Câu 8: Các loại tiêu chí thường được dùng trong phân tích chính sách là gì?. Anh/chị hãy lấy một ví dụ minh họa mà anh/chị đã biết, hãy phân tích nhận định trên Câu 11: Trình bày về các
Trang 1ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP PTCS Câu 1: Phân tích chính sách là gì, tại sao phải phân tích chính sách?cho ví dụ minh họa về lý do phân tích chính sách?
Câu 2: Phân tích chính sách cần lưu ý thời điểm nào?
Câu 3: Nêu nhiệm vụ, các yêu cầu của phân tích chính sách?
Câu 4: Các yếu tố nào ảnh hưởng đến việc phân tích chính sách? Giải thích vì sao?
Câu 5: Trong phân tích chính sách cần tuân thủ những nguyên tắc phân tích nào?
Câu 6: Nêu khái niệm và phân tích vai trò của tiêu chí trong phân tích chính sách?
Câu 7: Hãy giải thích yêu cầu thiết lập các tiêu chí phân tích chính sách? cho ví
dụ minh họa?
Câu 8: Các loại tiêu chí thường được dùng trong phân tích chính sách là gì? cho
ví dụ minh họa?
Câu 9: Vấn đề chính sách là gì? Trình bày các căn cứ để lựa chọn vấn đề chính sách?
Câu 10: Trình bày phân tích thời cơ ban hành chính sách? (lý do, mục đích và phương pháp ; nội dung phân tích)? Thời gian vừa qua, Nhà nước ban hành rất nhiều chính sách mà theo đánh giá là “chưa phù hợp về thời cơ ban hành” Anh/chị hãy lấy một ví dụ minh họa mà anh/chị đã biết, hãy phân tích nhận định trên
Câu 11: Trình bày về các yếu tố ảnh hưởng đến tổ chức thực thi chính sách Câu 12: Phương pháp phân tích lợi ích – chi phí (CBA) là gì? Nguyên tắc thực hiện phương pháp phân tích CBA Lấy ví dụ trong thực tiễn có thể dùng
phương pháp đánh giá phân tích theo CBA?
Câu 13: Phương pháp đánh giá dự báo tác động pháp luật là gì? Hãy nêu các bước một báo cáo đánh giá tác động pháp luật? Khi nhà phân tích lựa chọn
Trang 2phương pháp đánh giá tác động pháp luật, có nhất thiết đảm bảo yêu cầu lợi ích lớn hơn hoặc bằng chi phí hay không?
Câu 14: Thế nào là chủ thể phân tích chính sách Hai loại chủ thể phân tích chính sách cơ bản là gì Liệt kê và giải thích ngắn gọn các chủ thể tham gia phân tích phân tích chính sách, cho ví dụ
Câu 15: Trong các chủ thể phân tích chính sách, tại sao nói Nhà nước là chủ thể phân tích chính sách chủ yếu và phổ biến nhất.
Câu 16: Trình bày sự khác biệt giữa các chủ thể phân tích chính sách (gợi ý: xét
từ nguyên nhân mục đích tham gia, cách thức tham gia, mức độ tham gia vào hoạt động phân tích chính sách).
Câu 17: Trình bày về các yếu tố cấu thành của hệ thống phân tích chính sách? Câu 18: Sự cần thiết hình thành hệ thống phân tích chính sách ở địa phương? Các bộ phận phân tích chính sách trong hệ thống phân tích chính sách chính thức ở địa phương
Câu 19: Trình bày về hệ thống phân tích chính sách phi chính thức.
Trang 3ĐÁP ÁN Câu 1: Phân tích chính sách là gì, tại sao phải phân tích chính sách?cho ví dụ minh họa về lý do phân tích chính sách?
