Tiểu luận chủ nghĩa xã hội: CÁCH MẠNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA. LIÊN HỆ THỰC TIỄN VỀ NHỮNG NGUYÊN NHÂN CỦA CÁCH MẠNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA TRÊN THẾ GIỚI TRONG THẾ KỶ XX

CÁCH MẠNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA. LIÊN HỆ THỰC TIỄN VỀ NHỮNG NGUYÊN NHÂN CỦA CÁCH MẠNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA TRÊN THẾ GIỚI TRONG THẾ KỶ XX

TIỂU LUẬN CUỐI KỲ MÔN: CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC

MÃ MÔN HỌC & MÃ LỚP: LLCT120405_01UTExMC

NHÓM THỰC HIỆN: VỊNH HẠ LONG

GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN: ThS.TRẦN NGỌC CHUNG

Thành phố Hồ Chí Minh, Tháng 7 năm 2024

DANH SÁCH NHÓM THAM GIA VIẾT TIỂU LUẬN

HỌC KÌ 3, NĂM HỌC 2023-2024 NHÓM: VỊNH HẠ LONG

Tên đề tài: Cách mạng xã hội chủ nghĩa Liên hệ thực tiễn về những nguyên nhân

của cách mạng xã hội chủ nghĩa trên thế giới trong thế kỷ XX

LỜI CẢM ƠN

Không có thành công nào mà không có sự hỗ trợ, giúp đỡ dù ít, dù nhiều, dù trực tiếp hay gián tiếp của người khác Trong suốt thời gian từ lúc bắt đầu học tập ở giảng đường đến nay, chúng em đã nhận được rất nhiều sự quan tâm, giúp đỡ của quý thầy/cô, gia đình và bạn bè Với lòng biết ơn sâu sắc nhất, chúng em xin gửi đến quí thầy/cô ở Khoa Chính trị và luật – Trường Đại Học Sư Phạm Kỹ Thuật Thành Phố Hồ Chí Minh

đã cùng với vốn tri thức và tâm huyết của mình để truyền đạt lại cho chúng em trong

suốt quãng thời gian học tập tại trường

Đặc biệt trong học kì này, chúng em đã được tiếp cận với môn học vô cùng hữu ích đối với sinh viên là môn “Chủ nghĩa xã hội khoa học”

Em xin chân thành cảm ơn thầy Th.S Trần Ngọc Chung đã tận tâm hướng dẫn chúng em qua từng buổi học để chúng em có thể hoàn thành tốt đề tài “cách mạng xã hội chủ nghĩa Liên hệ thực tiễn về những nguyên nhân của cách mạng xã hội chủ nghĩa trên thế giới trong thế kỷ XX” Nếu không nhờ có sự tận tâm hướng dẫn của thầy thì chúng em khó mà có thể làm tốt được đề tài đã chọn

Chúng em đã cố gắng vận dụng những kiến thức đã học được trong học kỳ qua để hoàn thành bài tiểu luận này như những hạn chế về kiến thức nên chắc chắn sẽ không tránh khỏi những thiếu sót nhưng do chưa có nhiều kinh nghiệm làm đề tài Chúng em rất mong nhận được sự nhận xét, ý kiến đóng góp từ phía Thầy để bài tiểu luận được hoàn thiện hơn

Một lần nữa, nhóm chúng em xin cảm ơn Thầy vì đã giảng dạy và trang bị kiến thức cần thiết để phục vụ cho môn học cũng như làm hành trang cho cuộc sống của chúng em sau này

Chúng em xin chân thành cảm ơn!

