Tiểu luận tài chính xanh chương Đề tài chính xanh cho năng lượng tái tạo cơ hội và thách thức

Bài viết đánhgiá những cơ hội và thách thức đồng thời đề xuất một số giải pháptrong việc sử dụng tài chính xanh để phát triển các dự án nănglượng tái tạo như điện mặt trời, điện gió, … ở

TRƯỜNG ĐẠI HỌC TIỀN GIANG

KHOA KINH TẾ - LUẬT

BÀI TIỂU LUẬN: TÀI CHÍNH XANH

NĂNG LƯỢNG TÁI TẠO: CƠ HỘI VÀ

6 Nguyễn Hữu Tâm Giao 023148018

Tiền Giang, Năm 2024

TRƯỜNG ĐẠI HỌC TIỀN GIANG

KHOA KINH TẾ - LUẬT

BÀI TIỂU LUẬN: TÀI CHÍNH XANH

NĂNG LƯỢNG TÁI TẠO: CƠ HỘI VÀ

6 Nguyễn Hữu Tâm Giao 023148018 100%

Tiền Giang, năm 2024

Tóm tắt: Thị trường tài chính xanh tại Việt Nam đang ở giai đoạn

sơ khai Các hoạt động của thị trường chủ yếu mới ở bước khởiđộng Thị trường trái phiếu xanh đang trong giai đoạn triển khaithí điểm và thực hiện các chương trình tuyên truyền, giới thiệu cácloại trái phiếu xanh đến các chủ thể trên thị trường Bài viết đánhgiá những cơ hội và thách thức đồng thời đề xuất một số giải pháptrong việc sử dụng tài chính xanh để phát triển các dự án nănglượng tái tạo như điện mặt trời, điện gió, … ở Việt Nam

I Những cơ hội trong việc sử dụng tài chính xanh để phát triển các dự án năng lượng tái tạo:

1 Trái phiếu xanh:

Trái phiếu xanh là một loại trái phiếu Chính phủ được phát hành để đầu tư cho các

dự án liên quan đến hoạt động bảo vệ môi trường theo quy định tại Luật bảo vệ môitrường (dự án xanh) và nằm trong danh mục dự án được phân bổ vốn đầu tư công theoquy định của Luật đầu tư công, Luật ngân sách nhà nước

1.1 Cơ hội cho phát triển thị trường trái phiếu xanh

- Thứ nhất, tiếp cận thị trường vốn xanh: Theo ước tính của IFC, Việt Nam cần

khoảng 753 tỷ USD để giảm tác động biến đổi khí hậu đến năm 2030, bao gồm 571 tỷUSD cho cơ sở hạ tầng, 59 tỷ USD cho năng lượng tái tạo và 80 tỷ USD cho các công

trình xanh Trái phiếu xanh là công cụ tài chính quan trọng giúp huy động vốn từ khuvực tư nhân, tiếp cận thị trường vốn xanh trong và ngoài nước.

- Thứ hai, tiềm năng phát triển bền vững: Theo CBI, tổng giá trị phát hành trái

phiếu xanh toàn cầu đã vượt 1.500 tỷ USD vào cuối năm 2021 Khu vực ASEAN pháthành nợ xanh, xã hội và bền vững đạt 24 tỷ USD và sản phẩm liên kết bền vững đạt27,5 tỷ USD Tại Việt Nam, giá trị phát hành xanh, xã hội và bền vững đạt 1,5 tỷ USDtrong năm 2021, gấp năm lần so với năm 2020, cho thấy tiềm năng phát triển mạnhmẽ

- Thứ ba, tăng trưởng và thúc đẩy tài chính xanh bền vững: Nhà nước và Chính

phủ Việt Nam đã xây dựng các chính sách, định hướng phát triển thị trường trái phiếuxanh, ban hành nhiều văn bản pháp quy để tạo điều kiện cho các chủ thể huy động vốnthực hiện các dự án xanh, thúc đẩy tài chính xanh và tăng trưởng bền vững

1.2 Thách thức đối với việc phát triển thị trường trái phiếu xanh

- Thứ nhất, số lượng phát hành còn hạn chế: Mặc dù nhu cầu huy động vốn từ trái

phiếu xanh cho các dự án bảo vệ môi trường rất lớn, số lượng phát hành tại Việt Namvẫn còn hạn chế, với chỉ 19 trái phiếu xanh phát hành từ năm 2018 đến 2023, cho thấy

dư địa tăng trưởng của thị trường còn rất lớn

- Thứ hai, khái niệm xanh còn mới mẻ: Các khái niệm về tăng trưởng xanh và thị

trường vốn xanh còn mới mẻ tại Việt Nam, dẫn đến sự nhận thức và sẵn sàng của cácđịnh chế tài chính và doanh nghiệp còn thấp Việc chuẩn hóa các khái niệm về xanh

và dự án xanh, cùng với khung pháp lý rõ ràng về phát hành trái phiếu xanh và vai tròcủa các tổ chức đánh giá độc lập, là những yếu tố cần thiết để thúc đẩy phát hành vàđầu tư vào trái phiếu xanh.