- PTCS là hoạt động phân giải những mối quan hệ giữa các yếu tố hợp thành trong tiến trình chính sách để không ngừng hoàn thiện chính sách công
- Sự cần thiết trọng việc phải PTCS:
+ Phân tích là điểm khởi đầu của quá trình quản lý: quản lý là cần cho mọi quá trình hợp tác giữa các cá nhân trong phân công lao động xã hội, là một hoạt động không thể thiếu trong bất kì tổ chức nào Để quá trình quản lý được diễn ra cần có những thông tin cung cấp cho chủ thể, thông tin giúp cho các nhà quản lý có thể nhận biết chính xác về 1 vấn đề nào đó thuộc đối tượng hay môi trường quản lý ở thời điểm phản ánh của thông tin Để có được thông tin hữu ích tại thời điểm quản lý yêu cầu phải kết hợp các loại thông tin (quá khứ, hiện tại, tương lai) với nhau để đưa ra những quyết định hiệu quả nhất.PT là quá trình phân giải các tài liệu liên quan để chủ thể có được đầy đủ thông tin cho việc ra quyết định quản lý PT là điều kiện tiền đề cho hoạt động quản lý và là bộ phận không thể thiếu được trong tiến trình quản lý
- Lý do PTCS:
+ Lý do khái quát: do mục tiêu của chính sách tác động đến nhiều đối tượng và ảnh
hưởng lâu dài đến hoạt động của tổ chức nên chủ thể phải xem xét, cân nhắc moi việc thật kĩ trước khi ra quyết định Sau khi ban hành chính sách, các chủ thể cần phải đánh giá được chức năng tác dụng của chính sách để sử dụng có hiệu quả công cụ này Để duy trì sự tồn tại của của công cụ chính sách, các chủ thể cần xem xét khả năng truyền đạt tới các đối tượng tác động, đánh giá về khả năng tạo động lực, điều tiết quá trình vận động của chính sách, tạ dựng và củng cố mối quan hệ giữa chủ thể
và đối tượng thụ hưởng CS
Lý do cụ thể: Phân tích để thấy được những mục tiêu của CS mà chủ thể dự định theo
đuổi có thiết thực hay không- Kq phân tích này là căn cứ quan trọng để chủ thể ra quyết định CS
PT để thấy được tính hệ thống của CS Tính hệ thống của CS cần được xem xét trên các mặt: CS mới ban hành có đúng là 1 CS hay không chỉ là những biện pháp thực thi CS; CS mới ban hành có phù hợp với hệ thống đã có không hay là gây nên mâu thuẫn
Trang 4với các CS đã có; CS mới ban hành có trợ giúp gì cho hệ thống như khắc phục được những tồn tại hiện có của hệ thống hay thúc đẩy hệ thống vận động tốt hơn
PT để thấy sự phù hợp giữa CS với môi trường
PTCS để thấy được lòng tin của người thực hiện với chủ thể ban hành
- VD: lí do PT Cs áp giá trần đối với sữa dành cho trẻ dưới 6 tuổi:
Ông Đinh Tiến Dũng - Bộ trưởng Bộ Tài chính: Bộ Tài chính quyết định áp dụng biện pháp khống chế giá trần với mặt hàng sữa cho trẻ em căn cứ vào các quy định tại Điều 15,16,17 và 18 của Luật Giá, trong đó có quy định sản phẩm sữa cho trẻ em dưới 6 tuổi là sản phẩm nằm trong Danh mục bình ổn giá, và trong đó cũng quy định thẩm quyền, trách nhiệm của cơ quan quy định áp dụng bình ổn giá (ở đây là Chính phủ) xuất phát từ diễn biến thị trường trong năm 2013 và 3 tháng đầu năm 2014 cùng các kết quả thanh tra, Bộ Tài chính đã phát hiện những yếu tố bất hợp lý về giá cả, chi phí của sản phẩm sữa dành cho trẻ em dưới 6 tuổi Về kinh doanh, chúng ta quản lý giá sữa theo cơ chế thị trường, nhưng phải đảm bảo có sự quản lý của Nhà nước theo chủ trương chung Trong vấn đề này phải đảm bảo hài hòa lợi ích giữa người sản xuất, Nhà nước và người tiêu dùng, đặc biệt ở đây người tiêu dùng là đối tượng rất nhạy cảm-trẻ em dưới 6 tuổi Bộ Tài chính cũng nghiên cứu và thấy rằng việc chúng ta áp dụng giá trần hoàn toàn không vi phạm cam kết quốc tế
Bên cạnh đó, giữa các DN luôn có sự cạnh tranh gay gắt để có giá bán hấp dẫn cho người tiêu dùng nhất Áp giá trần sẽ làm mất đi tính cạnh tranh này Và như thế các nhà sản xuất sẽ không còn động lực để nghiên cứu đầu tư cho ra những sản phẩm mới với những công thức dinh dưỡng vượt trội và chuyên biệt để phục vụ người tiêu dùng Chính sách giá trần này sẽ tạo ra gánh nặng đáng kể cho các nhà bán buôn, cửa hàng bán lẻ và các kênh bán hàng hiện đại
Câu 2: Phân tích chính sách cần lưu ý thời điểm nào?