Nhóm Vịnh Hạ Long

MỤC LỤC

1

LỜI MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Cách mạng Xã hội Chủ nghĩa là sự kiện mang tính bước ngoặt trong lịch sử mở ra

kỷ nguyên mới cho xã hội loài người, đã tạo ra những biến đổi sâu sắc trong cấu trúc chính trị, kinh tế và xã hội của nhiều quốc gia trên toàn cầu “Cách mạng xã hội chủ nghĩa Liên hệ thực tiễn về những nguyên nhân của cách mạng xã hội chủ nghĩa trên thế giới trong thế kỷ XX” được nhóm tác giả chọn làm để tài nghiên cứu xuất phát từ nhiều

lý do:

Thứ nhất, bởi tính thời sự và tầm quan trọng của vấn đề Mặc dù đã trải qua hơn một thế kỷ, nhưng những ảnh hưởng của cách mạng xã hội chủ nghĩa vẫn còn đang tiếp tục định hình thế giới đương đại Cách mạng xã hội chủ nghĩa không chỉ là một sự kiện chính trị đơn thuần mà còn là kết quả của sự tác động phức tạp giữa nhiều yếu tố kinh

tế, xã hội, văn hóa và tư tưởng Hiểu rõ về nguồn gốc, bản chất và diễn biến của các cuộc cách mạng này sẽ giúp chúng ta có cái nhìn sâu sắc hơn về các xu hướng chính trị-

xã hội hiện nay

Thứ hai, giá trị thực tiễn của nghiên cứu Nghiên cứu về cách mạng Xã hội Chủ nghĩa giúp hiểu rõ hơn về những biến đổi lịch sử trọng đại, vai trò của giai cấp công nhân và nhân dân lao động trong tiến trình lịch sử, từ đó đánh giá khách quan những thành tựu và hạn chế của các mô hình xã hội khác nhau Đặc biệt trong bối cảnh thế giới

và khu vực có nhiều biến động phức tạp hiện nay, kết quả từ quá trình nghiên cứu càng trở nên cấp thiết để khẳng định giá trị của chủ nghĩa xã hội, củng cố niềm tin của nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng

Cuối cùng, đề tài này có ý nghĩa đặc biệt đối với Việt Nam - một quốc gia đã trải qua cách mạng xã hội chủ nghĩa và đang trong quá trình xây dựng và hoàn thiện chủ nghĩa xã hội Việc nghiên cứu sâu về chủ đề này sẽ giúp chúng ta có cái nhìn khách quan hơn về con đường phát triển của đất nước, đồng thời đóng góp vào việc hoạch định chính sách phù hợp cho tương lai

Với những lý do trên, việc nghiên cứu về “Cách mạng xã hội chủ nghĩa Liên hệ thực tiễn về những nguyên nhân của cách mạng xã hội chủ nghĩa trên thế giới trong thế

kỷ XX” không chỉ có ý nghĩa học thuật mà còn mang tính thực tiễn sâu sắc, đáp ứng nhu cầu tìm hiểu và phát triển của xã hội đương đại

2

2 Đối tượng nghiên cứu

Cách mạng xã hội chủ nghĩa và nguyên nhân của cách mạng xã hội chủ nghĩa trên thế giới trong thế kỷ XX

3 Mục tiêu nghiên cứu

• Về mặt lý luận: Làm rõ cơ sở lý luận về cách mạng xã hội chủ nghĩa theo quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin

- Phân tích các khái niệm, bản chất và tính quy luật lịch sử của Cách mạng xã hội chủ nghĩa Phân tích điều kiện khách quan và chủ quan dẫn đến cách mạng xã hội chủ nghĩa

- Làm rõ vai trò của các lực lượng cách mạng trong cách mạng xã hội chủ nghĩa

4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp luận biện chứng của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử để hoàn thiện tiểu luận Bên cạnh đó, còn sử dụng các phương pháp khoa học khác như: phương pháp logic, phương pháp nghiên cứu so sánh, phương pháp nghiên cứu cụ thể, phương pháp so sánh, nhằm giải quyết các vấn đề đã đặt ra

- Áp dụng các kỹ thuật nghiên cứu khoa học như kỹ thuật thu thập thông tin, kỹ thuật xử lý thông tin, kỹ thuật phân tích dữ liệu, kỹ thuật viết báo cáo, để hoàn thành

