Chủ tịch Hồ Chí Minh - vị Cha già vô cùng kính yêu của dân tộc, Người đã “khai sông, mở lối” cho chúng ta có cả cuộc đời, từ buổi ra đi tìm đường cứu nước cho đến lúc bắt gặp luận cương của Lênin, Người đã hiến dâng tuổi thanh xuân của mình cho một lý tưởng duy nhất: “Cả đời tôi chỉ có một mục đích, là phấn đấu cho quyền lợi Tổ quốc và hạnh phúc của quốc dân. Những khi tôi phải ẩn nấp nơi núi non hoặc ra vào chốn tù tội, xông pha sự hiểm nghèo - là vì mục đích đó”. Bằng những trải nghiệm quý giá từ cuộc đời hoạt động cách mạng sôi nổi của mình, Người hiểu hơn ai hết những gì mà tuổi trẻ, mà thế hệ thanh niên có thể làm được cho Tổ quốc, cho nhân dân. Chính vì lẽ đó, trong “Di chúc” thiêng liêng, Người đã ân cần dặn dò toàn Đảng, toàn dân ta: “Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là một việc rất quan trọng và rất cần thiết...”
Trang 1MỞ ĐẦU 2
I NHỮNG NỘI DUNG CƠ BẢN VỀ CHĂM LO BỒI DƯỠNG THẾ HỆ CÁCH MẠNG CHO ĐỜI SAU THEO TƯ TƯỞNG
1 Khái niệm về chăm lo bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau theotư tưởng Hồ Chí Minh 3
2 Tầm quan trọng của việc chăm lo bồi dưỡng thế hệ cách mạng chođời sau theo tư tưởng Hồ Chí Minh 4
3 Nội dung chăm lo bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau theo tưtưởng Hồ Chí Minh 5
4 Phương châm, phương pháp chăm lo bồi dưỡng thế hệ cách mạngcho đời sau theo tư tưởng Hồ Chí Minh 7
II SỰ VẬN DỤNG CỦA ĐẢNG VỀ CHĂM LO BỒI DƯỠNG THẾ HỆ CÁCH MẠNG CHO ĐỜI SAU THEO
1 Giáo dục thanh niên là quốc sách hàng đầu; là nền tảng, động lựcthen chốt để phát triển đất nước 12
2 Mục tiêu giáo dục thanh niên phát triển toàn diện, vừa “hồng” vừa“chuyên” là yêu cầu cần thiết, cấp bách của sự nghiệp cách mạng. 13
III NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG, HIỆU QUẢ VIỆC CHĂM LO BỒI DƯỠNG THẾ HỆ CÁCH MẠNG CHO ĐỜI SAU THEO
1 Những vấn đề cấp bách đặt ra cho việc chăm lo bồi dưỡng thế hệ cáchmạng cho đời sau trong giai đoạn hiện nay 17
2 Giải pháp nâng cao chất lượng, hiệu quả việc chăm lo bồi dưỡng thếhệ cách mạng cho đời sau trong giai đoạn hiện nay 19
Trang 2MỞ ĐẦU
Chủ tịch Hồ Chí Minh - vị Cha già vô cùng kính yêu của dân tộc, Người
đã “khai sông, mở lối” cho chúng ta có cả cuộc đời, từ buổi ra đi tìm đường cứunước cho đến lúc bắt gặp luận cương của Lênin, Người đã hiến dâng tuổi thanhxuân của mình cho một lý tưởng duy nhất: “Cả đời tôi chỉ có một mục đích, làphấn đấu cho quyền lợi Tổ quốc và hạnh phúc của quốc dân Những khi tôi phải
ẩn nấp nơi núi non hoặc ra vào chốn tù tội, xông pha sự hiểm nghèo - là vì mụcđích đó” Bằng những trải nghiệm quý giá từ cuộc đời hoạt động cách mạng sôinổi của mình, Người hiểu hơn ai hết những gì mà tuổi trẻ, mà thế hệ thanh niên
có thể làm được cho Tổ quốc, cho nhân dân Chính vì lẽ đó, trong “Di chúc”thiêng liêng, Người đã ân cần dặn dò toàn Đảng, toàn dân ta: “Bồi dưỡng thế hệcách mạng cho đời sau là một việc rất quan trọng và rất cần thiết ”
Trang 3NỘI DUNG
I NHỮNG NỘI DUNG CƠ BẢN VỀ CHĂM LO BỒI DƯỠNG THẾ HỆ CÁCH MẠNG CHO ĐỜI SAU THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH
1 Khái niệm về chăm lo bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau theo
tư tưởng Hồ Chí Minh
Cụm từ “bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau” được Hồ Chí Minh sửdụng duy nhất một lần trong Di chúc Người viết: “Đoàn viên và thanh niên tanói chung là tốt… Đảng cần phải chăm lo giáo dục đạo đức cách mạng cho họ,đào tạo họ thành những người thừa kế xây dựng xã hội chủ nghĩa vừa “hồng”vừa “chuyên” Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là một việc rất quantrọng và rất cần thiết”1