- Thời điểm PTCS:
+ PTCS trước khi ban hành: thu thập ý kiến đóng góp của các chuyên gia, tổ chức c trị- XH, đặc biệt là các đối tượng thụ hưởng CS trong dân chúng
+ PTCS sau ban hành: khi CS mới được ban hành, việc PTCS sẽ giúp các nhà hoạch định CS đánh giá ý tưởng CS của mình trong thực tiễn kiểm tra năng lực thực thi
CS và kịp thời điều chỉnh nếu cần thiết
Trang 5+ PT ở 1 thời điểm chọn ngẫu nhiên: mục đích của việc này là đánh giá khả năng thích ứng và năng lực thực thi của các cơ quan, tổ chức Đồng thời cũng nhằm đánh giá phản ứng của các đối tượng thụ hưởng CS
+ PTCS sau 1 số năm thực hiện: giúp chủ thể CS đánh giá hiệu lực thực tế của CS để
có biện pháp điều chỉnh kịp thời hoặc ban hành chính sách mới
Câu 3: Nêu nhiệm vụ, các yêu cầu của phân tích chính sách?
- Nhiệm vụ của PTCS:
+ XD kế hoạch phân tích: giúp chúng ta chủ động tiếp cận với mục tiêu, nhờ các
phương pháp thích hợp Kế hoạch PT còn giúp huy động được điều kiện vật chất, trang thiết bị kĩ thuật để phục vụ cho việc PT Kế hoạch PT giúp ta chủ động được thời gian để có những chương trình phù hợp với từng hoạt động Nd của hoạt động này gồm: XD kế hoạch phân tích từng hoạt động CS, từ hoạch định đến đánh giá; XD
kế hoạch tiến độ PTCS; XD kế hoạch phối hợp nguồn nhân lực cho phân tích CS; XD
kế hoạch phối hợp phân tích giữa các cơ quan chức năng, các bước tiến hành PT
+ Tổ chức công tác PTCS: để xếp đặt các yếu tố tham gia quá trình PTCS cho phù
hợp với yêu cầu công tác PT để đảm bảo khối lượng và hiệu quả của công việc Nhiệm vụ của tổ chức công tác PT là phân công, phân cấp, phối hợp các bộ phận tham gia thực hiện các hoạt động: thu thập tài liệu; xử lý tài liệu; tổng hợp tài liệu; PT tài liệu; quản lý, đánh giá kết quả PTCS
+ Kiểm tra đôn đốc quá trình PT: để hoạt động này theo kịp được yêu cầu quản lý
nhà nước bằng CS Các hoạt động PTCS thường xuyên biến đổi theo các quá trình kinh tế- xã hội, nên thường xuyên kiểm tra sẽ sớm phát hiện những chênh lệch tromg
kế hoạch dự kiến hoặc những sai sót trong tổ chức để điều chỉnh bổ sung
Các nhiệm vụ PT đều có v trò q trọng như nhau, trong điều kiện cụ thể ta có thể tăng cường cho nhiệm vụ này, giảm bớt yêu cầu với nhiệm vụ kia
- Yêu cầu PTCS:
+ Yêu cầu toàn diện: để kq PT đúng đắn, khách quan, sử dụng hữu hiệu cho quá trình
hoạch định và thực thi CS cần phải PT toàn diện diễn biến của CS từ lúc ra đời đến lúc kết thúc Cần PT toàn diện các yếu tố tham gia quá trình CS cũng như các nhân tố ảnh hưởng đến kq và quá trình CS
Trang 6+ Yêu cầu thường xuyên: để nắm bắt vấn đề CS hay điều chỉnh các biện pháp tác
động thích hợp đến đối tượng, chủ thể quản lý cần theo sát quá trình CS và PT cả chu
kì vận động của đối tượng kịp thời phát hiện những biến cố xảy ra đẻ điều chỉnh,
bổ sung cho CS hoàn thiện hơn
+ Yêu cầu sát thực: mọi hoạt động vật chất đều diễn ra trong đời sống thưc tế, vì vậy
các nhà quản lý cần quan sát thực thể trên cơ sở mục tiêu của CS để tác động làm cho chúng đi theo định hướng Kq vận động của các quy luật nội tại trong đời sống là các biến cố kinh tế- xã hội, chúng diễn ra độc lập với mong muốn của chủ thể quản lý các chủ thể quản lý phải thường xuyên theo dõi, PT những biến cố diễn ra trong quá trình vận động để nắm bắt được tính quy luật trong hoạt động của các yếu tố vật chất
+ Yêu cầu đồng bộ: để có những định hướng, phục vụ cho mục tiêu phát triển ổn
định, lâu dài
+ Yêu cầu logic: kết quả của 1 CS không phụ thuộc vào 1 quá trịnh vận động riêng
biệt mà phải được tiến hành từ mỗi bước theo hành trình liên tục
- VD: …
Câu 4: Các yếu tố nào ảnh hưởng đến việc phân tích chính sách? Giải thích vì sao?