5 Bố cục của tiểu luận

- Phần mở đầu trình bày khái quát các vấn đề có liên quan đến đề tài tiểu luận: Lý do

chọn đề tài, mục đích nghiên cứu đề tài, bố cục của tiểu luận

- Phần nội dung, đây là phần cốt lõi của tiểu luận, được chia thành hai chương:

• Chương 1: Cơ sở lý luận về cách mạng xã hội chủ nghĩa theo quan niệm của chủ nghĩa Mác-Lênin

• Chương 2: Liên hệ thực tiễn về những nguyên nhân của cách mạng xã hội chủ nghĩa trên thế giới trong thế kỷ XX

Phần kết luận tổng hợp và đúc kết những điểm chính của tiểu luận

3

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÁCH MẠNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA

THEO QUAN NIỆM CỦA CHỦ NGHĨA MÁC-LÊNIN

1.1 Định nghĩa cách mạng xã hội chủ nghĩa

Cách mạng xã hội chủ nghĩa có thể được xem như bước nhảy vọt trong lịch sử phát triển của loài người, làm thay đổi căn bản về mọi mặt từ cơ cấu chính trị, kinh tế cho đến văn hóa - xã hội

Theo nghĩa hẹp, cách mạng xã hội chủ nghĩa là một cuộc cách mạng chính trị sâu sắc, triệt để kết thúc bằng việc giai cấp công nhân lật đổ được chính quyền đã lỗi thời

và thiết lập chế độ xã hội chủ nghĩa Cách hiểu này tập trung chủ yếu vào giai đoạn giành chính quyền và những biến đổi cách mạng ở thuở sơ khai, với mục tiêu trước mắt

là thiết lập chế độ xã hội chủ nghĩa

Theo nghĩa rộng, cách mạng xã hội chủ nghĩa là sự biến đổi về chất trong các lĩnh vực của đời sống xã hội bao gồm cả hai giai đoạn: giai đoạn cách mạng về chính trị giành chính quyền từ chế độ cũ, thiết lập nhà nước xã hội chủ nghĩa; thứ hai là giai đoạn cải tạo xã hội cũ, xây dựng xã hội mới cho đến khi xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản.1Theo đó, cách mạng chủ nghĩa xã hội có thể được xem như một quá trình toàn diện, lâu dài, bao quát toàn bộ quá trình lịch sử lâu dài và hướng tới mục tiêu cuối cùng là xây dựng xã hội cộng sản

1.2 Nguyên nhân và vai trò của cách mạng xã hội chủ nghĩa

1.2.1 Nguyên nhân và những điều kiện dẫn đến sự xuất hiện của cách mạng xã hội chủ nghĩa

Nguyên nhân sâu xa là do mâu thuẫn gay gắt giữa nhu cầu phát triển của lực lượng sản xuất và sự kìm hãm của quan hệ sản xuất đã trở nên lỗi thời lực lượng sản xuất ngày càng phát triển, ngày càng có tính xã hội hóa cao mâu thuẫn gay gắt với quan hệ sản xuất mang tính chất tư nhân tư bản chủ nghĩa về tư liệu sản xuất C.Mác nhận định: “Sự tập trung tư liệu sản xuất và xã hội hóa lao động đạt đến cái điểm mà chúng không còn thích hợp với cái vỏ tư bản chủ nghĩa của chúng nữa nền sản xuất tư bản chủ nghĩa lại

đẻ ra sự phủ định bản thân nó, với tính tất yếu của một quá trình tự nhiên”2 Theo đó, xu

1 Giáo trình Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, xuất bản

năm 2015, trang 166, 167

2 C.Mác và Ph.Ăng-ghen, Toàn tập, Nxb CTQG-ST, H., 2002, t.23, tr.1059

4

hướng này dần dần sẽ tạo ra những mâu thuẫn găy gắt với cái “cái vỏ tư bản chủ nghĩa” – tức là quan hệ sản xuất dựa trên chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất, một trong những đặc điểm cơ bản hình thái kinh tế tư bản chủ nghĩa Mâu thuẫn này thể hiện rõ trong việc sản xuất mang tính xã hội cao độ nhưng kết quả sản xuất lại thuộc về tư nhân Đến một điểm nào đó, mâu thuẫn này sẽ trở nên không thể dung hòa, dẫn đến sự phủ định trong chính bản thân của hệ thống tư bản chủ nghĩa

