học sinh nội dung dự án, thời gian thực hiện dự án và các yêu cầu của dự án để học sinh thực hiện
- Hướng dẫn học sinh báo cáo tại lớp và thảo luận
- Rút kinh nghiệm từ việc thực hiện dự án c Lập kế hoạch đánh giá
- Đánh giá hoạt động nhóm của học sinh
- Đánh giá sản phẩm dự án của học sinh về:
+ Hình thức sản phẩm, ứng dụng của sản phẩm
+ Sự hợp tác làm việc nhóm
+ Tính sáng tạo trong hoạt động dự án
+ Kỹ năng vận dụng kiến thức vào giải quyết các vấn đề thực tiễn d Lập kế hoạch hoạt động lên lớp
- Giáo viên triển khai chuyển giao nhiệm vụ dự án
Để giúp học sinh hiểu rõ hơn về quy trình sản xuất sản phẩm, cần giới thiệu các yêu cầu cần thiết, tiêu chuẩn nội dung đánh giá, các mục tiêu cần đạt được và hình thức đánh giá cụ thể Những thông tin này sẽ giúp học sinh nắm vững kiến thức và kỹ năng cần thiết để hoàn thành sản phẩm một cách hiệu quả.
- Phân chia nhóm học sinh và chuyển giao dự án đến từng học sinh
- Lên kế hoạch chuẩn bị cơ sở vật chất, trang thiết bị e Lập kế hoạch theo dõi, hướng dẫn học sinh
Học sinh sẽ thực hiện dự án trong vòng 2 tuần Trong suốt quá trình này, giáo viên yêu cầu các nhóm gửi báo cáo tiến độ qua nhóm Zalo đã được thiết lập Điều này giúp giáo viên kiểm tra và chỉnh sửa nội dung cũng như cách trình bày, chuẩn bị cho việc báo cáo trong tiết học nghiệm thu dự án.
Giáo viên theo dõi tiến trình thực hiện dự án của học sinh thông qua các yếu tố chính như nội dung thực hiện, phương pháp tìm kiếm thông tin, phân công nhiệm vụ và tiến độ thực hiện dự án.
* Học sinh được đánh giá dựa trên các tiêu chí sau:
+ Mức độ hoàn thành sản phẩm:
- Tính hoàn chỉnh của sản phẩm
- Mức độ sáng tạo của sản phẩm
+ Quá trình thực hiện dự án :
- Khả năng làm việc nhóm
- Kỹ năng giải quyết vấn đề; kỹ năng giao tiếp
+ Có thể sử dụng các phương pháp đánh giá đa dạng như:
- Giám sát hoạt động nhóm
Giáo viên thiết lập tiêu chí để học sinh tự đánh giá sản phẩm dự án và đánh giá lẫn nhau trong nhóm, từ đó thiết kế các mẫu phiếu đánh giá để phân phát cho các nhóm.
Để học sinh có thể định hướng học tập và chuẩn bị tốt cho dự án, các tiêu chí đánh giá cần được chia sẻ ngay từ đầu.
- Việc đánh giá nên được thực hiện một cách công bằng, khách quan và minh bạch
Để đảm bảo quá trình dạy học được đánh giá một cách đầy đủ và khách quan, chúng ta cần xây dựng các tiêu chí đánh giá và mẫu phiếu đánh giá phù hợp.
- Đánh giá của học sinh đối với các thành viên trong nhóm
- Đánh giá của học sinh với các nhóm khác
Đánh giá của giáo viên đối với các nhóm và điểm thưởng là yếu tố quan trọng trong quá trình học tập Điểm của quá trình được tính bằng trung bình cộng của các điểm đánh giá từ giáo viên Dưới đây là mẫu phiếu đánh giá các loại hình, giúp minh họa rõ ràng hơn về cách thức đánh giá này.
* PHIẾU ĐÁNH GIÁ CÁC THÀNH VIÊN TRONG NHÓM
* Xây dựng phiếu đánh giá chéo giữa các thành viên trong nhóm học tập
Cho điểm các thành viên trong nhóm theo các tiêu chí tương ứng với thang điểm cho mỗi tiêu chí:
Tham gia tích cực hơn các thành viên khác trong nhóm: 3 điểm
Tham gia khá tích cực: 2 điểm
Tham gia ít hơn các thành viên khác trong nhóm: 1 điểm
Không tham gia làm việc nhóm: 0 điểm
* Phiếu đánh giá chéo giữa các thành viên trong nhóm học tập
Họ tên người đánh giá: ………
Họ tên người được đánh giá:………
Tiêu chí đánh giá Tên thành viên nhóm
Tự lực thực hiện nhiệm vụ mà nhóm đã phân công
Có tinh thần trách nhiệm cao, hoàn thành nhiệm vụ đúng thời gian qui định Đảm nhận các vai trò khác nhau trong nhóm
Tích cực tham gia các hoạt động nhóm
Phối hợp với các thành viên trong nhóm
Tôn trọng ý kiến của các thành viên trong nhóm
Tổng hợp, sắp xếp các ý kiến của từng thành viên trong nhóm, báo cáo sản phẩm của nhóm
* Xây dựng phiếu đánh giá chéo giữa các nhóm khác nhau
Tiêu chí đánh giá và biểu điểm
TT Tiêu chí đánh giá
1 Nội dung Thiếu so với yêu cầu Đạt yêu cầu Đầy đủ, phong phú
Trình bày thiếu thẩm mỹ, không phù hợp với nội dung
Trình bày bình thường, tương đối phù hợp với nội dung
Trình bày thẩm mỹ, phù hợp với nội dung
3 Ý tưởng Ý tưởng phổ biến Ý tưởng mới Ý tưởng độc đáo, sáng tạo
Thuyết trình Nói nhỏ, thiếu logic
Nói to, rõ ràng, có bố cục, logic
Nói to, rõ ràng, có bố cục, logic, lôi cuốn
* Kết quả đánh giá Nhóm đánh giá:
TT Tiêu chí đánh giá Điểm nhóm được đánh giá
Tổng điểm *Tiêu chí đánh giá phần báo cáo (dành cho học sinh và giáo viên)