Việt Nam hiện chưa có danh mục phân loại xanh đầy đủ để xác định tiêu chí môitrường theo quy định của Luật Bảo vệ môi trường Nghị định số 08/2022/NĐ-CP đãđược ban hành để hướng dẫn, và Bộ Tài nguyên và Môi trường đang xây dựng tiêuchí môi trường đối với các dự án được cấp tín dụng xanh, phát hành trái phiếu xanh,giúp các nhà đầu tư nhận diện và phân loại dự án xanh

- Thứ ba, doanh nghiệp chưa nhận thức rõ về dự án xanh: Nhiều doanh nghiệp

nhận thức rõ lợi ích của dự án xanh nhưng thiếu vốn, công nghệ và nguồn lực Cáccông cụ tài chính xanh hiện tại còn chưa đa dạng, chưa đủ sức thu hút doanh nghiệpđầu tư vào tăng trưởng xanh

2 Điện sinh khối:

Điện sinh khối (Biomass power hay biomass electricity) là một dạng năng lượng táitạo được sản xuất bằng cách sử dụng nguồn tài nguyên sinh khối là các cây trồng, cây

cỏ, rừng, rác thải hữu cơ và các tài nguyên khác để tạo ra điện năng

2.1 Cơ hội:

- Với điều kiện địa lý thuận lợi và nước nông nghiệp đang phát triển, Việt Nam cónguồn sinh khối lớn và đa dạng từ gỗ củi, trấu, bã cà phê, rơm rạ và bã mía Phế phẩmnông nghiệp rất phong phú dồi dào ở vùng Đồng bằng sông Cửu Long, chiếm khoảng

50% tổng sản lượng phế phẩm nông nghiệp toàn quốc và vùng Đồng bằng sông Hồngvới 15% tổng sản lượng toàn quốc Hằng năm tại Việt Nam có gần 60 triệu tấn sinhkhối từ phế phẩm nông nghiệp trong đó 40% được sử dụng đáp ứng nhu cầu nănglượng cho hộ gia đình và sản xuất điện, và theo số liệu tính toán, cứ 5 kg trấu tạo ra1kWh điện, như vậy với lượng trấu hàng triệu tấn trấu mỗi năm thu lại được hàngtrăm MW điện.

- Quá trình hoạt động tạo năng lượng sinh khối hầu như không tạo ra khí thải củacác hạt rắn hoặc chất ô nhiễm như nitơ hoặc lưu huỳnh Sự phát triển năng lượng sinhkhối góp phần vào sự tăng trưởng kinh tế của khu vực nông thôn, cũng như tạo ranhiều việc làm mới, góp phần phát triển cả môi trường tự nhiên và xã hội ở nông thônnói riêng và cả nước nói chung

- Với nguồn năng lượng sinh khối này giúp ích nhiều trong việc quản lý xử lý chấtthải – vấn đề nan giải tại nhiều quốc gia Hiện nay rác thải gỗ thực vật động vật xử lýbằng việc chôn lấp hoặc đổ ra môi trường biển Việc xây dựng nhà máy sử dụng nănglượng sinh khối có thể giảm độ lớn của núi rác thải này Nhờ vậy tác động tích cựcđến môi trường, hệ sinh thái

2.2 Thách thức:

- Việt Nam có tiềm năng to lớn để phát triển điện sinh khối cả trong hiện tại và tươnglai Tuy nhiên, số các dự án năng lượng tái tạo đi vào hoạt động tính đến thời điểm nàyvẫn còn quá ít và chỉ có vài dự án là điện sinh khối nối lưới, việc đầu tư mang nặng

tính tự phát, thiếu quy hoạch tổng thể và chưa tương xứng với tiềm năng hiện có củaquốc gia.