Biểu hiện mâu thuẫn trong lĩnh vực kinh tế: tính tổ chức, tính kế hoạch cao trong từng doanh nghiệp ngày càng tăng với tính vô tổ chức của sản xuất toàn xã hội do sự cạnh tranh của nền sản xuất hàng hóa tư bản chủ nghĩa tạo ra

Biểu hiện về mặt xã hội là mâu thuẫn giữa giai cấp công nhân với giai cấp tư sản Quy luật cạnh tranh, tính chất vô chính phủ trong sản xuất dưới chế độ tư bản chủ nghĩa dẫn tới khủng hoảng thừa, buộc một số doanh nghiệp phải ngừng sản xuất Trong xã hội này, giai cấp công nhân sống bằng việc bán sức lao động cho nhà tư bản, do vậy khi sản xuất đình trệ, công nhân không có việc làm, họ đã đứng lên đấu tranh chống lại giai cấp

tư sản Để khắc phục tình trạng trên, giai cấp tư sản đã tổ chức ra các cácten, xanhđica, tơrớt côngxoócxiom; nhà nước tư sản ngày càng can thiệp sâu vào kinh tế bằng việc quốc hữu hóa một số ngành khi gặp khó khăn, tư hữu hóa khi thuận lợi Tuy nhiên, mọi biện pháp đó đều không thể giải quyết được căn bản vấn để khủng hoảng trong nền kinh

tế tư bản chủ nghĩa

Để thay thế quan hệ sản xuất cũ bằng quan hệ sản xuất mới cao hơn, và nhằm giải phóng mình, giai cấp cách mạng phải tiến hành đấu tranh chống lại giai cấp thống trị, phải giành lấy chính quyền nhà nước Đến giai đoạn này, cách mạng xã hội tất yếu phải xảy ra Tuy vậy, cách mạng xã hội chủ nghĩa không thể tự mình diễn, điều kiện chủ quan tạo ra những “nguy cơ” dẫn đến cách mạng trong khi đó các yếu tố chủ quan lại là điều kiện khiến cái “nguy cơ” đó trở thành hiện thực

Trước tiên, một trong những điều kiện khách quan đóng vai trò quan trọng, đó là quá trình giác ngộ của giai cấp công nhân và quần chúng nhân dân lao động Đó là sự trưởng thành của giai cấp công nhân, đặc biệt là khi đã có Đảng cộng sản – Đảng tiên phong của họ lãnh đạo Khi giai cấp công nhân phát triển đủ cả về số lượng và chất lượng thì giai cấp công nhân trên cơ sở tiếp nhận lý luận chủ nghĩa xã hội khoa học, khi

mà giai cấp công nhân đã đủ khả năng và điều kiện để thực hiện sứ mệnh lịch sử, tự

C Mác và V.I Lênin nhấn mạnh C Mác chỉ ra rằng công nhân không thể tiến lên được nếu không có sự nổi dậy của đông đảo nhân dân, “đứng trước giai cấp tư sản phản cách mạng đã liên minh lại thì dĩ nhiên là những phần tử đã được cách mạng hóa của giai cấp tiểu tư sản và của nông dân, phải liên minh với người đại biểu chủ yếu cho những lợi ích cách mạng, tức là giai cấp vô sản cách mạng”3 V.I Lênin coi liên minh công nông

là nguyên tắc cao nhất của chuyên chính vô sản, là điều kiện để giai cấp công nhân giữ được vai trò lãnh đạo và chính quyền nhà nước [1] Cách mạng xã hội chủ nghĩa là một quá trình lịch sử tất yếu trong lịch sử loài người, tuy nhiên để cuộc cách mạng diễn ra giành thắng lợi, cần có sự kết hợp chặt chẽ giữa nhiều yếu tố, các điều kiện khách quan