Tuy nhiên, trong Thư gửi các cháu và các cán bộ các trường miền Namvào ngày 01 tháng 06 năm 1955, Hồ Chí Minh viết: “Phải hiểu rằng không cócông tác gì vẻ vang bằng việc chăm nom bồi dưỡng cho các cháu là nhữngngười chủ tương lai của nước nhà”2 Trong buổi nói chuyện tại Hội nghị cán bộphụ trách thiếu nhi toàn miền Bắc vào năm 1959, Hồ Chí Minh cũng đã nói:
“Công tác giáo dục thiếu niên, nhi đồng rất quan trọng, đó là nhiệm vụ đào tạothế hệ tương lai cho Tổ quốc”3 Trong Thư gửi cán bộ cô giáo, thầy giáo, côngnhân, nhân viên, học sinh nhân dịp bắt đầu năm học mới vào ngày 16 tháng 10năm 1968, Hồ Chí Minh viết: “Giáo dục nhằm đào tạo những người kế tục sựnghiệp cách mạng to lớn của Đảng và nhân dân ta”4
Thông qua những luận điểm trên cho thấy thế hệ cách mạng cho đời sautrong tư tưởng Hồ Chí Minh là thế hệ tương lai, là những người có đầy đủ nănglực chuyên môn và phẩm chất đạo đức kế tục sự nghiệp cách mạng, là “thanhniên, thiếu niên và nhi đồng” Đây là lực lượng theo Hồ Chí Minh cần phải quantâm bồi dưỡng vì chính họ là tương lai của đất nước, là những chủ nhân quyếtđịnh sự cường thịnh của dân tộc Như vậy, thế hệ cách mạng đời sau trong tưtưởng Hồ Chí Minh đó chính là thế hệ trẻ (thanh niên, thiếu niên, nhi đồng)
2 Tầm quan trọng của việc chăm lo bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau theo tư tưởng Hồ Chí Minh
Sự nghiệp đấu tranh cách mạng nhằm biến xã hội cũ xấu xa, bất công vàphi nhân tính thành một xã hội mới, tốt đẹp và công bằng cho tất cả mọi người
1 Hồ Chí Minh Toàn tập, tập 15, Sđd, tr 612.
2 Hồ Chí Minh Toàn tập, tập 9, Sđd, tr 499.
3 Hồ Chí Minh Toàn tập, tập 12, Sđd, tr 76.
4 Hồ Chí Minh Toàn tập, tập 15, Sđd, tr 508.
Trang 4là một quá trình đầy cam go, thử thách Trong Nhà nước và cách mạng, khi đềcập đến tính chất phức tạp của những nhiệm vụ cách mạng, chẳng hạn như vấnđề chính quyền, Lênin từng nói rằng, đấu tranh giành chính quyền đã khó,nhưng giữ được chính quyền cách mạng còn khó hơn Chủ tịch Hồ Chí Minhtừng khẳng định, có độc lập, tự do mà nhân dân vẫn chết đói, chết rét thì độclập, tự do cùng chẳng có ý nghĩa gì; nhân dân chỉ hiểu rõ giá trị của độc lập, tự
do khi họ được ăn no, mặc ấm Chỉ có chủ nghĩa xã hội mới đem lại cho nhândân tất thảy những quyền con người hết sức tự nhiên và chân chính ấy Nhưngchủ nghĩa xã hội không phải muốn là tức khắc có ngay, mà chỉ có thể là kết quảcủa cuộc đấu tranh rất bền bỉ của con người.
Nhắc lại những điều đó để thấy, sự nghiệp cách mạng là một quá trình lâudài, bao gồm nhiều nhiệm vụ, nhiều giai đoạn khác nhau và do vậy, đòi hỏi sự
hy sinh, cống hiến quên mình của nhiều thế hệ cách mạng Thực vậy, trong tiếntrình ấy, những lớp người hiện tại đã trực tiếp giải quyết thành công nhiềunhiệm vụ, nhưng cũng có không ít công việc còn dang dở; hơn nữa, thực tiễncuộc sống luôn đặt ra những vấn đề mới đòi hỏi phải tiếp tục giải quyết Theo
đó, nếu thiếu lực lượng kế cận xứng đáng thì chẳng những sự nghiệp cách mạng
sẽ gặp khó khăn, mà ngay cả những gì đã có cũng khó được gìn giữ, bảo tồn.
Tư tưởng về bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau thể hiện sự vĩ đại,sâu sắc trong tầm nhìn của Chủ tịch Hồ Chí Minh Với tư tưởng này, Ngườikhông chỉ thấy hiện tại mà còn thấy cả tương lai; không chỉ dành tâm huyếttrước mắt cho sự nghiệp cách mạng mà còn chăm lo vun trong cái gốc của sựnghiệp đó để nó trở nên vững bền ở đây, quan điểm biện chứng duy vật về sựphát triển mà Người tiếp thu từ chủ nghĩa Mác-Lênin được vận dụng một cáchsáng tạo: tương lai đang ở ngay trong hiện tại.