- Yếu tố chính trị: CSC luôn mang tính chính trị rõ nét Để đánh giá quá trình thực
thi CS có đáp ứng y/c quản lý của Nhà nước theo đúng định hướng chính trị hay không cần thực hiện PTCS Đây là 1 hoạt động thể hiện ý chí của Nhà nước đối với
xã hội nhằm hoàn thiện định hướng chính trị của mình
- Yếu tố kinh tế- xã hội: đối tượng của CS là toàn dân, toàn diện CS sẽ làm cho đời
sống XH ngày càng phát triển về mọi mặt Các điều kiện về kinh tế được cải thiện sẽ thuận lợi cho việc cung cấp các yếu tố vật chất, kĩ thuật và tài chính cho PTCS
- Yếu tố năng lực, trình độ của chủ thể PT: chủ thể là yếu tố trung tâm, quyết định
đến việc hoàn thành số lượng, chất lượng của PTCS Chủ thể có năng lực tốt sẽ hoàn thành công việc PT lớn, với độ chính xác cao, họ sẽ có khả năng áp dụng công nghệ hiện đại vào công việc để tăng năng suất LĐ, họ sẽ có ý thức định hướng trong suốt quá trình PTCS
- Yếu tố quan hệ QT: môi trường QT ngày càng có ý nghĩa quan trọng đối với quá
trình phát triển kt-xh của quốc gia Khi quan hệ QT mở rộng thì tầm bao quát trong
Trang 7PTCS càng lớn Những quan hệ Qt mới giúp chúng ta có thêm kinh nghiệm và mở rộng đầu tư trang thiết bị cho PTCS
Câu 5: Trong phân tích chính sách cần tuân thủ những nguyên tắc phân tích nào?
- Nguyên tắc mục tiêu: mục tiêu là đích theo đuổi của mọi tổ chức, là vấn đề cốt lõi của mọi quá trình hoạt động
- Nguyên tắc hợp lý:
- Nguyên tắc thích ứng: trong những điều kiện khác nhau về không gian và thời gian việc tổ chức thực thi và đánh giá CS cũng phải được tiến hành sao cho phù hợp với từng điều kiện cụ thể thì mới có kq đúng đắn
- Nguyên tắc phối hợp: kết quả PTCS được xây dựng trên kq PT của nhiều bộ phận, nhiều nước hợp thành, do đó khi tiến hành PTCS cần kết hợp các kq PT bộ phận để có được thông tin tổng hợp cho quá trình sau đó
- Nguyên tắc hiệu quả: hoạt động PTCS đề cao việc tìm kiếm các phương pháp tối ưu
để tiếp cận được kq nhanh nhất với chi phí hợp lý nhất
- Nguyên tắc chính trị: chỉ mục tiêu định hướng của nhà nước trong việc XD kế hoạch, tổ chức thực thi và đánh giá sử dụng kq PT
Câu 6: Nêu khái niệm và phân tích vai trò của tiêu chí trong phân tích chính sách?