và chủ quan

1.2.2 Vai trò của cách mạng xã hội chủ nghĩa đối với sự phát triển của xã hội

Cách mạng xã hội giữ vai trò là một trong những phương thức, động lực của sự phát triển xã hội Không có những cuộc cách mạng xã hội trong lịch sử thì không thể diễn ra quá trình thay thế hình thái kinh tế - xã hội này bằng một hình thái kinh tế - xã hội mới cao hơn Là bước chuyển biến vĩ đại trong đời sống xã hội về kinh tế, chính trị, văn hóa, tư tưởng Trong thời kỳ cách mạng, năng lực sáng tạo của quần chúng nhân dân được phát huy một cách cao độ, như C Mác đã nói: “Cách mạng là đầu tàu của lịch sử”, cách mạng xã hội chủ nghĩa kéo những thay đổi to lớn, kéo theo sự chuyển biến của toàn bộ xã hội

Trước hết, cách mạng xã hội chủ nghĩa đặt ra mục tiêu xóa bỏ chế độ bất công và bóc lột trong xã hội cũ, thực hiện giải phóng con người, giải phóng xã hội Thật vậy, Cách mạng xã hội chỉ nghĩa đóng vai trò then chốt trong việc thay đổi căn bản cơ cấu

3 C.Mác và Ph.Ăngghen,Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2004, t 7, tr 84 - 85.

6

kinh tế - xã hội Thông qua việc xóa bỏ chết độ tư hữu về tư liệu sản xuất, tiến hành công hữu về tư liệu sản xuất để tạo nền tảng chi sự phân phối công bằng hơn của cải xã hội Đồng thời, còn thúc đẩy lực lương sản xuất phát triển mạnh mẽ bằng cách giải phóng tiền năng sáng tạo và năng suất lao động Trong những thời kỳ cách mạng, năng lực sáng tạo của quần chúng nhân dân được phát huy cao độ, có thể sáng tạo ra lịch sử mới với một sức mạnh phi thường: “một ngày bằng hai mươi năm”

Mặt khác, chính nhờ những cuộc cách mạng xã hội mà các mâu thuẫn cơ bản của đời sống xã hội trên các lĩnh vực chính trị, văn hóa, được giải quyết triệt để, từ đó tạo

ra động lực cho sự tiến bộ và phát triển của xã hội Việc xây dựng nên một hệ thống chính trị mới, thiết lập chuyên chính vô sản với quyền lực thực sự thuộc về nhân dân lao động động đảm bảo sự tham gia rộng rãi của lực lượng đa số vào quá trình quản lý và xây dựng xã hội Điều đó không chỉ thúc đẩy dân thực sự mà còn tạo tiền để “thủ tiêu tất cả mọi giai cấp và tiến tới một xã hội không giai cấp”4 Cũng theo đó, con người trong xã hội có điều kiện vật chất và tinh thần để phát triển toàn diện, phát huy những tiềm năng, xây dưng nền văn hóa mới – nền văn hóa tiến bộ nhân văn Con người được đảm bảo quyền được giáo dục, chăm sóc sức khỏe và tham gia đời sống văn hóa, các hoạt động xã hội - tinh thần một cách bình đẳng

Lịch sử nhân loại đã chứng minh đầy đủ, rõ nét vai trò của cách mạng xã hội qua bốn cuộc cách mạng đưa nhân loại trải qua 05 hình thái kinh tế – xã hội nối tiếp nhau:

− Cách mạng thực hiện bước chuyển từ hình thái kinh tế – xã hội nguyên thủy lên hình thái chiếm hữu nô lệ;

− Cách mạng chuyển từ chế độ nô lệ lên chế độ phong kiến;

− Cuộc cách mạng tư sản lật đổ chế độ phong kiến, xác lập chế độ tư bản chủ nghĩa;