- Khó khăn trong việc kiểm soát nguồn nhiên liệu, khả năng cung cấp nhiên liệu chonhà máy thiếu tính ổn định và bền vững, giá nhiên liệu thay đổi theo mùa vụ; vốn đầu

tư ban đầu khá lớn; quy mô phân tán nhỏ lẻ (trừ các nhà máy đường)

- Cơ chế giá khuyến khích mua điện chưa hấp dẫn các nhà đầu tư; thiếu kinh nghiệmphát triển, thiếu kỹ sư và nhân công lành nghề cho các dự án năng lượng sinh khối;thiếu thông tin và cơ sở dữ liệu chưa đủ tin cậy… Đặc biệt là các nhà đầu tư các dự ánsinh khối cho rằng giá mua điện sinh khối hiện nay vẫn chưa như kỳ vọng; điều này

có thể tác động đến quyết định đầu tư các dự án sinh khối

3 Thủy điện nhỏ:

Thủy điện là nguồn điện có được từ năng lượng nước Đa số năng lượng thủy điện

có được từ thế năng của nước được tích tại các đập nước làm quay một tuốc bin nước

và máy phát điện

3.1 Cơ hội:

- Việt Nam là quốc gia nằm trong khu vực có khí hậu nhiệt đới, lượng mưa trungbình hàng năm luôn ở mức cao, khoảng từ 1800 – 2000 mm Địa hình có cả đồi núi,đồng bằng, với hệ thống sông ngòi dày đặc, phía Tây có đồi núi cao, phía Đôngđường bờ biển dài, hệ thống sông ngòi hơn 3.450 hệ thống Điều kiện tự nhiên thuậnlợi tạo ra tiềm năng cho phát triển ngành thủy điện

- Theo tính toán, với việc tận dụng lợi thế tự nhiên, tổng công suất thủy điện củaViệt Nam sẽ đạt 35.000 MW Trong đó miền Bắc chiếm 60%, miền Trung chiếm27% và 13% thuộc miền Nam Hàng năm, hệ thống thủy điện này chúng ta có thể sảnxuất hơn 100 tỷ kWh, không chỉ là những nhà máy thủy điện có công suất lớn mà các

dự án thủy điện nhỏ cũng có đóng góp rất quan trọng vào khoảng 15-20 tỷ kWh mỗinăm

- Ngoài mục tiêu tạo ra năng lượng điện quan trọng, lợi ích của thủy điện là rất lớn,các nhà máy thủy điện còn có nhiệm vụ quản lý lũ cho hạ du trong mùa mưa bão,đồng thời cung cấp nước phục vụ sản xuất và nhu cầu dân sinh trong mùa khô

3.2 Thách thức:

- Thứ nhất, tác động đến môi trường, xã hội: Dù là nhà máy thủy điện lớn hay nhỏ,

việc xây dựng cũng sẽ cần nghiên cứu rõ, việc quy hoạch, sử dụng đất đai hay tìnhtrạng chặt phá rừng để xây dựng công trình, đường xá cũng cần đặc biệt quan tâm.Điều đó có thể ảnh hưởng không nhỏ đến môi trường tự nhiên, sinh thái của địaphương và cuộc sống của người dân trong khu vực Việc xây dựng nhà máy thủy điệntại các khu vực vùng sâu vùng xa có thể gây ảnh hưởng lớn đến cuộc sống và sinh kếcủa người dân địa phương

- Thứ hai, chi phí lớn, thời gian thi công dài: Chi phí để xây dựng một dự án thủy

điện rất lớn, đòi hỏi nguồn lực tài chính mạnh mẽ và có sự giúp sức đến từ chính phủ.Các chi phí liên quan đến thiết kế, xây dựng, cơ sở hạ tầng, vận hành đều cần đầu tư

để một nhà máy thủy điện có thể đi vào hoạt động tốt, chưa kể một dự án thủy điện có

thể kéo dài nhiều năm, phụ thuộc vào quy mô, thiết kế và độ phức tạp của dự án.Trong quá trình xây dựng có thể xảy ra nhiều tình huống phát sinh, rủi ro từ thiên tai,

sự cố kĩ thuật, sự phản đối của người dân,…

- Thứ ba, quản lý bền vững tài nguyên nước: Xây dựng hồ thủy điện cần đảm bảo

việc hạn chế ảnh hưởng đến dòng chảy tự nhiên của sông, ảnh hưởng đến hệ sinh thái

và động vật thủy sinh cũng như cuộc sống của người dân nơi hạ nguồn Việc quản lýtài nguyên nước cũng là một thách thức lớn với ngành thủy điện