- K/n: tiêu chí trong PTCS là các chuẩn mực để các nhà PT dựa vào đó PT, đánh giá
và lựa chọn các phương án CS # nhau
- Vai trò của tiêu chí trong PTCS:
+ Xác định được khi nào thì vấn đề sẽ được giải quyết, khi nào 1 CS hợp lý đã được
XD xong
+ Có thể so sánh đc các phương án CS đệ trình để đưa ra lời khuyến nghị lựa chọn tốt nhất
+ Ttránh được sự chi phối hoặc cám dỗ trong quá trình XD và lựa chọn các phương
án CS
Trang 8+ Xác định rõ các giá trị, mục đích, và các mục tiêu của nhóm đối tượng chịu sự tác động của CS lựa chọn, xác định rõ những Kq đầu ra của mỗi giải pháp
+ Lựa chọn giải pháp tốt nhất, thỏa mãn các mục tiêu đề ra của CS
Câu 7: Hãy giải thích yêu cầu thiết lập các tiêu chí phân tích chính sách? cho ví
dụ minh họa?
- Yêu cầu thiết lập các tiêu chí PTCS:
+ Xác định các tiêu chí trọng tâm: đó là các tiêu chí có liên quan trực tiếp và nhiều
nhất đến vấn đề cần giải quyết các tiêu chí này sẽ có vai trò q trọng trong việc đánh giá và lựa chọn giải pháp CS Để xác định được các tiêu chí trọng tâm thì cần phải xem xét vấn đề này dưới góc độ của các nhóm có đối tượng liên quan
+ Y/c đối với việc thiết lập tiêu chí trong PT:
Tiêu chí phải rõ rang; nhất quán; đảm bảo tính khái quát; đảm bảo tính hợp pháp; đảm bảo tính thời điểm; dễ thực hiện và không tốn kém; cung cấp đầy đủ thông tin nhất là thông tin quan trọng
- VD:
Câu 8: Các loại tiêu chí thường được dùng trong phân tích chính sách là gì? cho
ví dụ minh họa?
- Nhóm tiêu chí đánh giá tính khả thi về kĩ thuật: Tiêu chí hiệu lực; tiêu chí tương xứng
- Nhóm tiêu chí đánh giá tính khả thi về kinh tế và tài chính:
- Các tiêu chí đánh giá tính khả thi về chính trị: khả năng được chấp nhận; tính thích hợp; tính trách nhiệm; tính hợp pháp; tính công bằng
- Tiêu chí tác nghiệp hành chính: Quyền lực; trách nhiệm pháp lý; năng lực; sự ủng hộ của tổ chức
- VD:
Câu 9: Vấn đề chính sách là gì? Trình bày các căn cứ để lựa chọn vấn đề chính sách?
Trang 9- Vấn đề chính sách: là những mâu thuẫn, nhu cầu của đời sống XH cần được giải quyết bằng CS của Nhà nước
- Căn cứ để lựa chọn vấn đề CS: n/c đặc tính của vấn đề Cs cho phép chọn ra 1 số v
đề mang đặc tính khá giống nhau cần phải có sự tác động của Nhà nước Tuy nhiên Nhà nước không thể giải quyết cùng 1 lúc tất cả mọi vấn đề, mà phải chọn trong số đó vấn đề cần giải quyết trước nhất Căn cứ để lựa chọn vấn đề CS là:
+ Căn cứ vào tính bức xúc của vấn đề CS so với nhu cầu XH
+ Căn cứ vào yêu cầu quản lý của Nhà nước đối với v đề CS
+ Căn cứ vào khả năng tổ chức giải quyết v đề CS của Nhà nước
+ Căn cứ vào khả năng tham gia giải quyết v đề của đối tượng CS
- VD:
+Tăng mức lương tối thiểu vùng từ 1/1/2014
Theo Nghị định 182/2013/NĐ-CP, mức lương tối thiểu vùng áp dụng đối với doanh nghiệp từ ngày 1/1/2014 như sau: Vùng I: 2.700.000 đồng/tháng; vùng II: 2.400.000 đồng/tháng; vùng III: 2.100.000 đồng/tháng; vùng IV: 1.900.000 đồng/tháng
Như vậy, mức lương tối thiểu vùng mới cao hơn mức lương hiện nay từ 250.000-350.000 đồng/tháng
+ Sinh viên dân tộc thiểu số được hỗ trợ chi phí học tập từ ngày 1/1/2014