− Cách mạng vô sản lật đổ chế độ tư bản, xác lập chế độ xã hội chủ nghĩa

− Cuộc cách mạng vô sản là một kiểu cách mạng mới về chất Nếu tất cả các cuộc cách mạng trước chỉ là sự thay thế hình thức của chế độ chiếm hữu tư nhân, thay thế hình thức bóc lột này bằng hình thức bóc lột khác, thì cách mạng vô sản nhằm

4 C Mác và Ph Ăng-ghen: Toàn tập, t.3, Nxb Chính trị quốc gia, H 1995, tr.40; 49; 662

7

xây dựng xã hội mới không có giai cấp để giải phóng triệt để con người Đó là sự chuyển biến sâu sắc nhất trong lịch sử nhân loại

1.3 Các phương thức xây dựng cách mạng xã hội chủ nghĩa

1.3.1 Xây dựng xã hội chủ nghĩa trên phương thức xã hội

Nền dân chủ xã hội chủ nghĩa lấy hệ tư tưởng Mác – Lênin – hệ tư tưởng của giai cấp công nhân, làm chủ đạo đối với mọi hình thái ý thức xã hội khác trong xã hội mới Đồng thời nó kế thừa và phát huy những tinh hoa văn hóa truyền thống dân tộc; tiếp thu những giá trị tư tưởng – văn hóa, văn minh, tiến bộ xã hội…, mà nhân loại đã tạo ra ở tất cả các quốc gia, dân tộc… Trong nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, nhân dân được làm chủ những giá trị văn hóa tinh thần; được nâng cao trình độ văn hóa, có điều kiện để phát triển cá nhân Nền dân chủ xã hội chủ nghĩa có sự kết hợp vô cùng hài hòa về mặt lợi ích giữa cá nhân, tập thể và lợi ích của toàn xã hội Nền dân chủ xã hội chủ nghĩa ra sức động viên, thu hút mọi tiềm năng sáng tạo, tính tích cực xã hội của nhân dân trong

sự nghiệp xây dựng xã hội mới

1.3.2 Xây dựng xã hội chủ nghĩa trên phương thức kinh tế

Nền dân chủ xã hội chủ nghĩa dựa trên chế độ sở hữu xã hội về những tư liệu sản xuất chủ yếu của toàn xã hội để đáp ứng sự phát triển ngày càng cao của lực lượng sản xuất dựa trên cơ sở khoa học- công nghệ hiện đại nhằm đáp ứng nhu cầu vật chất tinh thần ngày càng cao của nhân dân lao động Bản chất kinh tế đó chỉ được bộc lộ đầy đủ qua một quá trình ổn định chính trị, phát triển sản xuất và nâng cao đời sống của toàn

xã hội dưới sự lãnh đạo của Đảng, sự hướng dẫn giúp đỡ của nhà nước xã hội chủ nghĩa Nhằm đảm bảo quyền làm chủ của nhân dân về các tư liệu sản xuất chủ yếu; quyền làm chủ trong quá trình sản xuất kinh doanh, quản lý và phân phối, phải coi lợi ích kinh tế của người lao động là động lực cơ bản nhất có sức thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển Kinh tế của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa dù khác về bản chất kinh tế của các chế độ tư hữu, áp bức, bóc lột, bất công Nhưng cũng như toàn bộ nền kinh tế xã hội chủ nghĩa nó

là sự kế thừa và phát triển mọi thành tựu nhân loại, đồng thời lọc bỏ những nhân tố lạc hậu, tiêu cực, kìm hãm…của các chế độ kinh tế trước đó, nhất là bản chất tư hữu, áp bức, bóc lột, bất công…đối với đa số nhân dân Khác với nền dân chủ tư sản kinh tế của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa là thực hiện chế độ công hữu về tư liệu sản xuất chủ yếu

là thực hiện chế độ phân phối lợi ích theo kết quả lao động là chủ yếu

8

1.3.3 Xây dựng xã hội chủ nghĩa trên phương thức chính trị

Chủ nghĩa Mác – Lênin đã chỉ rõ: Chính trị của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa là