4 Điện từ chất thải:

Chất thải điện tử” hay “thiết bị điện - điện tử thải” là các sản phẩm dân dụng và côngnghiệp không đáp ứng được mục đích sử dụng thiết kế, các sản phẩm đã đến điểmcuối của vòng đời sử dụng có hàm chứa chất độc nguy hiểm, ảnh hưởng đến sức khỏecon người và môi trường

4.1 Cơ hội:

- Nhận thấy tiềm năng to lớn của thị trường cung cấp năng lượng từ chất thải, trongkhoảng 5 năm qua, nhiều doanh nghiệp trong và ngoài nước đã hướng đầu tư vào lĩnhvực này

- Sản xuất điện từ chất thải được coi là một chiến lược đa dạng hóa năng lượng tiềmnăng Thị trường xử lý nhiệt và thu hồi năng lượng đối với chất thải rắn đang tăngtrưởng liên tục

- Chất thải rác là nguồn nguyên liệu không mất tiền mua, mà việc sản xuất điện từrác lại góp phần không nhỏ trong bảo vệ môi trường, giảm diện tích chiếm đất chônlấp cũng như chi phí tiêu hủy Việc xây dựng các nhà máy sản xuất điện từ rác có khảnăng cung cấp cho hệ thống điện quốc gia một nguồn điện rất lớn, tới hàng nghìnMW.

4.2 Thách thức :

- Trong chất thải điện tử chứa nhiều thành phần gây ô nhiễm nghiêm trọng, cực kỳnguy hại cho sức khỏe con người và môi trường như: Chì (Pb), cadmium (Cd), thủyngân (Hg), các hợp chất của brom như: PBBs, PBDEs, asen (thạch tín), CFC, HCFC(có khả năng phá hủy tầng ozone)… ảnh hưởng đến sức khỏe con người bao gồmnguyên nhân gây ra mầm bệnh ung thư, đường hô hấp, tim mạch và thần kinh…

- Để xây dựng nhà máy xử lý rác phát điện với công nghệ hiện đại, đòi hỏi nguồnvốn đầu tư lớn từ doanh nghiệp Thế nhưng, dù vốn và công nghệ đã sẵn sàng, doanhnghiệp cũng còn gặp không ít rào cản về chính sách

- Thủ tục đầu tư xử lý rác tại Việt Nam phức tạp, kéo dài, ngoài việc lựa chọn nhàđầu tư, còn phải thẩm định thiết kế, thẩm duyệt phòng cháy chữa cháy, báo cáo đánhgiá tác động môi trường, các thủ tục hoàn thành công trình bảo vệ môi trường… cần

sự phê duyệt của các bộ, ngành, trung ương, trong khi đó lại chưa có các hướng dẫn

cụ thể thực hiện Luật Quy hoạch nên việc bổ sung các dự án vào Quy hoạch phát triểnđiện lực bị kéo dài, đình trệ

5 Điện gió:

Điện gió là một dạng năng lượng tái tạo, sử dụng sức gió để tạo

ra điện năng Nhà máy điện gió bao gồm các tuabin gió được lắpđặt tại những nơi có gió mạnh và ổn định Khi có gió thổi, các cánhquạt của tuabin gió sẽ quay, truyền động đến máy phát điện để tạo

ra điện năng

5.1 Cơ hội:

- Điều kiện địa lý tự nhiên ở Việt Nam rất lý tưởng cho sự pháttriển của ngành năng lượng tái tạo như điện gió Việt Nam có hơn39% lãnh thổ có tốc độ gió lớn hơn 6 m/s ở độ cao 65m, đặc biệt cókhoảng 8% diện tích lãnh thổ (tương đương 112 GW) được đánhgiá tiềm năng năng lượng gió tốt

- Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), việt Nam là quốc qua

sử dụng điện nhiều thứ 2 trong khu vực Đông Nam Á Trong vòng

10 năm tới, tốc độ tăng trưởng năng lượng tái tạo đạt khoảng 20%,

mở ra cơ hội lớn cho các tập đoàn trong nước thực hiện đầu tư, kinhdoanh

- Đảng và Nhà nước hiện đang tích cực, mở rộng tham gia cáckhuôn khổ hợp tác quốc tế về chống biến đổi khí hậu, giảm phátkhí thải nhà kính Nhiều chính sách hỗ trợ và các giải pháp được

triển khai nhằm thu hút đầu tư, khuyến khích các doanh nghiệptham gia quá trình chuyển đổi năng lượng tái tạo quốc gia.