Theo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ về hỗ trợ chi phí học tập đối với sinh viên là người dân tộc thiểu số học tại các cơ sở giáo dục đại học, chính sách này áp dụng đối với sinh viên là người dân tộc thiểu số thuộc hộ nghèo,
hộ cận nghèo theo quy định của Nhà nước, thi đỗ vào học đại học, cao đẳng
hệ chính quy tại các cơ sở giáo dục đại học, bao gồm: Đại học, học viện, trường đại học, trường cao đẳng
Mức hỗ trợ chi phí học tập bằng 60% mức lương tối thiểu chung và được hưởng không quá 10 tháng/năm học/sinh viên
Câu 10: Trình bày phân tích thời cơ ban hành chính sách? (lý do, mục đích và phương pháp ; nội dung phân tích)? Thời gian vừa qua, Nhà nước ban hành rất nhiều chính sách mà theo đánh giá là “chưa phù hợp về thời cơ ban hành” Anh/chị hãy lấy một ví dụ minh họa mà anh/chị đã biết, hãy phân tích nhận định trên
Trang 10- Thời cơ ban hành ban CS:
+ Lý do PT thời cơ ban hành CS: thời cơ ban hành CS là thời điểm mà tại đó CS được ban hành để có những cơ hội thực hiện mục tiêu đề ra Việc chọn đúng thời cơ ban hành CS có giá trị kinh tế, Xh rất cao, giúp cho việc thực thi CS đạt hiệu lực, hiệu quả cao
+ Mục đích PT thời cơ ban hành CS: đưa ra đc kết luận khoa học về thời điểm ban hành CS thuận lợi nhất để cấp có thẩm quyền xem xét ra q định CS
+ Phương pháp PT thời cơ: kết hợp phương pháp PT chuẩn tắc và thực chứng, trong
đó chủ yếu là Sd phương pháp trong nhóm chuẩn tắc (PT đánh giá)
+ Nd PT thời cơ ban hành CS:
PT nhu cầu của các nhóm lợi ích trong XH về v đề CS Trong đó q tâm Pt n/c của nhóm lợi ích cơ bản
PT tình hình vận động của các quy luật nội tại trong nền kt-xh có liên quan đến việc giải quyết v đề CS
PT các nhân tố bên ngoài nền kt có ảnh hưởng v đề CS
PT tình hình khai thác tiềm năng để giải quyết v đề CS
- VD:CS thu phí bảo hộ đường bộ, phạt đi xe không chính chủ…
Những quy định đúng đắn, văn minh như cấm hút thuốc lá nơi công cộng lại không thể triển khai trong thực tế.Nguyên nhân là dù đã có chế tài xử phạt, nhưng lại thiếu một lực lượng có trách nhiệm thực thi Vì không có người xử lí nghiêm theo quy định nên mọi người coi thường, gọi là "văn bản phát hành cho vui" Lại có văn bản ban hành nhưng không đúng luật đã bị Cục Kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật (Bộ Tư pháp) "tuýt còi", ví dụ như văn bản cấm lãnh đạo ngành Giao thông vận tải chơi golf Văn bản quy định về tang lễ không quá 7 vòng hoa, không được lắp ô cửa kính trên quan tài Lí do là một số quy định không phù hợp với thực tế phong tục tập quán, tâm linh người phương Đông nói chung và người Việt Nam nói riêng
Câu 11: Trình bày về các yếu tố ảnh hưởng đến tổ chức thực thi chính sách.
- Các yếu tố ảnh hưởng đến tổ chức thực thi CS: quá trình tổ chức thực thi Cs diễn ra trong thời gian dài và có liên quan đến nhiều tổ chức cá nhân, vì vậy Kq tổ chức thực thi CS cũng chịu ảnh hưởng của 1 loạt yếu tố chủ quan & khách quan
+ Yếu tố khách quan: là những yếu tố xuất hiện và tác động đến tổ chức thực thi CS
từ bên ngoài, độc lập vs ý muốn của chủ thể quản lý Những yếu tố khách quan chủ