Đánh giá rất cao vai trò của thế hệ trẻ, Hồ Chí Minh viết: “Một năm khởiđầu từ mùa xuân Một đời khởi đầu từ tuổi trẻ Tuổi trẻ là mùa xuân của xãhội”5 Đầy nhiệt huyết, có sức sống tràn trề và năng lực sáng tạo , đó là thếmạnh, là vốn quý của tuổi trẻ Với tư cách là đội ngũ dự bị, lực lượng kế cậnhùng hậu của cách mạng và là những người chủ tương lai của nước nhà, các thếhệ trẻ trước hết là thanh niên, có trách nhiệm kế tục sự nghiệp cách mạng, thựchiện sứ mệnh lịch sử vẻ vang mà lớp người đi trước đã chuyển giao vào taymình Coi vận mệnh của nước nhà thịnh hay suy, yếu hay mạnh một phần lớn là
do thanh niên, Hồ Chí Minh khẳng định, thanh niên phải trở thành một lựclượng to lớn, vững chắc trong công cuộc kháng chiến và kiến quốc, phải làngười tiếp sức cách mạng cho thế hệ thanh niên già, là người xung phong
5 Hồ Chí Minh Toàn tập, tập 4, Sđd, tr 167.
Trang 5trong công cuộc phát triển kinh tế và văn hóa, trong sự nghiệp xây dựng chủnghĩa xã hội6 Sinh ra và lớn lên trong lòng dân tộc, gắn bó máu thịt với nhândân, Chủ tịch Hồ Chí Minh có lòng tin mãnh liệt vào sức mạnh vô địch cũngnhư năng lực sáng tạo phi thường của quần chúng nhân dân, trong đó có thể hệtrẻ Thế hệ trẻ nói chung và trẻ em nói riêng luôn ở trong trái tim và tâm trí củaNgười Lúc nào Người cùng dành muôn vàn tinh thương yêu cho các thế hệ trẻ.Hơn thế nữa, Người còn gửi gắm niềm tin khi đặt trọn tương lai của cách mạng,của dân tộc vào họ Nhẫn ngày khai trường của năm học đầu tiên dưới chế độmới, Người đã gửi thư khích lệ và động viên học sinh cả nước: ngày nay chúng
ta cần phải xây dựng lại cơ đó mà tổ tiên đã để lại cho chúng ta, làm sao chochúng ta theo kịp các nước khác trên hoàn cầu Trong công cuộc kiến thiết đó,nước nhà trông mong chờ đợi ở các em rất nhiều Non sông Việt Nam có trở nêntươi đẹp hay không, dân tộc Việt Nam có bước tới đài vinh quang để sánh vaivới các cường quốc năm châu được hay không, chính là nhờ một phần lớn ởcông học tập của các em” 7
Từ những phân tích trên, có thể khẳng định, như một lô-gíc tất yếu, việc
“bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là nhiệm vụ rất quan trọng và rấtcần thiết.
3 Nội dung chăm lo bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau theo tư tưởng Hồ Chí Minh
Chủ tịch Hồ Chí Minh nhiều lần khẳng định, muốn xây dựng chủ nghĩa
xã hội, trước hết phải có những con người xã hội chủ nghĩa Muốn làm tròntrọng trách người chủ tương lai của đất nước, thế hệ trẻ phải được giáo dục, bồidưỡng một cách thường xuyên và toàn diện Có như vậy, họ mới hội đủ cácphẩm chất, năng lực cần thiết, cả về trí tuệ lẫn bản lĩnh chính trị, cả về nhâncách, đạo đức lẫn sức khỏe, để đáp ứng những yêu cầu của công cuộc đấu tranhbảo vệ và xây dựng chủ nghĩa xã hội Theo đó, việc bồi dưỡng thế hệ trẻ phảitập trung vào những nội dung cơ bản sau:
Một là, bồi dưỡng đạo đức cách mạng: Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh,
trong việc bồi dưỡng thế hệ trẻ, nội dung quan trọng hàng đầu là xây dựng đạođức cách mạng, giáo dục tư tưởng xã hội chủ nghĩa và gột rửa chủ nghĩa cánhân Không phải ngẫu nhiên mà Người đặt tư cách đạo đức của người cáchmạng là nội dung trước tiên của cuốn sách Đường kách mệnh Tư tưởng củaNgười về đạo đức cách mạng chứa đựng nhân sinh quan và giá trị quan hết sứcsâu sắc đối với việc xác lập nhân cách, lý tưởng cũng như chuẩn mực lối sống
6 Hồ Chí Minh Toàn tập, tập 7, Sđd, tr 399.
7 Hồ Chí Minh Toàn tập, tập 15, Sđd, tr 508.
Trang 6cho thế hệ trẻ Đạo đức cách mạng là đạo đức mới, là phẩm chất không thểthiếu và là cái gốc của con người xã hội chủ nghĩa Bởi, Cũng như sông thì cónguồn mới có nước, không có nguồn thì sông cạn Cây phải có gốc, không cógốc thì cây héo Người cách mạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì dù tàigiỏi mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân”8.
Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, nội dung cốt lõi nhất của đạo đức cáchmạng là cần, kiệm, liêm, chính Những phẩm chất này giống như bốn mùa củatrời đất; nếu thiếu một trong bốn phẩm chất đó thì con người không thể trởthành người theo đúng nghĩa Nhưng, đạo đức cách mạng không phải là cái cósẵn, không phải từ trên trời rơi xuống, mà là kết quả của sự đấu tranh, rènluyện bền bỉ hằng ngày của mỗi người Do vậy, Người cho rằng, đối với thế hệtrẻ, phải luôn nỗ lực rèn luyện đạo đức cách mạng: thực hiện cần, kiệm, liêm,chính, chí công, vô tư; sống trong sạch, có chí tiến thủ và đoàn kết, không kiêungạo; tích cực đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân; phê phán những thói hư, tậtxấu; thường xuyên tiến hành phê bình và tự phê bình để giúp đỡ nhau cùngtiến bộ Hai là, bồi dưỡng tri thức lý luận và văn hóa, khoa học - kỹ thuật: TheoChủ tịch Hồ Chí Minh, thanh niên phải vừa có đức, vừa có tài Bởi vì, người cóđức mà không có tài thì làm việc gì cũng khó; người có tài mà không có đức sẽtrở nên vô dụng Hơn nữa, chính sự dốt nát là một trong những nguyên nhân cơbản kim hãm sự phát triển: “Dốt thì dại, dại thì hèn” 9 Vì vậy, để trở thànhngười có trí tuệ, có tri thức, tức là có tải, bên cạnh việc trau dồi đạo đức cáchmạng, thanh niên còn phải hăng hái học tập, trong đó có học tập lý luận củachủ nghĩa Mác-Lênin Nghiên cứu, học tập lý luận của chủ nghĩa Mác-Lênin lànhằm trang bị và nâng cao trình độ lý luận cách mạng - ngọn đèn pha soi sángcho hoạt động thực tiễn
Hai là bồi dưỡng văn hóa, trình độ năng lực Cùng với việc học tập lý
luận cách mạng, các thế hệ trẻ còn phải tích cực học tập văn hóa, khoa học - kỹthuật ; sử dụng những tri thức đó để xây dựng xã hội mới Chủ tịch Hồ ChíMinh cho rằng, nhiệm vụ này quan trọng hơn bao giờ hết, bởi chúng ta đi lênchủ nghĩa xã hội từ một nước nông nghiệp lạc hậu Cụ thể hóa mục tiêu, nộidung giáo dục phù hợp với từng cấp học, Người viết: “Đại học thì cần kết hợp
lý luận khoa học với thực hành, ra sức học tập lý luận và khoa học tiên tiến củacác nước bạn, kết hợp với thực tiễn của nước ta, để thiết thực giúp ích chocông cuộc xây dựng nước nhà Trung học thì cần đảm bảo cho học trò nhữngtri thức phổ thông chắc chắn, thiết thực, thích hợp với nhu cầu và tiền đồ xây
8 Hồ Chí Minh Toàn tập, tập 5, Sđd, tr 252.
9 Hồ Chí Minh Toàn tập, tập 8, Sđd, tr 64.
Trang 7dựng nước nhà, bỏ những phần nào không cần thiết cho đời sống thực tế Tiểuhọc thì cần giáo dục các cháu thiếu nhi: “Yêu Tổ quốc, yêu nhẫn dẫn, yêu laođộng, yêu khoa học, trọng của công”10 Có như vậy, thế hệ trẻ mới có thể tíchlũy được những tri thức cần thiết, tạo tiền đề phát huy năng lực sáng tạo, gópphần quan trọng vào sự nghiệp bảo vệ và xây dựng chủ nghĩa xã hội của dântộc.