sự lãnh đạo chính trị của giai cấp công nhân thông qua Đảng của nó đối với toàn xã hội, nhưng không phải chỉ để thực hiện quyền lực và lợi ích riêng cho giai cấp công nhân,

mà chủ yếu là để thực hiện quyền lực và lợi ích của toàn thể nhân dân bao gồm giai cấp công nhân Nền dân chủ xã hội chủ nghĩa do Đảng Cộng sản lãnh đạo là yếu tố vô cùng quan trọng để đảm bảo rằng quyền lực thực sự thuộc về nhân dân Bởi vì đảng Cộng sản

là đại diện cho trí tuệ, lợi ích của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và toàn dân tộc Với nghĩa này dân chủ xã hội chủ nghĩa mang tính nhất nguyên về chính trị Trong nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, nhân dân lao động là những người làm chủ những quan hệ chính trị trong xã hội Họ có quyền giới thiệu các đại biểu tham gia vào bộ máy chính quyền từ trung ương đến địa phương, tham gia đóng góp ý kiến xây dựng chính sách, pháp luật, xây dựng bộ máy và cán bộ, nhân viên nhà nước Có quyền được tham gia rộng rãi vào công việc quản lí nhà nước của nhân dân chính là nội dung dân chủ trên lĩnh vực chính trị Khi nói đến quyền làm chủ của nhân dân trên lĩnh vưc chính trị, Hồ Chí Minh cũng đã chỉ rõ: Trong chế độ dân chủ xã hội chủ nghĩa thì bao nhiêu quyền lực đều là của dân, bao nhiêu sức mạnh đều ở nơi dân, bao nhiêu lợi ích đều là vì dân 5Trong chế dộ dân chủ xã hội chủ nghĩa nhà nước xã hội chủ nghĩa thực chất là của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân Cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa khác với các cuộc cách mạng xã hội trước đây ở chỗ là cuộc cách mạng của số đông, vì lợi ích của số đông nhân dân Cuộc tổng tuyển cử đầu tiên của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa (1946) theo Hồ Chí Minh là một dịp cho toàn thể quốc dân tự do lựa chọn những người có tài,

có đức để gánh vác công việc nhà nước, hễ là người muốn lo việc nước thì đều có quyền ra ứng cử, hễ là công dân thì đều có quyền bầu cử.6 Quyền được tham gia rộng rãi vào công việc quản lý của nhà nước chính là nội dung dân chủ trên lĩnh vực chính trị Xét về bản chất chính trị, dân củ xã hội chủ nghĩa vừa có bản chất giai cấp công nhân, vừa có tính nhân dân rộng rãi , tính dân tộc sâu sắc Do vậy nền dân chủ xã hội chủ nghĩa khác về chất sơ với nề dân chủ tư sản ở bản chất giai cấp, ở cơ chế nhất nguyên

và cơ chế đa nguyên; một đảng hay nhiều đảng, ở bản chất nhà nước

5 Hồ Chí Minh, Toàn tập, Nxb CTQG, H, 2011, tập,6, tr.232

6 Hồ Chí Minh, Toàn tập, Nxb CTQG, H.2000, tập.4, tr.133

9

1.4 Động lực và lực lượng cách mạng xã hội chủ nghĩa

“Tất cả những phong trào lịch sử, từ trước đến nay, đều là do thiểu số thực hiện, hoặc đều mưu lợi ích cho thiểu số Phong trào vô sản là phong trào độc lập của khối đại

đa số, mưu lợi ích cho khối đại đa số”7, có thể thấy cách mạng xã hội chủ nghĩa là cuộc cách mạng của quần chúng, vì lợi ích của đại đa số nhân dân lao động Đây là điểm khác biệt cơ bản so với các cuộc cách mạng trước đó trong lịch sử, chính nhờ vậy mà nó có khả năng huy động được sức mạnh to lớn từ quần chúng nhân dân, tạo nên động lực mạnh mẽ thúc đẩy xã hội phát triển theo hướng tiến bộ Để giành được thắng lợi, đòi hỏi phải có sự tham gia rộng rãi của quần chúng nhân dân dưới sự lãnh đạo của giai cấp công nhân và đảng tiên phong của họ