- Phát triển năng lượng tái tạo đang dần trở thành xu hướng chủđạo trong phát triển năng lượng toàn cầu và chiếm vị trí quantrọng trong phát triển bền vững ở các nền kinh tế trên thế giới

5.2 Thách thức:

- Quản lý nhà nước về quy hoạch chưa thực sự hiệu quả: trong xâydựng đường truyền tải điện, giải phóng mặt bằng đang làm chậmtiến độ nhiều công trình đường dây do người dân yêu cầu trả tiềnđền bù cao hơn so với quy định, dẫn đến những bất cập trong đồng

bộ giữa xây dựng nguồn NLTT với đường dây tải điện Điện gióngoài khơi mới chỉ ở giai đoạn chuẩn bị nhưng đã gặp phải khókhăn do chưa có quy hoạch điện gió ngoài khơi hoặc quy hoạchkhông gian biển

- Chi phí phát triển điện gió khá cao, đặc biệt điện gió ngoài khơicũng đang là một thách thức lớn đối với ngành năng lượng ViệtNam Giá điện chưa đủ hấp dẫn dể thu hút đầu tư vào ngành cũngnhư thức đẩy, tạo động lực cho các hoạt động sử dụng điện tiếtkiệm và hiệu quả

- Năng lực tiếp nhận và ứng dụng công nghệ về NLTT của các chủthể trong nước còn nhiều hạn chế Năng lực và trình độ công nghệsản xuất trong nước còn chưa cao, chất lượng của sản phẩm và tuổithọ thấp.

6 Điện mặt trời:

Điện năng lượng mặt trời là nguồn điện được tạo ra từ công nghệdựa trên nhiên liệu là năng lượng mặt trời Để tạo ra điện nănglượng mặt trời, cần một hệ thống điện mặt trời được cấu thành bởinhiều thành phần, thực hiện quá trình chuyển đổi ánh sáng mặt trờithành điện năng Các hệ thống này thường được thiết kế với côngsuất tính bằng đơn vị kWp Việc vận hành và bảo trì các hệ thốngnày rất quan trọng để đảm bảo hiệu suất cao và tuổi thọ lâu dài

6.1 Cơ hội:

- Thứ nhất, tái tạo và không tận dụng: Năng lượng mặt trời là

một nguồn năng lượng tái tạo, điều này có nghĩa là nó không cạnkiệt và luôn có sẵn mỗi ngày Ánh sáng mặt trời chiếu sáng lên TráiĐất trong suốt thời gian 24 giờ, tạo ra tiềm năng lớn để khai thácnăng lượng mặt trời

- Thứ hai, không gây ô nhiễm môi trường: Năng lượng mặt trời

không gây ra khí thải hoặc chất thải độc hại trong quá trình sản xuất

điện Điều này giúp giảm thiểu tác động tiêu cực lên môi trường, bảo

vệ sức khỏe con người và duy trì sự cân bằng sinh thái

- Thứ ba, khả năng phân phối rộng rãi: Mặt trời là một nguồn

năng lượng phân tán toàn cầu và có thể được tận dụng ở khắp mọinơi trên Trái Đất Việc cài đặt các hệ thống năng lượng mặt trời nhỏ,chẳng hạn như trên mái nhà hoặc công trình, cho phép mỗi gia đìnhhoặc doanh nghiệp tạo ra và sử dụng nguồn điện riêng biệt

- Thứ tư, thu hút người tiêu dùng và nhà đầu tư: Ngày nay

người tiêu dùng quan tâm đến các sản phẩm thân thiện với môitrường, từ đó tạo ra 1 thị trường mới cho các doanh nghiệp xanh.Đầu tư vào các công ty sản xuất sản phẩm thân thiện với môi trườngkhông chỉ giúp nhà đầu tư tối ưu hóa lợi nhuận mà còn góp phần bảo

vệ hành tinh

*Đối v ới Việt Nam:

- Vị trí địa lý và khí hậu thuận lợi: Việt Nam nằm trong khu vựcĐông Nam Á, được thiên nhiên ban tặng với vị trí địa lý thuận lợi Vớidiện tích rộng lớn và việc tiếp nhận ánh sáng mặt trời suốt năm, ViệtNam có tiềm năng lớn để khai thác năng lượng mặt trời

- Lượng ánh sáng Mặt trời dồi dào: Với cường độ ánh sáng cao vàlượng giờ nắng hàng ngày, tiềm năng năng lượng mặt trời ở Việt