Ba là, bồi dưỡng thể chất: Các nhà sáng lập chủ nghĩa Mác-Lênin chỉ ra
rằng, tương lai của loài người hoàn toàn tùy thuộc vào việc giáo dục thế hệ trẻphát triển toàn diện Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm đến sự phát triểntoàn diện của thanh, thiếu niên và nhi đồng Việt Nam, trong đó có sự phát triểnvề mặt thể chất Theo Người, việc giữ gìn dân chủ, xây dựng nước nhà, thựchiện đời sống mới tất thảy đều phải có sức khỏe thì mới thành công Bởi vì,
“Mỗi một người dân yếu ớt, tức là cả nước yếu ớt, mỗi một người dân mạnhkhỏe, tức là cả nước mạnh khỏe11 Với tinh thần đó, Người đã tự minh nêugương sáng về rèn luyện thể dục, thể thao; đồng thời, kêu gọi tất cả mọi người,
dù gái hay trai, già hay trẻ, đều phải thường xuyên rèn luyện thân thể, coi luyệntập thể dục, bồi bổ sức khỏe vừa là trách nhiệm, vừa là bổn phận của mỗi ngườidân yêu nước Đặc biệt, đối với thanh niên, Người mong muốn họ phải có sứcsống dẻo dai, thể chất cường tráng, tinh thần mạnh mẽ và nghị lực lớn Để cóđược như vậy, không có cách nào khác ngoài việc hăng hái, tích cực rèn luyệnthể dục, thể thao.
4 Phương châm, phương pháp chăm lo bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau theo tư tưởng Hồ Chí Minh
a Phương châm
Học đi đôi với hành, giáo dục gắn liền với xã hội.
Học đi đôi với hành, giáo dục gắn liền với xã hội là phương châm quantrọng nhất, định hướng cho tất cả các nội dung khác trong tư tưởng Hồ Chí Minhvề chăm lo bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau Đây cũng chính là quátrình chuyển biến căn bản về phương châm giáo dục thế hệ trẻ, so với kiểu giáodục dưới chế độ Thực dân Phong kiến Giáo dục, rèn luyện thế hệ trẻ theophương châm học đi đôi với hành, thực chất là nhằm giải quyết mối quan hệ gắn
bó, không tách rời nhau giữa lý luận và thực tiễn “Học”và “hành” là con đườngtất yếu để hình thành, phát triển nhân cách, năng lực mọi mặt của thế hệ trẻ.Tháng 9/1945 trong thư gửi các học sinh, Hồ Chí Minh viết: “Đối riêng với các
em lớn phải sẵn sàng chống giặc cướp nước, đây là bổn phận của mỗi công dân,
10 Hồ Chí Minh Toàn tập, tập 8, Sđd, tr 81.
11 Hồ Chí Minh Toàn tập, tập 4, Sđd, tr 212.
Trang 8ngoài giờ học ở trường tham gia vào các hội nghị cứu quốc để luyện tập thêmcho quen với đời sống chiến sĩ và để giúp đỡ vài việc nhẹ nhàng trong cuộcphòng thủ đất nước”12 Giáo dục gắn liền với xã hội, nghĩa là cần xây dựng mộtnền giáo dục gắn với nhiệm vụ đất nước trong từng giai đoạn lịch sử, sự nghiệpgiáo dục ấy phải nhằm thực hiện đường lối của Đảng, pháp luật của Nhà nước,đem lại cuộc sống ấm lo hạnh phúc cho nhân dân Trong Thư gửi cán bộ giáodục, học sinh, sinh viên các trường và các lớp bổ túc văn hoá (31/8/1960), HồChí Minh căn dặn: “Giáo dục phải phục vụ đường lối của Đảng và Chính phủ,gắn với sản xuất và đời sống nhân dân”13 Từ phương châm học đi đôi với hành,giáo dục gắn liền với xã hội, nên khi đề cập đến việc giáo dục chủ nghĩa Mác-Lênin cho thanh niên, Hồ Chí Minh cho rằng không chỉ tính là đọc được baonhiêu sách của chủ nghĩa Mác-Lênin, mà phải nắm vững những tư tưởng chínhcủa chủ nghĩa Mác-Lênin để vận dụng vào hoạt động thực tiễn đem lại kết quảcao nhất Người nói: “Hiểu chủ nghĩa Mác-Lênin tức là cách mạng phân côngviệc gì, làm chủ tịch nước hay nấu ăn, đều phải làm tròn nhiệm vụ Không nênđào tạo ra những người thuộc sách làu làu, cụ Mác nói thế này, cụ Lênin nói thếkia, nhưng khi nhiệm vụ của mình được giao quét nhà lại để cho đầy rác”14 HồChí Minh còn cho rằng, hiểu chủ nghĩa Mác-Lênin là trong cuộc sống hàng ngàyphải thông cảm, tôn trọng, thương yêu lẫn nhau, quan hệ với nhau có tình, cónghĩa Người nói: “Nếu thuộc bao nhiêu sách mà sống không có tình nghĩa thìsao gọi là hiểu chủ nghĩa Mác-Lênin được”15.
Phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường - xã hội - gia đình để giáo dục, bồi dưỡng thế hệ cách mạng đời sau.