Trước hết, giai cấp công nhân đóng vai trò đặc biệt quan trọng, họ vừa là lực lượng lãnh đạo vừa là động lực chủ yếu của cách mạng Với vị trí kinh tế - xã hội đặc biệt đó, giai cấp công nhân có đầy đủ điều kiện để nhận thức sâu sắc bản chất của chế

độ tư bản, thấy rõ sự cần thiết phải xóa bỏ chế độ tư hữu và xây dựng một xã hội mới không còn giai cấp, không còn bóc lột Thông qua đội tiên phong là Đảng Cộng sản, giai cấp công nhân đề ra đường lối, chiến lược cách mạng đúng đắn, đoàn kết và lãnh đạo các giai tầng xã hội khác tiến hành cách mạng

C Mác từng chỉ ra “giai cấp công nhân không thực hiện được bài đồng ca cách mạng với giai cấp nông dân thì bài đơn ca của giai cấp công nhân sẽ trở thành bài ai điếu”8 Quả thật như vậy, trong quá trình đấu tranh giành chính quyền, giai cấp công nhân chỉ có thể giành được thắng lợi khi tranh thủ được sự ủng hộ và tham gia của đông đảo nông dân Giai cấp nông dân có nhiều lợi ích cơ bản thống nhất với lợi ích của giai cấp công nhân, đồng thời là một lực lượng xã hội đông đảo, có tiềm năng cách mạng to lớn Trên cơ sở liên minh công nông vững chắc mới có thể tạo ra được sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân trong sự nghiệp cách mạng xã hội chủ nghĩa

Bên cạnh đó, đội ngũ trí thức cũng đóng vai trò quan trọng trong cách mạng xã hội chủ nghĩa Họ là lực lượng có tri thức, có năng lực sáng tạo, đại diện cho trí tuệ của dân tộc Trí thức tham gia tích cực vào việc hoạch định chính sách, đào tạo nguồn nhân lực cho đất nước Đặc biệt trong thời đại ngày nay, khi khoa học công nghệ phát triển

7 C Mác và Ph Ăng-ghen: Sđd, tr 611

8 Giáo trình Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin, Nxb Chính trị quốc gia, 2009, tr 384

10

như vũ bão, vai trò của trí thức với tư cách là lực lượng sáng tạo, đổi mới càng trở nên quan trọng Tuy nhiên, cần lưu ý rằng trí thức không bao giờ trở thành lực lượng lãnh đạo cách mạng vì họ không đại diện cho một phương thức sản xuất nào và không có hệ

tư tưởng độc lập Trí thức phục vụ cho giai cấp nào thì mang ý thức hệ của giai cấp đó Trong điều kiện chủ nghĩa xã hội, trí thức mang ý thức hệ của giai cấp công nhân, trở thành lực lượng trí tuệ của Đảng và nhân dân trong sự nghiệp cách mạng

Sức mạnh tổng hợp từ các lực lượng trên tạo thành động lực to lớn thúc đẩy cách mạng xã hội chủ nghĩa phát triển Đó chính là khối đại đoàn kết toàn dân tộc trên nền tảng liên minh công-nông-trí thức dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Đồng thời, cách mạng xã hội chủ nghĩa ở mỗi nước cũng tranh thủ sự ủng hộ, giúp đỡ của các lực lượng tiến bộ, dân chủ, yêu chuộng hòa bình trên toàn thế giới Sự kết hợp giữa sức mạnh dân tộc và sức mạnh thời đại tạo nên động lực tổng hợp to lớn đưa cách mạng xã hội chủ nghĩa đi đến thắng lợi, hướng tới mục tiêu cao cả là độc lập tự do, dân chủ, tiến bộ, hòa bình và chủ nghĩa xã hội