Muốn thực hiện việc bồi dưỡng giáo dục thế hệ cách mạng cho đời saumột cách tốt nhất, theo Hồ Chí Minh phải kết hợp chặt chẽ giữa ba yếu tố nhàtrường, xã hội và gia đình Nếu thực hiện không đồng bộ ba yếu tố này, hoặcthiếu một trong ba yếu tố, giáo dục thế hệ trẻ sẽ không đạt được kết quảnhư mong muốn Ngày 31/10/1955, khi miền Bắc được giải phóng, Hồ Chí Minhyêu cầu mọi gia đình và các bậc cha mẹ: “Tôi mong các gia đình liên lạc chặtchẽ với nhà trường, giúp nhà trường giáo dục và khuyến khích con em chăm chỉhọc tập, sinh hoạt lành mạnh và hăng hái giúp ích nhân dân”16 Có thể nói, Chủtịch Hồ Chí Minh là người đầu tiên đưa ra công thức giáo dục này Giai đoạn cáchmạng hiện nay Đảng ta cũng đang thực hiện phương châm của Người, là phối hợpgiữa nhà trường, gia đình và xã hội để giáo dục thanh, thiếu niên và nhi đồng Nói
Trang 9về mối quan hệ tác động giữa ba yếu tố, nhà trường, gia đình và xã hội trongnhiệm vụ giáo dục thế hệ trẻ, Hồ Chí Minh cho rằng: Giáo dục trong trường chỉ
là một phần, cần có giáo dục ngoài xã hội, trong gia đình để giáo dục trong nhàtrường được tốt hơn Đối với ngoài xã hội, theo Người các đoàn thể, nhất là đoànthanh niên có vai trò quan trọng trong việc đào tạo bồi dưỡng thế hệ trẻ: “Trườnghọc, gia đình và đoàn thể thanh niên phải liên hệ chặt chẽ với nhau trong việc giáodục thanh niên” 17
Thực hiện dân chủ, bình đẳng trong giáo dục, bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau.
Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn quan tâm đến việc tạo ra môi trường dân chủ,bình đẳng trong nhiệm vụ bồi dưỡng giáo dục thế hệ trẻ Có bình đẳng tronggiáo dục thì các vấn đề mới được đem ra thảo luận một cách dân chủ, để mọingười cùng tìm ra chân lý, giúp thế hệ trẻ hiểu nội dung một cách đúng đắn vàsâu sắc Người dạy: “Trong trường cần có dân chủ Đối với mọi vấn đề, thầy tròcùng nhau thảo luận, ai có ý kiến gì đều thật thà phát biểu. Điều gì chưa thôngsuốt, thì hỏi, bàn cho thông suốt” 18. Dân chủ và bình đẳng trong giáo dục thếhệ trẻ, nhằm không ngừng nâng cao chất lượng giáo dục, nó khác về bản chất
so với kiểu dạy học “gõ đầu trẻ” dưới chế độ thực dân phong kiến Tuy nhiên,
Hồ Chí Minh cũng cho rằng, dân chủ bình đẳng nghĩa là thầy giáo phải xứngđáng với danh hiệu người thầy, “phải thật thà yêu nghề”, có đạo đức cáchmạng, “có trí khí cao thượng”, thương yêu học trò như con em ruột thịt củamình Học trò phải kính trọng, nghe theo những lời dạy bảo của thầy giáo,chịu khó rèn luyện và học tập Dân chủ và bình đẳng giữa thầy và trò, khôngphải là quan hệ theo kiểu ”cá đối bằng đầu”. Hồ Chí Minh nói: “Dân chủnhưng trò phải kính thầy, thầy phải quý trò, chứ không phải là ”cá đối bằngđầu”19 Giáo dục bồi dưỡng thế hệ trẻ cần phải phát huy dân chủ, nêu cao tráchnhiệm của mọi người, các ngành, các cấp, nhất là ngành giáo dục, tham gia mộtcách tích cực nhất cho sự nghiệp đào tạo ra những chủ nhân tương lai của đấtnước Hồ Chí Minh nói: “Giáo dục là sự nghiệp của quần chúng Cần phải pháthuy đầy đủ dân chủ xã hội chủ nghĩa, xây dựng quan hệ thật tốt giữa thầy vớithầy, giữa thầy với trò, giữa học trò với nhau, giữa cán bộ các cấp, giữa nhàtrường và nhân dân để hoàn thành thắng lợi nhiệm vụ đó” 20
Trang 10Từ nội dung bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau, trên cơ sở cácphương châm giáo dục cơ bản, Hồ Chí Minh đã chỉ ra những phương pháp đúngđắn, khoa học, để bồi dưỡng giáo dục thế hệ trẻ, làm cho họ có khả năng hoànthành tốt nhiệm vụ được giao trong tương lai.
Giáo dục, bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau phải thực hiện “Uốn cây từ lúc còn non”.
Giáo dục thế hệ trẻ không phải là tuỳ tiện, thiếu tính khoa học, mà Hồ ChíMinh coi đây là công việc rất công phu, qua nhiều giai đoạn, song trước tiênphải thực hiện quan điểm: “Uốn cây từ lúc còn non” Người đặt vấn đề này vìthấy một số em ở độ tuổi thanh niên, ngại học tập, rèn luyện, lười biếng tronglao động, hoặc không có động cơ đúng đắn khi phấn đấu vào đoàn, vào Đảng.Nên, “uốn cây từ lúc còn non” là việc làm đương nhiên và vô cùng quan trọng,
để hình thành suy nghĩ, hành động, đúng đắn cho mọi người khi ở độ tuổi chậpchững Hồ Chí Minh cho rằng: Hôm nay các em là thiếu niên, nhi đồng, ít lâusau các em là thanh niên, là công dân, là cán bộ “Uốn cây từ lúc còn non”,không chỉ là công việc của các bậc cha mẹ, mà còn là trách nhiệm của nhàtrường, cũng như toàn xã hội, thực hiện nghiêm túc chủ trương đường lối củaĐảng, pháp luật của nhà nước về chăm lo giáo dục thế hệ trẻ Nhằm đào tạo ramột thế hệ có lý tưởng cách mạng, có nhận thức chính trị sâu sắc, có tình yêuquê hương đất nước, có kiến thức văn hoá, khoa học kỹ thuật, năng động vàsáng tạo trong lao động sản xuất, xứng đáng là lớp người kế tục sự nghiệp trongtương lai “Uốn cây từ lúc còn non”, nhưng phải kết hợp chặt chẽ giữa vui chơi,học tập và lao động để giáo dục các em Hồ Chí Minh cho rằng, nên giữ tính vui
vẻ, hồn nhiên của các em, chớ gò ép thiếu nhi vào khuôn khổ của người lớn Bácnói: “Có nhiều bức thư của các cháu nhi đồng gửi cho Bác có triệu trứng giàsớm nên tránh” 21 Dạy thế hệ trẻ nên căn cứ vào điều kiện, hoàn cảnh, lứa tuổi,
để hướng dẫn các em từng bước, từ việc dễ đến việc khó, từ việc nhỏ đến việclớn Người căn dặn: Việc gì cũng phải từ nhỏ dần đến to, từ dễ dần đến khó, từthấp đến cao Một chương trình nhỏ mà thực hành hẳn hoi, hơn là một chươngtrình to tát mà không làm được.
Giáo dục, bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau phải thực hiện phương pháp nêu gương.
Bồi dưỡng giáo dục thế hệ cách mạng cho đời sau, có nhiều phương phápnhưng trong đó phương pháp nêu gương là một phương pháp hữu hiệu nhất Chủtịch Hồ Chí Minh có nhiều bài nói, bài viết, về vận dụng phương pháp nêugương trong việc chăm lo bồi dưỡng thế hệ trẻ Người khẳng định: Lấy gương
21 Hồ Chí Minh Toàn tập, tập 5, Sđd, tr 712.
Trang 11người tốt, việc tốt hàng ngày để giáo dục lẫn nhau là cách tốt nhất để xây dựng
tổ chức, xây dựng con người mới, cuộc sống mới Thế hệ trẻ có nhiều điểmmạnh, song cũng không ít những mặt hạn chế, họ vốn chưa từng chải, còn thiếukinh nghiệm trong cuộc sống và trong công tác, chưa có nhận thức đầy đủ vàchưa hoàn chỉnh về nhân cách, song luôn mong muốn vươn đến cái mới, cái tốthơn Vì vậy, Hồ Chí Minh cho rằng phải tạo ra môi trường sống, giao tiếp, thậttrong sạch, lành mạnh để hình thành đầy đủ nhân cách của các em Trong giađình, ở nơi học tập, công tác, những người lớn tuổi phải là những tấm gươngsáng để thế hệ trẻ học tập. Hồ Chí Minh luôn yêu cầu đội ngũ giáo viên phải lànhững tấm gương về tri thức và đạo đức cách mạng để thế hệ trẻ noi theo Ngườidạy: “Là lực lượng cốt cán của sự nghiệp giáo dục, từng cá nhân cũng như tậpthể các nhà giáo dục phải là kiểu mẫu mọi mặt: tư tưởng, đạo đức, lối làm việc”
22 Thanh niên muốn tu dưỡng và rèn luyện trở thành người có ích cho đất nước,nên noi theo những tấm gương sáng trong học tập, lao động sản xuất và trongchiến đấu Ở bài nói chuyện với sinh viên Trường đại học nhân dân, Người căndặn : “Trường này là trường đại học nhân dân, các cháu học với các thầy giáo,đồng thời phải học nhân dân Trong bộ đội ta, trong dân công và những ngành hoạtđộng khác có nhiều thanh niên gương mẫu Cho các cháu noi theo những thanhniên kiểu mẫu ấy” 23
Giáo dục, bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau phải thông qua với các phong trào thi đua.
Để bồi dưỡng giáo dục thế hệ cách mạng cho đời sau, theo Hồ Chí Minh phải phát động các phong trào thi đua, đây là một trong những phương phápgiáo dục không thể thiếu, trong hệ thống các phương pháp giáo dục thế hệ trẻ.Thông qua các phong trào thi đua sẽ tạo nên không khí sôi nổi, phấn khởi vươnlên khẳng định mình của lớp trẻ, trong quá trình học tập, công tác, lao động sảnxuất Phát động những phong trào thi đua ở các trường học, nhằm làm cho thếhệ trẻ hăng say trong học tập và rèn luyện, nhất là trong điều kiện đất nước cóchiến tranh Người nói: Đồng bào ta đang có phong trào thi đua sôi nổi: Vậycác nhà trường cũng nên phát động phong trào thi đua “2 tốt” tức là dậy thậttốt, học thật tốt Với phương châm, người nhỏ làm việc nhỏ, Hồ Chí Minh chorằng đối với các cháu nhi đồng cũng phải thực hiện các phong trào thi đua tronghọc tập, rèn luyện để sau này trở thành những người có ích cho đất nước Ngườikhuyên “Các cháu nên thi đua, thi đua học tập, thi đua trong mọi việc để trởthành những nhi đồng có tổ chức, có kỷ luật, có sáng kiến, có lực lượng” 24 HồChí Minh yêu cầu các ngành, các cấp, các địa phương, luôn luôn phát động các
22 Hồ Chí Minh Toàn tập, tập 6, Sđd, tr 40.
23 Hồ Chí Minh Toàn tập, tập 7, Sđd, tr 456.
24 Hồ Chí Minh Toàn tập, tập 4, Sđd, tr 561.
Trang 12phong trào thi đua trong thanh niên Không chỉ nêu ra về mặt lý luận, mà trongnhững năm kháng chiến chống Mỹ ác liệt, Người còn phát động các phong tràothi đua sôi nổi trong thanh niên, như: “Thanh niên 3 sẵn sàng”, “Tay cầy taysúng”, “Tay búa tay súng”, “Thóc không thiếu một cân, quân không thiếu mộtngười”, “Hậu phương thi đua với tiền phương”
II SỰ VẬN DỤNG CỦA ĐẢNG VỀ CHĂM LO BỒI DƯỠNG THẾ
HỆ CÁCH MẠNG CHO ĐỜI SAU THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH
1 Giáo dục thanh niên là quốc sách hàng đầu; là nền tảng, động lực then chốt để phát triển đất nước
Để bồi dưỡng, giáo dục và đào tạo thanh niên, Đảng ta chủ trương đẩymạnh phát triển giáo dục và xem đó là quốc sách Giáo dục thanh niên là quốcsách hàng đầu bởi nó không chỉ trang bị kiến thức, năng lực chuyên môn, kỹnăng cần thiết, rèn luyện tư duy mà quan trọng là góp phần hình thành nhâncách cho thanh niên Trên cơ sở nhận thức rõ vai trò quan trọng của thanh niên,
từ khi thành lập cho đến hiện nay, Đảng ta luôn khẳng định giáo dục nói chung
và giáo dục thanh niên nói riêng là quốc sách hàng đầu Đặc biệt trong nhữngnăm gần đây, khi kinh tế tri thức ngày càng phát triển và khẳng định vai trò trênphạm vi toàn thế giới thì Đảng và Nhà nước ta càng quan tâm đẩy mạnh sựnghiệp giáo dục - đào tạo nói chung và giáo dục thanh niên nói riêng Cụ thểđược thể hiện trong hàng loạt những đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng
và Nhà nước qua các kỳ đại hội trong những năm gần đây Đại hội IX, X, XI,XII và XIII của Đảng luôn khẳng định cùng với việc phát triển khoa học và côngnghệ, đầu tư cho giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là đầu tư cho pháttriển, là nền tảng và động lực thúc đẩy sự phát triển của đất nước bởi nó là mộtđòi hỏi khách quan, không thể không thực hiện nếu chúng ta muốn theo kịp sựphát triển kinh tế - xã hội của các nước tiên tiến trên thế giới Đại hội XIII củaĐảng xác định “giáo dục và đào tạo, khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo lànền tảng quan trọng và là động lực chủ yếu trong phát triển đất nước để bắt kịp
sự phát triển của khu vực và thế giới, tránh nguy cơ tụt hậu”25
Để đẩy mạnh hoạt động giáo dục và đào tạo thanh niên, trong thời gianqua, Đảng và Nhà nước ta đã tăng cường hơn nữa ngân sách nhà nước cho côngtác giáo dục, tăng thêm các nguồn vốn đầu tư cho việc mở mang trường học, xâydựng các trường phổ thông dân tộc nội trú, có chế độ đãi ngộ đối với giáo viên
và học sinh nhằm thu hút con em đồng bào các dân tộc đi học; mở rộng các loại
25 Đảng Cộng sản Việt Nam (2021b) Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lấn thứ XIII, tập 2 Hà Nội: Chính trị quốc gia Sự thật, tr 48